Klasyfikacja nowotworów
Jacek Jassem
Katedra i Klinika Onkologii i Radioterapii
Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
jjassem@gumed.edu.pl
Klasyfikacja nowotworów
Jacek Jassem
Katedra i Klinika Onkologii i Radioterapii
Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
jjassem@gumed.edu.pl
Klasyfikacje nowotworów
Morfologiczna (oparta na cechach mikroskopowych
komórek guza; swoista dla danego typu nowotworu)
- rodzaj nowotworu
-
stopień jego zróżnicowania
Anatomiczna (zasięg choroby) - oparta na kryteriach
klinicznych, radiologicznych i chirurgicznych:
-
wielkość guza (T),
-
zajęcie węzłów chłonnych (N)
-
obecność przerzutów (M)
Lokalizacyjna
– uwzględniająca umiejscowienie
nowotworu
System TNM: oznaczenia
T
– Tumor (miejscowe zaawansowanie guza)
N
– Nodes (stan regionalnych węzłów chłonnych)
M
– Metastases (przerzuty do narządów odległych)
różne kombinacje cech T, N i M tworzą cztery stopnie
zaawansowania (I-
IV), gdzie stopień I oznacza najniższe,
a stopień IV najwyższe stadium zaawansowania
- rozsiany proces nowotworowy
wg Pierre’a Denoix
Rodzaje klasyfikacji TNM
cTNM - kliniczna
pTNM - patologiczna
rTNM - w momencie nawrotu choroby
yTNM -
po zakończeniu części leczenia
aTNM - na podstawie badania sekcyjnego
Pożądane cechy oceny
zasięgu choroby
uniwersalność
prostota
wartość rokownicza
jednoznaczność
przydatność kliniczna
Cele klasyfikacji TNM
Wiarygodna ocena wyników leczenia
Możliwość porównania różnych metod
leczenia
Zaplanowanie optymalnego leczenia
Ocena rokowania
Możliwość wymiany informacji pomiędzy lekarzami
Cele naukowe
System TNM
pierwszą klasyfikację
TNM opracowano w 1958
roku. Obecnie
obowiązuje siódma
edycja
– system
ewoluuje wraz z
postępem medycyny
cechą systemu TNM jest
jego uniwersalność
System TNM: cecha T
Tx
– guz pierwotny nie może zostać oceniony
T0
– nie stwierdza się guza pierwotnego (zmiana
subkliniczna)
Tis
– rak in situ
T1, 2, 3
– guz o rosnącym zaawansowaniu miejscowym
System TNM: cecha N
Nx
– regionalne węzły chłonne nie mogą zostać ocenione
N0
– regionalne węzły chłonne wolne od przerzutów.
N1, 2, 3
– zajęcie węzłów chłonnych przez przerzuty
nowotworowe (zajęte kolejne grupy węzłów)
W ocenie pN
cyfra 1, 2, 3 oznacza zwykle liczbę zajętych
węzłów chłonnych
sn
– sentinel node, węzeł wartowniczy
System TNM: cecha M
Mx
– przerzuty nie mogą
zostać ocenione
M0
– nie stwierdza się
obecności przerzutów
do narządów odległych
M1
– obecne przerzuty
do narządów odległych
dodatkowe informacje
określone literami a,b
tabela: oznaczenie
lokalizacji przerzutów
lokalizacja
oznaczenie
płuco
PUL
szpik
MAR
kości
OSS
opłucna
PLE
wątroba
HEP
otrzewna
PER
mózg
BRA
nadnercza
ADR
skóra
SKI
inne
OTH
Zasady systemu TNM
obowiązuje weryfikacja histopatologiczna dla każdego
przypadku
przynależność do stopnia zaawansowania (np. rak piersi
cT1aN0M0
– IA) wynika z rokowania choroby w tym
określonym stopniu
raz określony stopień zaawansowania pozostaje
niezmienny do końca leczenia dla danego przypadku
w przypadku wątpliwości oceny cechy przyjmujemy
niższą, mniej zaawansowaną ocenę
Określenie radykalności zabiegu
R0
– resekcja mikroskopowo radykalna
R1
– resekcja makroskopowo radykalna, nowotwór w linii
cięcia w badaniu mikroskopowym
R2
– resekcja makroskopowo nieradykalna
Stopnie zaawansowania nowotworu
0 - Rak in situ (przedinwazyjny) - brak naciekania
naczyń limfatycznych i krwionośnych
I - Cechy niewielkiego naciekania miejscowego, brak
przerzutów do węzłów chłonnych
II - Ograniczone naciekanie miejscowe i/lub niewielkie
przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych
III -
Rozległe naciekanie miejscowe i/lub rozległe
przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych
IV -
Bardzo rozległe naciekanie miejscowe i/lub
obecność przerzutów odległych
Klasyfikacja kliniczna (cTNM)
Na podstawie badania klinicznego narządów
dostępnych badaniu przedmiotowym i/lub
badaniom obrazowym, np. rak piersi, rak szyjki
macicy, nowotwory głowy i szyi, rak płuca
Klasyfikacja TNM (rak piersi)
Stopnie zaawansowania (rak piersi)
Stopnie zaawansowania raka płuca
Klasyfikacja FIGO
FIGO
– International Federation of Gynecology and
Obstetrics
klasyfikacja FIGO dotyczy nowotworów narządów
płciowych kobiecych
stosowana od 1920 r., podlega uaktualnieniom
początkowo oparta na badaniu klinicznym, obecnie –
chirurgiczno-patologicznym
Stopnie zaawansowania
drobnokomórkowego raka płuca
Postać ograniczona (LD)
(połowa klatki piersiowej)
Postać rozległa (ED)
(odległe przerzuty)
Klasyfikacja ziarnicy złośliwej
Klasyfikacja patomorfologiczna (pTNM)
na podstawie szczegółowej oceny mikroskopowej
doszczętnie wyciętego guza pierwotnego, okolicznych
węzłów chłonnych i prawdopodobnych lokalizacji
przerzutów
stosowana w odniesieniu do miejsc trudno dostępnych
innymi metodami, np. rak jajnika, rak trzustki
porównanie z klasyfikacją kliniczną pozwala ocenić
dokładność tej ostatniej
Klasyfikacja nowotworów skóry
Klasyfikacja raka nerki
Klasyfikacja raka pęcherza moczowego
Główne lokalizacje nowotworów
• Płuco i opłucna
• Głowa i szyja
• Układ trawienny
• Pierś
• Narząd rodny
• Drogi moczowo-płciowe
• Skóra
• Układ chłonny
• Ośrodkowy układ
nerwowy
• Tkanki miękkie
• Kości
Najczęstsze nowotwory
płuca i opłucnej
• Rak
-
drobnokomórkowy
-
niedrobnokomórkowy
• Rakowiak
• Miedzybłoniak
Nowotwory układu trawiennego
• Przełyk
• Żołądek
• Jelito cienkie
• Jelito grube
• Odbytnica
• Odbyt
• Wątroba
• Drogi żółciowe
• Trzustka
Nowotwory głowy i szyi
• Warga
• Jama ustna
• Nos
• Zatoki nosowe
• Krtań
• Gardło
• Ślinianki przyuszne
• Tarczyca
Rak piersi
Nowotwory ginekologiczne
• Szyjka macicy
• Trzon macicy
• Pochwa
• Srom
• Jajnik
• Jajowód
Nowotwory urologiczne
• Nerka
• Moczowód
• Pęcherz moczowy
• Cewka
• Gruczoł krokowy
• Jądro
• Prącie
Nowotwory skóry
• Rak
-
podstawnokomórkowy
-
kolczystokomórkowy
• Czerniak
Chłoniaki
• Chłoniak Hodgkina
(ziarnica)
• Chłoniaki nieziarnicze
Nowotwory ośrodkowego układu
nerwowego
• Nowotwory mózgu
• Nowotwory opon
mózgowo-rdzeniowych
• Nowotwory rdzenia
• Przerzuty do mózgu
Mięsaki tkanek miękkich
Mięsaki kości
Etapy postępowania w onkologii
ustalenie rozpoznania
(na podstawie badania mikroskopowego)
ustalenie zasięgu choroby i stanu chorego
ustalenie planu leczenia
leczenie
obserwacja po leczeniu