ZJAWISKA EMOCJONALNE A MÓZG

ZJAWISKA EMOCJONALNE A MÓZG

Magdalena 

Magdalena 

Senderecka

Senderecka

Zakład Psychofizjologii

Zakład Psychofizjologii

Instytut Psychologii UJ

Instytut Psychologii UJ

EMOCJE

EMOCJE

Wielopoziomowa organizacja emocji

Wielopoziomowa organizacja emocji

1.

1.

Subiektywne doświadczanie uczuć (przeżycia wewnętrzne)

Subiektywne doświadczanie uczuć (przeżycia wewnętrzne)

2.

2.

Zachowanie skierowane na cel (atak 

Zachowanie skierowane na cel (atak 

–

–

ucieczka)

ucieczka)

3.

3.

Ekspresja stanów wewnętrznych (śmiech, płacz, mimika)

Ekspresja stanów wewnętrznych (śmiech, płacz, mimika)

4.

4.

Wzbudzenie fizjologiczne (np. przyspieszenie tętna)

Wzbudzenie fizjologiczne (np. przyspieszenie tętna)

Każdy z poziomów regulowany jest przez odmienny      

Każdy z poziomów regulowany jest przez odmienny      

system mózgowy.

system mózgowy.

EMOCJE

EMOCJE

Aspekty emocji, podlegające badaniom empirycznym

Aspekty emocji, podlegające badaniom empirycznym

1.

1.

Percepcja emocji

Percepcja emocji

2.

2.

Wyrażanie emocji

Wyrażanie emocji

3.

3.

Przeżywanie emocji

Przeżywanie emocji

4.

4.

Psychopatologia emocji

Psychopatologia emocji

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Typologia Hipokratesa (IV wiek p.n.e.)

Typologia Hipokratesa (IV wiek p.n.e.)

(

(

O naturze ludzkiej

O naturze ludzkiej

)   

)   

i 

i 

Galena

Galena

(

(

De 

De 

temperamentalis

temperamentalis

)

)

-

-

istnieją cztery typy temperamentu emocjonalnego

istnieją cztery typy temperamentu emocjonalnego

-

-

typ temperamentu zależy od dominującego w ustroju płynu

typ temperamentu zależy od dominującego w ustroju płynu

-

-

sangwinik (łac. 

sangwinik (łac. 

sanguis

sanguis

–

–

krew)

krew)

-

-

choleryk (gr. 

choleryk (gr. 

cole

cole

–

–

żółć)

żółć)

-

-

melancholik (gr. 

melancholik (gr. 

melas

melas

–

–

czarna i 

czarna i 

cole

cole

–

–

żółć)

żółć)

-

-

flegmatyk (gr. 

flegmatyk (gr. 

phlegma

phlegma

–

–

flegma, śluz)

flegma, śluz)

Hipokrates

Hipokrates

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Koncepcja Karola 

Koncepcja Karola 

Darwina 

Darwina 

(1872)

(1872)

(

(

O wyrazie uczuć u człowieka i zwierząt

O wyrazie uczuć u człowieka i zwierząt

)      

)      

Wzorce emocjonalne to reakcje

Wzorce emocjonalne to reakcje

-

-

wrodzone

wrodzone

-

-

dziedziczne

dziedziczne

-

-

nie poddające się wolicjonalnej kontroli

nie poddające się wolicjonalnej kontroli

-

-

utrwalone w toku ewolucji ze względu na związane z nimi 

utrwalone w toku ewolucji ze względu na związane z nimi 

korzyści

korzyści

Karol 

Karol 

Darwin

Darwin

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Trzewna teoria emocji 

Trzewna teoria emocji 

Jamesa

Jamesa

–

–

Langego 

Langego 

(koniec XIX wieku)

(koniec XIX wieku)

Zmiany fizjologiczne

Zmiany fizjologiczne

-

-

są pierwotne względem doznawanych emocji

są pierwotne względem doznawanych emocji

-

-

ich percepcja i interpretacja wywołuje subiektywne uczucia

ich percepcja i interpretacja wywołuje subiektywne uczucia

-

-

są odrębne dla każdego rodzaju emocji

są odrębne dla każdego rodzaju emocji

P

P

ercepcja 

ercepcja 

bodźca

bodźca

Zmiany 

Zmiany 

fizjologiczne

fizjologiczne

Interpretacja

Interpretacja

Emocja

Emocja

William 

William 

James

James

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Trzewna teoria emocji 

Trzewna teoria emocji 

Jamesa 

Jamesa 

-

-

Langego

Langego

Jest nam przykro, ponieważ płaczemy, jesteśmy wściekli, 

Jest nam przykro, ponieważ płaczemy, jesteśmy wściekli, 

ponieważ uderzamy, boimy się, ponieważ drżą nam kolana.

ponieważ uderzamy, boimy się, ponieważ drżą nam kolana.

(

(

James

James

, 1884)   

, 1884)   

Krytyka

Krytyka

-

-

przecięcie nerwów współczulnych (

przecięcie nerwów współczulnych (

sympatektomia

sympatektomia

)            

)            

nie eliminuje reakcji emocjonalnych

nie eliminuje reakcji emocjonalnych

-

-

te same zmiany wegetatywne mogą towarzyszyć różnym 

te same zmiany wegetatywne mogą towarzyszyć różnym 

emocjom

emocjom

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Wzgórzowa

Wzgórzowa

teoria emocji

teoria emocji

Cannona

Cannona

–

–

Barda                                 

Barda                                 

(lata 30. XX wieku)

(lata 30. XX wieku)

-

-

zmiany fizjologiczne nie stanowią warunku              

zmiany fizjologiczne nie stanowią warunku              

subiektywnego odczuwania emocji

subiektywnego odczuwania emocji

-

-

procesy te zachodzą równocześnie                               

procesy te zachodzą równocześnie                               

i niezależnie od siebie

i niezależnie od siebie

P

P

ercepcja 

ercepcja 

bodźca

bodźca

Zmiany 

Zmiany 

fizjologiczne

fizjologiczne

Subiektywne 

Subiektywne 

odczucie 

odczucie 

emocji

emocji

Wzgórze

Wzgórze

Podwzgórze

Podwzgórze

Kora 

Kora 

mózgowa

mózgowa

Walter 

Walter 

Cannon

Cannon

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Krąg emocjonalny 

Krąg emocjonalny 

Jamesa Papeza

Jamesa Papeza

(1937)

(1937)

-

-

podkreślenie roli struktur 

podkreślenie roli struktur 

limbicznych 

limbicznych 

w regulacji emocji

w regulacji emocji

James 

James 

Papez

Papez

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Krąg emocjonalny 

Krąg emocjonalny 

Jamesa Papeza

Jamesa Papeza

(1937)

(1937)

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Wyniki badań 

Wyniki badań 

Kl

Kl

ü

ü

vera 

vera 

i 

i 

Bucy

Bucy

Zachowanie małp po uszkodzeniu płatów skroniowych

Zachowanie małp po uszkodzeniu płatów skroniowych

-

-

redukcja strachu

redukcja strachu

-

-

zanik reakcji obronnych

zanik reakcji obronnych

-

-

nienaturalna łagodność

nienaturalna łagodność

-

-

hiperseksualność

hiperseksualność

-

-

utrata zdolności rozpoznawania pozytywnego                     

utrata zdolności rozpoznawania pozytywnego                     

i negatywnego znaczenia bodźców

i negatywnego znaczenia bodźców

Efekt uszkodzenia ciał migdałowatych

Efekt uszkodzenia ciał migdałowatych

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Efekty elektrycznej stymulacji ciała migdałowatego

Efekty elektrycznej stymulacji ciała migdałowatego

-

-

przyspieszenie czynności serca

przyspieszenie czynności serca

-

-

przyspieszenie oddechu

przyspieszenie oddechu

-

-

wzmożona czujność

wzmożona czujność

-

-

reakcja ucieczki lub atak obronny

reakcja ucieczki lub atak obronny

-

-

uczucie strachu, niepokoju, grozy (u ludzi)

uczucie strachu, niepokoju, grozy (u ludzi)

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Krąg 

Krąg 

limbiczno

limbiczno

-

-

śródmózgowiowy                                                  

śródmózgowiowy                                                  

McLeana

McLeana

i 

i 

Nauty 

Nauty 

(lata 60. XX wieku)                                             

(lata 60. XX wieku)                                             

modyfikacja modelu 

modyfikacja modelu 

Jamesa Papeza

Jamesa Papeza

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Krąg 

Krąg 

limbiczno

limbiczno

-

-

śródmózgowiowy

śródmózgowiowy

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

HISTORIA BADAŃ NAD ZJAWISKAMI EMOCJONALNYMI

Krąg 

Krąg 

limbiczno

limbiczno

-

-

śródmózgowiowy

śródmózgowiowy

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Strach i lęk

Strach i lęk

Strach powstaje w odpowiedzi

Strach powstaje w odpowiedzi

-

-

na bezwarunkowe bodźce awersyjne,                          

na bezwarunkowe bodźce awersyjne,                          

gatunkowo specyficzne

gatunkowo specyficzne

-

-

na warunkowe bodźce sygnalizujące niebezpieczeństwo

na warunkowe bodźce sygnalizujące niebezpieczeństwo

-

-

na bodźce nowe, nieznane

na bodźce nowe, nieznane

Strategie behawioralne wyzwalane przez strach

Strategie behawioralne wyzwalane przez strach

-

-

ucieczka

ucieczka

-

-

atak defensywny (obronny)

atak defensywny (obronny)

-

-

zachowanie 

zachowanie 

submisywne 

submisywne 

(wobec przedstawiciela tego samego gatunku)

(wobec przedstawiciela tego samego gatunku)

-

-

znieruchomienie (ang. 

znieruchomienie (ang. 

freezing

freezing

)

)

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (ang. 

Mózgowy system obronny (ang. 

brain defensive 

brain defensive 

system

system

)

)

-

-

zespół struktur powiązanych ze sobą anatomicznie              

zespół struktur powiązanych ze sobą anatomicznie              

i funkcjonalnie

i funkcjonalnie

-

-

zajmuje się detekcją bodźców zagrażających 

zajmuje się detekcją bodźców zagrażających 

i wyborem właściwej strategii behawioralnej

i wyborem właściwej strategii behawioralnej

-

-

w podstawowej formie istnieje u wszystkich zwierząt

w podstawowej formie istnieje u wszystkich zwierząt

-

-

może funkcjonować bez udziału świadomości

może funkcjonować bez udziału świadomości

-

-

sprzyja przetrwaniu

sprzyja przetrwaniu

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Badania Waltera 

Badania Waltera 

Hessa

Hessa

-

-

atak ofensywny oraz atak defensywny                            

atak ofensywny oraz atak defensywny                            

można wywołać poprzez drażnienie                                

można wywołać poprzez drażnienie                                

elektryczne odpowiednich punktów                                

elektryczne odpowiednich punktów                                

podwzgórza

podwzgórza

-

-

stymulacja elektryczna lub chemiczna                           

stymulacja elektryczna lub chemiczna                           

wywołująca zachowanie obronne wywołuje                          

wywołująca zachowanie obronne wywołuje                          

zmiany wegetatywne:

zmiany wegetatywne:

-

-

przyspieszenie czynności serca

przyspieszenie czynności serca

-

-

wzrost ciśnienia krwi

wzrost ciśnienia krwi

-

-

przyspieszenie oddechu

przyspieszenie oddechu

-

-

zwężenie naczyń krwionośnych skóry i trzewi

zwężenie naczyń krwionośnych skóry i trzewi

-

-

rozszerzenie naczyń mięśni szkieletowych

rozszerzenie naczyń mięśni szkieletowych

Walter 

Walter 

Hess 

Hess 

Nagroda Nobla 1949

Nagroda Nobla 1949

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Ciało migdałowate (

Ciało migdałowate (

amygdala

amygdala

)

)

-

-

zespół jąder zróżnicowanych 

zespół jąder zróżnicowanych 

pod względem 

pod względem 

cytoarchitektonicznym

cytoarchitektonicznym

,                                                           

,                                                           

biochemicznym                                                   

biochemicznym                                                   

i funkcjonalnym, 

i funkcjonalnym, 

-

-

zlokalizowany w głębi                                          

zlokalizowany w głębi                                          

brzusznej części                                                

brzusznej części                                                

płatów skroniowych,

płatów skroniowych,

-

-

odpowiedzialny                                                 

odpowiedzialny                                                 

za ocenę biologicznego                                          

za ocenę biologicznego                                          

znaczenia bodźca

znaczenia bodźca

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Główne jądra 

Główne jądra 

ciała migdałowatego

ciała migdałowatego

1. Boczne

1. Boczne

2. Podstawne

2. Podstawne

3. Korowe

3. Korowe

4. Środkowe

4. Środkowe

5. Przyśrodkowe

5. Przyśrodkowe

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Główne połączenia 

Główne połączenia 

ciała migdałowatego

ciała migdałowatego

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Rola 

Rola 

ciała migdałowatego

ciała migdałowatego

-

-

koncepcja

koncepcja

Josepha LeDoux

Josepha LeDoux

Joseph LeDoux

Joseph LeDoux

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Rola 

Rola 

ciała migdałowatego

ciała migdałowatego

-

-

koncepcja 

koncepcja 

Josepha LeDoux

Josepha LeDoux

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Rola 

Rola 

ciała migdałowatego

ciała migdałowatego

–

–

pacjent S.M.

pacjent S.M.

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Rola 

Rola 

ciała migdałowatego

ciała migdałowatego

–

–

pacjent S.M.

pacjent S.M.

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny                                          

Mózgowy system obronny                                          

(

(

brain defensive

brain defensive

system

system

)                                                               

)                                                               

-

-

struktury

struktury

Rola 

Rola 

ciała migdałowatego

ciała migdałowatego

–

–

pacjent S.M.

pacjent S.M.

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Hipokamp

Hipokamp

,                                                               

,                                                               

kora 

kora 

okołowęchowa 

okołowęchowa 

(przyśrodkowy płat skroniowy)

(przyśrodkowy płat skroniowy)

-

-

biorą udział                                                   

biorą udział                                                   

w formowaniu                       

w formowaniu                       

i odtwarzaniu śladów 

i odtwarzaniu śladów 

pamięciowych                                                    

pamięciowych                                                    

o emocjach,                                          

o emocjach,                                          

w powiązaniu                      

w powiązaniu                      

z kontekstem                                                    

z kontekstem                                                    

ich wystąpienia                                                 

ich wystąpienia                                                 

(świadoma                                                       

(świadoma                                                       

pamięć emocji)

pamięć emocji)

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Kora 

Kora 

przedczołowa 

przedczołowa 

–

–

1/3 powierzchni kory mózgowej

1/3 powierzchni kory mózgowej

(1. oczodołowo 

(1. oczodołowo 

-

-

czołowa, 2. brzuszno 

czołowa, 2. brzuszno 

–

–

przyśrodkowa,        

przyśrodkowa,        

3. grzbietowo 

3. grzbietowo 

–

–

boczna)

boczna)

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Kora 

Kora 

przedczołowa 

przedczołowa 

-

-

reguluje funkcje ciała migdałowatego

reguluje funkcje ciała migdałowatego

-

-

jest silnie powiązana z przednią częścią zakrętu obręczy

jest silnie powiązana z przednią częścią zakrętu obręczy

-

-

otrzymuje projekcje czuciowe z wszystkich modalności

otrzymuje projekcje czuciowe z wszystkich modalności

Część oczodołowo 

Część oczodołowo 

–

–

czołowa

czołowa

-

-

zapewnia łączność pomiędzy układem 

zapewnia łączność pomiędzy układem 

limbicznym 

limbicznym 

a obszarami odpowiadającymi za funkcje intelektualne

a obszarami odpowiadającymi za funkcje intelektualne

Część grzbietowo 

Część grzbietowo 

–

–

boczna

boczna

-

-

uczestniczy w planowaniu, rozwiązywaniu problemów,      

uczestniczy w planowaniu, rozwiązywaniu problemów,      

w procesach 

w procesach 

uwagowych

uwagowych

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Rola 

Rola 

kory 

kory 

przedczołowej

przedczołowej

–

–

-

-

przypadek 

przypadek 

Phineasa Gage’a

Phineasa Gage’a

(1823

(1823

-

-

1861)

1861)

Data wypadku: 13 września 1848

Data wypadku: 13 września 1848

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Przednia część zakrętu obręczy 

Przednia część zakrętu obręczy 

(ang. 

(ang. 

anterior cingulate cortex

anterior cingulate cortex

, ACC) 

, ACC) 

-

-

wraz z korą 

wraz z korą 

przedczołową 

przedczołową 

odpowiedzialna za integrację 

odpowiedzialna za integrację 

procesów emocjonalnych i kognitywnych

procesów emocjonalnych i kognitywnych

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Jądro półleżące brzusznego 

Jądro półleżące brzusznego 

prążkowia

prążkowia

-

-

pośredniczy w przełożeniu reakcji emocjonalnej                 

pośredniczy w przełożeniu reakcji emocjonalnej                 

na działanie

na działanie

-

-

otrzymuje projekcje z ciała migdałowatego, 

otrzymuje projekcje z ciała migdałowatego, 

hipokampa

hipokampa

, 

, 

kory 

kory 

przedczołowej

przedczołowej

-

-

wysyła projekcje do okolic lokomotorycznych                    

wysyła projekcje do okolic lokomotorycznych                    

w śródmózgowiu, a stamtąd do niższych struktur 

w śródmózgowiu, a stamtąd do niższych struktur 

ruchowych

ruchowych

EMOCJE AWERSYJNE

EMOCJE AWERSYJNE

Mózgowy system obronny (

Mózgowy system obronny (

brain defensive

brain defensive

system

system

) 

) 

-

-

struktury

struktury

Zmiany aktywności określonych okolic mózgu                      

Zmiany aktywności określonych okolic mózgu                      

w chorobie afektywnej jednobiegunowej

w chorobie afektywnej jednobiegunowej

EMOCJE POZYTYWNE

EMOCJE POZYTYWNE

Układ nagrody

Układ nagrody

Odkrycie 

Odkrycie 

Oldsa 

Oldsa 

i 

i 

Milnera

Milnera

Pęczek przyśrodkowy przodomózgowia                              

Pęczek przyśrodkowy przodomózgowia                              

(ang. 

(ang. 

medial forebrain bundle

medial forebrain bundle

, MFB)

, MFB)

-

-

stanowi anatomiczny substrat przyjemności

stanowi anatomiczny substrat przyjemności

-

-

łączy struktury przodomózgowia z pniem mózgu

łączy struktury przodomózgowia z pniem mózgu

-

-

zawiera główne drogi 

zawiera główne drogi 

katecholaminergiczne 

katecholaminergiczne 

(

(

noradrenergiczne 

noradrenergiczne 

i 

i 

dopaminergiczne

dopaminergiczne

)

)

EMOCJE POZYTYWNE

EMOCJE POZYTYWNE

Układ nagrody

Układ nagrody

Odkrycie 

Odkrycie 

Oldsa 

Oldsa 

i 

i 

Milnera

Milnera

Struktury szczególnie efektywne dla reakcji 

Struktury szczególnie efektywne dla reakcji 

samodrażnienia

samodrażnienia

-

-

jądro półleżące                                 

jądro półleżące                                 

-

-

przegroda

przegroda

-

-

boczne podwzgórze                         

boczne podwzgórze                         

-

-

kora czołowa

kora czołowa

-

-

brzuszna okolica nakrywki

brzuszna okolica nakrywki

NEUROCHEMIA EMOCJI

NEUROCHEMIA EMOCJI

EMOCJE NEGATYWNE

EMOCJE NEGATYWNE

L

L

Ę

Ę

K

K

GABA  

GABA  

-

-

hamuje

hamuje

g

g

lutaminian

lutaminian

–

–

pobudza, 

pobudza, 

asparaginian 

asparaginian 

–

–

pobudza

pobudza

serotonina 

serotonina 

–

–

pobudza

pobudza

noradrenalina 

noradrenalina 

–

–

pobudza

pobudza

AGRESJA

AGRESJA

serotonina 

serotonina 

-

-

hamuje

hamuje

REAKCJA OBRONNA

REAKCJA OBRONNA

acetylocholina 

acetylocholina 

-

-

pobudza

pobudza

EMOCJE POZYTYWNE

EMOCJE POZYTYWNE

NAGRODA 

NAGRODA 

(PRZYJEMNO

(PRZYJEMNO

ŚĆ

ŚĆ

)

)

dopamina 

dopamina 

-

-

pobudza

pobudza

opiaty 

opiaty 

-

-

pobudza

pobudza

ją

ją

acetylocholina 

acetylocholina 

-

-

hamuje

hamuje

LATERALIZACJA EMOCJI

LATERALIZACJA EMOCJI

Percepcja emocji

Percepcja emocji

LATERALIZACJA EMOCJI

LATERALIZACJA EMOCJI

Percepcja emocji

Percepcja emocji

Emocjonalne połówki twarzy są postrzegane                       

Emocjonalne połówki twarzy są postrzegane                       

jako bardziej ekspresyjne, jeśli występują po stronie lewej   

jako bardziej ekspresyjne, jeśli występują po stronie lewej   

(punkt widzenia obserwatora)

(punkt widzenia obserwatora)

-

-

przewaga prawej półkuli mózgu w percepcji emocji

przewaga prawej półkuli mózgu w percepcji emocji

LATERALIZACJA EMOCJI

LATERALIZACJA EMOCJI

Wyrażanie emocji

Wyrażanie emocji

1.

1.

2.

2.

3.

3.

LATERALIZACJA EMOCJI

LATERALIZACJA EMOCJI

Wyrażanie emocji

Wyrażanie emocji

Twarze chimeryczne złożone z dwóch lewych połówek są 

Twarze chimeryczne złożone z dwóch lewych połówek są 

uznawane za najbardziej ekspresyjne.

uznawane za najbardziej ekspresyjne.

-

-

przewaga prawej półkuli                                        

przewaga prawej półkuli                                        

(kontrolującej mimikę lewej strony twarzy)                   

(kontrolującej mimikę lewej strony twarzy)                   

w ekspresji emocji

w ekspresji emocji

LATERALIZACJA EMOCJI

LATERALIZACJA EMOCJI

Wyrażanie emocji

Wyrażanie emocji

LATERALIZACJA EMOCJI

LATERALIZACJA EMOCJI

Wyrażanie emocji 

Wyrażanie emocji 

–

–

uśmiech 

uśmiech 

Duchenne’a 

Duchenne’a 

(1862)

(1862)

1.

1.

G.

G.

-

-

B. 

B. 

Duchenne 

Duchenne 

de 

de 

Boulogne 

Boulogne 

z jedną z osób badanych

z jedną z osób badanych

2.

2.

Uśmiech wywołany stymulacją elektryczną

Uśmiech wywołany stymulacją elektryczną

3.

3.

Uśmiech spontaniczny (uśmiech 

Uśmiech spontaniczny (uśmiech 

Duchenne’a

Duchenne’a

)

)

4.

4.

Ekspresja strachu, cierpienia i przerażenia wywołana stymulacją 

Ekspresja strachu, cierpienia i przerażenia wywołana stymulacją 

elektryczną

elektryczną

LATERALIZACJA EMOCJI

LATERALIZACJA EMOCJI

Przeżywanie emocji

Przeżywanie emocji

Obserwacje

Obserwacje

Gainottiego

Gainottiego

(1987)

(1987)

U pacjentów z uszkodzeniami lewej półkuli obserwuje się 

U pacjentów z uszkodzeniami lewej półkuli obserwuje się 

zachowania katastroficzno 

zachowania katastroficzno 

–

–

depresyjne.

depresyjne.

U pacjentów z uszkodzeniami prawej półkuli obserwuje się 

U pacjentów z uszkodzeniami prawej półkuli obserwuje się 

obojętność lub euforię.

obojętność lub euforię.