Ekonomiczne aspekty ekologizacji 

zagospodarowania lasu 

Prof. dr hab. Stanisław Zając 
Dr inż. Adam Kaliszewski 
Zakład Zarządzania Zasobami Leśnymi 
Instytut Badawczy Leśnictwa 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

Plan referatu 

 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

2 

1. Wprowadzenie 

 

2. Możliwości i dylematy metodyczne oceny skutków 

ekonomicznych ekologizacji gospodarki leśnej 

 

3. Przykłady analiz i ocen ekonomicznych skutków                  

gospodarki leśnej „zbliżonej do natury” 

 

4. Podsumowanie i wnioski 

 

Aspekty środowiskowe, społeczne i ekonomiczne ekologizacji 

 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

3 

Ekologizacja… 

 

 Kształtowanie właściwej struktury gatunkowej, wiekowej                     

i przestrzennej drzewostanów 

 

 Wybór sposobu odnowienia lasu w kontekście proekologicznego 

modelu gospodarki leśnej 

 

 Wybór proekologicznych sposobów cięć i pozyskania drewna 

 

 Kształtowanie optymalnej zasobności i pozyskania drewna

  

      z punktu widzenia pożądanych funkcji lasu (wiek rębności) 
 

Ekonomiczne skutki ekologizacji… 

 

  koszty oraz korzyści realizacji proekologicznego modelu 

gospodarki leśnej, funkcje publiczne (koszty alternatywne) 

 

Możliwości i dylematy metodyczne oceny skutków ekologizacji 

 Decyzje gospodarcze dotyczące np. składu gatunkowego, sposobu 

odnowienia i użytkowania – powodują skutki ekonomiczne, które nie są 
uwzględniane w rachunku efektywności gosp. leśnego 

 

 Kryteria oceny hodowlanych, gospodarczych i społecznych skutków 

ekologizacji gospodarki leśnej (różnorodne i dalekosiężne skutki 
podejmowanych przedsięwzięć) 

 

 Rola ekonomiki leśnictwa w podejmowaniu decyzji hodowlanych 

(potrzeby i możliwości analiz ekonomicznych, teoria zarządzania) 

 

 Ograniczone możliwości pełnej oceny wartości lasu (rynkowe                    

i pozarynkowe funkcje lasu) 

 

 Problemy metodyczne ekonomicznej oceny ekologizacji gospodarki 

leśnej (dyskontowanie przychodów i kosztów, leśna stopa procentowa) 

 

 Podstawy teoretyczne i metodyczne optymalizacji (racjonalizacji) 

decyzji w zakresie ekologizacji gospodarki leśnej 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

4 

Przykłady analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

 Ekonomiczne aspekty różnych sposobów odnowienia lasu                

w Nadleśnictwie Antonin, Kłobuck i Nowa Sól 

 

 Koszty i korzyści odnowień naturalnych drzewostanów 

jodłowych w Nadleśnictwie Kielce 

 

 Zwiększenie udziału gatunków liściastych oraz zmiana sposobu 

użytkowania na przykładzie RDLP w Białymstoku 

 

 Ekonomiczne skutki ekosystemowej gospodarki leśnej                      

w Nadleśnictwie Tuszyma 

 

 Ekonomiczne aspekty różnych sposobów odnowienia 

drzewostanów dębowych 

 

 Koszty ekologizacji gospodarki leśnej na przykładzie 

nadleśnictw w RDLP w Katowicach 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

5 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

 Ekonomiczne aspekty różnych sposobów odnowienia lasu                

w Nadleśnictwie Antonin, Kłobuck i Nowa Sól 

 

 Odnowienia 

sztuczne

: 

      

- koszt odnowienia 1 ha od 2,1 tys. zł (Nowa Sól) do 4,5 tys. zł (Kłobuck), 

      - przygotowanie gleby – 30% kosztów, 
      - sadzonki, wykonanie odnowień, poprawki – 70% kosztów, 

  

 Odnowienia 

naturalne

: 

        

- koszt odnowienia 1 ha od 0,2 tys. zł (Antonin) do 1,9 tys. zł (Kłobuck), 

        - koszty uzupełnień zaliczane są często do kosztów odnowień sztucznych, 
        - efektywność ekonomiczna odnowień naturalnych jest kilkakrotnie wyższa 

 

 Koszty odnowień sztucznych są od 2,5 (Kłobuck) do 9,5 (Antonin) razy 

wyższe od kosztów odnowień naturalnych 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

6 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

Koszty i korzyści odnowień naturalnych drzewostanów jodłowych 
w Nadleśnictwie Kielce 

 

 So – 73% pow., jd – 14%, pozostałe (db, bk, brz, ol, os) – od 1 do 4% 

 

 Udział jodły w gospodarstwach: specjalne – 31%, zrębowe – 0%, 

przerębowo-zrębowe – 9%, przerębowe – 39% 

 

 Użytkowanie: przedrębne – 67%, rębne – 33% 

 

 Odnowienia: naturalne (uznane) – 67 ha, sztuczne – 34 ha 

 

 Koszt odnowienia: 

naturalne

 – 1,4 tys. zł/ha, naturalne z przygotowaniem 

gleby – 3,0 tys. zł/ha, 

sztuczne

 – 9,0 tys. zł/ha  

 

 Efekt ekonomiczny w odnowieniach naturalnych (uznanych) w skali 

nadleśnictwa:  

      – oszczędność kosztów - ok. 100 tys. zł/rok,                                                                              

– skrócenie (nakładanie się) cyklu produkcyjnego - ok. 80 tys. zł 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

7 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

      Ekonomiczne skutki zwiększenia udziału gatunków liściastych                
      oraz zmiany sposobu użytkowania (RDLP w Białymstoku) 

 

 Zwiększenie udziału gatunków liściastych: 
     

– koszt prac hodowlano-ochronnych wyższy o 75% od gatunków iglastych,                 
– mniejsza wartość produkcji drewna (dłuższa kolej rębu, niższa przeciętna cena) 

 

 Zmiana sposobu użytkowania 

(ograniczenie pozyskania na zrębach 

zupełnych, zmniejszenie użytkowania rębnego, zwiększenie zróżnicowania 
gatunkowego i cięć w drzewostanach mieszanych)

: 

       

– zmniejszenie pow. zrębu zupełnego i zmiana jego kształtu – koszt pozyskania    

         wyższy o ok. 12-14%, 
      – zastąpienie zrębu zupełnego rębnią gniazdową – wzrost kosztu pozyskania          
         o 14-27% w zależności od wielkości gniazd i sposobu pozyskania (ręczno-  
         maszynowy i sortymentowy) 
      – szacunkowa wartość dodatkowych kosztów ekologizacji z tytułu zmiany   
         sposobu użytkowania w Lasach Państwowych wynosi rocznie ponad 50 mln zł 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

8 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

Ocena przyrodniczych i ekonomicznych aspektów ekosystemowej 
gospodarki leśnej w Nadl. Tuszyma (RDLP Krosno) - lata 2005-2006 

 

 Odnowienie sztuczne vs. naturalne sosny 
 Analiza intensywności i kosztów zabiegów ochronnych i hodowlanych 
 Odnowienia naturalne: 21 wydzieleń, pow. 72,3 ha 
 Odnowienia sztuczne: 44 wydzielenia, pow. 131,4 ha 
 
Odnowienia naturalne: 
-

niższe koszty przygotowania gleby (o ok. 20%) 

-

brak kosztów sadzonek i sadzenia (40% kosztów odnowienia sztucznego) 

-

niższa intensywność i koszty pielęgnacji gleby (o ok. 30%) 

-

niższe koszty poprawek i uzupełnień (o ok. 30%) 

-

brak kosztów ochrony przed owadami i kilkakrotnie niższe koszty ochrony 
przed zwierzyną 

ALE! 

-

brak informacji o kosztach pielęgnacji w późniejszym okresie 

-

większe ryzyko hodowlane 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

9 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

10 

0

1

2

3

4

5

6

7

naturalne

sztuczne

ty

s

. 

zł

/h

a

 

Średnie koszty na 1 ha odnowienia, pielęgnacji i ochrony odnowień 

naturalnych i sztucznych w Nadleśnictwie Tuszyma w latach 1995-2004 

(ceny bieżące, 5 lat od uznania odnowienia) 

Ochrona przed zwierzyną

Ochrona przed owadami

Poprawki i uzupełnienia

Pielęgnacja gleby

Sadzenie

Materiał sadzeniowy

Przygotowanie gleby

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

11 

Projekt: 

Odnowienie naturalne najważniejszych gatunków lasotwórczych w Polsce jako 

element strategii trwałego i zrównoważonego zagospodarowania lasu (2008-2011) 
 

Cel: 

Analiza kosztów inicjowania, hodowli i ochrony odnowień naturalnych dębu 

 

Zakres: 

 

Koszty hodowli lasu 

 

 

 

 

- założenie uprawy (o. sztuczne) lub przygotowanie gleby (o. naturalne) 

 

 

- melioracje agrotechniczne 

 

 

- pielęgnacja gleby 

 

 

- poprawki 

 
 

Koszty ochrony lasu 

 

 

- grodzenia 

 

 

- zabezpieczenia chemiczne przed zwierzyną 

 

 

- zabezpieczenia mechaniczne przed zwierzyną 

 

Założenia:

 

- uprawy i odnowienia uznane w 2005 r., zabiegi do 2010 r. włącznie 

 

 

 

- satysfakcjonująca jakość danych: 65 odn. sztucznych (6 n-ctw) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

35 odn. naturalnych (5 n- ctw)  

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

12 

Wyszczególnienie 

Odnowienia sztuczne 

Odnowienia naturalne 

Liczba odnowień 

65 (6 n-ctw) 

35 (5n-ctw) 

Powierzchnia 

55,76 ha 

34,85 ha 

Wielkość wydzieleń 

0,10-

3,07 ha (śr. 0,86 ha)  0,20-3,38 ha (śr. 1,00 ha) 

Udział odnowień pod 
osłoną 

75% 

93% 

Udział odnowień 10 Db 

39% 

72% 

Udział odnowień min. 8 Db 

70% 

86% 

Rok uznania odnowień 

2004 

– 57; 2005 - 8 

2004 

– 20; 2005 - 15 

Analiza ekonomicznych aspektów  

odnowień 

naturalnych

 i 

sztucznych 

dębu 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

13 

Koszty odnowienia 

 
 

  

30 

3530 

0

1 000

2 000

3 000

4 000

naturalne

sztuczne

zł/ha 

Koszty 

odnowienia sztucznego

:  

 

 

Koszty 

odnowienia naturalnego: 

średnie:  3 530 zł/ha 

  

 

 

 

średnie:  30 zł/ha    

zakres od 2 579 do 5 018 z/ha  

 

 

zakres od 0 do 

90 zł/ha 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(w 3 z 5 n-ctw odnowienia samorzutne)  

 

 

 

dodatkowo: 

melioracje agrotechniczne 

średni koszt: 65 zł/ha odnowienia  
(642 zł/ha zabiegu melioracji) 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

14 

Intensywność pielęgnacji gleby

 

0,0

0,2

0,4

0,6

0,8

1,0

0

1

2

3

4

5

6

W

sp

ół

cz

ynik 

in

tens

ywn

oś

ci

 

Lata od odnowienia 

Sztuczne

Naturalne

Współczynnik intensywności (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

4,59 

odnowienia naturalne

 

1,04 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

15 

Koszty pielęgnacji gleby

 

0

100

200

300

400

0

1

2

3

4

5

6

Lata od odnowienia

zł

/ha

 o

dn

o

wi

eni

a

Sztuczne

Naturalne

Sumaryczne koszty pielęgnacji gleby (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

2 147 

zł/ha odn. 

śr. koszty jedn. 466 zł/ha zab.  

odnowienia naturalne

 

513 

zł/ha odn.   

śr. koszty jedn. 486 zł/ha zab. 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

16 

Intensywność poprawek

 

0,00

0,02

0,04

0,06

0,08

0,10

0

1

2

3

4

5

6

Lata od odnowienia

W

spó

łc

zy

ni

k 

int

ens

ywno

śc

i

Sztuczne

Naturalne

Współczynnik intensywności (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

0,12 

odnowienia naturalne

 

0,006 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

17 

Koszty poprawek

 

0

100

200

300

400

0

1

2

3

4

5

6

Lata od odnowienia

zł

/ha

 o

dn

o

wi

eni

a

Sztuczne

Naturalne

Sumaryczne koszty poprawek (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

489 

zł/ha odn.   

śr. koszty jedn. 4 200 zł/ha zab.  

odnowienia naturalne

 

24 

zł/ha odn.   

śr. koszty jedn. 3 958 zł/ha zab. 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

18 

Intensywność czyszczeń wczesnych

 

0,00

0,05

0,10

0,15

0,20

0,25

0

1

2

3

4

5

6

Lata od odnowienia

W

spó

łc

zy

ni

k 

int

ens

ywno

śc

i

Sztuczne

Naturalne

Współczynnik intensywności (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

0,17 

odnowienia naturalne

 

0,49 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

19 

Koszty czyszczeń wczesnych

 

0

50

100

150

0

1

2

3

4

5

6

Lata od odnowienia

zł

/ha

 o

dn

o

wi

eni

a

Sztuczne

Naturalne

Sumaryczne koszty czyszczeń wczesnych (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

96 

zł/ha odn.   

śr. koszty jedn. 568 zł/ha zab. 

odnowienia naturalne

 

308 

zł/ha odn.   

śr. koszty jedn. 636 zł/ha zab. 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

20 

Intensywność grodzeń przed zwierzyną

 

0,00

0,05

0,10

0,15

0

1

2

3

4

5

6

Lata od odnowienia

W

spó

łc

zy

ni

k 

int

ens

ywno

śc

i

Sztuczne

Naturalne

Współczynnik intensywności (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

0,13 

odnowienia naturalne

 

0,12 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

21 

Koszty grodzeń przed zwierzyną

 

0

100

200

300

400

0

1

2

3

4

5

6

Lata od odnowienia

zł

/ha

 o

dn

o

wi

eni

a

Sztuczne

Naturalne

Sumaryczne koszty grodzeń przed zwierzyną (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

618 

zł/ha odn.   

śr. koszty jedn. 4 326 zł/ha zab.  

odnowienia naturalne

 

279 

zł/ha odn.   

śr. koszty jedn. 1 695 zł/ha zab. 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

22 

Intensywność ochrony chemicznej przed zwierzyną

 

0,0

0,1

0,2

0,3

0,4

0

1

2

3

4

5

6

W

spó

łc

zy

ni

k 

inte

ns

ywno

śc

i

Lata od odnowienia

Sztuczne

Naturalne

Współczynnik intensywności (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

1,10 

odnowienia naturalne

 

0,98 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

23 

Koszty ochrony chemicznej przed zwierzyną

 

0

50

100

150

0

1

2

3

4

5

6

Lata od odnowienia

zł

/ha

 o

dn

o

wi

eni

a

Sztuczne

Naturalne

Sumaryczne koszty ochrony chemicznej przed zwierzyną (lata 0-6): 

odnowienia sztuczne

 

250 

zł/ha odn.   

śr. koszty jedn. 227 zł/ha zab. 

odnowienia naturalne

 

341 

zł/ha odn.   

śr. koszty jedn. 348 zł/ha zab. 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

24 

Zestawienie kosztów

 

0

1 000

2 000

3 000

4 000

O

dn

o

wi

eni

e

P

ie

lę

gna

cja

gl

eby

P

o

pr

awk

i

C

zy

sz

cz

eni

a

wc

ze

sne

O

chr

o

na

che

m

ic

zna

O

chr

o

na

m

ec

ha

ni

cz

na

zł

/h

a

Sztuczne

Naturalne

Łączne koszty odnowienia, zabiegów hodowlanych i ochronnych (bez grodzeń; lata 0-6): 

odnowienia sztuczne 

6 608 zł/ha 

odnowienia naturalne 

1 216 zł/ha 

Wyniki analiz i ocen ekonomicznych skutków ekologizacji 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

25 

Koszty ekologizacji 

gospodarki leśnej 

przykład: nadleśnictwa RDLP Katowice 2005-2009 (Gołos, 2012) 

 

Koszty bezpośrednie: 

- ochrona przyrody   

 

1,09 mln zł/rok  

(tj. 

1,79 zł/ha/rok 

lub 

1,02 zł/m

3

 drewna

) 

 
 

Koszty alternatywne (koszty utraconych korzyści): 

- odnowienie lasu w rębniach złożonych (vs zręby zupełne)  
 

 

 

 

 

 

0,37 mln zł/rok  

(tj. 

0,60 zł/ha/rok 

lub 

0,34 zł/m

3

 drewna

) 

-pozyskanie drewna w rębniach złożonych (vs zręby zupełne)  

 

 

 

 

 

 

1,05 mln zł/rok  

(tj. 

1,73 zł/ha/rok 

lub 

0,99 zł/m

3

 drewna

) 

- ochrona mechaniczna przed zwierzyną (vs ochrona chemiczna)  

 

 

 

 

 

 

0,15 mln zł/rok  

(tj. 

0,24 zł/ha/rok 

lub 

0,14 zł/m

3

 drewna

) 

 
- martwe drewno w lesie – wartość sumaryczna: 

326 mln zł

, tj. 

536 zł/ha  

 

 

 

 

 

     średnia wartość pozyskanego drewna w 2008: 926 zł/ha 

 

Wnioski 

VI Sesja Zimowej Szkoły Leśnej, Sękocin Stary, 18-20 marca 2014 r.  

26 

Wnioski

 

1.

Z jednej strony ekologizacja zagospodarowania lasu 

daje szansę 

na znaczące obniżenie kosztów

 

działalności gospodarczej. 

Przykładem są odnowienia naturalne lasu jako tańszy sposób 
regeneracji niż odnowienie sztuczne. 
 

2.

Z drugiej strony wiele zabiegów „zbliżonego do natury” 
zagospodarowania lasu generuje

 

koszty: bezpośrednie 

i/lub

 

alternatywne

. 

 

3.

Problem ekonomicznej oceny ekologizacji zagospodarowania lasu 
jest złożony i zasługuje na podjęcie 

kompleksowych badań w 

dłuższej perspektywie czasowej

.