Analiza wytworów ucznia

 

 

Należy  do  bardzo  często  wykorzystywanych  sposobów  pozyskiwania  informacji  w  diagnozowaniu 

pedagogicznym.  W  literaturze  określana  jest  najczęściej,  jako  technika  diagnostyczna  służąca  do  gromadzenia 
wstępnych  opisowych  oraz  ilościowych  danych,  rzadko  jednak  występuje  w  roli  samodzielnego  instrumentu 
poznania. 

 

W tej technice przedmiotem analizy jest dokument, za który przyjmuje się materialny przedmiot, zawierający w 
sposób bezpośredni lub pośredni interesujące diagnostę dane, czyli taki przedmiot, który stanowi świadectwo 
zaistnienia jakiegoś faktu, zjawiska lub myśli ludzkiej.  
 

Wytwory  ucznia  wykorzystywane  do  analizy  mają  różny  charakter,  mogą  to  być:  zeszyty  szkolne,  wypracowania, 
wypracowania  szkolne  na  dany  temat,  rysunki  tematyczne,  pamiętniki,  listy,  notatki,  wypowiedzi  autora  o  jego 
doświadczeniach, przeżyciach, poglądach, postawach wobec różnych zjawisko społeczno-kulturowych i zdarzeń we 
własnym życiu, prace pisemne uczniów, prace ręczne i konstrukcyjne, fotografie, filmy itp. 
 
Analiza dokumentów w badaniach pedagogicznych umożliwia badanie takich zmiennych, jak: postawy, potrzeby, 
motywy, dążenia, zainteresowania, a także zdolności i uzdolnienia w zakresie poznania i myślenia. Stanowi też 
jedno z ważniejszych źródeł dotarcia do historii życia jednostki.  
 
Techniki analizy dokumentów: 
 



 

Technika  analizy  treściowej  –  jest  to  interpretacja  zawartych  w  danym  wytworze  treści.  Zastosowanie 
analizy treściowej daje możliwość odpowiedzenia na następujące pytania: 

 

Co chciał przekazać odbiorcy autor? 

 

Jakie autor zawarł w analizowanym wytworze treści? 

 

Czego te treści mogą być świadectwem? 

 

W czym wyraża się oryginalność tych treści? 

 

Analiza  treściowa  (na  przykład  zeszytów  szkolnych)  umożliwia  nauczycielowi  dowiedzenie  się  czegoś  o 
zainteresowaniach, sposobie wyrażania czy innych przejawach rozwoju umysłowego ucznia. 
 



  Technika  analizy  formalnej  -  dotyczy  przede  wszystkim  zewnętrznego  opisu  wyglądu  wytworów  ucznia, 

sposobu  ich  sporządzania,  trwałości,  adekwatności  z  założonym  zamiarem  ich  utworzenia.  Przykładowo 
analiza formalna zeszytów szkolnych umożliwia bliższe poznanie następujących elementów: 

 

Wygląd okładki - czy zeszyt jest obłożony, podpisany, zabrudzony; 

 

Wygląd kartek - czy są one pozaginane, starannie zapisane, czy posiadają margines, czy są brudne; 

 

Kształt, forma pisma - czy jest ono staranne, czytelne; 

 

Zamieszczone rysunki, szkice czy schematy - czy są one wykonane porządnie, czysto, schludnie. 

 

Analiza  formalna  pozwala  na  wnioskowanie  na  temat  zamiłowania  do  porządku,  obowiązkowości, 
zdyscyplinowania i przeciwnych im cechach ucznia. 

 

 
Analiza wypracowań 

 

Polega  ona  na  analizie  swobodnych  i  spontanicznych  wypowiedzi  ucznia  na  dany  temat.  W  stosunkowo 

krótkim  czasie,  można  zebrać  wiele  cennych  informacji  na  temat  ucznia.  Należy  jednak  pamiętać,  że  nie  mamy 
pewności, czy uczniowie są całkowicie szczerzy w swoich wypowiedziach. Powinniśmy wtedy uwzględnić też, jaki 
wpływ na ten opis miało aktualne samopoczucie badanego dziecka. 

 
 
 

Analiza działalności plastycznej 

 

W próbie interpretacji treści zawartych w rysunku, zazwyczaj badacz kieruje się ogólnym wrażeniem, jakie 

wywierają na nim dane rysunki, więc ma to silnie subiektywny charakter. Można analizować rysunki stworzone na 
temat ściśle określony i takie, które zostały stworzone w wyniku spontanicznej aktywności twórczej dziecka. 
Ważne jest to, aby tej analizy nie opierać głównie na jednym rysunku. Dla rzetelnego wyniku badań zalecane jest, aby 
analizować  większą  ilość  zgromadzonych  rysunków  dziecka.  Istotne  są  także  warunki  i  okoliczności,  w  jakich 
powstały dane rysunki. 
 
W  analizie  rysunków  ucznia,  istotny  może  okazać  się  klucz  do  interpretacji  rysunków  dziecka  zawarty  w  „Teście 
rysunkowym – Mój Nauczyciel” autorstwa I. Gryniuk i V. Tuszyńskiej-Boguckiej, który dołączony jest do reszty testów 
omawianych na zajęciach z tego bloku tematycznego. 
 
Następnie rozpatrujemy poniższe sytuacje: 



 

Czy dziecko rysujące lepiej niż jego rówieśnicy ma w domu zapewnione odpowiednie warunki dla rozwijania 
swoich zdolności? 



 

Czy rodzice zachęcają go do rysowania? 



 

Czy dziecku rysującemu poniżej spodziewanej granicy wiekowej zapewniono wcześniej warunki do ćwiczenia 
rysowania? 



 

Czy niewielkie umiejętności w tym zakresie stanowią o pewnych zaniedbaniach środowiskowych, czy też są 
one przyczyną zaburzeń rozwoju umysłowego? 

Wychowawca  oceniając  pracę  dzieci  musi  znaleźć  przyczyny  sytuacji,  w  której  niektóre  prace  podopiecznych 

znacząco  odbiegają  od  przyjmowanego  w  grupie  poziomu.  Zanim  przypisze  on  słabsze  wyniki  jakimkolwiek 
zaburzeniom, należy sprawdzić, czy w jaki sposób dzieci reagują na stawiane im zadania, oraz czy wcześniej miały 
już  do  czynienia  z  zadaniami  tego  typu  (np.  czy  wcześniej  miały  do  czynienia  z  lepieniem  z  plasteliny).  Należy 
również dowiedzieć się, czy dzieci te mają w swoich domach klocki, czy lubią się nimi bawić, czy posługiwały się 
nożyczkami itd. 
 

 
Zalety i wady stosowania technik analizy wytworów uczniowskich 

 

Zalety  

Wady  



 

Umożliwia  dotarcie  do  danych  niedostępnych 
przy 

zastosowaniu 

innych 

technik, 

czyli 

wydarzeń i sytuacji z przeszłości 



  Dotarcie do sposobu percepcji 



 

Pozwala  uchwycić  cechy,  zachowania,  które 
przy  zastosowaniu  innych  technik  mogą  być 
zniekształcane  lub  niedostępne  (staranność, 
systematyczność, dokładność) 



 

Umożliwia  zebranie  określonych  danych,  kiedy 
wytwory  są  jedną  z  niewielu  form  ekspresji 
jednostki (dzieci upośledzone, nieme, głuche) 



 

Pozwala  na  uzyskanie  danych  ze  źródeł 
powstałych  dowolnie  dawno  i  umożliwia 
powtarzalność  analizy  danych,  gdyż  badany 
wytwór  nie  podlega  zmianom  na  skutek 
czynności  badawczych  (np.  jak  w  ankiecie, 
wywiadzie czy obserwacji) 



 

Duże 

prawdopodobieństwo 

subiektywnego 

odbioru  i  interpretacji  przez  diagnostę  treści 
zawartych w dokumentach 



 

Możliwość celowego zniekształcenia dokumentu 
przez autora, 



 

Fałszywe przedstawienie siebie 



 

Możliwość celowego fałszerstwa dokumentów z 
różnych względów 

 

 
Jarosz E., Wysocka E. „Analiza dokumentów i wytworów”, W: Diagnoza psychopedagogiczna. Podstawowe 
problemy i rozwiązania, 2006 
Łobocki M., „Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych”, Kraków 1999