z elementów C3, R6, D2 i D3. Elementy C3
i R6 ograniczaj¹ pr¹d, jaki mo¿e p³yn¹æ przez
diodê D3. Przebieg napiêcia na diodzie D3
(stabilistor o napiêciu nominalnym 12 V) ma
kszta³t dwukierunkowej fali prostok¹tnej o am-
plitudzie ujemnej wynosz¹cej w przybli¿eniu
12 V i dodatniej ok. 0,7 V. Dioda D2 wraz
z kondensatorem C2 stanowi¹ filtr sk³adowej
zmiennej (têtnieñ) i ogranicznik napiêcia zasi-
laj¹cego. Wartoæ sk³adowej sta³ej napiêcia na
wyjciu prostownika na kondensatorze C2
wynosi ok. 11 V, a amplituda napiêcia têt-
nieñ jest pomijalnie ma³a. Poniewa¿ obci¹-
¿enie zasilacza stanowi¹ bramki CMOS, ob-
wody ³adowania i roz³adowywania kondensa-
tora C1 oraz obwód wejciowy bramki U1,
pobór pr¹du jest niewielki.
Dzia³anie uk³adu
W stanie spoczynkowym wejcie bramki
U1A (bramka NAND z wejciem Schmitta) jest
po³¹czone, przez ¿arówkê o niewielkiej rezy-
stancji, ze ród³em zasilania czêci cyfrowej
uk³adu, a zatem na wejciu bramki wystêpu-
je wysoki stan logiczny. Napiêcie jej wyjciu
odpowiada niskiemu
poziomowi logicznemu
i wynosi ok. 0,05 V. W
tej sytuacji napiêcie
na wejciach bramek
U1B, U1C i U1D rów-
nie¿ odpowiada niskie-
mu poziomowi logicz-
nemu. Na ich wspól-
nym wyjciu wystêpuje
wysoki poziom logicz-
ny, czego skutkiem jest
stan wy³¹czenia triaka
T1 i brak napiêcia na
obci¹¿eniu.
Po zwarciu zestyków
prze³¹cznika P1 nastê-
puje zawiecenie ¿a-
rówki oraz zmiana stanu
wyjcia bramki U1A na
wysoki, napiêcie na jej
wyjciu osi¹ga wartoæ
blisk¹ napiêciu zasila-
nia, czyli ok. 11 V. Roz-
Radioelektronik Audio-HiFi-Video 12/2001
Bardzo czêsto
w mieszkaniu wystêpuje
potrzeba w³¹czenia b¹d
wy³¹czenia jakiego
urz¹dzenia elektrycznego
bezporednio
po w³¹czeniu lub
wy³¹czeniu innego, np.
wy³¹czenie wentylatora
po zgaszeniu wiat³a
w ³azience lub toalecie.
Opis uk³adu
Schemat prostego urz¹dzenia pe³ni¹cego
funkcje uk³adu czasowego do zastosowañ ³a-
zienkowych i toaletowych jest przedstawio-
ny na rys.1.
Przedstawiany timer jest uk³adem opónia-
j¹cym o niezale¿nie regulowanych czasach
opónienia w³¹czenia i wy³¹czenia urz¹dze-
nia stanowi¹cego obci¹¿enia triaka T1. Do re-
gulacji opónienia w³¹czenia s³u¿¹ rezysto-
ry R8 i R9, a do regulacji opónienia wy³¹cze-
nia R1 i R2. W czêci ma³osygna³owej wy-
korzystano cztery dwuwejciowe bramki NA-
ND z wejciem Schmitta sk³adaj¹ce siê na
uk³ad scalony 4093. Jedna bramka pracuje
w obwodzie wejciowym, a trzy pozosta³e
w stopniu wyjciowym steruj¹cym prac¹ tria-
ka. Po³¹czenie równoleg³e bramek mia³o na
celu powiêkszenie wydajnoci pr¹dowej ich
wyjæ w celu usprawnienia sterowania tria-
kiem w³¹czaj¹cym i wy³¹czaj¹cym obci¹¿e-
nie o du¿ej mocy.
Uk³ad jest zasilany z beztransformatorowego
prostownika jednopo³ówkowego z³o¿onego
TIMER £AZIENKOWY
poczyna siê ³adowanie kondensatora C1
przez diodê D4 oraz rezystory R8 i R9. Czas
³adowania kondensatora C1 jest proporcjonal-
ny do sumy rezystancji R8 i R9. Po osi¹-
gniêciu przez napiêcie wartoci odpowiada-
j¹cej progowi prze³¹czania bramki, wynosz¹-
cemu ok. 7,5 V, nastêpuje zmiana stanu lo-
gicznego wspólnego wyjcia bramek U1B,
U1C i U1D na wysoki. Napiêcie osi¹ga war-
toæ blisk¹ napiêciu zasilania, nastêpuje uak-
tywnienie triaka i w³¹czenie obci¹¿enia.
Rozwarcie zestyków prze³¹cznika P1 powo-
duje wy³¹czenie ¿arówki i zmianê stanu wej-
cia bramki U1A. £adunek zgromadzony na
kondensatorze C1 powoduje podtrzymanie
wysokiego stanu logicznego wejæ bramek
U1B, U1C i U1D i w konsekwencji podtrzy-
manie stanu aktywnego triaka i podtrzyma-
nie zasilania urz¹dzenia stanowi¹cego obci¹-
¿enie. Czas opónienia wy³¹czenia obci¹¿e-
nia jest proporcjonalny do sumy rezystancji
R1 i R2. Jest to czas potrzebny do takiego
roz³adowania siê kondensatora C1, ¿e napiê-
cie na nim zmniejszy siê do wartoci odpo-
wiadaj¹cej dolnemu progowi prze³¹czania
bramki (ok. 5,5 V).
Przedstawiony uk³ad mo¿na zastosowaæ np.
w toalecie. Krótko po wejciu do kabiny i za-
wieceniu wiat³a nastêpuje w³¹czenie we-
ntylatora. Wentylator pracuje jeszcze przez
pewien czas po zgaszeniu wiat³a i opuszcze-
niu toalety. Czas opónienia wy³¹czenia mo-
¿e wynosiæ nawet 10 minut. W takim zastoso-
waniu uk³adu rezystory R8 i R9 powinny mieæ
mo¿liwie ma³e wartoci lub s¹ nawet zbêdne,
wtedy opónienie w³¹czenia wentylatora bê-
dzie bardzo ma³e, nawet mo¿e byæ niezauwa-
¿alne.
Na rys. 2 przedstawiono p³ytkê drukowan¹ ti-
mera ³azienkowego, a na rys.3 rozmie-
szczenie elementów na p³ytce.
Uwaga!
Zasilacz jest bezporednio po³¹czony z sieci¹ energe-
tyczn¹, a zatem nale¿y zachowaæ daleko posuniêt¹
ostro¿noæ przy wszelkich eksperymentach. Do prac
uruchomieniowych, takich jak okrelanie czasów
opónieñ, mo¿na u¿yæ zasilacza o napiêciu 12 V i do-
³¹czyæ go do koñcówek kondensatora C2.
n
Cezary Rudnicki
Rys. 1. Schemat timera ³azienkowego
P1
Rys. 2. P³ytka drukowana timera
(skala 1:1)
Rys. 3. Rozmieszczenie elemen-
tów na p³ytce drukowanej timera