Układ pokarmowy
Badanie żwacza
Oglądanie
Oglądamy okolicę lewego dołu głodowego – oceniamy wypełnienie żwacza (zapadnięty,
wypełniony, nadmiernie wypełniony)
Omacywanie:
Wyczuwamy ruchy żwacza (norma 7 – 14 w ciągu 5 min), mniejsza ilość świadczy o
głodzeniu lub atonii żwacza
Uciskanie palcami i pięścią lewego dołu głodowego i ściany brzucha pozwala na ocenienie
wypełnienia żwacza
●
Prawidłowo – ściana zwacza podatna na ucis, treść ma konsystencję miękką
●
Wzdęcie – dół głodowy wysklepiony i napiety
●
Przeładowanie – mniejsza podatnośc na ucisk, konsystencja ciastowata lub tęga
Opukiwanie
●
Prawidłowo – w górnej części bębenkowy lub jawny, w dolnej części przytłumiony
lub stłumiony
●
Wzdęcie – wypuk ostrzejszy i jednakowy nad całym żwaczem
●
Przeładowanie – wyraźnie stłumiony, nawet w okolicy dołu głodowego
Osłuchiwanie
W celu stwierdzenia szmerów powstałych podczas pracy żwacza i przesuwania treści,
osłabienie świadczy o uposledzeniu trawienia i ruchów żwacza
Badanie treści żwacza
Treść ze żwacza pobieramy za pomocą zgłębnika Hauptnera połaczonego z pompą ssącą
lub sondą metalową z końcówką Więckowskiego. Badanie należy wykonać jak najszybciej
Właściwości fizyczne
Zapach:
●
prawidłowo – woń aromatyczna, zależna od rodzaju skarmianej paszy
●
Kwaśny – niestrawność kwaśna (nadmiar węglowodanów w paszy)
●
Amoniakalny – niestrawność zasadowa (nadmiar białka, mocznika)
●
Gnilny – prcesy gnilne lub martwicze w żwaczu
Barwa
Prawidłowa – zależna od rodzaju karmy
●
Zielona – żywienie pastwiskowe
●
Zielonkawa – kiszonki
●
Żółtobrunatna – słoma, kiszonki
●
Szara – wysłodki, wywar, otreby
Konsystencja – ocenian podczas przelewania treści z nacznia do naczynia
●
Prawidłowo – płynna, w małym stopniu lepka
●
Silnie ciągliwa – domieszka śliny, w czasie sondowania
●
Pienista – wzdęcie żwacza
●
Zbyt płynna – mała aktywnośc procesow trawiennych
Szybkość opadania i podpływania cząstek stałych – drobne i ciężkie cząstki opadają,
cząstki grubsze, włókniste wypływają na powierzchnie. Wlewamy treść do 100 ml cylindra
i liczymy czas od momentu wlania do końca opadania i wypływania
●
Norma – 5 – 10 min (bezpośrednio po nakarmieniu 3 min)
●
Szybsze gromadzenie osadu i mała ilość pływającyh cząstek – zmniejszenie
aktywności trawiennej żwacza
●
Szybkie gromadzenie się cząstek pływających i duża ilość pęcherzyków
powietrznych – wzmożenie procesów fermentacyjnych (wzdęcie, gnicie żwacza)
Właściwości chemiczne
Odczyn (pH) płynnej treści – badamy za pomocą pehametru lub pasków wskaźnikowych
●
Norma 6,1 – 7,4
●
Kwaśny – bezpośrednio po spożyciu kiszonek, niestrawność kwaśna,
●
Zasadowy – niestrawność zasadowa, gnicie w żwaczu
Próba fermentacyjna – w żwaczu podczas procesów trawiennych tworzy się gaz (CO2,
metan) – do 20 ml treści dodajemy 1 ml 16% glukozy, mieszamy i wlewamy do
sacharometru, który wkładamy na płytce petriego do cieplarki (39ºC) i wynik odczytujemy
po 30 i 60 min
●
Norma 1 – 2 cm3/1h
●
Obniżenie – głód, niepełnowartościowa pasza,
●
Zwiększenie – ostre lub przewlekłe wzdęcie
Układ pokarmowyBadanie treści żwacza
Próba na redukcje azotynów – drobnoustroje żwacza redukują azotany zawarte w paszy
roślinnej do azotynów, a następnie do amoniaku. Próba ma na celu wykazanie aktywności
drobnoustrojów
●
Prawidłowo w:
●
W 1 probówce po 5 – 10 min
●
W 2 probówce po 20 min
●
W 3 probówce po 30 min
●
Przedłużenie czasu – niestrwność, głód,
●
Skrócenie czasu – pasza zielona, niestrawność z objawami wzdęcia i gnicia w
żwaczu
Badania mikroskopowe
Trawienie przebiega przy udziale flory bakteryjnej (przemiany enzymatyczne) i
wymoczków (rozdrabniają cząstki roślinne, budują własne struktury białkowe z
aminokwasów i białka pokarmowego, następnie są trawione i są ważnym źródłem białka
zwierzęcego i węglowodanów)
Ocena żywotności wymoczków metodą orientacyjną wg Halteniusa – na podgrzane
szkiełko podstawowe nakładamy krople płynnej treści i oglądamy pod mikroskopem
●
Żywotność I stopnia – liczne, żywe wymoczki, brak martwych
●
Żywotność II stopnia – liczne, mało ruchliwe wymoczki, liczne martwe
●
Żywotność III stopnia – średnio liczne, słabo ruchliwe wymoczki, liczne martwe
●
Żywotność IV stopnia – pojedyncze lub nieliczne, słabo ruchliwe wymoczki, liczne
martwe
●
Żywotność V stopnia – pojedyncze martwe wymoczki
Oznaczanie liczby wymoczków – do liczenia niezbedny jest mikroskop, komora Fuchsa –
Rosenthala – żywotnośc i liczba wymoczków odzwierciedła stan równowagi środowiska w
żwaczu
Norma – 600 – 800 tys/1 ml
Najprędzej giną wymoczki duże, później w miarę nasilania się procesów chorobowych
giną średnie i małe
W niestrawności mogą zamierać wszystkie wymoczki
Badanie czepca
To głównie diagnostyka niestrawności wtórnej na tle ciała obcego
Wykonuje się szereg prób
1. Próby bólowe
●
Ucisk na czepiec 6 – 7 p. mż. nad mostkiem po stronie lewej
●
Chwyt kłębowy
●
Próba drążkowa
●
Opukiwanie przyczepu przepony, okolicy chrząstki mieczykowatej, okolic
czepca
2. Próby na przeczulicę w strefach Heada (lewa strona od kręgosłupa do połowy klatki
piersiowej – w fazie wydechu naciągamy skóre
3. Próby z aparatem do wykrywania ciała ferromagnetycznych
4. Badanie krwi – leukocytoza (nie jest to swoiste badanie)
5. Badanie ogólne – podwyższenie temperatury ciała, zwiększenie liczby oddechów i
tętna, spadek mleczności
Badanie ksiąg
Omacywanie
Praktycznie nie są dostępne do badania, pole opukowe leży po prawej stronie między 7 a
9 żebrem na wysokości stawu barkowego, w stanach chorobowych można silnym
omacywaniem w tej okolicy wywołać reakcję bólową
Bezpośrednie omacywania można przeprowadzić podczas laparotomii
Przy niedowładzie – twarde, nie do uciśnięcia, bolesne
Opukiwanie
W stanie normalnym – wypuk nieco przytłumiony, trudny do odgraniczenia od otoczenia
W niedowładzie lub zatkaniu – wypuk staję się bardziej stłumiony, powieksza się pole
stłumienia
Osłuchiwanie
Stwierdzamy szmery o charakterze trzeszczenia, pojawiające się w czasie
przemieszczania treści z czepca do ksiąg
Badanie trawieńca
●
Normalnie część denna trawieńca leży za czepcem w okolicy wyrostka
mieczykowatego i rozciaga się ku tyłowi równomiernie na prawo i lewo od linii białej
●
Prawostronne przemieszczenie trawieńca – przemieszcza się na prawo i ulega
rozszerzeniu, leży między prawą ścianą brzucha a pętlami jelit. Na wskutek
nagromadzenia płynów i gazów rozciąga się ku górze do prawego dołu głodowego
gdzie jest wyczywalny podczas omacywania, przy przemieszczeniu dochodzi do
obbrotu o 180 – 360º i powstaje ostry stan niedrożności
●
Lewostronne przemieszczenie trawieńca – powiększony trawieniec przemieszcza
się na lewą strone i leży między żwaczem a lewą ścianą brzucha. Można go
wyczuć w lewym dole głodowym za ostatnim żebrem, jednak najczęściej dochodzi
do zapadnięcia okolicy lewego dołu głodowego z powodu odsunięcia żwacza od
powłok brzusznych
Osłuchiwanie
Przy przemieszczeniu można usłyszeć ostre, metaliczne dźwieki w obrębie prawego lub
lewego łuku żebrowego
Opukiwanie
Pole opukowe: od wyrostka mieczykowatego do pępka i prawego łuku żebrowego.
●
Prawidłowo – wypuk jawny,
●
Przeładowanie – wypuk stłumiony
●
Przemieszczenie – wypuk bębenkowy w okolicy lewego lub prawego łuku
żebrowego
Badanie rektalne
Polega na wewnętrznym omacywaniu narządów jamy brzusznej
Psy
Stwierdzamy stopień wypełnienia prostnicy, stan gruczołu krokowego,
Duże zwierzęta
●
Do badania używamy rękawicy pokrytej środkiem nawilżającym
●
Żwierzę musi być odpowiednio trzymane lub uwiązane
●
U koni przed badaniem można zrobić lewatywę, u bydła nie ma takiej koniczności
●
Przed badaniem oglądamy okolice odbytu
●
Rękę wprowadzamy poziomo, z palcami złożonymi w klin, druge rękę trzymamy na
zadzie, aby pokonać opór zwieracza wykonuje się powolne ruchy śrubowe
●
U bydła po wprowadzeniu ręki nastepuje odruch defekacji, ukonia trzeba usunąć
masy kałowe
●
Opuszkami palców omacujemy ściany miednicy, otrzewnej a następnie narządy
jamy brzusznej
Bydło
●
Wężły chłonne – mogą być powiększone w czasie białaczki limfatycznej
●
Staw krzyżowo – biodrowy – przy zaleganiu i niedowładach (rozluźnienie stawu i
ruchomość kości i trzeszczenia po urazach)
●
Wewnętrzne kanały pachwinowe – u samców
●
Pęcherz moczowy – gdy jest pusty ma postać elastycznego, gruszkowatego tworu
●
Dysk okrężnicy – po prawej stronie od miednicy do nerki
●
Jelita – w postaci pętli
●
Nerka lewa i prawa – okolica lędźwiowa (prawa bardziej dogłowowo)
●
Czepiec, księgi, trawieniec – prawidłowo niedostepne do badania
●
Macica – ciężąrna lub zmieniona chorobowo może przesuwać jelita i żwacz
Koń
●
Nadmierne wypełnienie kałem – zapalenie otrzewnej, porażenie rdzenia
kręgowego, utrata świadomości
●
Brak kału, lub mała ilość – niedrożność jelit
●
Krew na rękawicy badającego – uszkodzenie ściany jelita
●
Krew zmieszana z kałem – morzysko zakrzepowo – ztorowe, wgłobienie jelit
●
Omacywanie ścian miednicy pozwala na wykrycie ew złamań
●
Petle okrężnicy małej normalnie wypełnione uformowanym kałem, przy zaleganiu
kału maja postać grubych, tęgich walcowatych tworów
●
Zagięcie miedniczne okrężnicy dużej – lewa strona jamy brzusznej, jest miejscem
predylekcyjnym zalegania treści pokarmowej i niedrożności kałowej
●
Głowa jelita slepego w okolicy prawej słabizny (przy przeładowaniu ma
konsystencję ciastowatą lub tęgą)
●
Jelita luźno zawieszone na krezce , elastyczne, wypełnione treścia pokarmową, w
przebiegu wzdęcia zajmuą całą jamę brzuszną
●
W okolicy lędźwiowej można sięgnąć do lewej nerki
Nakłucie
●
1. Nakłucie żwacza (trokarowanie) - Często wykonywany zabieg leczniczy, wykonuje
się go za pomoca trokaru w środkowej części lewego dołu głodowego. Najczęście
w celu usunięcia nadmiaru gazów lub w celu dokonania wlewu środków
leczniczych, odpowiedno zabezpieczona tulejke możemy zostawić przez jakiś czas
w świetle żwacza
2. Nakłucie trawieńca - Wykonuje się rzadko, za pomocą igły z mandrynem, po prawej
stronie ciała w połowie odległości między wyroskiem mieczykowatym a pępkiem
3. Nakłucie głowy jelita ślepego
●
Za pomocą igły Łopatyńskiego w prawym dole głodowym, w celu usunięcia
nadmiaru gazów lub wykonania wlewu środków rozmiękczających
●
Nakłucie przez prostnicę za pomocą igły iniekcyjnej z wężykiem
wprowadzonej w dłoni do prostnicy
4. Nakłucie jelit cienkich
●
U koni w czasie wzdęcia w prawej słabiźnie lub przez prostnice jak w
przypadku głowy jelita ślepego
5. Nakłucie jamy otrzewnowej
Ma znaczenie diagnostyczne (określenie charakteru płynu w jamie brzusznej) i
lecznicze (uppust płynu)
●
Koń, pies – w dolnej części brzucha, obok linii białej, między wyrostkiem
mieczykowatym a pępkiem
●
Bydło – mniejsze znaczenie z powodu wystepowania żwacza który zajmuje
większą część jamy brzusznej
Prawidłowo w jamie brzusznej wystepuje niewlielka ilość przejżystego, lekko
żółtawego płynu
6. Nakłucie wątroby - W celu pobrania skrawków do badań histopatologicznych.
Najczęściej u przeżuwaczy, w obrębie pola stłumienia wątrobowego. U małych
zwierząt pod kontrolą USG