Biologia zapylania roślin
Wykład XII Dr Marcin Zych
05.01.2011
Kwiaty i zwierzęta, czyli o historii pewnego układu
Dlaczego storczyki oszukują tak często?
>1/3 z ponad 30 000 gatunków Orchidaceae
Oszukaocze storczyki cierpią na niedopylenie
Badania Serapias vomeracea
W kontrolach (2000,2001 rok) ~10-15%
1 na 10 kwiatów zawiązuje owoc
Indukowane zapylenie auto- i ksenogamiczne >90% ~100%
Bez barier samopłonności
I wydają mniej owoców
Obecnośd nektaru wpływa na zwiększenie ilości zawiązywanych nasion
Oszustwa spotykane już na najniższych gałęziach drzewa filogenetycznego Orchidaceae
Oszustwa cechą prymitywną? Byd może…
Hipotezy:
Realokacja zasobów
Więcej kwiatów, większe kwiaty (inna produkcja) – więcej zasobów – nie zostały one zużyte na wytworzenie
nektaru/ciałek jadalnych
Produkcja nektaru mimo wszystko nie wymaga dużych nakładów metabolicznych; poza tym – małe ilości
Efektywniejszy transport pyłku i związana z tym obcopylnośd
Większa różnorodnośd genetyczna
Sukces produkcji owoców zależny od sukcesu produkcyjnego kwiatów; im więcej kwiatów, tym większa
widocznośd – większa szansa na zapylenie – dużo lepiej postrzegana wystawa kwiatowa
Eichhornia paniculata hiacynt wodny
Im większy kwiatostan, tym więcej kwiatów podlega samozapyleniu
Więcej nasion autogamicznych
Kwiaty z nektarem są atrakcyjniejsze, zatem łatwiej o zapylenie sąsiedzkie
Badanie kontrola i kwiaty suplementujące nektar
Przy obecności nektaru odwiedzają więcej kwiatów w kwiatostanie, spędzają więcej czasu w kwiatostanie
Kwiat storczykowy Ophrys sphegodes
Prętosłup
Polinia – pakiety pyłku posklejane ze sobą
Wiscidium – za jego pomocą pakiety przyklejają się do zapylacza; jednorazowe, całkowite zebranie pyłkowin;
po pewnym czasie tracą one turgor, zakrzywiają się i zostają w innym kwiecie
Warżka
Zewnętrzne i wewnętrzne działki okwiatu
Aby zapobiec samozapyleniu…
Zaginanie się pyłkowin odbywa się już w przelocie – u storczyków oszustów.
Pyłkowiny gatunków z nektarem zaginają się wolniej.
Parametry sukcesu reprodukcyjnego u storczyków nektarujących i oszustów
n. – większy % samozapyleo
mniejszy transfer pyłku (na mniejszą odległośd)
Nie można byd „częstym”, jeśli chce się byd oszustem.
Im rzadsza jest forma (morfa, kształt), tym większy sukces reprodukcyjny.
Zróżnicowanie genetyczne między populacjami maleje u gatunków – oszustów.
