Programowanie strukturalne i obiektowe Podręcznik do nauki zawodu technik informatyk

background image
background image

Idź do

• Spis treści
• Przykładowy rozdział

• Katalog online

• Dodaj do koszyka

• Zamów cennik

• Zamów informacje

o nowościach

• Fragmenty książek

online

Helion SA

ul. Kościuszki 1c

44-100 Gliwice

tel. 32 230 98 63

e-mail: helion@helion.pl

© Helion 1991–2010

Katalog książek

Twój koszyk

Cennik i informacje

Czytelnia

Kontakt

• Zamów drukowany

katalog

Programowanie strukturalne

i obiektowe. Podrêcznik do

nauki zawodu technik

informatyk

Autor: Adam Majczak

ISBN: 978-83-246-2389-1

Format: 168237, stron: 392

Podrêcznik jest zgodny z podstaw¹ programow¹ kszta³cenia

w zawodzie technik informatyk 312[01]

Znajomoœæ podstaw programowania – zarówno strukturalnego, jak i obiektowego – jest

integraln¹ czêœci¹ wykszta³cenia technika informatyka. Dziêki temu podrêcznikowi uczeñ

zapozna siê z metodologi¹ programowania, opanuje zasady pisania i modyfikowania

istniej¹cych programów, a tak¿e utrwali wiadomoœci. Materia³ zamieszczony w ksi¹¿ce

obejmuje tematykê zwi¹zan¹ z programowaniem strukturalnym w jêzykach Pascal i C oraz

programowaniem obiektowym w jêzyku C++, wraz z omówieniem regu³, typów danych,

funkcji i mo¿liwoœci ka¿dego z tych jêzyków. Uczeñ znajdzie tu tak¿e oko³o setki

praktycznych przyk³adów oraz propozycje æwiczeñ i zadañ do samodzielnego wykonania.

Podrêcznik ten jest tak¿e zgodny z wytycznymi OKE i CKE do egzaminu zawodowego.
„Technik Informatyk” to doskona³y, charakteryzuj¹cy siê wysok¹ jakoœci¹ i kompletny

zestaw edukacyjny, przygotowany przez dysponuj¹cego ogromnym doœwiadczeniem

lidera na rynku ksi¹¿ek informatycznych – wydawnictwo Helion.
W sk³ad zestawu „Technik Informatyk” wchodz¹ tak¿e:

„Systemy i sieci komputerowe. Podrêcznik do nauki zawodu technik

informatyk”

„Multimedia i grafika komputerowa. Podrêcznik do nauki zawodu technik

informatyk”

„Urz¹dzenia techniki komputerowej. Podrêcznik do nauki zawodu technik

informatyk”

„Oprogramowanie biurowe. Podrêcznik do nauki zawodu technik informatyk”

Podrêczniki oraz inne pomoce naukowe nale¿¹ce do tej serii zosta³y opracowane

z myœl¹ o wykszta³ceniu kompetentnych techników, którzy bez trudu poradz¹ sobie

z wyzwaniami w œwiecie wspó³czesnej informatyki.

background image

Spis treści

Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

Część I PASCAL — WProWAdzenIe

do ProgrAmoWAnIA StrukturALnego

rozdział 1. Wybór i instalacja

kompilatora języka Pascal . . . . . . . . . . . . . . . 15

1.1. Współczesne wersje kompilatorów Pascala . . . . . . . . . . . . . . . . .16
1.2. Jak zainstalować i uruchomić kompilator Turbo Pascal? . . . . . . .17

rozdział 2. Pojęcie algorytmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

2.1. Sposoby reprezentacji algorytmów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21

2.1.1.

Opis słowny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

2.1.2.

Lista kroków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

2.1.3.

Pseudokod . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

2.1.4.

Schemat blokowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

rozdział 3. Środowisko IDE Turbo Pascala . . . . . . . . . . . 24

3.1. Instrukcje i elementy języka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .27
3.2. Jeśli zdarzy się błąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29

rozdział 4. Ważne polecenia i ważne słowa kluczowe . . 31

4.1. Kompilacja do pamięci RAM i do pliku EXE . . . . . . . . . . . . . . . . .31
4.2. Słowa kluczowe Pascala . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34

background image

rozdział 5. Iteracja i instrukcje warunkowe . . . . . . . . . . . 36

5.1. Tekst i tło na ekranie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .36
5.2. Iteracja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .38
5.3. Jak komputery dokonują wyboru? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .43
5.4. Operatory relacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47

rozdział 6. Tryb graficzny w Pascalu . . . . . . . . . . . . . . . . 49

6.1. Inicjowanie trybu graficznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .50
6.2. Procedury graficzne Line() i Circle() . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .53
6.3. Biblioteka graficzna Turbo Pascala: GRAPH.TPU . . . . . . . . . . . . .55

rozdział 7. Wypełnianie wnętrza obszarów ekranu . . . . . 65

7.1. Stałe i procedury graficzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .65
7.2. Ustawienie grubości i stylu linii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .69

rozdział 8. Okna i liczby pseudolosowe . . . . . . . . . . . . . 71

8.1. Okno graficzne ViewPort . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .71
8.2. Generowanie i stosowanie liczb pseudolosowych . . . . . . . . . . . .73

rozdział 9. Tekst i czcionki w trybie graficznym . . . . . . . . 77

9.1. Czcionki w trybie graficznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .77
9.2. Inkrementacja i dekrementacja,

specyfika If-Then-Else w Pascalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .80

rozdział 10. Zmienne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82

10.1. Co to jest zmienna? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .82
10.2. Przypisywanie zmiennym wartości,

czyli inicjowanie zmiennych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .83

10.3. Ile miejsca trzeba zarezerwować w pamięci dla zmiennej? . . .85
10.4. Zmienne łańcuchowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .86
10.5. Deklarowanie i inicjowanie zmiennych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .87
10.6. Proste typy zmiennych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .88

4

background image

rozdział 11. Praca w trybie tekstowym . . . . . . . . . . . . . . 91

11.1. Tabela kodów ASCII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .92

rozdział 12. Znaki semigraficzne

i okna w trybie tekstowym . . . . . . . . . . . . . . 95

12.1. Rysowanie ramek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .95
12.2. Podział ekranu na okna w trybie tekstowym . . . . . . . . . . . . . .101

rozdział 13. Obsługa klawiszy specjalnych . . . . . . . . . . 104

13.1. O klawiszach specjalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .104
13.2. Instrukcje While i Case . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .110

rozdział 14. Macierze jednowymiarowe

i wielowymiarowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114

14.1. Tablica jednowymiarowa — wektor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .114
14.2. Określanie precyzji wydruku danych numerycznych . . . . . . . .118
14.3. Tablice dwuwymiarowe i wielowymiarowe . . . . . . . . . . . . . . . .120

rozdział 15. Programowanie strukturalne

— wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125

15.1. Metodyka Top-Down Design . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .126
15.2. Budowanie programu metodą Top-Down . . . . . . . . . . . . . . . .128

rozdział 16. Programowanie strukturalne — funkcje . . . 132

16.1. Procedura może pobierać argument(y) . . . . . . . . . . . . . . . . . .132
16.2. Konstruujemy własne funkcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .134

rozdział 17. Rekordy — strukturalne typy

danych i zaawansowane funkcje . . . . . . . . 138

17.1. Rekordy, czyli struktury danych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .138
17.2. Zastosowanie funkcji — rozwiązywanie równań kwadratowych . 140
17.3. Jak narysować wykres funkcji? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .142
17.4. Zagnieżdżanie funkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .144
17.5. Rekurencja, funkcje rekursywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145

5

background image

rozdział 18. Programowanie strukturalne

— Bottom-Up Design . . . . . . . . . . . . . . . . . 147

18.1. Metodologia Bottom-Up . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .147
18.2. Zamiana liczb dziesiętnych na dwójkowe . . . . . . . . . . . . . . . .149
18.3. Przez wartość czy przez referencję? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .152

rozdział 19. Pomiar czasu rzeczywistego . . . . . . . . . . 155

19.1. Czas rzeczywisty na ekranie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .155
19.2. Kłopoty z datami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156

Część II ProgrAmoWAnIe StrukturALne

W C I C++

rozdział 20. Języki C i C++ — wprowadzenie . . . . . . . 161

20.1. C i C++ a standard ANSI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161
20.2. Wykorzystanie przykładów z systemu pomocy . . . . . . . . . . . .162
20.3. Jak rozpocząć pracę z C++? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .163

rozdział 21. Korygowanie błędów . . . . . . . . . . . . . . . . 169

21.1. Podobieństwa kompilatorów C++ i Turbo Pascala . . . . . . . . . .169
21.2. Pisanie i uruchamianie programów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172
21.3. Podstawowe elementy programów w C . . . . . . . . . . . . . . . . . .172

21.3.1.

Stałe i zmienne w C i C++ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173

21.3.2.

Wyrażenia i instrukcje C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173

21.3.3.

Operatory arytmetyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174

21.3.4.

Identyfikatory . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174

21.3.5.

Instrukcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175

21.3.6.

Bloki instrukcji, czyli instrukcje złożone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175

21.4. Konstrukcja funkcji w języku C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .176

21.4.1.

Jak określa się typ funkcji? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176

21.4.2.

Argumenty przekazywane do funkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177

21.4.3.

Ciało funkcji, czyli kod podprogramu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177

6

background image

rozdział 22. Słowa kluczowe i typy danych C . . . . . . . . 180

22.1. Typ danych char . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .181

22.1.1.

Zmienne i stałe znakowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182

22.1.2.

Znaki specjalne — kody sterujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183

22.1.3.

Stałe łańcuchy znaków w C i C++ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184

22.1.4.

Numeryczne typy danych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185

22.2. Opcje i parametry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .185

rozdział 23. Trzy ważne słowa w C . . . . . . . . . . . . . . . . 188

rozdział 24. Instrukcje sterujące i instrukcje iteracji . . . . 196

24.1. Słowo kluczowe if . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .196
24.2. Instrukcja warunkowa if-else . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199
24.3. Zagnieżdżone instrukcje warunkowe if-else-if . . . . . . . . . . . . .200
24.4. Instrukcja switch-case . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .201
24.5. Instrukcje break, continue . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .203

24.5.1.

Przerwanie nieskończonej pętli dzięki instrukcji break . . . . . . . . . . . . . 205

24.5.2.

Instrukcja continue . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206

24.6. Pętle programowe typu for — dokładniej . . . . . . . . . . . . . . . . .207

24.6.1.

Pętla for — szczegóły techniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207

24.6.2.

Instrukcja pusta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208

24.6.3.

Dodajemy wyrażenia do nagłówka pętli for . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209

24.7. Instrukcja pętli while . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .210
24.8. Pętla do-while . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212

rozdział 25. Operatory i sposoby wymiany danych . . . . 217

25.1. Operatory języka C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .217
25.2. Podstawowe typy danych w C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .220
25.3. Preinkrementacja i postinkrementacja . . . . . . . . . . . . . . . . . .222
25.4. Różne sposoby użycia funkcji bibliotecznej printf() . . . . . . . . . .224
25.5. Wykorzystanie ograniczonej precyzji

i pułapki formatowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .227

7

background image

8

rozdział 26. O obsłudze wejścia/wyjścia w C . . . . . . . . 231

26.1. Różne sposoby stosowania funkcji scanf() . . . . . . . . . . . . . . . .231
26.2. Rodzaje zmiennych, tablice znaków i konwersje typu . . . . . . .232
26.3. Konwersje typów danych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .234
26.4. Jak jedno wyrażenie arytmetyczne

może dać trzy różne wyniki? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .236

rozdział 27. Wskaźniki w C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238

27.1. Pojęcie wskaźnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .238
27.2. Wskaźniki i tablice . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .242
27.3. Tablice wielowymiarowe i arytmetyka wskaźników . . . . . . . . .243
27.4. Wskaźniki do tablic wielowymiarowych

— przykład praktyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .246

rozdział 28. Znaki, teksty i wewnętrzny

format danych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249

28.1. Zmienne znakowe i tekstowe w praktyce programowania . . .249
28.2. Konwersja liczb dziesiętnych na postać binarną w C . . . . . . . .253
28.3. Liczby zmiennoprzecinkowe typu float . . . . . . . . . . . . . . . . . . .257

rozdział 29. Struktury, unie i więcej o funkcjach . . . . . . 259

29.1. Struktury danych w C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .259
29.2. Wskaźniki i struktury w C/C++ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .263
29.3. Pola bitowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .265
29.4. Unie, czyli zmienne wariantowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .266
29.5. Kategorie i dostępność danych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .268

29.5.1.

Zmienne statyczne — static . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269

29.5.2.

Zmienne automatyczne — auto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269

29.5.3.

Zmienne rejestrowe — register . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270

29.5.4.

Zmienne zewnętrzne — extern . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270

29.5.5.

Operator widoczności :: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270

background image

9

rozdział 30. Jak ważne są funkcje . . . . . . . . . . . . . . . . 272

30.1. Funkcje bezparametrowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .272
30.2. Dane zwracane przez funkcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .276
30.3. Wskaźniki do funkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .277
30.4. Funkcja specjalna main() . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .279

rozdział 31. Przekazywanie argumentów,

preprocesor i makroinstrukcje . . . . . . . . . . 284

31.1. Przekazywanie argumentów do funkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . .284
31.2. Jak działa preprocesor C? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .286
31.3. Makroinstrukcje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .288

31.3.1.

Dyrektywy #define oraz #undef . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289

31.3.2.

Dyrektywy kompilacji warunkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291

31.3.3.

Łączenie łańcuchów przez preprocesor — operator ## . . . . . . . . . . . 293

31.3.4.

Niektóre szczególne dyrektywy preprocesora C++ . . . . . . . . . . . . . . . 294

31.3.5.

Predefiniowane makropolecenia w diagnostyce i uruchamianiu . . . . . 294

rozdział 32. Funkcje, klawisze sterujące,

buforowanie, typ porządkowy . . . . . . . . . . 297

32.1. Funkcje o zmiennej liczbie argumentów . . . . . . . . . . . . . . . . .297
32.2. Typ porządkowy enum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .299
32.3. Funkcje rekurencyjne w C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .299
32.4. Problem sortowania w C . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .300

32.4.1.

Co i jak wskazuje wskaźnik typu void? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300

32.4.2.

Co zwraca operator sizeof? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302

32.4.3.

Jak porównywać z sobą dane różnych typów? . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305

32.5. Sortowanie liczb za pomocą funkcji qsort() . . . . . . . . . . . . . . .306
32.6. Sortowanie łańcuchów tekstowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .307
32.7. Rozpoznawanie klawiszy sterujących w C . . . . . . . . . . . . . . . .309
32.8. Akumulowanie danych w buforze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .312

background image

10

Część III ProgrAmoWAnIe obIektoWe W C++

rozdział 33. Jak struktury C stały się obiektami C++ . . 317

33.1. Strumienie cin i cout w C++ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .317

33.1.1.

Teksty, liczby, nowy wiersz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318

33.1.2.

Wczytywanie danych — cin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319

33.1.3.

Konwersja na postać binarną za pomocą unii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320

33.2. Prosta struktura Data . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .321
33.3. Struktura danych + funkcje = obiekt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .323
33.4. Prosty obiekt — licznik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .331

rozdział 34. Konstruktory i destruktory . . . . . . . . . . . . . 338

34.1. Konstruktor i jego argumenty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .338
34.2. Destruktor i jego zastosowanie — stos . . . . . . . . . . . . . . . . . . .343

rozdział 35. O dziedziczeniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351

35.1. Na czym polega dziedziczenie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .351
35.2. Dziedziczenie złożone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .356

rozdział 36. Metodologia

programowania obiektowego . . . . . . . . . . 360

36.1. Przeciążanie funkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .360
36.2. Funkcje wplecione . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .361
36.3. Przeciążanie konstruktorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .362
36.4. Dostęp do danych za pomocą funkcji kategorii friend . . . . . .364
36.5. Operatory new i delete . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .370
36.6. Tworzenie dynamicznych tablic o zmiennej wielkości . . . . . . .371

bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375
Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376

background image

Wstęp

Programowanie strukturalne i obiektowe. Podręcznik do nauki zawodu technik informatyk

przeznaczony jest dla techników o specjalności

[312][01]/T — Technik informatyk

oraz

dla szkół policealnych o specjalności

[312][01]/SP — Technik informatyk

. Zawiera tre-

ści wynikające z podstawy programowej kształcenia w zawodzie technik informatyk.
Został oparty na programie nauczania

312[01]/T, SP/MENiS/2004.06.14

.

Podręcznik ma za zadanie ułatwić nauczycielom:

sporządzenie rozkładu zajęć dla poszczególnych klas,

q

przygotowanie i przeprowadzenie prac kontrolnych, sprawdzianów, zadań reali-

q

zowanych w trakcie zajęć,
przygotowanie uczniów technikum i słuchaczy PSZ do egzaminu z przygotowa-

q

nia zawodowego zgodnie z wymaganiami OKE i CKE.

Uczniom podręcznik pozwoli na:

opanowanie,

q

utrwalenie,

q

usystematyzowanie,

q

wiadomości z zakresu metodologii programowania strukturalnego i obiektowego.
Przykłady praktyczne ułatwią pisanie i uruchamianie programów.
Podręcznik podzielono na części dotyczące programowania strukturalnego i progra-
mowania obiektowego.
Część I obejmuje programowanie strukturalne w środowisku tekstowym i graficznym
w języku Pascal. Opisano tu i przedstawiono na przykładach metodykę programowa-
nia strukturalnego, sposoby tworzenia aplikacji graficznych. Przykład z użyciem grafi-
ki dla Windows przy zastosowaniu Delphi umieszczono na nośniku elektronicznym
dołączonym do książki.
Część II obejmuje programowanie strukturalne w języku C, konwersję typów danych,
funkcje, wewnętrzną reprezentację danych w pamięci komputera.

background image

12

Wstęp

Część III obejmuje programowanie obiektowe w C++ z uwzględnieniem konstrukto-
rów i destruktorów, dziedziczenia oraz dynamicznego tworzenia obiektów za pomocą
operatorów

new

i

delete

.

Oprócz ponad 100 praktycznych przykładów w językach Pascal, C i C++ podręcznik
zawiera ćwiczenia i zadania. Wiele dodatkowych zadań i przykładów umieszczono
w Dodatku na nośniku elektronicznym.

background image

Oprócz klawiszy alfanumerycznych na klawiaturze peceta jest sporo klawiszy specjal-
nych. Najlepiej stosować klawisze specjalne zgodnie z ich typowym przeznaczeniem.

13.1.

O klawiszach specjalnych

Ogólnie rzecz biorąc, klawisze specjalne generują zamiast pojedynczego bajtu (jak kla-
wisz z literą) kody dwubajtowe. Zwyczajny klawisz, którego bajt może być zdeszyfro-
wany przy użyciu kodu ASCII, możemy wczytywać tak:

Var Klawisz : Char;

...

Klawisz := ReadKey;

— i porównywać go z zadaną wartością tak:

If (Klawisz = #27) Then ...

lub tak

If (Klawisz = 'A') Then ...

Aby program poprawnie reagował na klawisz (dowolny) naciśnięty przez użytkowni-
ka, możemy posłużyć się funkcją

KeyPressed()

. Ta funkcja tylko sprawdza, czy został

naciśnięty jakikolwiek klawisz (technicznie rzecz biorąc — czy w buforze klawiatu-
ry oczekuje znak), ale nie wczytuje tego znaku z bufora. Oczekujący znak pozostaje
„w kolejce” i najbliższa funkcja

ReadKey()

może go wczytać. Możemy zatem wywo-

ływać funkcję

ReadKey()

tylko wtedy, gdy użytkownik rzeczywiście coś nacisnął. Jeśli

nie, program może dalej robić swoje. Na listingu zaprezentowano program przykłado-
wy reagujący na klawisz z literą A.

13

Obsługa klawiszy

specjalnych

background image

105

13.1. O klawiszach specjalnych

Listing L1301.PAS

Uses Crt;

Var Znak : Char;

BEGIN

Repeat

Begin

Write('.');

If KeyPressed Then Znak := ReadKey;

If (Znak = 'A') Then Break;

End;

Until (False);

END.

Program będzie drukował kropki, nie czekając na naciśnięcie klawisza, ale jeśli

A

zo-

stanie naciśnięte, natychmiast posłusznie zareaguje. W podobnie złożony sposób mu-
simy wczytywać kody klawiszy, jeśli chcemy poprawnie odróżnić klawisze zwykłe od
specjalnych i rozpoznać interesujące nas klawisze specjalne. Prosty program wykrywa-
jący takie klawisze może wyglądać na przykład tak jak na listingu L1302.PAS. Zanim
jednak zostanie przytoczony kompletny listing, omówimy pewną sztuczkę techniczną
użytą w tym przykładzie.

Repeat

Begin

Write('.');

If KeyPressed Then Znak := ReadKey;

If (Znak = 'A') Then Break;

End;

Until (False);

Jest to konstrukcja pętli nieskończonej, którą przerywa od wewnątrz instrukcja

Break

(przerwij). Ten fragment kodu jest równoważny zapisowi:

Repeat

Begin

Write('.');

If KeyPressed Then Znak := ReadKey;

End;

Until (Znak = 'A');

Zauważmy, że analogiczną, przerywaną od wewnątrz pętlę programową można skon-
struować, posługując się słowem kluczowym

While

(dopóki). Istotne różnice są jednak

background image

ROZDZIAł 13

t

Obsługa klawiszy specjalnych

106

dwie. Po pierwsze, zamiast

False

mamy

True

, po drugie, warunek jest sprawdzany na

wejściu do pętli, a nie na wyjściu z niej.

While (True) Do

Begin

Write('.');

If KeyPressed Then Znak := ReadKey;

If (Znak = 'A') Then Break;

End;

Oprócz słowa

Break

, w wielu nowoczesnych językach programowania (nie tylko

w Pascalu, także w C, C++ czy Javie) istnieje jeszcze jedno słowo o podobnym prze-

znaczeniu, stanowiące swoiste uzupełnienie słowa

Break

. Chodzi mianowicie o słowo

Continue

(kontynuować), ale nie użyjemy go jeszcze w tym momencie.

Listing L1302.PAS

Uses Crt;

Var Znak : Char;

BEGIN

ClrScr;

WriteLn('Rozpoznaje klawisze specjalne...');

Repeat

Begin

If KeyPressed Then

Begin

Znak := ReadKey;

If (Znak = #0) Then WriteLn('Klawisz specjalny!');

End;

If (Znak = #27) Then Break;

End;

Until (False);

END.

Ten kod pozwala wykryć m.in. klawisze:

funkcyjne

q

F1

F10

(tabela 13.1),

kursora (strzałki),

q

Insert

q

PageDown

.

Sprawdziliśmy, że pierwszy bajt jest

zerem

, został więc pominięty w tabelach 13.1

i 13.2. Ponieważ jednak klawisze sterujące mogą być naciskane łącznie z klawiszami
modyfikującymi (

Shift

,

Alt

,

Ctrl

), kodów jest sporo.

background image

107

13.1. O klawiszach specjalnych

tabela 13.1.

Kody klawiszy funkcyjnych F1 – F10

Klawisz

Bez modyfikatora

+Shift

+Ctrl

+Alt

F1

59

84

94

104

F2

60

85

95

105

F3

61

86

96

106

F4

62

87

97

107

F5

63

88

98

108

F6

64

89

99

109

F7

65

90

100

110

F8

66

91

101

111

F9

67

92

102

112

F10

68

93

103

113

tabela 13.2.

Kody klawiszy kursora (strzałek)

Klawisz

Bez modyfikatora

+Ctrl

W lewo

75

115

W prawo

77

116

W górę

72

160

W dół

80

164

Niektóre klawisze specjalne powiązane są z kodami sterującymi ASCII (zakres od 0
do 31) i w związku z tym nie generują kodu dwubajtowego, lecz jednobajtowy. Takie
znaki sterujące wraz z odpowiadającą im kombinacją (np.

Ctrl+C

=

^C

,

Ctrl+Z

=

^Z

)

podano w tabeli 13.3.

tabela 13.3.

Jednobajtowe znaki sterujące

Oznaczenie

Kod

Działanie

^@ (NUL)

0

Puste miejsce

^C (Break)

3

Przerwij (ETX — koniec tekstu)

^G (Bell)

7

Beep

^H (BackSpace)

8

Cofnij kursor

^I (Horizontal Tab)

9

Tabulacja

^J (Line Feed)

10

O jeden wiersz w dół

^L (Form Feed)

12

O stronę w dół

ciąg dalszy na następnej stronie

background image

ROZDZIAł 13

t

Obsługa klawiszy specjalnych

108

tabela 13.3.

Jednobajtowe znaki sterujące — ciąg dalszy

^M (CR)

13

Kursor na początek wiersza

^P (Del)

16

Usuń znak

^Z (EOF)

26

Koniec pliku tekstowego

^] (Esc)

27

Esc

Spacja

32

Odstęp

Ctrl+Enter

10

Jak ^J

Przechodzenie między kolejnymi oknami Turbo Pascala możesz realizować za pomo-
cą klawisza

Alt+

numer okna, na przykład

Alt+1

,

Alt+2

(tabela 13.4). Dzieje się tak,

ponieważ klawisze cyfr także w połączeniu z klawiszem

Alt

generują specjalne kody

dwubajtowe. Ostatnia, dodatkowa kombinacja zamieszczona w tej tabeli (

Shift+Tab

)

jest często stosowana do przechodzenia między elementami sterującymi okienek dia-
logowych (zob. także rysunek 22.3).

tabela 13.4.

Kody dwubajtowe tworzone z wykorzystaniem klawisza Alt

Klawisze

Kod

Klawisze

Kod

Alt+1

0 120

Alt+7

0 126

Alt+2

0 121

Alt+8

0 127

Alt+3

0 122

Alt+9

0 128

Alt+4

0 123

Alt+0

0 129

Alt+5

0 124

Alt+-

0 130

Alt+6

0 125

Shift+Tab

0 15

W tabeli 13.5 zebrane zostały niektóre specjalne klawisze sterujące i ich kody.

tabela 13.5.

Kody specjalnych klawiszy sterujących

Klawisz

Bez modyfikatora

+Shift

+Ctrl

Home

0 71

55

End

0 79

49

0 117

PageUp

0 73

57

0 132

PageDown

0 81

51

0 118

Insert

0 82

48

0 165

Del

0 83

46

0 166

Enter

13, 10

10

Działanie innych kombinacji można sprawdzić za pomocą programu testującego.

background image

109

13.1. O klawiszach specjalnych

Listing L1303.PAS

Uses Crt;

Var Znak : Char;

BEGIN

ClrScr;

WriteLn('Wprowadz klawisz lub kombinacje klawiszy: ');

Repeat

Znak := ReadKey;

If ( Ord(Znak) In [1..31] ) Then WriteLn('Znak sterujacy 1..31.');

If ( Ord(Znak) In [32..127] ) Then Write(#13+#10+'Zwykly znak: ');

If ( Ord(Znak) In [128..170] ) Then WriteLn('Rozszerzony kod ASCII');

If ( Ord(Znak) In [171..255] ) Then WriteLn('Znak semigraficzny');

If ( Ord(Znak) In [32..255] ) Then Write(Znak);

If (Znak = #0) Then

Begin

Znak := ReadKey;

If ( Ord(Znak) In [59..68] ) Then WriteLn('Klawisz F', Ord(Znak) - 58)

Else

Write(#13+#10+'Inny klawisz specjalny...');

End;

Until (Znak = #27);

END.

Wyjaśnijmy konstrukcję wyrażenia warunkowego:

If ( Ord(Znak) In [1..31] ) Then WriteLn('Znak sterujacy 1..31.');

Funkcja

Ord(Znak)

, której nazwa pochodzi od

ORDering number

(numer kolejny /

porządkowy), zwraca numer w kodzie ASCII wczytanego znaku przechowywanego
w zmiennej

Znak

. Ten numer jest następnie porównywany z zadanym zakresem:

... In [1..31]

Jeśli liczba należy do przedziału 1 – 31, następuje wykonanie tego, co znajduje się po

Then

(tu: wydrukowanie stosownego komunikatu).

Oto druga, nieco bardziej skomplikowana konstrukcja:

... Then WriteLn('Klawisz F', Ord(Znak) - 58)

Jest to wywołanie procedury wyprowadzającej na ekran z dwoma parametrami. Pierw-
szy parametr — łańcuch znaków — jest oczywisty:

WriteLn( 'Klawisz F', ..... );

.

Drugi stanowi wyrażenie, którego wartość program musi obliczyć, a następnie wypro-
wadzić wynik na ekran:

WriteLn('.............', Ord(Znak)

-

58 );

.

background image

ROZDZIAł 13

t

Obsługa klawiszy specjalnych

110

Skoro klawisze funkcyjne mają kody, na przykład

F1

0 59

,

F2

0 60

, to po

odjęciu od kodu liczby 58 uzyskamy dodatkową informację — numer klawisza funk-
cyjnego:

59 - 58 = 1

q

-->

F1

,

60 - 58 = 2

q

-->

F2

, itd.

I ostatnia sztuczka techniczna zastosowana w programie. Parametry przekazywane
przy wywołaniu funkcji lub procedury mogą być wyrażeniami. Jeśli takie wyrażenie
jest wyrażeniem arytmetycznym typu

Write( 2+3 )

, wszystko jest oczywiste. Wyniki

takich wyrażeń obliczane są najpierw, a następnie to te właśnie wyniki przekazywane
są jako parametry procedurze. W naszym przypadku wyrażenie ma postać:

Write(#13+#10+'Zwykly znak: ');

Oznacza ono dodawanie łańcuchów znakowych. Zapis

#13+#10+'Zwykly znak: '

oznacza: „Do napisu ‘Zwykły znak: ’ dodaj na początku kod specjalny 13, 10, czyli
przed wyprowadzeniem napisu przenieś kursor na początek nowego wiersza”.
Posługując się programem tego typu, możemy wykrywać naciśnięcie dowolnej kombi-
nacji klawiszy, jeśli tylko ma ona własny unikalny kod.

13.2.

Instrukcje While i Case

Rozważanie kolejnych możliwych wariantów można przeprowadzić za pomocą tzw.
drabinki, posługując się konstrukcjami warunkowymi typu:

If ( warunek1 ) Then ... Else If ( warunek2 ) Then ... Else ...

Jednak często znacznie wygodniejsze bywa zastosowanie słowa kluczowego

Case

(wariant). Sposób zastosowania tej instrukcji przedstawiony został na prostym przy-
kładzie.

Listing L1304.PAS

Uses Crt;

Var Znak : Char;

BEGIN

ClrScr;

While (Znak <> #27) Do

Begin

Znak := ReadKey;

Case Znak Of

'A'..'Z', 'a'..'z': WriteLn('Litera');

'0'..'9': WriteLn('Cyfra');

'+', '-', '*', '/': WriteLn('Operator');

background image

111

13.2. Instrukcje While i Case

Else WriteLn('Znak Specjalny');

End;

End;

END.

Zwróćmy uwagę, że konstrukcja:

Case ZMIENNA Of

wariant1: instrukcje;

wariant2: instrukcje;

....

Else

instrukcje;

End;

— musi być zakończona własnym słowem

End

. Instrukcja pętli

While

sprawdza wa-

runek na początku (na wejściu) i wykonuje pętlę programową, dopóki warunek jest
spełniony.

While (warunek) Do

Begin

....

End;

A oto poprzedni przykład zmodyfikowany za pomocą konstrukcji

Case

:

Listing L1305.PAS

Uses Crt;

Var Znak : Char;

BEGIN

ClrScr;

Write(Ord(Znak));

ReadKey;

ClrScr;

WriteLn('Wprowadz klawisz lub kombinacje klawiszy: ');

While (Znak <> #27) Do

Begin

Znak := ReadKey;

Case (Ord(Znak)) Of

1..31: WriteLn('Znak sterujacy 1..31.');

32..127: Write(#13+#10+'Zwykly znak.');

background image

ROZDZIAł 13

t

Obsługa klawiszy specjalnych

112

128..170: WriteLn('Rozszerzony kod ASCII');

171..255: WriteLn('Znak semigraficzny');

{ 32..255: Write(Znak); <-- Dublowanie! }

End;

If (Znak = #0) Then

Begin

Znak := ReadKey;

Case (Ord(Znak)) Of

59..68: WriteLn('Klawisz F', Ord(Znak) - 58)

Else

Write(#13+#10+'Inny klawisz specjalny...');

End;

End;

End;

END.

Dodana na początku sekwencja:

ClrScr;

Write(Ord(Znak));

ReadKey;

— ma na celu pokazanie, że już w chwili, gdy warunek wykonania pętli jest sprawdzany:

While (Znak <> #27) Do

Begin

Znak := ReadKey;

— zmienna

Znak

ma nadaną automatycznie przez kompilator Pascala wartość począt-

kową = 0. Gdyby tak nie było (nie wszystkie kompilatory wstępnie zerują zmienne),
zmienna

Znak

mogłaby mieć nieokreśloną przypadkową wartość. Jest to efekt o tyle

niebezpieczny, że praktyka niezainicjowania zmiennej przed jej użyciem może spowo-
dować wadliwą pracę programu. Prawidłowa praktyka powinna wyglądać tak:

Znak := #0;

While (Znak <> #27) Do

Begin

Znak := ReadKey;

...

Drugi efekt uboczny, na jaki należy tu zwrócić uwagę, to zagadnienie nakładania
się lub wyłączności zakresów wartości. Jest to cecha zależna od wersji kompilatora.

background image

113

13.2. Instrukcje While i Case

W Turbo Pascalu 7 i w Delphi przedziały wartości rozpatrywane wewnątrz instrukcji

Case

nie mogą się nakładać:

32..127: Write(#13+#10+'Zwykly znak.');

128..170: WriteLn('Rozszerzony kod ASCII');

171..255: WriteLn('Znak semigraficzny');

{ 32..255: Write(Znak); <-- Dublowanie! }

Dlatego właśnie ta część programu musiała zostać ujęta w nawiasy i stać się komen-
tarzem.
Klawisze kursora można w wygodny sposób zastosować także do zmiany prędkości
animacji grafiki. Oto fragment kodu, w którym strzałki przyspieszają lub spowalniają
przełączanie stron.

Zwloka := 100;

If (KeyPressed) Then

Begin

Ch := ReadKey;

If (Ch = #0) Then

Ch := ReadKey;

Case (Ord(Ch)) Of

75 : Inc (Zwloka);

77 : Dec (Zwloka);

End;

...

SetVisualPage(P1);

Delay(Zwloka);

SetVisualPage(P2);

Delay(Zwloka);

...

Narysuj schematy blokowe programów przykładowych.

1.

Skonstruuj program, który sprawdzi, czy klawiatura numeryczna generuje

2.

kody inne niż zwyczajne klawisze cyfr.
Porównaj schematy blokowe instrukcji pętli

3.

For

,

While

,

Repeat-Until

.

Czy każdą instrukcję pętli typu

For

można zastąpić konstrukcją

While

lub

Repeat-Until

?

ĆWICZENIA

background image

Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk prstko
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk prstko 2
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk 2
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk prstko
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk prstko
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk Wydanie II popr
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk Wydanie II popr
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk Wydanie II popr
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk prstko
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk prstko
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk
Programowanie strukturalne i obiektowe Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk prstko
Multimedia i grafika komputerowa Podrecznik do nauki zawodu technik informatyk mutek2
oprogramowanie biurowe podrecznik do nauki zawodu technik informatyk opbiko

więcej podobnych podstron