Krok w samodzielność
Krok w samodzielność
- samodzielnie stawia pierwsze kroki
- wchodzi po schodach na czworaka, chodzi
samodzielnie, pcha zabawki na kółkach
- ciągnie za sobą przedmioty na sznurku,
wchodzi po schodach z pomocą;
- biega i skacze, wchodzi po schodach
stawiając obie stopy na każdym stopniu;
- schodzi po schodach stawiając na przemian
nogi;
Jeździ na trzykołowym rowerku, staje na
palcach
Zmiany w zabawach:
- manipulacyjne: od niespecyficznych,
eksploracyjnych manipulacji do specyficznych
(zgodnych z właściwościami przedmiotu)
- konstrukcyjne: od składania bez celu do
poszukiwania drogi do uzyskania
konkretnego wytworu;
- pojawiają się zabawy tematyczne (koniec
trzeciego roku życia) – w dom, w lekarza –
początek wspólnych zabaw lub
wyimaginowanych towarzyszy zabaw
1. Świadomość stałości istnienia przedmiotów
(manipulacja i odkrywanie stałych właściwości,
szukanie, zabawa w „a ku-ku” i później
chowanego)
2. Świadomość własnego ciała (poznawanie i
nazywanie części ciała)
3. Doświadczanie sprawstwa (samodzielne
działanie, pokazywanie konsekwencji działania
dziecka, podejmowanie pierwszych decyzji)
4. Poczucie własności (własne terytorium, własne
zabawki, poszanowanie cudzej własności,
dzielenie się)
- pierwsze słowa (holofrazy)
- poszerzanie słownika (16 miesięcy ok. 50
słów);
- eksplozja nazywania (i powtarzania) –
koniec 2 roku życia;
- pierwsze zdania dwuwyrazowe;
- eksplozja gramatyki – trzeci rok życia
(odmiana, czasy, pytania i przeczenia);
- zdania złożone – koniec trzeciego roku
życia
- nazywanie, ale jeden przedmiot jedna
nazwa – brak możliwości zmiany;
- zmniejszenia ograniczenia działalności
przez sytuację (dziecko może prosić o
przedmiot, którego nie ma w polu widzenia);
- rozwija się funkcja ekspresyjna;
- rozwija się funkcja impresyjna (wpływ na
otoczenie);
- rozwija się myślenie werbalne
Dostarczanie optymalnej stymulacji -
odpowiednie i częste mówienie do dziecka;
Tworzenie okazji do uczenia się języka –
różnorodność kontaktów społecznych, kino,
telewizja, czytanie;
Wspieranie rozwoju języka – poprawianie,
informowanie/nazywanie, chwalenie;
Sprzyjający kontekst kulturowy – dominacja
kultury słowa nad kulturą obrazu
Naśladownictwo:
- zachowań dorosłych;
- wypowiedzi dorosłych;
Przejmując zarówno dobre jak i złe wzorce.
Dzieci chętnie pomagają we wszystkich
czynnościach domowych – brak wzmocnień
powoduje wygaszenie;
Dzieci powtarzają obserwowane czynności w
zabawach tematycznych.
W tym okresie dziecko jest zainteresowane
bardziej czynnością (ćwiczy) niż jej efektem.
Relacje z dorosłymi:
- pionowe, asymetryczne (odpowiedzialny
jest dorosły);
- dostosowuje się w większym stopniu
dorosły niż dziecko;
- komplementarny charakter (dziecko pyta –
dorosły odpowiada);
- podstawowa funkcja – zapewnianie
bezpieczeństwa, umożliwianie eksploracji;
- uczenie przez demonstrowanie wzoru
zachowania, wyjaśnianie i instruowanie
- poziomie, symetryczne;
- równy rozkład odpowiedzialności
- wzajemność relacji;
- rozwijanie umiejętności możliwych tylko w
symetrycznych kontaktach: rywalizacja,
współpraca, rozwiązywanie konfliktów;
- uczenie się poprzez wspólne znajdywanie
rozwiązań, „podglądnie”;
- zachowania są spontaniczne
1. Projektowanie społecznego życia dziecka;
- wybór miejsca zamieszkania, miejsca zabaw i
spacerów;
- wybór towarzyszy zabaw;
- włączanie się w zabawy dzieci (inicjowanie,
godzenie, ustalanie zasad).
2. Pośrednio poprzez doświadczenia rodzinne:
- jakość przywiązania;
- styl wychowania;
- normy zachowań społecznych;
- realne zachowania społeczne rodziców
1. Przyznawanie praw do podejmowania decyzji –
najpierw dotyczących samego dziecka, potem
stopniowo rodziny;
2. Zgoda na samodzielne realizowanie potrzeb i
pomysłów;
3. Przyzwolenie na błędy i porażki;
4. Poszanowanie własności i prywatności dziecka;
5. Uwzględnianie stanu i potrzeb dziecka;
6. Nie oszukiwanie dziecka, nie manipulowanie
dzieckiem;
7. Poważne traktowanie
Reguły dotyczą:
- bezpieczeństwa (zapałki, kontakty,
samochody);
- higiena (mycie, trening czystości);
- zachowanie w sytuacjach społecznych
(ogólnie „dobre wychowanie”);
- kontrola emocji (przede wszystkim gniewu)
Wstyd jako wewnętrzne niezadowolenie z
własnej działalności – poczucie
niedoskonałości własnej działalności – część
działania a nie zagrożenie.
- odróżnianie zachowań adekwatnych
społecznie od nieadekwatnych;
- sygnał do refleksji;
- antycypacja konsekwencji;
- rozwija sumienie.
Nakazy i zakazy → kulturowy wzór
postępowania
z jednej strony
Ekspozycja społeczna → ocena dorosłego
Z drugiej strony
→ poczucie niedoskonałości → wstyd
Według Eriksona
Przejawy kryzysu według Wygotskiego:
1. Podstawowe:
- negatywizm;
- upór;
- krnąbrność;
- samowola
2. Wtórne:
- bunt;
- deprecjacja;
- despotyzm.
Jest to w istocie poszukiwanie autonomii –
przejawy woli dziecka.
Spostrzegane jako problem – zła wola dziecka
– prowadzi do nasilenia się wtórnych
przejawów.
Samosprawdzająca się przepowiednia –
trudne dziecko staje się trudne !
Trudności wychowawcze to różnica pomiędzy
oczekiwaniami wobec dziecka a jego
zachowaniem.
Właściwe:
- pozytywna relacja z dzieckiem;
- hamowanie reakcji (własnych i dziecka);
- dostrajanie emocjonalne;
- powrót do pozytywnej relacji po zmianie
zachowania dziecka.
Niewłaściwe:
- brak pozytywnych reakcji na dziecko;
- inicjowanie negatywnych rekcji (wstydu);
- dopuszczanie do eskalacji negatywnych reakcji
i emocji.
1. Dominacja woli dorosłego lub wycofywanie
się
2. Restrykcyjna kontrola lub brak jasnych
reguł i niekonsekwencja
3. Brak zgody na samodzielność lub brak
wsparcia w zdobywaniu samodzielności;
4. Hamowanie lub wycofywanie zamiast
stymulowania
Nadmiar kontroli i sztywność →
- zahamowanie aktywności, ostentacyjne
łamanie reguł, nadmierna samokontrola,
zachowania „na pokaz”.
Niedostatek lub brak kontroli →
- brak tolerancji dla silnych emocji, lęk i
bezradność, brak właściwych wzorców
zachowań społecznych.
Stymulacja dziecka:
- kierowanie
- aktywizowanie
- różnicowanie doświadczeń
Korygowanie zachowań:
- hamowanie zachowań nieakceptowanych lub
nieadekwatnych
Wspieranie:
- przywracanie dobrego samopoczucia
- akceptacja dziecka i jego woli
- dopasowywanie się
- komunikacja poprzez tłumaczenie i
negocjowanie
- wspólne ustalanie reguł
- wzajemna socjalizacja
- wspólne (rodzinne) reguły
Możliwości:
- stanie, chodzenie, mowa, manipulacja,
poczucie odrębności
→
dążenie do autonomii:
- eksploracja, ekspresja potrzeb i oczekiwań,
demonstrowanie własnej woli (odmowa, upór)
Właściwy stosunek otoczenia
→
samokontrola, samodzielność, poczucie
sprawstwa, poczucie wolnej woli, poczucie
autonomii, indywidualność