_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

 

 

 

 

 

 

 

 

▪ 

IZRAELSKIE WYBORY A KONFLIKT Z 

PALESTYŃCZYKAMI W LATACH 1992 –2003.

 

______________________________________________________________________________ 

 

 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Joanna  Dyduch  -  Doktor  Nauk  Humanistycznych.  Absolwentka  kierunku 
Stosunki Międzynarodowe i Politologii, Uniwersytet Wrocławski. Stypen-
dystka  programu  rządowego  państwa  Izrael.  Specjalistka  z  zakresu  sto-
sunków  polsko-izraelskich.  Członkini  załoŜycielka  Towarzystwa  Polsko-
Izraelskiego "Nadzieja-Hatikvah" i przewodnicząca tego stowarzyszenia. 

 

Artykuł ukazał się w publikacji zbiorczej pt. „Izrael i Autonomia Palestyń-
ska.  Wybrane  aspekty  polityczne  i  prawne”  pod  redakcją  Bernarda  J.  Al-
bina i Grzegorza Tokarza, Wrocław 2007 

 

 

 

 

 

J

J

O

O

A

A

N

N

N

N

A

A

 

 

D

D

Y

Y

D

D

U

U

C

C

H

H

 

 

 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

„Izrael  jest  jednym  z  ok.  30  krajów,  które  uznane 

został za stabilne demokracje, pomimo to izraelska demo-
kracja, jest daleka od bycia idealną.”

 1

  

 

 

WSTĘP 

  

I

zrael,  obok  krajów  Europy  Zachodniej,  Stanów  Zjednoczonych,  Kanady, 

Australii, Nowej Zelandii i Japonii, zaliczony jest przez Freedom House

2

 do gru-

py krajów demokratycznych, zaś badacze tematu często idą dalej, pisząc o Izraelu 
jako o demokracji skonsolidowanej. Zakwalifikowanie Izraela do tej grupy ozna-
cza, Ŝe rozpoznany on został jako państwo, w którym od wielu lat (w przypadku 
Izraela od momentu jego powstania) nieskrępowana rywalizacja polityczna umoŜ-
liwia  alternację  władzy  i  zapobiega  groźbie  narodzin  autorytaryzmu.  Trwałość 
norm politycznych oparta jest na wysokim stopniu zinstytucjonalizowania mecha-
nizmów demokratycznych, w ramach powszechnie uznanych standardów.  

Jednym z największych, jeśli nie największym zagroŜeniem dla demokracji w 

Izraelu  jest  brak  akceptacji  dla  istnienia  państwa  w  otaczającym  go  środowisku 
międzynarodowym.  WszakŜe  od  momentu  ogłoszenia  Deklaracji  Niepodległości 
w  1948  roku  Izrael  znajduje  się  w  stanie  permanentnego  konfliktu  z  sąsiadami

3

, 

nie  brak  równieŜ  konfliktów  wewnętrznych,  z  których  najpowaŜniejszy  w  skut-
kach jest konflikt palestyńsko-izraelski.

4

 

Celem  tego  artykułu  będzie  odpowiedź  na  pytanie,  jaki  wpływ  na  tamtejszą 

demokrację  ma  konflikt  izraelsko-palestyński.  PoniewaŜ  najwaŜniejszym  przeja-
wem demokracji jest alternacja władzy w drodze wolnych wyborów, szczególnie 
interesować  będzie  nas  korelacja  między  izraelskimi  wyborami  (w  szerokim  ro-
zumieniu), a rozwojem wypadków na linii Izrael – Palestyńczycy. Ramy czasowe 
wyznaczają  daty  1992-2005.  Uzasadniając  wybór  tego  okresu,  trzeba  zauwaŜyć, 

Ŝ

e kwestia palestyńska jako autonomiczny problem, wyabstrahowana z kontekstu 

konfliktu  izraelsko  –  arabskiego,  zaczęła  Ŝyć  własnym  Ŝyciem  od  konferencji  w 
Madrycie  w  1991  roku.  Natomiast  przedmiotem  kampanii  wyborczej  i  polityki 
rządowej w Izraelu, stała się od 1992 roku. PoniewaŜ konflikt nie znalazł swojego 

                                                 

 

1

 A. Diskin, The Last Days of Jerusalem. Understanding the new Israeli democracy, London, 

Portland, OR, 2002, s.10. 

2

 Freedom House, to niezaleŜna pozarządowa organizacja, zajmująca się między innymi badaniem 

poziomu demokratyzacji. Więcej o organizacji i realizowanych przez nią programach [w]: 
http://www.freedomhouse.org, stan z 29.01.2006r. 

3

 Izrael podpisał traktat pokojowy z Egiptem w 1979 i Jordanią w 1994, jednak wciąŜ brak jest 

porozumienia z Syrią i Libanem.  

4

 W tekście tym wychodzimy z załoŜenia, Ŝe konflikt izraelsko – palestyński ma charakter we-

wnętrzny, jest tak z kilku przyczyn: Palestyńczycy nie posiadają własnego państwa a prawo do 
samostanowienia Palestyńczyków uznane oficjalnie zostało przez Izrael dopiero w latach 90., 
wielu z aktywnie biorących udział w konflikcie Palestyńczyków to tzw. izraelscy Arabowie, po-
siadający obywatelstwo izraelskie, terytoria okupowane od 1967 roku takie jak Strefa Gazy i Za-
chodni Brzeg, pozostawały w znacznej mierze pod zwierzchnością Izraela. 

1 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

kompleksowego rozwiązania i pojawia się po dziś dzień jako jeden z najwaŜniej-
szych tematów izraelskiego dyskursu politycznego, warto przyjrzeć się zagadnie-
niu bliŜej.  
 

KRÓTKA CHARAKTERYSTYKA ZASAD IZRAELSKIEGO SYSTEMU 

WYBORCZEGO.  

 

Zanim  przejdziemy  do  właściwej  analizy  wydarzeń  z  interesującego  nas  okresu, 
trzeba zauwaŜyć, Ŝe w omawianym przedziale czasowym izraelski system wybor-
czy trzykrotnie się zmienił. W 1992 roku Kneset zdecydował o reformie systemu, 
nowelizując „Prawo Generalne Rząd”, „Prawo Generalne Kneset” oraz „Prawo w 
wyborach  do  Knesetu”  (w  połączonej  wersji  1969r.)

5

  Pierwsze  zmiany  weszły  z 

Ŝ

ycie juŜ przy okazji wyborów w 1992 roku, podwyŜszono, bowiem klauzulę za-

porową  z  1  do  1,5%,  a  cztery  najbardziej  liczące  się  partie  wprowadził  tzw.  pri-
maries ( wybory wewnątrzpartyjne) w wyniku, których partie wyłaniały kandyda-
tów  na  swoje  listy  wyborcze.  Wyroby  w  1996  roku  miały  charakter  podwójny, 
izraelscy obywatele głosowali na kandydatów do izraelskiego parlamentu – Kne-
setu oraz w bezpośrednich wyborach na premiera. Kolejna ostania zmiana, przy-
wracająca  niemalŜe  w  całości  zasady  wyborcze  sprzed  1992  roku  nastąpiła  przy 
okazji wyborów w 2003 roku.  

 Izraelski  system  wyborczy  jest  oparty  o  sześć  przymiotników,  wybory  są:  po-
wszechne, narodowe, bezpośrednie, równe, tajne i proporcjonalne

6

. Podobnie jak 

wiele innych krajów demokracji parlamentarnej, Izrael odwołuje się w konstrukcji 
system politycznego do tak zwanej ‘reprezentacji proporcjonalnej’, zestawiając ją 
z  systemem  list  partyjnych  w  wyborach  parlamentarnych.  Proporcjonalność  sys-
temu oznacza, Ŝe po spełnieniu odpowiednich legislacyjnych warunków, niemalŜe 
kaŜda grupa społeczna moŜe posiadać swoją reprezentację w Knesecie. Głosowa-
nie na listy wyborcze oznacza zaś, Ŝe wyborca nie ma bezpośredniego wpływu na 
personalny  skład  reprezentacji  partii,  jaką  wybiera.  Innymi  słowy  głosuje  on  na 
partie,  nie  zaś  na  indywidualnego  kandydata.  Ma  to  swoje  korzenie  w  okresie, 
kiedy terytorium dzisiejszego Izraela było Brytyjskim Mandatem. Interesy ludno-

ś

ci  Ŝydowskiej  wówczas  reprezentowane  były  przez  organizacje  o  charakterze 

partii politycznych. Owe quasi partie uczestniczyły w Ŝyciu społeczności Ŝydow-
skiej, towarzysząc jej i pomagając w  realizacji interesów. Alokacja i dystrybucja 
dóbr  odbywała  się,  na  zasadzie  proporcjonalnego  podziału,  w  zaleŜności  o  wiel-
kości i siły reprezentowanej grupy.  

System  nie  zakłada  podziału  kraju  na  okręgi  wyborcze,  co  koresponduje  z  ideą 
centralizacji  władzy  i  zapobiegać  na  fragmentaryzacji  społecznej  i  tworzeniu  się 
silnych  lokalnych  centrów  politycznych.  SłuŜy  to  ochronie  zasady  o  Ŝydowskim 

                                                 

5

 A Diskin, Elections and Voters in Israel, New York 1991, pp. 15-20. 

6

 Czytaj więcej [w]: J. Dyduch, Polityczne konsekwencje reformy izraelskiego systemu wyborczego 

z 1992 r, [w:] E. Rudnik [red.], Państwo Izrael - analiza politologiczno – prawna  Wydawnictwo 
TRIO, Warszawa 2006. 

2 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

charakterze  państwa,  na  terenie  Izraela  istnieją,  bowiem  obszary  zamieszkiwane 
głównie przez Arabów, na przykład w Galilei.  

Powszechność  tak  jak  w  innych  krajach,  odnosi  się  stworzenia  ustawowych  wa-
runków partycypacji politycznej obywatelom. Najkrócej mówiąc kaŜdy obywatel 
moŜe wybierać i moŜe zostać wybrany. Oczywiście powszechność posiada pewne 

ś

ciśle określone granice, odnoszące się np. do cenzury wieku, zasady nie łączenia 

stanowisk  czy  ograniczenie  czynnego  prawa  wyborczego  skazanym  prawomoc-
nymi wyrokami sądów. 

Tyle  w  skrócie  o  zasadach  izraelskiego  systemu  wyborczego.  Przejdźmy,  zatem 
do  analizy  korelacji  między  zachowaniami  wyborczymi  i  wynikami  wyborów  a 
faktem trwania konfliktu między śydami i Palestyńczykami, na przestrzeni ostat-
nich 14 lat.  

 

WYBORY W 1992 ROKU. 

 

23 czerwca 1992 roku, odbyły się ostatnie wybory przy uŜyciu starej formuły 

głosowania. Kampania wyborcza, koncentrowała się na kwestiach programowych 
z jednej strony, zaś z drugiej, oparta ona była o symbole i slogany, mające przy-
ciągnąć zniechęconych politycznym bałaganem wyborców.  
 

Tabela 1. Główne zagadnienia kampanii wyborczej 1992 roku. 

Partia 

Rozmowy 

pokojowe 

Przyszłość terytoriów oku-

powanych  

Polityka  osad-

nicza 

SłuŜba woj-

skowa studen-

tów religijnych 

szkół „Jesziw” 

Bezpośrednie 

wybory Pre-

miera 

Partia Pracy  

za 

autonomia; kompromis tery-

torialny;  sprzeciw wobec 

idei Państwa Palestyńskiego  

Wzmocnienie 

„osadnictwa” 

tylko w strate-

gicznych miej-

scach 

Za 

Za 

Likud 

za 

Tymczasowa autonomia 

Strefy Gazy; Izrael posiadać 

miał   zwierzchność nad 

Zachodnim Brzegiem 

Więcej 

Przeciwko 

Przeciwko 

Meretz 

za 

Terytorialny kompromis; 

powstanie Państwa Palestyń-

skiego 

Powstrzymanie 

osadnictwa; 

„osadnictwo, 

przeszkodą do 

dla pokoju” 

Za 

Za 

Moledet 

przeciwko  Aneksja; „dobrowolny” 

transfer ludności arabskiej  

Więcej 

Przeciwko 

Przeciwko 

3 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

4 

 

Narodowa  Par-

tia Religijna  

za 

Tylko jedno państwo – Izrael  

- między Morzem Śródziem-

nym a rzeką Jordan.  

Więcej 

Za 

Przeciwko 

 Tehiya 

przeciwko  Aneksja, zachęcanie Arabów 

do emigracji  

Więcej 

Przeciwko 

Przeciwko 

Tsomet 

przeciwko  Aneksja 

Więcej 

Za 

Za 

Ź

ródło: 

Israel Year Book and Almanac 1994; s.70. 

 

Zgodnie  z  oczekiwaniami  wielu,  wybory  w  1992  roku,  miały  przynieść 

duŜe zmiany na scenie politycznej. Na postulacie zmiany oblicza sceny politycz-
nej,  swoją  kampanię  wyborczą  oparła  Partia  Pracy,  jednym  z  jej  sloganów  stało 
się  hasło wyborcze, Ludzie zmęczeni są Likudem. Lejburzyści podkreśli, Ŝe po 15 
latach  u  sterów  władzy,  aktywiści  Likudu  są  skorumpowani,  a  biurokracja  obsa-
dzona  członkami  bądź  sympatykami  Likudu,  jest  skostniała.  Na  dowód,  czego 
przywoływali  raport  Kontrolera  Państwowego  –  Miriam  Ben  Porath,  z  kwietnia 
1992  roku.

7

  Złotym  środkiem  na  wszystkie  izraelskie  bolączki  miał  być  Icchak 

Rabin ówczesny lider Partii Pracy. Na plakatach wyborczych Izraelczycy widzieli 
lekko  uśmiechniętego  Rabina,  a  na  banerach  wyborczych  widniały  hasła:  Partia 
Pracy prowadzona przez Rabina lub Izrael czeka na Rabina. Plakaty wyborcze z 
wizerunkiem Rabina – i tylko Rabina, pojawiały się wszędzie. Mówiło się o jego 
doświadczeniu w polityce, ale równieŜ o Rabinie jako o człowieku Armii

8

, który 

będzie potrafił rozmawiać z Arabami, tak by nie został naruszony interes narodo-
wy Izraela.  

Szczególne  miejsce  w  trakcie  kampanii  wyborczej  miała  kwestia  izrael-

skiej  polityki  wobec  Arabów,  w  szczególności  zaś  problem  palestyński.  Likud, 
podkreślał potrzebę politycznego masowego osadnictwa na terytoriach okupowa-
nych. Często odwoływano się do wizji  Icchaka  Szamira, Ŝe jeŜeli proces osadni-
czy  będzie  prowadzany  konsekwentnie  w  Judei,  Samarii  i  Gazie,  a  setki  tysięcy 

ś

ydów się tam osiedli, za kilka lat nikt nie będzie mówił juŜ Państwie Palestyń-

skim.  

Partia Pracy natomiast chciała osadnictwa jedynie na potrzeby bezpieczeń-

stwa,  głównie  w  Jerozolimie  i  w  niektórych  punktach  Zachodniego  Brzegu 
(wzdłuŜ rzeki Jordan), oskarŜając Likud o polityczną propagandę kosztem intere-
su państwa. W kampanii  Likud ostrzegał, Ŝe zwycięstwo Partii Pracy będzie zie-
lonym światłem dla Państwa Palestyńskiego, którego granice sięgać będą Jerozo-
limy.

 9

  

Istotnym,  szeroko  omawianym  w  mediach  wydarzeniem  była  telewizyjna 

debata 16 czerwca 1992 roku, pomiędzy Szamirem i Rabinem. W trakcie spotka-
nia lider Likudu, zapytał Rabina wprost: Czy chce Państwa Palestyńskiego, na co 

                                                 

7

 N. Greenwood,  L. Scharmm, [ed.]; Israel Year Book and Almanac 1994; vol. no. 48, s. 171. 

8

 Szczególnie waŜne było uŜycie mitu „Rabina- Przywódcy”, w czasie oswobodzenia Jerozolimy 

w 1967 roku. 

9

 D. J. Elazar, S. Sandler, Israel at the Polls, Jerusalem 1995, s. 47. 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

Rabin odpowiedział: odrzucam ideę Państwa Palestyńskiego pomiędzy Izraelem a 
Jordanią,  ale  nie  chcę  teŜ,  by  1,7  miliona  Palestyńczyków  stało  się  obywatelami 
Izraela”. Jednocześnie podkreślił on trzy główne załoŜenia swojej polityki w sto-
sunku  do  problemu  arabskiego:  (1)  „nie”  dla  Państwa  Palestyńskiego,  (2)  „nie” 
dla powrotu do granic sprzed 1967 roku; (3) Utrzymanie zjednoczonej Jerozolimy 
pod  zwierzchnictwem  Izraela,  i  potwierdzenie  jej  statusu  jako  wiecznej  stolicy 
Państw śydowskiego. W kwestii przyszłej polityki koalicyjnej oświadczył, Ŝe nie 
widzi w sformowanym przez niego rządzie miejsca dla silnie lewicujących partii: 
Abdulaha  Darawshe  (Demokratycznej  Partii  Arabskiej)  oraz  Hadasz  (obie  partie 
arabskie),  ale  równieŜ  partii  ultra  prawicowych  jak  Tehiyi  i  Moledet.

10

  To 

oświadczanie  zostało  odczytane  jako  chęć  zajęcia  politycznego  centrum,  przez 
ugrupowanie  Rabina.  W  odpowiedzi  aktywiści  Likudu  podkreśli,  Ŝe  ani  Partia 
Pracy, ani jej lider nie jest wiarygodny i nie zapewni Izraelowi bezpieczeństwa na 
dowód,  czego  przypominali  czasy,  gdy  Rabin  jako  minister  obrony  nie  potrafił 
zapobiec wybuchowi I Intifady (powstania palestyńskiego) w 1987 roku. 

W rozgrywce przedwyborczej mniejsze partie koncentrowały się na okre-

ś

leniu  swojego  miejsca  na  scenie  politycznej.  Meretz,  jedna  z  partii  lewicy,  w 

przedwyborczym oświadczeniu ogłosiła, Ŝe udzieli poparcia lewicowemu rządowi 
pod  wodzą  Partii  Pracy,  jednakŜe  jak  głosił  jeden  ze  sloganów:  głos  na  nas  jest 
głosem  na  Partię  Pracy,  ale  głos  na  Partię  Pracy  w  następnych  wyborach  moŜe 
pomóc Likudowi. 

Drugą partią obok Meretz, atrakcyjną dla młodych wyborców był, Tsomet, 

który  podobnie  jak  Meretz  opowiadał  się  za  laicyzacją  polityki  i  państwa,  ale  w 
przeciwieństwie do niej, osadzał się po prawej stronie sceny politycznej szczegól-
nie, jeśli chodzi o politykę zagraniczną.  

Narodowa Partia Religijna (NPR) natomiast, od kiedy w 1977 roku po raz 

pierwszy weszła do rządu prawicowego, zakomunikowała, Ŝe moŜe zostać partne-
rem koalicyjnym tylko w rządzie wiedzionym przez Likud, a tym samym, Ŝe nie 
dołączy do rządu lewicy, ewentualnie utworzonego przez Rabina.  

Inna prawicowa partia, licząca się w sondaŜach przedwyborczych, Tehiya 

w przeciwieństwie do Likudu i NPR, była przeciwna jakiemukolwiek porozumie-
niu  z  Arabami,  podkreślając,  Ŝe  jest  ona  alternatywą  dla  lojalnych  wyborców 
prawicy, zniechęconych korupcją i niejasną polityką Likudu.  

Partia  Moledet,  zajmująca  najbardziej  oddalone  od  centrum  miejsce  w 

prawym  skrzydle  sceny  politycznej,  chcąca  przyciągnąć  wyborców  zdyskwalifi-
kowanej partii Kach, propagowała min.: ideę ”dobrowolnego transferu” Arabów z 
Izraela,  odmawiając  uczestniczenia  w  jakiejkolwiek  koalicji,  która  planowałaby 
negocjacje z Arabami.  

Nie sposób pominąć w przedwyborczej analizie relewantnych ugrupowań– 

partii SZAS, która systematycznie od momentu pojawienia się na scenie politycz-
nej  w  1984  roku,  zyskiwała  na  popularności.  Elastyczna  w  kwestii  negocjacji  z 
Palestyńczykami,  miała  bardzo  jasny  program,  jeśli  chodzi  o  edukację,  politykę 
                                                 

10

 N. Greenwood,  L. Scharmm, [ed.]; Israel Year.., op.cit., s. 75. 

5 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

absorpcyjną  (‘wchłanianie  w  struktury  państwa  i  społeczeństw  nowoprzybyłych 

ś

ydów), i sprawy wewnętrzne.  

Podsumowując zagadnienie bezpieczeństwa i przyszłości „terytoriów oku-

powanych”, choć bardzo istotne, nie były głównym tematem kampanii. NiemalŜe 
równorzędne  były  sprawy  polityki  zagranicznej  i  poprawy  wizerunku  Izraela  na 
arenie międzynarodowej, kwestia emigracji do Izraela z Europy Wschodniej oraz 
sprawy związane z gospodarką.

11

 Mimo wszystko łatwo zauwaŜyć, Ŝe wyŜej wy-

mienione  elementy  kampanii  w  znaczny  sposób  na  siebie  wpływały  i  wzajemnie 
się kształtowały.  

 
Wybory, odbyły się 23 czerwca 1992 roku, przebiegały bez zakłóceń i by-

ły zdaniem policji „wyjątkowo spokojne”.  

 Zgodnie z izraelską tradycją, tuŜ po godzinie dwudziestej drugiej publicz-

na  stacja  telewizyjna  przedstawiła  pierwsze  prognozy  wyników  wyborczych. 
Zgodnie z nimi, lewica (Partia Pracy, Meretz i partie arabskie), miała uzyskać 64 
mandatów. Ostateczne rezultaty wyborów jednak skorygowały ten wynik, reduku-
jąc  blok  lewicy  do  61  miejsc  w  Knesecie,  co  skazywało  Likud  na  pozostanie  w 
opozycji. 
 

Tabela 2. Wyniki wyborów do Knesetu z 23 czerwca 1992 roku. 

Ugrupowanie / Partia 

Liczba waŜ-

nych głosów 

Liczba głosów  w 

procentach (%) 

Liczba mandatów   Liczba mandatów w 

poprzednim parla-

mencie  

Partia Pracy 

906,810 

34,7 

44 

41 

Likud 

651,229 

24,9 

32 

29 

Meretz 

250,000 

9,6 

12 

12 

Tsomet 

166,366 

6,4 

8 

5 

Narodowa Partia Religij-

na  

129,663 

5,0 

6 

6 

SHAS 

129,347 

4,9 

6 

5 

Yahadut Hathora/ Zjed-

noczony Judaizm Tory 

86,167 

3,3 

4 

4 

Hadash(Demokratyczny 

Front dla Pokoju i Rów-

ności) 

62,549 

2,4 

3 

3 

Moledet 

62,269 

2,4 

3 

1 

Arabska Partia Demokra-

tyczna  

40,788 

1,6 

2 

2 

Agudat Yisrael    

 - 

- 

0 

2 

Degel Hathora 

- 

- 

0 

2 

Trzecia Droga 

- 

- 

0 

2 

                                                 

11

 D. J. Elazar, S. Sandler, Israel at the Polls… op.cit, s.49. 

6 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

7 

 

Gesher 

- 

- 

0 

2 

He’atid* 

- 

- 

0 

2 

Yi’ud* 

- 

- 

0 

1 

Yamin Yisrael 

- 

- 

0 

1 

Yossef Aztran NiezaleŜ-

ny poseł 

- 

- 

0 

1 

Ephraim Gur NiezaleŜny 

poseł 

- 

- 

0 

1 

Nava Arad 

NiezaleŜny poseł 

- 

- 

0 

1 

Yossef Ba-Gad NiezaleŜ-

ny poseł 

- 

- 

0 

1 

Ź

ródło: www.knesset.gov.il , Central Bureau of Statistics. 

* Trzech członków Tsomet, odłączyło się od partii i załoŜyło Yi’ud, by później 2 z nich zerwało z 
Yi’ud i załoŜyło He’atid.  

 

W  literaturze  przedmiotu  wybory  1992  roku  nazwane  zostały  mahapakh 

(hebrajskie  słowo  oznaczające:  zmianę  kierunku,  zwrot).  Izraelczycy  chcieli  od-
miany w polityce ekonomicznej, ale takŜe w kwestiach związanych z bezpieczeń-
stwem.  Ogromne  sumy  pieniędzy  szły  na  projekt  finansowania  osadnictwa  na 
Zachodnim  Brzegu,  nie  inwestowano  natomiast  w  programy  tworzące  miejsca 
pracy dla osadników i nie tylko osadników, ale równieŜ duŜej liczby nowych imi-
grantów. W efekcie bezrobocie osiągnęło poziom 12% dorosłej populacji, z czego 
bezrobotnych  było  50%  nowych  emigrantów.  Po  drugie  Szamir  pozostawał  w 
konflikcie z administracją prezydenta Stanów Zjednoczonych Georga Bush’a, nie 
ustępując w sprawie negocjacji z państwami arabskimi.  

2  lipca  1992  roku,  prezydent  Herzog  powierzył  przewodniczącemu  Partii 

Pracy misję utworzenia rządu. Zadanie to wbrew  pozorom nie było łatwe, Rabin 
miał  nadzieję  na  koalicję,  w  skład  której  weszłyby  wszystkie  partie  akceptujące 
ogólne zasady programu Partii Pracy. Miał na myśli Meretz i trzy partie religijne 
(NPR,  Tsomet,  Zjednoczony  Judaizm  Tory),  w  sumie  dawałoby  mu  poparcie  72 
członków  Knesetu.  Alians  z  Tsomet,  zapewniałby  Rabinowi  i  jego  gabinetowi, 
ochronę  przed  atakiem  ze  strony  prawicy.  Do  porozumienia  jednak  nie  doszło, 
lider Tsomet - Rafael Eitan, odmówił przyłączenia się do rządu, który miał w pla-
nach rozmowy z Palestyńczykami, nie przyjął on propozycji objęcia resortu obro-
ny  lub  alternatywnie  ministerstwa  edukacji  i  kultury.  W  tej  sytuacji  Ministrem 
Edukacji została Shulamit Aloni z Meretz – opowiadająca się głośno za separacją 
państwa i religii. Liderzy partii religijnych nie mogli zaakceptować pani Aloni w 
rządzie.  Jedyną  partią  religijną,  jaka  ostatecznie  weszła  do  koalicyjnego  rządu, 
była partia SZAS, jej wystarczył dostęp do funduszy i moŜliwość decydowania o 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

losie ultra ortodoksyjnej ludności (heredim). Koalicja, która powstał była koalicją 
minimalnie zwycięską.

 12

 

13 lipca 1992 roku, Rabin zaprezentował publicznie skład rządu. Stworzo-

ny on został przez Partię Pracy, Meretz oraz SZAS, co dawało  rządowi poparcie 
62  członków  Knesetu.  Dodatkowo,  w  pozakoalicyjnych  pertraktacjach  Rabin  za-
pewnił rządowi poparcie, deputowanych niewielkich partii lewicy: Demokratycz-
nego Frontu na Rzecz Pokoju i Równości oraz  Demokratycznej Partii Arabskiej. 
Arabowie,  którzy  nigdy  nie  byli  brani  pod  uwagę  w  procesie  tworzenia  rządu, 
tradycyjnie  jednak  popierali  rządy  lewicowe,  tym  razem  stało  się  podobnie.  W 
zamian za poparcie polityki rządu, Rabin obiecał partiom arabskim przeznaczenie 
specjalnych funduszy na rozwój arabskiego sektora publicznego. Izraelscy polito-
logowie - Shamir i Arian, podkreślają doniosłość zmiany pozycji partii arabskich, 
które z ugrupowań alienowanych, stały się jednym z filarów wsparcia dla polityki 
rządu.

13

  Przemiany  te,  z  jednej  strony,  związane  były  z  dostrzeŜeniem  problemu 

palestyńskiego  jako  autonomicznej  kwestii  i  uznanie  reprezentacji  Palestyńczy-
ków.  Z  drugiej  zaś  strony,  istotną  zmianą  była  zmiana  stosunku  liderów  Organi-
zacji  Wyzwolenia  Palestyny,  (ale  takŜe  Jordańczyków  i  Syryjczyków)  wobec 
Państwa śydowskiego.  
 

W expose Rabin obiecywał, kontynuowanie procesu pokojowego zgodnie 

z  wytycznymi  Konferencji  Madryckiej,  stawiając  ów  proces  w  centralnym  miej-
scu  polityki  swojego  rządu.  Oświadczył  takŜe,  Ŝe  zaproponuje  Palestyńczykom 
autonomię  na  obszarze  Judei,  Samarii  i  Gazy.  W  tekście  expose  znalazło  się  za-
proszenie delegacji palestyńsko – jordańskiej na rozmowy do Jerozolimy. Jedno-
cześnie  podkreślając,  determinację  rządu  w  ochronie  izraelskiej  państwowości, 
odnosząc  się  min.  do  problemu  Jerozolimy  mówił,  Ŝe:  Zjednoczona  Jerozolima 
była i na zawsze będzie stolicą dla Narodu śydowskiego.

14

 

JuŜ  w  sierpniu  1992  roku,  rząd  rozpoczął  wypełnianie  przedwyborczych 

obietnic. Polityczne osadnictwo na Zachodnim Brzegu Jordanu, zostało zamroŜo-
ne.

15

  Wybitni  izraelscy  badacze:  Elazar  i  Sandlar

16

  zwracają  jednak  uwagę,  Ŝe 

politycy  Partii  Pracy  nie  widzieli  w  owym  czasie,  róŜnicy  między  osadnictwem 
będącym  produktem  nacjonalistycznej  ideologii  partii  Likud  i  jej  prawicowych 
sprzymierzeńców,  a  inicjowanym  przez  samą  Partię  Pracy  osadnictwem  realizo-
wanym na potrzeby bezpieczeństwa wzdłuŜ Zielonej Linii.

17

  

Wznowione zostały rozmowy z Palestyńczykami, Libanem, Jordanią i Sy-

rią.  Z  niewielkimi  problemami  utworzono  w  Jerycho  na  Zachodnim  Brzegu  i  w 
Stresie  Gazy  w  mieście  Gaza,  Palestyńskie  Jednostki  Administracyjne.  Ustalono 

                                                 

12

 O minimalnie zwycięskiej koalicji czytaj więcej [w]: A. Antoszewski i R. Herbut [red.], Demo-

kracje zachodnioeuropejskie – analiza porównawcza, Wrocław 1997, s.306. 

13

 A. Arian, M. Shamir, The elections in Israel 1996, New York, Jerusalem, 1999, s.52-53. 

14

 Tekst expose Rabina: “Address to the Knesset by PM Rabin Presenting his Government; 13 July 

1992;, [w]: www.mfa.gov.il/mfa/go.asp?MFAH0je40 stan z : 03.05.2002). 

15

 D. J. Elazar, S. Sandler, Israel at the Polls, op.cit., s. 323. 

16

 Ibidem. 

17

 Zielona Linia, wyznaczała granice między terytorium Izraela uznanym przez społeczność mię-

dzynarodowa a ziemiami okupowanymi od 1967 roku.  

8 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

równieŜ  plan  stopniowego  wycofywania  się  izraelskiego  wojska  z  miast  na  Za-
chodnim Brzegu i przekazania pełnej kontroli nad nimi władzom palestyńskim (w 
ramach tak zwanych porozumień Oslo I i Oslo II). Wznowiono rozmowy z Syrią 
na temat Wzgórz Golan. Natomiast juŜ w 1994 roku Jordańczycy poszli w ślady 
Egiptu i podpisali traktat pokojowy z Izraelem.

18

  

Pojawiły  się  jednak  trudności  w  rozmowach  pokojowych  z  Palestyńczy-

kami,  gdy  zaczęto  rozmawiać  o  detalach,  tak  oponenci  polityczni  Rabina,  jaki  i 
Palestyńczycy,  z  którymi  rozmawiał, zastanawiali  się  głośno  jak  miałoby  wyglą-
dać  i  funkcjonować  porozumienie  między  stronami.  Niemniej  jednak,  z  pomocą 
dwóch  partii  arabskich  Rabin  i  Peres,  główni  architekci  podpisanej  w  Oslo,  13 
września  1993  roku,  z  przedstawicielami  Autonomii  Palestyńskiej

19

,  „Deklaracja 

Zasad”,  przeforsowali  w  Knesecie  pierwsze  znaczące  porozumienie  pokojowe  z 
Palestyńczykami.  Deklaracja  była  bardzo  pragmatyczna  w  swoich  postanowie-
niach, pozostawiając kontrowersyjne kwestie, takie jak losy osadnictwa na terenie 
Autonomii,  plany  utworzenia  Państwa  Palestyńskiego,  czy  statut  Jerozolimy, 
„nowej”  administracji  izraelskiej,  związanej  z  premierem  wybranym  w  zbliŜają-
cych się bezpośrednich wyborach.  

W  tym  samym  czasie  wizerunek  Izraela  na  świecie,  znacznie  się  popra-

wiał, Rabin i Peres cieszyli się niezwykle pozytywną opinią na arenie międzyna-
rodowej.  Nawet  w  państwach  arabskich  obserwowano  zmianę  nastrojów  wobec 
Państwa  śydowskiego.  I  choć  Rabin  i  jego  polityka  wzbudzały  wiele  podziwu  i 
szacunku, miał on równieŜ zaciętych wrogów. Opozycji parlamentarnej nie podo-
bała się ugodowa polityka wobec Arabów, alarmował ona, Ŝe poczynania Rabina 
doprowadzą  do  oddania  Arabom  (przede  wszystkim  Palestyńczykom)  „serca 
Ziemi Izraela”, podnoszono problem 100,000 Ŝydowskich obywateli Izraela, któ-
rzy zamieszkiwali terytoria okupowane. Zawracano uwagę na wrogość Arabów, i 
nie ustające mimo porozumieniom ataki przemocy i terroru wobec Izraelczyków. 
Bardziej  radykalne  środowiska,  głównie  osadników  organizowały  demonstracje 
uliczne, w czasie których oskarŜano Rabina i Partię Pracy o zdradę narodową. O 
niebezpieczeństwie,  jakie  wiązało  się  z  radykalizacją  nastrojów  wśród  śydów, 

ś

wiadczyła między innymi masakra dokonana na modlących się muzułmanach w 

meczecie w Hebronie, przez B. Goldstaina 2 lutego 1994 roku. śydowski terrory-
sta  sam  poniósł  wówczas  śmierć,  a  miejsce  jego  pochówku  stało  się  celem  piel-
grzymek Ŝydowskich ekstremistów. 

Czegokolwiek by nie powiedzieć o rządzie Icchaka Rabina, był on najdłu-

Ŝ

ej  działającym  w  historii  izraelskiej  demokracji  rządem  mniejszościowym  (z 

oficjalnym  poparcie  56  członków  Knesetu),  a  mimo  to  działał  dość  sprawnie. 
Kres rządu Rabina był, szokujący i niespodziewany. Wydarzenie, które zakończy-
ło urzędowanie premiera wstrząsnęło izraelską opinią publiczną, 4 listopada 1995 
roku,  jeden  z  najpopularniejszych  polityków  w  historii  Izraela  –  Icchak  Rabin, 

                                                 

18

 G. Doron, and D. Peretz; The Government and Politics of Israel, Westview Press 1997. s. 269. 

 

 

 

9 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

został  zastrzelony  w  Tel  Aviv’iev,  przez  młodego  Ŝydowskiego  ekstremistę,  stu-
denta  Uniwersytetu  Bar  –  Ilan,  działacza  ultraprawicowej  organizacji,  Yigala 
Amir’a.  

Podsumowując okres rządów Rabina, profesor Abraham Diskin przyznaje, 

Ŝ

e  podejście  do  arabskich  sąsiadów  i  kwestii  terytorialnych  w  Izraelu  stopniowo 

ewaluowało i stawało się coraz bardziej kompromisowe, a okres od 1992 do 1994 
roku był czasem przełomu.

20

 Wydaje się, Ŝe najwaŜniejszym dokonaniem Rabina 

było przekonanie izraelskiego społeczeństwa, Ŝe Palestyńczycy są partnerem. Był 
w końcu pierwszym izraelskim liderem, który oficjalnie rozmawiał z przedstawi-
cielami Organizacji Wyzwolenia Palestyny, co do czasu objęcia przez niego urzę-
du było zakazane prawem izraelskim.  

W wypadku śmierci premiera, czy jak w konkretnym omawianym przypadku, 

morderstwa, izraelskie prawo stanowi, Ŝe cały  rząd winien podać się do  dymisji. 
JednakŜe  w  listopadzie  1995  roku,  na  prośbę  prezydenta  Weizman’a,  który  po 
konsultacji  z  wszystkimi  frakcjami  parlamentu  (oprócz  Moledet  i  Yemin  Yisra-
ele), poprosił Szymona Peresa, sukcesora Rabina na stanowisku lidera Partii Pra-
cy, by ten sformował rząd.

21

  

W  rzeczywistości  niewiele  partii  reprezentowanych  w  Knesecie,  naprawdę 

chciało  Peresa  na  stanowisku  premiera,  ale  atmosfera,  jaka  wytworzyła  się  po 
tragicznej  śmierci  Icchaka  Rabina  nie  była  korzystną  dla  partii  opozycyjnych.

22

 

Lider  Likudu  Beniamin  Natanyahu,  wyjaśniając  swoje  poparcie  dla  inicjatywy 
prezydenta  stwierdził,  Ŝe  jest  tak  nie  dlatego,  Ŝe  popieramy  Partię  Pracy,  lecz 
dlatego,  Ŝe  ufamy  izraelskiej  demokracji,  która  zapewni  zmianę  rządu  w  drodze 
wyborów, a nie przez kulę zamachowca.

23

  

Szymon Peres przedstawił Knesetowi swój rząd 21 listopada 1995 roku, jego 

skład był prawie identyczny jak rządu Rabina. W expose Peres zapowiedział dal-
sze negocjacje pokojowe i implantację juŜ osiągniętych porozumień, walkę z ter-
rorem,  utrzymanie  Jerozolimy  jako  niepodzielnej  stolicy  Izraela,  politykę  stymu-
lującą  imigrację  do  Izraela  oraz  usprawnienie  mechanizmów  absorpcyjnych  no-
wych  imigrantów.  Wytyczne  programowe  rządu  Peresa  zawierały  równieŜ,  za-
chowanie religijnego status quo.

24

 

Zaraz  po  ceremonii  pogrzebowej  Rabina,  Peresowi  zostały  przedstawione 

szczegóły tajnych rozmów z Syrią. Postanowił on kontynuować dialog z nadzieją 
na  rychłą  jego  finalizację.  Brał  pod  uwagę  wycofanie  się  ze  Wzgórz  Golan  na 

                                                 

20

 A. Diskin, The Last Days of Jerusalem. Understanding the New Israeli Democracy, Franc Class, 

London Portland, OR; 2002, s.9. 

21

 N Greenwood, L. Scharmm [ed.], Israel Year Book and Almanac 1996; vol. no.50, s.177. 

22

 Dla przykładu, Lea Rabin – wdowa po Icchaku Rabinie, oskarŜyła Beniamina Natanyahu – o 

stworzenie i podŜeganie atmosfery, będącej sprzyjającą dla zamordowania jej męŜa. Natanyahu 
bowiem otwarcie popierał ekstremistyczne organizacje osadników, brał udział w masowych de-
monstracjach anty rządowych, w czasie, których skandowano hasła: Rabin jest zdrajcą, Rząd to 
Judenrat, a plakaty przedstawiały I. Rabina w mundurze SS.   

23

 Ha’aretz, 15.11.1995. 

24

 Na temat roli religii w Izraelskim systemie politycznym oraz o porozumieniu „status quo” zo-

bacz między innymi [w]: A. Klugman, Izrael Ziemia Świecka, W-wa 2001; A. Dowty, The Jewish 
State: A Century Later, 1998.  

10 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

rzecz  Syrii,  za  cenę  stabilnego  porozumienia  pokojowego.  Rozmowy  posuwały 
się naprzód bardzo wolno, a do realizacji postanowień niezbędna była silna legi-
tymacja, jaką Peres oraz Partia Pracy mogła uzyskać jedynie w drodze wyborów. 
Premier postanowił, Ŝe poprosi Kneset o wyznaczenie daty wcześniejszych wybo-
rów. Badania opinii publicznej dawały Peresowi na pewną dozę spokoju o wyniki 
wyborów,  w  których  tym  razem  stawka  była  podwójna:  urząd  premiera  i  więk-
szość w Knesecie.  
 

WYBORY W 1996 ROKU. 

 

Jak juŜ zostało wspomniane Szymon Peres cieszył się ogromnym społecznym 

poparciem,  co  jasno  wynikało  z  prowadzonych  systematycznie  badań  opinii  pu-
blicznej (niektóre sondaŜe pokazywał 30% przewagę Peresa nad Natanyahu). JuŜ 
od początku stycznia 1996 roku rozchodziła się plotka, Ŝe lewica rozwaŜa moŜli-
wość wystąpienia z propozycją wcześniejszych wyborów. Wreszcie na konferen-
cji prasowej 11 lutego 1996 roku Szymon Peres oświadczył, Ŝe pragnie, by wybo-
ry  odbyły się w najbliŜszym moŜliwym terminie.

25

 Był to moment, kiedy  rozpo-

częła się kampania wyborcza.  

Partia  Pracy  -  podobnie  jak  cztery  lata  wcześniej  uŜywając  chwytliwego  slo-

ganu:  Izrael  czeka  na  Rabina,  tym  razem  niejako  odwołując  się  do  tego  hasła, 
promowała lidera partii,  a hasłem stało się Silny  Izrael z Peresem. Wizja silnego 
Izraela  w  rozumieniu  Peresa  związana  była  ze  sfinalizowaniem  negocjacji  poko-
jowych, przede wszystkim z Syrią i Palestyńczykami, dlatego teŜ juŜ w przedwy-
borczym  programie  partia  zdecydowała  się  na  zapalenia  zielonego  światła  dla 
powstania  Państwa  Palestyńskiego,  poza  tym  w  kwestii  porozumienia  z  Syrią, 
Peres  zadeklarował,  Ŝe  po  wyborach,  jeśli  to  on  zostanie  premierem,  gotów  jest 
wycofać się z zajętych w 1967 roku Wzgórz Golan za cenę pełnego porozumienia 
pokojowego.

26

  Zapowiedział,  Ŝe  lewicowy  rząd  ogłosi  referenda  narodowe  w 

sprawie zawartych porozumień pokojowych.  

Mit Rabina został wykorzystany w kampanii by, jak się wydaje, stworzyć po-

czucie ciągłości i kontynuacji. Na plakatach wyborczych widniał wizerunek Rabi-
na  i  Peresa.  Fotografia  została  zrobiona  w  wieczór  4  listopada  1995  roku,  kiedy 
Icchak  Rabin  uczestniczący  razem  z  Peresem  w  wiecu  propokojowym  został  za-
strzelony,  pod  spodem  znajdował  się  napis:  Pokój  nie  moŜe  być  powstrzymywa-
ny... dla przyszłości, dla naszych dzieci - razem zaprowadzimy pokój. 

Podobnie jak w poprzedniej kampanii starano się zdyskredytować konkurenta. 

W  reklamowych  spotach  Partii  Pracy  powtarzało  się  hasło  Bibi  nie  pasuje,  co 
miało  przypomnieć  wyborcom,  Ŝe  główny  konkurent  Szymona  Peresa  nigdy  nie 
piastował, Ŝadnego rządowego urzędu, a członkiem Knesetu był zaledwie od 1988 

                                                 

25

 N .Greenwood, L Scharmm [ed.], Israel Year Book and Almanac 1997, vol. no., s.74. 

26

 „pełnym porozumieniem pokojowym„ nazwane zostało porozumienie regulujące niemalŜe 

wszystkie kwestie obustronnych stosunków min.: bezpieczne granice,  kwestie wody, swobodny 
ruch turystycznych, otwarcie granic dla inwestycji, pełna normalizacja stosunków dyplomatycz-
nych.   

11 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

roku.

27

 Partia Pracy chciała stworzyć wraŜenie istnienia w Izraelu dwóch obozów 

politycznych:  ‘obozu  narodowego’  na  czele  z  Natanyahu  oraz  ‘obozu  pokoju’  – 
wiedzionego  przez  liderów  lewicy.

28

  Obóz  ‘narodowy’  miał  być  Ŝywiołowy,  źle 

postrzegany  w  świecie  (przede  wszystkim  w  Europie  i  USA),  nieobliczalny 
(zwłaszcza  środowisko  osadników),  a  tym  samym  mógł  doprowadzić  Izrael  do 
wojny z sąsiadami, chaosu wewnętrznego i alienacji międzynarodowej. 

Tymczasem  Likud  z  Beniaminem  Natanyahu  na  czele,  starał  się  zmniejszyć 

dystans  poparcia  między  nimi,  a  lejburzystami,  równieŜ  korzystając  z  wyników 
sondaŜy  nastrojów  przedwyborczych.  Odnosząc  się  do  porozumień  z  Palestyń-
czykami (Oslo i Waszyngton), Natanyahu oświadczył, Ŝe jego rząd uzna podpisa-
ne porozumienia, ale zrobi wszystko by zredukować niebezpieczeństwa, jakie one 
ze sobą niosą. Ogłoszenie koncepcji bezpiecznego pokoju, miało zbliŜyć Likud do 
centrum  sceny  politycznej,  poprzez  uznanie  przez  lidera  prawicy  podpisanych 
uzgodnień z Palestyńczykami. Z drugiej strony Natanyahu dał sygnał, Ŝe pertrak-
tacje z Arabami będą za jego rządów prowadzone w inny sposób, niŜ za czasów 
Rabina i Peresa.  

Niektórzy  z  obserwatorów  podkreślali,  Ŝe  sloganem,  jaki  przesądził  o  wyni-

kach  wyborów  było  hasło  Likudu,  Peres  podzieli  Jerozolimę.  Wygenerowanie 
przez sztab wyborczy Natanyahu takiego hasła, było umiejętnym posłuŜeniem się 
wynikami badań opinii publicznej. Jednym z argumentów jakiem miały potwier-
dzać tezę Likudu o ewentualnej moŜliwości podziału Jerozolimy przez ekipę Pe-
resa miał być fakt, Ŝe Peres pozwolił na otwarcie jednostki organizacyjnej Auto-
nomii Palestyńskiej zajmującej się sprawami zagranicznymi, w Orient House we 
Wschodniej Jerozolimie. Kwestia ta została podjęta przez Natanyahu w telewizyj-
nej debacie przedwyborczej na trzy dni przed wyborami 26 maja 1996 roku. Po-
mimo,  Ŝe  debata  owa  okazała  się  najsłabiej  oglądaną  debatą  przedwyborczą  to 
sondaŜe  wskazywały,  Ŝe  47%  oglądających  uwaŜało,  Ŝe  Natanyahu  ją  wygrał  a 
jedynie 22% twierdziło, Ŝe to Peres wyszedł zwycięsko z tego pojedynku.  

W  kampanii  wyborczej  czynny  udział  brały  nie  tylko  izraelskie  ugrupowania 

polityczne, starające się o miejsce w Knesecie. Seria zamachów terrorystycznych 
w Tel – Avivie i Jerozolimie

29

, za które odpowiedzialni byli palestyńscy ekstremi-

ś

ci  z  islamskiego  DŜihadu  i  Hamasu,  dała  im  ‘status’  niekonwencjonalnego 

uczestnika kampanii. Swego rodzaju przedwyborczą prawidłowością była korela-
cja między spadkiem poparcia dla Partii Pracy po aktach terroru, a w tym samym 
czasie  wzrostem  poparcia  dla  opozycyjnego  Likudu  oraz  partii  ulokowanych  na 
prawej  stronie  sceny  politycznej.  Jednym  z  najbardziej  prowokacyjnych  spotów 
reklamowych  Likudu,  była  scenka,  w  której  Arafat  i  Peres  przechadzają  się  ręka 
w  rękę,  z  uśmiechem  na  ustach,  tłem  dla  Panów  były  ‘krajobraz’  po  zamachach 

                                                 

27

 A. Diskin, The Last Days of Jerusalem… Op.cit, s. 114. 

28

 D.J. Elazar, S. Sandler, Israel at the polls 1996, London 1998, s.39. 

29

 A. Diskin, The Last Days of Jerusalem… Op.cit, s. 102. 

12 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

terrorystycznych przeprowadzonych w lutym i styczniu 1996 roku przez palestyń-
skich fundamentalistów.

30

 

Wydarzeniem  o  ogromnym  znaczeniu  dla  przebiegu  kampanii  była  operacja 

Winogrona Gniewu (Grapes of  Wrath). W ostatni dzień święta Paschy, 9 kwiet-
nia  ponad  200  domów  w  miejscowości  Kiriat  Shmona,  zostało  uszkodzonych  w 
wyniku  ataków  przeprowadzonych  przez  Hezbollah  z  terytorium  Południowego 
Libanu,  36  osób  zostało  rannych.  Wieczorem  tego  dnia  ostrzelaną  miejscowość 
odwiedził  Natanyahu,  gdzie  został  bardzo  serdecznie  przyjęty.  W  tym  samym 
czasie rząd Peresa zdecydował się na akcję odwetową, przeprowadzoną 11 kwiet-
nia.  Partia  Pracy  ogłosiła  zawieszenie  kampanii  wyborczej  na  czas  trwania  akcji 
militarnej, media izraelskie spekulowały, Ŝe ta decyzja rządu miała słuŜyć intere-
sowi  politycznemu  bardziej  niŜ  militarno  -  strategicznemu.  Faktycznie  w  pierw-
szym tygodniu od rozpoczęcia akcji, poparcie dla Peresa wzrosło. Szybko jednak 
operacja  zaczęła  przynosić  niezamierzone  efekty,  czego  kulminacja  nastąpiła  18 
kwietnia 1996 roku,  gdy pociski armii izraelskiej zabiły 102 libańskich  cywili w 
miejscowości Kafr Qana, którzy w obozie UNIFIL chcieli uzyskać status uchodź-
ców.  Reakcja  ze  strony  politycznych  liderów  izraelskich  Arabów,  była  łatwa  do 
przewidzenia.  Członek  Knesetu,  Abdullah  Darawshe  z  Demokratycznej  Partii 
Arabów  wyraził  wątpliwość,  czy  po  tragicznej  w  skutkach  operacji,  izraelscy 
Arabowie zechcą poprzeć Peresa.  

 W przeddzień wyborów Peres był w tarapatach, nie mógł być juŜ pewny po-

parcia  kilkudziesięciu  tysięcy  arabskich  obywateli  Izraela.  Szef  kampanii  lejbu-
rzystów  –  Haim’a  Ramon’a,  co  prawda  twierdził,  Ŝe  izraelscy  Arabowie  będą 
głosować na Peresa, poniewaŜ nie mają innej alternatywy. Innego jednak zadania 
byli sami wyborcy – 29 letni restaurator z Nazaretu powiedział reporterom „Jeru-
salem Post”: gdyby Peres nie dokonał masakry w Libanie, głosowałbym na niego, 
teraz planuję oddać czystą kartę do głosowania.

31

 Faktycznie okazało się, Ŝe fre-

kwencja  wśród  arabskich  obywateli  Izraela  była  duŜo  niŜsza,  niŜ  w  wyborach  w 
1992 roku. 

Paradoksalnie Ŝycie lejburzystom skomplikowało wycofanie się 21 maja 1996 

r. z wyborów o fotel premiera arabskiego kandydata Ahmada Tibi’ego – długolet-
niego  doradcy  Arafata

32

,  co  zostało  podchwycone  przez  sztab  wyborczy  Likud. 

Sztabowcy  Natanyahu  tłumaczyli,  Ŝe  instrukcje  Tibi’emu  przekazał  sam  Arafat, 
który chciał, by to Peres został premierem.   

Konkludując  konflikt  izraelsko  –  palestyński  był  tematem  numer  jeden 

przedwyborczych  dyskusji,  debat  i  starć.  Tezę  te  potwierdzają  badania  przepro-
wadzone  przez  Instytut  Leonarda  Davisa  w  maju  1996  roku.

33

  Dodatkowo  bada-

nia te wykazały, Ŝe większość izraelskiego elektoratu generalnie popiera idee pro-

                                                 

30

 D. J. Elazar, S. Sandler, Israel at the polls 1996, London 1998, s.159. 

31

 Jerusalem Post, May 19

th

 1996. 

32

 D.J. Elazar, S. Sandler, Israel at the polls 1996, London 1998, s.160. 

33

 The Role of Domestic Politics in Israeli Peacemaking, The Leonard Davis Institute for Interna-

tional Relations, Hebrew University of Jerusalem, 1997, s. 25.                    

13 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

cesu  pokojowego,  ale  jednoczenie  brak  jest  zgody  na  konkretne  rozstrzygnięcia, 
jak na przykład kompromisy terytorialne.  

 

Tabela 3. Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem: Trzeba kontynuować nego-

cjacje pokojowe z Palestyńczykami? 

 

Zwolennicy Peresa 

Zwolennicy Natanyahu 

Absolutnie tak 

63,4% 

7,8% 

Tak 

32,3% 

34,8% 

MoŜe 

3,0% 

25,4% 

Nie zgadzam się 

0,4% 

20,2% 

Absolutnie się nie zga-

dzam 

0,9% 

11,8% 

 

Tabela 4. Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem: Czy w ramach porozumienia poko-

jowego z Palestyńczykami Izrael powinien oddać kontrolę nad Doliną Jordanu? 

 

Zwolennicy Peresa 

Zwolennicy Natanyahu 

Absolutnie tak 

25,9% 

1,9% 

Tak 

12,7% 

2,1% 

MoŜe 

20,1% 

6,4% 

Nie zgadzam się 

28,5% 

22,5% 

Absolutnie się nie zga-

dzam 

12,7% 

67,1% 

 
 
 

Tabela 5. Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem: W ramach porozumienia z Pale-

styńczykami Izrael powinien zgodzić się na podział Jerozolimy? 

 

Zwolennicy Peresa 

Zwolennicy Natanyahu 

Absolutnie tak 

24,9% 

2,8% 

Tak 

11,5% 

1,4% 

MoŜe 

15,2% 

1,2% 

Nie zgadzam się 

19,1 

9,1% 

Absolutnie się nie zga-

dzam 

29,3% 

85,5% 

Ź

ródło: A. Diskin, Voters’  Attitudes on the  Arab-Israeli Conflict and the 1996 Elections, Davids 

Occasional Papers, The Leonard Davis Institute, 1999, s. 6-8. 

 

W  końcu  nadszedł  dzień  wyborów,  wyniki  sondaŜy  wciąŜ  dawały  kilkupro-

centową  przewagę  Peresowi,  kilka  minut  po  zamknięciu  punktów  wyborczych 
(zamykanych  o  godzinie  22),  program  pierwszy  publicznej  telewizji  izraelskiej 
podał prognozy wyników wyborów, zgodnie z którymi Szymon Peres obejmował 
prowadzenie nad Beniaminem Natanyahu. Prawie wszyscy włączając w to polity-
ków, dziennikarzy i samych wyborców uznali te prognozy za ostateczne rezultaty 

14 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

wyborów. Atmosfera w kwaterze głównej sztabu wyborczego Likudu, była przy-
gnębiająca. Nie dość, Ŝe wszystko wskazywało na to, Ŝe Bibi nie zostanie premie-
rem, to platforma wyborcza jakiej przewodził nie uzyskała wyniku na jaki liczyła.  

O godzinie 2 w nocy, kiedy coraz więcej punktów wyborczych informowało o 

rezultatach głosowania w swoich okręgach, Natanyahu wysunął się na prowadze-
nie. 30 maja przedpołudniem izraelskie media podały oficjalne wyniki, Beniamin 
Natanyahu wygrał wybory o fotel premiera. 

 

  

Tabela 6.  Wyniki wyborów na premiera (29 Maja 1996) 

 

Całkowita liczba głosów 

% waŜnych głosów 

% wszystkich głosów 

 

Binyamin Netanyahu 

1,501,023 

50.5 

48.1 

Shimon Peres 

1,471,566 

49.5 

47.1 

 

Uprawnieni do głosowania: 3,933,250 

frekwencja: 79.4% (3,121,270) 

WaŜne głosy: 95.2% (2,972,589) 

Ź

ródło: dane Centralnej Komisji Wyborczej oraz www.knesset.gov.il

  

 
  

Tabela. Wyniki wyborów do Knesetu (29 Maja 1996) 

 

Głosy 

Miejsca 

liczba 

% 

Zmiana od 

1992 

liczba 

% 

 Zmiana od 

1992 

Partia Pracy 

818,741 

26.8 

-7.8 

34 

28.3 

-8.3 

Likud (Likud +Tsomet 

+ Gesher ) 

767,401 

25.1 

-6.2 

32* 

26.7 

-6.7 

Szas 

259,796 

8.5 

+3.6 

10* 

8.3 

+3.3 

Mafdal (NPR) 

240,271 

7.9 

+2.9 

9* 

7.5 

+2.5 

Meretz 

226,275 

7.4 

-2.2 

9* 

7.5 

-2.5 

Yisrael ba’Aliyah 

174,994 

5.7 

+5.7 

7 

5.8 

+5.8 

Hadash 

129,455 

4.2 

+1.8 

5 

4.2 

+1.7 

Zjednoczony Judaizm 

Tory 

98,657 

3.2 

-0.1 

4* 

3.3 

= 

Trzecia Droga 

96,474 

3.2 

+3.2 

4* 

3.3 

+3.3 

Zjednoczona Lista 

Arabska 

89,514 

2.9 

+1.3 

4 

3.3 

+1.7 

Moledet 

72,002 

2.4 

= 

2 

1.7 

-0.8 

Inne partie 

78,550 

2.6 

-2.6 

0 

0.0 

= 

Uprawnieni do głosowania: 3,933,250 

frekwencja: 79.2% (3,116,832) 

WaŜne głosy: 97.8% (3,052,130) 

15 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

Ź

ródło: dane Centralnej Komisji Wyborczej oraz www.knesset.gov.il; Diskin, Abraham; The Last 

Days of Jerusalem. Understanding the New Israeli Democracy; 2002 
* partie koalicyjne 

 

Na  bazie  parlamentarnej  większości  pierwszy  wybrany  „nowym  sposo-

bem” premier – Beniamin Natanyahu, miał stworzyć rząd. Niejasne były rezultaty 
wyborów,  w  których  Natanyahu  otrzymał  50,49%,  podczas  gdy  jego  jedyny 
wówczas  kontrkandydat  Szynom  Peres  –  49,51%,  natomiast  wybory  do  Knesetu 
wygrała partia Peres’a – Partia Pracy uzyskując 34 mandaty w nowym Knesecie. 
Likud natomiast,  zdobył 32 mandaty. Zgodnie ze starym systemem to Partia Pra-
cy,  poproszona  byłaby  przez  prezydenta  o  utworzenie  rządu,  tym  razem  jednak 
została w opozycji. 
Rozmowy koalicyjne rozpoczęły się 1 lipca 1996 roku, Likud zaprosił do dyskusji 
silny  i  rozbudowany  blok  partii  religijnych  (Narodową  Partię  Religijną,  Zjedno-
czony  Judaizm  Tory  [ZJT],  SZAS)  partię  centroprawicową  -  Yisrael  Ba’aliya  z 
centrową  Trzecią  Drogą,  bez  choćby  jednej  z  nich  koalicja  miałaby  problemy  z 
zapleczem  parlamentarnym.  Co  prawda  bez  ZJT  (4  mandaty)  lub  Trzeciej  Drogi 
(4 mandaty), koalicja dysponowałaby 61  głosami poparcia. Rozmowy koalicyjne 
nie  były  łatwe,  dystans  ideologiczny  między  partiami,  był  dość  spory  od 
Ba’Aliya,  która  skupiała  nie  tylko  śydów,  ale  i  wielu  nie-Ŝydowskich  „nowo 
przybyłych  Izraelczyków”,  po  ugrupowanie  nacjonalistyczno  -  religijne,  jakim 
była Narodowa Partia Religijna. 16 czerwca 1996 roku podpisana została umowa 
koalicyjna między platformą  Likudu – Tsomet – Gesher z NPR, Trzecią Drogą i 
Szas. Zgodnie z porozumieniem Szas i NPR miały stać na czele Ministerstwa ds. 
Religii, na zasadach rotacji. Natomiast 17 lipca formalnie do koalicji weszła partia 
Yisrael Ba’Aliya. Ambicją Natanyahu jednak było, by jak najwięcej władzy, po-
mimo rozdrobnienia politycznego, pozostało w jego rękach, do czego legitymację 
miało dawać mu zwycięstwo w bezpośrednich wyborach.  

Partie  religijne  wchodząc  do  rządu  postawiły  Natanyahu  szereg  warunków. 

ZaŜądały  między innymi wzmocnienia osadnictwa, szczególnie  w Hebronie i Je-
rozolimie  Wschodniej.  Chciały  stanowczej  deklaracji  w  sprawie  niepodzielności 
Jerozolimy i palestyńskiego ‘prawa do powrotu’.

34

 

Kneset udzielił votum zaufania rządowi Beniamina Natanyahu, przy 62 depu-

towanych za i 50 przeciw.

35

 W expose Natanyahu mówił, Ŝe priorytetem jego rzą-

du będzie bezpieczny pokój. Podkreślał potrzebę wzmocnienia pozycji Jerozolimy 
jako stolicy Państwa śydowskiego oraz działań na rzecz rozszerzenia Ŝydowskiej 
imigracji do Izraela. Wspomniał takŜe o wznowieniu procesu osadniczego.

36

 Kon-

tynuację  negocjacji  z  Palestyńczykami  uzaleŜniał  od  wypełnienia  przez  nich  zo-

                                                 

34

 E. Karsh [ed.], From Rabin to Natanyahu. Israel Troubled Agenda, Frank Cass, London, Port-

land, 1997, s.18. 

35

 Wszystkie partie koalicyjne plus Moledet głosowały „za”, podczas gdy Partia Pracy, Meretz, 

Demokratyczny Front dla Pokoju i Równości oraz Zjednoczona List Arabska „Przeciw”. 

36

 Treść expose moŜna znaleźć na internetowej stronie Izraelskiego Ministerstwa Spraw Zagra-

nicznych http://www.mfa.gov.il/mfa/go.asp?MFAH01ft0 (30.04.02)     

16 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

bowiązań podjętych we wcześniejszych porozumieniach. Zaznaczył takŜe, Ŝe jego 
rząd  jest  przeciwny  powstaniu  Państwa  Palestyńskiego  i  wyraźnie  sprzeciwia  się 
roszczeniom palestyńskim w sprawie prawa do powrotu.  

Jak się okazało, rządzenie było dla nowego premiera, zadaniem niemalŜe kar-

kołomnym.  Wśród  wielu  kwestii,  które  stanowiły  zarzewie  konfliktu  wewnątrz 
koalicji  niezwykle  istotnym  był  sposób  postępowania  z  Palestyńczykami  i  losy 
procesu pokojowego. Część koalicyjnych partnerów Likudu była niezadowolona z 
braku  postępów  w  realizacji  dotychczasowych  postanowień,  część  zaś  oburzona 
była  nowymi  rozstrzygnięciami  negocjacyjnymi

37

,  z  których  najwaŜniejsze  to 

porozumienie  o  wycofaniu  się  izraelskiej  armii  z  Hebronu  oraz  sponsorowanego 
przez Amerykanów spotkania na Plantacji Wye  w październiku 1998 roku, efek-
tem którego było Memorandum (Wye River Plantation Memorandum).

38

 Porozu-

mienie zakładało oddanie kontroli na 13% Judei i Samarii administracji palestyń-
skiej  i  potwierdzało  kontrolę  przyznaną  wcześniej  Palestyńczykom  na  obszarze 
14%  Zachodniego  Brzegu.  W  odpowiedzi,  na  co  Palestyńska  Rada  Narodowa 
miała wykreślić z Konwencji Palestyńskiej zapisy o zniszczeniu Izraela. 

Kiedy Bibi był jeszcze w Stanach Zjednoczonych, lejburzyści zaoferowali mu 

swoje parlamentarne poparcie w sprawie przeforsowania postanowień Memoran-
dum,  pomagając  Natanyahu  w  pokonaniu,  w  dość  niekonwencjonalny  sposób, 
kłopotów koalicyjnych. Premier po powrocie szybko zorientował się, Ŝe nie dość, 

Ŝ

e nie dysponuje większością w koalicji, to nie ma juŜ nawet poparcia wewnątrz 

własnej partii. Natanyahu nie chciał jednak aliansu z Partią Pracy, oznaczałoby to 
bowiem  faktyczny  koniec  kolacyjnego  rządu.  Okazało  się,  Ŝe  kompromis  osią-
gnięty w Ameryce, okupiony został stabilnością koalicji. Jako pierwsza rząd opu-

ś

ciła Narodowa Partia Religijna. 

Kiedy 23 listopada 1998 roku, został zgłoszony wniosek o rozwiązanie Knese-

tu, wielu obserwatorów i polityków spodziewało się, Ŝe koniec kadencji Czterna-
stego  Knesetu  nastąpi  szybko.  JednakŜe  róŜnego  rodzaju  okoliczności  spowodo-
wały, Ŝe dyskusja i głosowanie nad wnioskiem zostały przesunięte aŜ do 21 grud-
nia. JuŜ w pierwszym czytaniu 81 członków Knesetu poparło wniosek, a 30 było 
przeciwko,  przy  czterech  nieobecnych.  Jednym  ze  zwolenników  rozwiązania 
Knesetu,  w  tym  głosowaniu  był  sam  premier  B.  Natanyahu  przeciwko  zaś  były: 
Szas,  Zjednoczony  Judaizm  Tory  i  Yisrael  Ba’Aliya.  Po  głosowaniu  odesłano 
wniosek do parlamentarnej Komisji Legislacyjnej, która po konsultacji z frakcja-
mi parlamentarnymi zdecydowała, Ŝe kolejne wybory do parlamentu i na premiera 
odbędą się 17 maja 1999 roku. 4 stycznia 1999 roku Kneset ostatecznie przegło-

                                                 

37

 W łonie koalicji powstała grupa przeciwna jakiemukolwiek porozumieniu i kompromisowi z 

Arabami, bazą tu była przede wszystkim partia Tsomet, wspomagana przez kilku członków parla-
mentarnej reprezentacji Narodowej Partii Religijnej, jednego z członków Gesher  - Michael’em 
Kleiner’em oraz przez poza koalicyjne ultra prawicowe ugrupowanie – Moledet. Grupa ta nazwała 
się - Front Ziemi Izraela (Land of Israel Front) i dysponowała 17 miejscami w Knesecie.  

38

 Tekst „Wye River Memorandum” moŜna znaleźć na internetowych stronach izraelskiego Mini-

sterstwa Spraw Zagranicznych [w]:  http://www.mfa.gov.il/mfa/go.asp?MFAH07o10 (28.06.03) 

17 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

sował ustawę o samorozwiązaniu, w proporcji 85:27. Tym razem premier Natany-
ahu nie głosował.

39

 

Obserwatorzy izraelskiej sceny politycznej, oceniając okres urzędowania pre-

miera  Natanyahu,  zwracają  uwagę  na  konfrontacyjny  styl  sprawowania  rządów, 
liczne prowokacje, których autorem miał być sam premier. Z perspektywy naszej 
analizy  wspomnieć  moŜna  choćby  otwarcie  podziemnego  tunelu  archeologiczne-
go pod Wzgórzem Świątynnym (23.03.1997r.). Premier podjął decyzję o otwarciu 
tunelu wbrew zaleceniom SłuŜb Bezpieczeństwa. Dzień po otwarciu tunelu Jaser 
Arafat wezwał Palestyńczyków do demonstracji i strajków w proteście przeciwko 
naruszaniu świętości Meczetu Skały.  Inną sprawą jest, Ŝe Arabowie sukcesywnie 
niszczyli  archeologiczne  dowody  Ŝydowskiej  obecności  na  Wzgórzu  Świątyn-
nym.

40

 Po raz pierwszy od podpisania Deklaracji Zasad z Oslo, palestyńscy mili-

cjanci, uzbrojeni zresztą przez Izraelczyków, strzelali do izraelskich Ŝołnierzy.

41

 

 

WYBORY W 1999 ROKU. 

 

 

Wraz z rozpoczęciem kampanii wyborczej, 21 grudnia 1998 r. w partii Li-

kud  wrzało.  Wojna  partyjna  rozpoczęła  się,  juŜ  22  grudnia  1998  roku,  gdy  były 
minister  finansów  w  rządzie  Natanyahu,  Dan  Meridor  ogłosił,  Ŝe  odchodzi  z  Li-
kudu i sam zamierza startować w wyborach na premiera. Komentując rządy Nata-
nyahu  jako  nieudolne  gdzie  nie  ma  odpowiedzialności  i  brak  jest  przywództwa 
dodał, Ŝe Natanyahu musi odejść dla dobra kraju.

42

 RównieŜ Beny Begin z Liku-

du, 22 grudnia ogłosił, Ŝe zamierza ubiegać się o fotel premiera, określając siebie 
jako jedyną alternatywę na prostej drodze do powstania Państwa Palestyńskiego, 
rządzonego przez Organizacje Wyzwolenia Palestyny i Hamas, które nie przynie-
sie ani bezpieczeństwa, ani pokoju.

43

 Przystępując do kampanii, Likud był podzie-

lony  i  zwaśniony.  Podobnie  sytuacja  wyglądała  w  innych  partiach  prawicowych. 
Dlatego  Rada  YESHE  (YESHE  Council),  zasugerowała  by  ugrupowania  prawi-
cowe startowały w wyborach parlamentarnych ze wspólnej listy, istniało bowiem 
spore  ryzyko,  Ŝe  jeśli  kaŜda  z  małych  prawicowych  partii  (Herut,  Moledet,  Tso-
met oraz Tekuma) startowałby osobno, Ŝadna z nich nie pokonałaby klauzuli za-
porowej (z wyjątkiem Herut, której prognozy dawały 3%), razem zaś mogły, we-
dług sondaŜy liczyć na 8 % poparcie elektoratu.  12 marca 1999 roku, trzy  partie 
(Moledet, Tekuma i Herut) podpisały porozumieniu o stworzeniu ugrupowania o 
nazwie Unia Narodowa. 

 Partia Centrum natomiast odcinała się od postulatów ultraprawicowych,  ofe-

rując miejsce na swojej liście wyborczej Uri Savir’owi, architektowi i negocjato-
rowi porozumień z Oslo oraz jednemu z najbliŜszych współpracowników Peresa, 
czy córce Icchak’a Rabina, Dalii Rabin - Pelossof. Z drugiej zaś strony, jej akty-

                                                 

39

 N. Greenwood,  L. Scharmm [ed.], Israel Year Book and Almanac 1999, vol. no.53, s.147. 

40

 A. Diskin, The Last Days of Jerusalem… Op.cit, s. 114. 

41

 D.J. Elazar, S. Sandler, Israel at the polls 1996, London 1998, s.27. 

42

 N. Greenwood,  L. Scharmm [ed.], Israel Year Book and Almanac 2000, vol. no.54, s. 24. 

43

 Ibidem.   

18 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

wiści  często  podkreśli  wagę  religii  i  tradycji  Ŝydowskiej  w  Ŝyciu  politycznym 
Izraela.  

 Atmosfera przedwyborcza na lewicy była o wiele spokojniejsza niŜ na prawi-

cy.  Strategią  wyborczą  Ehud’a  Baraka,  miało  być  stworzenie  ogólnospołecznego 
ruchu, który z czasem miał stać się konfederacją partii, pod nazwą „Jeden Izrael”. 
Wedle planu Barak’a miał on łączyć w sobie: Partię Pracy, Gesher, Meimad (na-
rodowo - religijny ruch na lewo od NPR) oraz Dor Shalom (ruch pro-pokojowy na 
prawo  od  „Pokoju  Teraz”)  oraz  alternatywne  wobec  Yisrael  Ba’Aliya  i  Yisrael 
Beitenu ugrupowania imigrantów. 25 lutego 1999 roku Barak ogłosił, Ŝe porozu-
mienie z David’em Levy z Gesher i Meimad zostało podpisane. 

Na  lewo  od  Partii  Pacy,  partia  Meretz,  będąca  platformą  trzech  ugrupowań, 

przeŜywała  swego  rodzaju  kryzys.  Shinui,  jeden  z  komponentów  Meretz  –  odłą-
czyła się tworząc niezaleŜne ugrupowanie. Meretz zaś, jak w poprzednich wybo-
rach, podkreśliła swoją propokojową i socjalną linię polityki. Szczególnie w kwe-
stii pokoju, miała jednoznaczne stanowisko: opowiadała się za proklamacją Pań-
stwa Palestyńskiego, dopuszczała kompromis w sprawie Jerozolimy, była za cał-
kowitym  wycofaniem  się  ze  Wzgórz  Golan  za  cenę  pełnego  pokoju  z Syrią  oraz 
wycofaniem  się  izraelskiej  armii  z  Libanu.  Meretz  zapowiedziała,  Ŝe  moŜe  stać 
się  członkiem  kaŜdej  koalicji,  pod  warunkiem,  Ŝe  Natanyahu  nie  będzie  premie-
rem.  

Ugrupowania  arabskie  skoncentrowały  się  na  niedopuszczeniu  do  zbytniego 

rozdrobnienia, by nie strącić wiele w wyniku przeliczania głosów na mandaty po 
uwzględnieniu  klauzuli  zaporowej.  Chciano  by  na  „przedwyborczym  rynku”  nie 
pojawiło  się  więcej  niŜ  dwie,  trzy  partie  arabskie.  Ostatecznie  arabscy  wyborcy 
mieli  do  wyboru  trzy  jasno  identyfikowalne  ugrupowania:  komunistów  z  Demo-
kratycznego  Frontu  dla  Pokoju  i  Równości,  religijno-  nacjonalistycznie  ukierun-
kowaną  Zjednoczoną  Listę  Arabską  i  laicką  nacjonalistyczną  Nową  Partię  Arab-
ską.  

Jeśli chodzi o samą kampanię wyborczą to sprawą, na której skupiano najwię-

cej uwagi, tak na lewicy jak i w centrum, było odsunięcie Natanyahu od władzy. 
Co  oczywiście  podyktowane  było  pragnieniem  zmiany  sposobu  rządzenia  i  kie-
runków polityki. Część działaczy Likudu, wierzyła w cud, jaki juŜ raz się zdarzył, 
kiedy  w  kampanii  wyborczej  w  1996  roku,  udało  się  pokonać  wewnątrzpartyjne 
problemy  oraz  przekonać  wyborców  do  osoby  Natanyahu.  Ci  zaś,  którzy  nie 
chcieli  dłuŜej  współpracować  z  Natanyahu,  po  prostu  odeszli  jak  choćby  Icchak 
Mordechai, minister obrony w rządzie Natanyahu.  

Hasłem  kampanii  chciano  uczynić  Natanyahu:  silny  lider,  dla  silnych  ludzi, 

wybór  okazał  się  jednak  chybiony,  lewica  oskarŜyła  natychmiast  Natanyahu  o 
uŜywanie faszystowskiego tonu, a media wyśmiały hasło przywołując wydarzenia 
ostatnich  lat  na  dowód,  Ŝe  odchodzący  premier,  silnym  liderem  nie  był.  Wspo-
mniany  wyŜej  Mordechai,  który  w  czasie  kampanii  występował  jako  lider  nowo 
załoŜonej  Partii  Centrum,  publicznie  wyśmiewał  i  krytykował  swojego  byłego 
zwierzchnika, mówił, Ŝe nie zaprowadzi on bezpiecznego pokoju, bo sam jest nie-

19 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

bezpieczny.

44

 Innym chwytem miało być powtórzenie niezwykle udanego hasła z 

poprzednich wyborów, Ŝe Barak podzieli Jerozolimę. Barak jednak, nie był Pere-
sem,  w  oczach  izraelskiej  opinii  publiczne  był  młodym  utalentowanym  wojsko-
wym, postrzegany wówczas jako prawy i błyskotliwy polityk. W ‘obronie’ Ehuda 
Baraka,  stanął  nawet  prominentny  działacz  Likudu,  burmistrz  Jerozolimy  Ehud 
Olmert, przyznając w jednym z wywiadów: Ehud Barak, jest oddany idei jedności 
i integralności Jerozolimy. Nie podzieli Jerozolimy.

45

 

 W programie „Jednego Izraela”, podkreślono niepodzielność Jerozolimy pod 

izraelską zwierzchnością, Barak zaprzeczył moŜliwości wycofania się do granic z 
przed 1967 roku, zapewniono równieŜ osadników, Ŝe nie będą ewakuowani z Te-
rytoriów (Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu). Zapowiedział, Ŝe jeśli doszłoby do 
podpisania traktatów pokojowych z Syrią i Palestyńczykami, przed ich ratyfikacją 
zorganizowane  byłoby  ogólnonarodowe  referendum.  W  marcu  po  zabiciu  izrael-
skiego wojskowego w Południowym Libanie, Barak zapowiedział, Ŝe jeśli zosta-
nie  premierem  w  ciągu  roku  od  momentu  objęcia  przez  niego  urzędu  izraelska 
armia wycofa się okupowanego od 20 lat Południowego Libanu.  

Podobnie  jak  w  poprzednich  latach,  na  przebieg  kampanii  i  wybory  dokony-

wane  przez  Izraelczyków,  znaczący  wpływ  miała  sytuacja  na  terenach  zamiesz-
kiwanych  przez  Palestyńczyków,  reakcje  palestyńskich  liderów  i  dynamika  kon-
fliktu.  Znawca  problematyki  B.  Rubin

46

,  analizując  wpływ  czynnika  ‘palestyń-

skiego’ (Palestinian factor), na wybory w Izraelu w 1999 roku zauwaŜył, Ŝe choć 
pozbawieni  prawa  głosu  Palestyńczycy  mieli  swoich  faworytów,  a  na  obszarze 
Autonomii  Palestyńskiej  paralelnie  do  kampanii  wyborczej  w  Izraelu  toczyła  się 
quasi – kampania, której osią były wybory obywateli Izraela. Linia podziału naj-
lepiej  widoczna  była  w  odniesieniu  do  wyborów  premiera.  Umiarkowani  Pale-
styńczycy, związani ze strukturami Autonomii Palestyńskiej, bądź je popierający, 
wyraźnie chcieli by wygrał Barak. Palestyńczycy związani, bądź sympatyzujący z 
ugrupowaniami  ekstremistów  (jak  Islamski  DŜihad,  Hamas,  Ludowy  Front  Wy-
zwolenia  Palestyny),  nie  widzieli  sensu  i  potrzeby  rokowań  z  Izraela,  celem  ich 
działania był zniszczenie Państwa śydowskiego. Szejk Jassin, duchowy przywód-
ca Hamasu, przyznał, Ŝe jego grupa będzie walczyć, bez względu na to, czy u wła-
dzy w Izraelu będzie Partia Pracy czy Likud, podkreślił takŜe, Ŝe nie ma znacze-
nia, kto wygra, bo obie partie to dwie strony tej samej monety. Podobnego zdania 
byli  liderzy  Demokratycznego  Frontu  Wyzwolenia  Palestyny.  Jak  zauwaŜył  Ru-
bin, ugrupowania te widziały większą korzyść dla sprawy palestyńskiej w zwycię-
stwie Natanyahu, co w ich mniemaniu doprowadziłoby do dalszej międzynarodo-
wej izolacji i potępienia Izraela, zaś fiaskiem w negocjacjach pokojowych, w ta-
kiej sytuacji, obarczeni byliby śydzi.

47

 

                                                 

44

 A. Arian, M. Shamir [ed.], The elections in Israel 1999, Jerusalem 2002, s.3. 

45

 Ibidem, s. 32. 

46

 B. Rubin, External Factors in Israel’s 1999 Elections, [w]: Middle East Review of International 

Affairs, Vol.3, No. 4, (December 1999), s. 34. 

47

 Ibidem, s.35. 

20 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

Wśród  Palestyńczyków  toczyła  się  zacięta  dyskusja  nad  datą  ogłoszenia  de-

klaracji  niepodległości.  Jednym  z  rozwaŜanych  terminów  była  5  rocznica  podpi-
sania  w  Kairze  porozumienia  wprowadzającego  w  Ŝycie  uzgodnienia  z  Oslo  (4 
maja 1994 roku). Dzień ten, wyprzedzał wybory w Izraelu zaledwie o 2 tygodnie. 
Wielu  izraelskich  działaczy  lewicowych  w  tym  między  innymi,  Jossi  Beilin, 
zwracało się do Arafata o zmianę zamiarów (odnośnie daty ogłoszenia deklaracji 
niepodległości).  Inną  formą  zaangaŜowania  Palestyńczyków  w  kampanię  wybor-
czą  były  powiązania  liderów  Autonomii  Palestyńskiej  ze  startującymi  w  wybo-
rach ugrupowaniami arabskimi. Mówiło się o naciskach wobec arabskiego kandy-
data na premiera Azmi’ego Bishar’a

48

, by ten wycofał się na rzecz Baraka z wy-

ś

cigu. Sam Barak odpowiadając na zarzuty sztabu Natanyahu o wyborczy alians z 

Arafatem powiedział: Arafat nie będzie wybierał Baraka, tak samo jak lider Ha-
masu, szejk Jassin, nie moŜe głosować, na Natanyahu nawet, jeśli twego chce.

49

  

Nie mniej jednak kandydat arabski wycofał się z wyborów, a Barak otrzymał 

95%  waŜnie  oddanych  głosów  izraelskich  Arabów.  Analizując  wyniki  wyborów 
Ghanem i Ozarsky – Lazar zauwaŜyli, Ŝe Barak otrzymał 56% głosów, ale wśród 
elektoratu  Ŝydowskiego  jedynie  51%

50

,  oznacza  to,  Ŝe  Arabowie  aŜ  w  5%  przy-

czynili się do zwycięstwa kandydata lewicy. 

Na  kilka  dni  przed  wyborami  nie  było  wątpliwości,  kto  zostanie  premierem, 

pytaniem, nurtującym polityków i media było czy w wyborach na premiera odbę-
dzie się druga tura głosowania oraz jaki układ sił będzie w nowym Knesecie.  

 Wybory, które odbyły się 19 maja 1999 roku, spowodowały dalszą fragmen-

taryzację izraelskiej sceny politycznej. Izraelski wyborca, posiadający juŜ pewien 
bagaŜ doświadczeń związanych z moŜliwościami, jakie dawał mu „nowy system”, 
głosował podwójnie. Mógł głosować on po pierwsze na premiera, dla przykładu: 
na E. Baraka, popierając proces pokojowy i na Meretz, opowiadając się za socjal-
demokratycznym porządkiem, lub odwrotnie wyborcy NPR, pozostając lojalnymi 
wobec partii, mogli udzielić poparcie Natanyahu, opowiadając się jednocześnie za 
jego  polityką  w  sprawie  porozumienia  pokojowego.  Trendy  wyborcze  znalazły 
najlepsze odzwierciedlenie w wynikach wyborów.  

 Liczba  partii  w  Knesecie  z  13  wzrosła  do  15,  diametralnie  równieŜ  zmienił 

się układ sił w nowym parlamencie. Dwie duŜe partie Likud i Partia Pracy w su-
mie  nie  posiadały  nawet  absolutnej  większości  (61  mandatów  w  120  mandato-
wym  Knesecie).  Partia  Pracy  straciła  w  stosunku  do  wyborów  w  1992  roku  15 
miejsc w Knesecie, a  w  stosunku do wyborów w 1996 roku 8 miejsc. Natomiast 
Likud  stracił  w  stosunku  do  wyborów  w  1992  roku  10  miejsc,  a  w  stosunku  do 

                                                 

48

 Azmi Bishar, był pierwszym w historii arabskim kandydatem na izraelskiego premiera. Wyda-

rzenie to moŜna odczytać jako waŜny krok w procesie legitymizacji systemu politycznego i kon-
cepcji demokracji etnicznej. Wystawienie przez Arabów własnego kandydata oznaczało akcepta-
cję dla istnienia państwa Izrael i respektowanie zasad owego sytemu. Czytaj więcej [w]: A.Arian, 
M.Shamir [ed.], The elections in Israel 1999, Jerusalem 2002, s.121-138. 

49

 B. Rubin, External Factors in Israel’s…, op.cit, s.40 

50

 A.Arian, M.Shamir [ed.], The elections in Israel…, op.cit, s.136. 

 

21 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

wyborów w 1996 roku 13 miejsc w izraelskim parlamencie. W tym samym czasie 
partie  religijne  i  partie  małe  wzmocniły  swoją  pozycję,  czego  najlepszym  przy-
kładem był wynik partii SZAS, która w 1992 roku miał 5 reprezentantów w par-
lamencie, w 1996 – 10, a 1999 – 17. Nie trudno się domyślić, Ŝe tak rozdrobniona 
scena  polityczna  nie  wpłynęła  korzystnie  na  proces  decyzyjny  na  poziomie  rzą-
dowym. 

 

Tabela 7. Wyniki wyborów na Premiera (17 maja 1999)

 

 

 Wszystkie głosy 

% waŜnych głosów 

% wszystkich głosów 

 

Ehud Barak 

1,791,020 

56.1 

53.1 

Beniamin Netanyahu 

1,402,474 

43.9 

41.6 

 

Uprawnieni do głosowania : 4,285,428 

Frekwencja 78.7% (3,372,952) 

WaŜne głosy: 94.7% (3,193,494) 

 Źródło: dane Centralnej Komisji Wyborczej oraz www.knesset.gov.il

 

 

  

Tabela 8. Wyniki wyborów do Knesetu (17 maja 1999) 

 

Głosy 

mandaty 

liczba 

% 

Zmiany 

od 1996 

liczba 

% 

zmiany 

1996 

Jeden Izrael  

670,484 

20.3 

-6.5 

26* 

21.7 

-6.6 

Likud  

468,103 

14.2 

-10.9 

19 

15.8 

-10.9 

Szas  

430,676 

13.0 

+4.5 

17* 

14.1 

+5.8 

Meretz  

253,525 

7.7 

+0.3 

10* 

8.3 

+0.8 

Yisrael ba’Aliyah  

171,705 

5.2 

-0.5 

6* 

5.0 

-0.7 

Shinui  

167,748 

5.1 

+5.1 

6 

5.0 

+5.0 

Partia Centrum  

165,622 

5.0 

+5.0 

6* 

5.0 

+5.0 

Mafdal (NPR) 

140,307 

4.2 

-3.7 

5* 

4.2 

-3.3 

Zjednoczony Judaizm 

Tory 

125,741 

3.8 

+0.6 

5* 

4.2 

+0.8 

Ra’am  

114,810 

3.5 

+0.6 

5 

4.2 

+0.8 

Unia Narodowa  

100,181 

3.0 

+0.6 

4 

3.3 

+1.7 

Yisrael Beitenu  

86,153 

2.6 

+2.6 

4 

3.3 

+3.3 

Hadash  

87,022 

2.6 

-1.6 

3 

2.5 

-1.7 

Balad 

66,103 

2.0 

+2.0 

2 

1.7 

+1.7 

Jeden Naród 

64,143 

1.9 

+1.9 

2 

1.7 

+1.7 

Pnina Rosenblum    

44,953 

1.4 

+1.4 

0 

0.0 

= 

Emeryci  

37,525 

1.1 

+1.1 

0 

0.0 

= 

Zielony Liść 

34,029 

1.0 

+1.0 

0 

0.0 

= 

Trzecia Droga 

26,290 

0.8 

-2.4 

0 

0.0 

-3.3 

22 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

23 

 

Zieloni 

13,292 

0.4 

+0.4 

0 

0.0 

= 

Inne partie 

41,004 

1.2 

-1.3 

0 

0.0 

= 

 

 

 

 

 

 

 

Uprawnieni do głosowania: 4,285,428 

Frekwencja: 78.7% (3,373,748) 

WaŜne głosy: 98.1% (3,309,416) 

 Źródło: dane Centralnej Komisji Wyborczej oraz www.knesset.gov.il 
* partie koalicyjne 

 

 

Rząd  stworzony  przez  Ehuda  Baraka,  składał  się  z  platformy  wyborczej  „Je-

den  Izrael”  plus  trzech  partie  religijnych  (Narodowa  Partia  Religijna  z  5  manda-
tami w Knesecie; SZAS – z 17 mandatami oraz Zjednoczony Judaizm Tory „Uni-
ted  Thora  Judaism”  z  5  mandatami).  Oprócz  tego  w  rządzie  pojawiła  się  partia 
rosyjskich  emigrantów  -  Yisrael  Ba’Aliya,  Partia  Centrum  oraz  Meretz.  A  więc 
nowy  premier,  który  uzyskał  poparcie  juŜ  w  pierwszej  turze,  o  12,16%  większe 
niŜ  jego  kontrkandydat  musiał  kooperować,  z  silnym  blokiem  partii  religijnych, 
plus laicką partią emigrantów (Yisrael Ba’Aliya) zdecydowanie przeciwną podpi-
saniu  jakiegokolwiek  porozumienia  z  Palestyńczykami,  oraz  z  socjaldemokra-
tyczną partią antyreligijną (Meretz), opowiadającą się za porozumieniem pokojo-
wym z Arabami.  

Kontestując wydarzenia powyborcze Diskin pisze, Ŝe trudno sobie wyobrazić 

bardziej dziwaczna koalicję

51

 od tej stworzonej przez Baraka. Wchodzące w skład 

koalicji  ugrupowania  reprezentowały  diametralnie  róŜne  poglądy  na  niemalŜe 
wszystkie  istotne  dla  państwa  sprawy,  w  tym  politykę  wobec  Palestyńczyków. 
Dla  analityków  jasne  było,  Ŝe  jakakolwiek  decyzja  rządu  zaowocuje  zapewne 
kryzysem koalicyjnym. 

W  procesie  tworzenia  rządu  w  Izraelu,  jak  juŜ  była  o  tym  mowa  wcześniej, 

partie arabskie nigdy nie były brane pod uwagę, jako potencjalni partnerzy koali-
cyjni.  I choć programowo byłoby nowemu premierowi łatwiej dogadać się z Ha-
dash  i  Balad

52

,  niŜ  z  na  przykład  z  Narodową  Partią  Religijną  czy  Szas.  Barak 

wolał  skomplikowaną  mozaikę  koalicyjną  niŜ  Arabów  w  rządzie,  co  uznane  zo-
stała za dobitny dowód na etniczny charakter demokracji

53

 w Izraelu.  

Kneset  udzielił  votum  zaufania  rządowi  Baraka  6  lipca,  lecz  ostateczny  jego 

kształt,  zaprezentowany  został  5  sierpnia,  kiedy  parlament  zmienił  Prawo  Gene-
ralne  „Rząd”  z  1992  roku,  które  wprowadzało  ograniczenie  liczby  ministerstw, 
umoŜliwiając utworzenie 5 nowych ministerstw, co było niezbędne dla usatysfak-
cjonowania  wszystkich  partnerów  koalicyjnych.  Jednocześnie  obejmując  urząd 
Barak  zreorganizował  niektóre  z  ministerstw,  chciał  przez  to  skoncentrować  jak 

                                                 

51

 A. Diskin, The Last Days of Jerusalem… Op.cit, s. 140. 

52

 Pierwsza to Komunistyczna Partia Izraela, której członkowie są przewaŜającej większości Ara-

bami, druga to Narodowe Zgromadzenie Demokratyczne, będąca partią reprezentującą mniejszość 
Arabską w Izraelu.  

53

 Czytaj więcej [w]: The Model of Ethnic Democracy: Israel as a Jewish and Democratic State." 

Nations and Nationalism 8, 4 (October 2002), s. 475-503. 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

najwięcej władzy we własnych rękach lub w rękach bezpośrednio mu podległych 
ludzi (a więc w kancelarii premiera).  

Jednym z najwaŜniejszych wydarzeń kadencji premiera  Baraka były rokowa-

nia pokojowe z Palestyńczykami w Camp David w sierpniu 2000 roku. W pilnie 
strzeŜonej  letni  rezydencji  amerykańskich  prezydentów  miano  dyskutować  osta-
teczny  kształt  porozumienia  między  Izraelem  a  Palestyńczykami.  Wśród  spraw, 
które  stanęły  na  stole  rokowań  był  status  Jerozolimy,  sprawa  palestyńskich 
uchodźców, przebieg granicy przyszłego Państwa Palestyńskiego. Pertraktacje juŜ 
na  wstępie  wydawały  się  być  trudne,  co  dodatkowo  komplikował  nadchodzący 
kryzys koalicyjny. Kiedy premier wybierał się do Camp David, Yisrael Ba’Aliya 
opuściła rząd. Na tym nie koniec, w czasie 2 - tygodniowych negocjacji w USA, 
gdy  Barak  rozmawiał  o  pokoju,  mającym  dać  Izraelowi  gwarancje  bezpieczeń-
stwa, rząd po kolei opuściły wszystkie partie religijne. Na końcu premiera Baraka 
poŜegnała partia Gesher, z której pochodził minister spraw zagranicznych, David 
Levi. Będąc jeszcze w USA Barak, wiedział juŜ, Ŝe jego rząd jest rządem mniej-
szościowym, a gabinet ministra spraw zagranicznych jest pusty. Ehud Barak nig-
dy nie ukrywał, Ŝe celem priorytetowym jego polityki jest sfinalizowanie rozmów 
pokojowych, nawet po fiasku Camp David, nie dawał za wygraną.  

 7  września  2000  roku,  ówczesny  lider  największej  partii  opozycyjnej  Ariel 

Szaron, wraz z kilkoma innymi członkami Likudu, udał się na Wzgórze Świątyn-
ne  w  Jerozolimie.  Wizyta  ta  została  oczytana  przez  społeczność  arabską  jako 
prowokacja. Bezpośrednim następstwem tego wydarzenia była eskalacja przemo-
cy. Datę 8 września 2000 r. uznano za początek II Intifady (zwanej równieŜ Inti-
fadą al Aksa). 

Kryzys  gabinetu  Baraka  i  pogarszająca  się  sytuacja  polityczno  –  społeczna, 

nasuwały tylko jedno rozwiązanie - nowe wybory. Ehud Barak, początkowo czy-
nił wszystko, co w jego mocy by nie doszło do rozwiązania Knesetu i upadku jego 
rządu. Nieoczekiwanie jednak, ku zaskoczeniu polityków i mediów Barak wyraził 
swoje  poparcie  dla  idei  wcześniejszych  wyborów,  wykonując  jednocześnie  „bły-
skotliwy”  manewr  -  wymuszając  przedterminowe  wybory,  ale  tylko  na  stanowi-
sko premiera. 

Wniosek  o  rozwiązanie Knesetu  i  wcześniejsze  wybory,  został  przyjęty  osta-

tecznie w proporcji głosów 66 do 23, przy 13 nieobecnych.

54

 

Yoel  Marcus  z  Ha’aretz,  trafnie  zauwaŜył,  Ŝe  po  nieudanych  rokowaniach  w 

Camp  David,  wybuchu  Intifady  i  rozpadzie  rządu  tym,  który  miał  największy 
wpływ na wyniki następnych wyborów i losy Izraela był Jaser Arafat.

55

 

 

WYBORY W 2001 ROKU. 

 

                                                 

54

 Ha’aretz, 29.11.00. 

55

 Ha’arete, 29.11.00. 

24 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

Ehud  Barak  oświadczył,  Ŝe  zdecydowany  jest  wystartować  w  wyborach  na  pre-
miera.  Kandydatem  Likudu  został  Ariel  Szaron  -  kontrowersyjny  polityk,  wów-
czas reprezentujący prawą flankę partii Likud.  

Sukcesywnie  w  badaniach  opinii  publicznej  poparcie  dla  Barak’a  malało,  a 

tym samym liderem wyścigu, z dnia na dzień stawał się Ariel Szaron. W pewnym 
momencie aktywiści Partii Pracy, zastanawiali się czy nie zastąpić Baraka – Szy-
monem Peresem lub czy nie wystawić kandydatury Szymona Peresa jako alterna-
tywnego  kandydata.  Peres  wedle  zamysłów  zwolenników  tej  koncepcji  miałby 
stać się kandydatem partii Merec, która dysponowała dziesięcioma mandatami w 
Knesecie,  co  zaś  było  warunkiem  koniecznym  do  zgłoszenia  kandydata.

56

  Osta-

tecznie Ŝaden z tych pomysłów nie został wcielony w Ŝycie  

Jeszcze  w  czasie  trwania  kampanii,  jednym  z  tematów  dominujących  był 

kształt  nowego  gabinetu.  Likud  z  Szaronem  na  czele  kilkakrotnie  dawał  do  zro-
zumienia, Ŝe w razie wygranej zainteresowany byłby stworzeniem Rządu Jedności 
Narodowe 

j

57

. Na te, nie do końca oficjalne informacje, Barak odpowiadał, Ŝe nie jest za-

interesowany  rządową  współpracą  z  ekstremistyczną  prawicą.  W  lutym  Szaron, 
korzystając  z  wyników  badań  opinii  publicznej,  które  dawały  mu  przewagę  nad 
Barakiem, formułował dość konkretne propozycje w sprawie Rządu Jedności Na-
rodowej,  oferując  Partii  Pracy  dwa  strategiczne  ministerstwa  (spraw  zagranicz-
nych i obrony).  

Wyniki wyborów, jakie odbyły się 6 lutego 2001 roku, nie były niespodzian-

ką,  Szaron  wygrał  pokonując  w  druzgocący  sposób  Ehuda  Baraka.  NajwaŜniej-
szym  czynnikiem  mającym  wpływ  na  zwycięstwo  Szarona,  było  fiasko  rozmów 
pokojowych w Camp David, i eskalacja przemocy po obu stronach konfliktu. Ba-
rak  przegrał,  poniewaŜ  stracił  poparcie  wśród  izraelskich  Arabów.  Jak  wynika  z 
badań opinii publicznej elektorat arabski Baraka, zmniejszył się o 25%

58

, zanoto-

wano równieŜ najsłabszą od 1949 roku frekwencję w tym sektorze wyborczym.  

   

Tabela 9. Wyniki wyborów na Premiera (7 luty 2001) 

 

Wszystkie głosy 

% waŜnych głosów 

% wszystkich gło-

sów 

 

Ariel Sharon 

1,698,077 

62.4 

60.5 

Ehud Barak 

1,023,944 

37.6 

36.4 

 

Uprawnieni do głosowania: 4,504,769 

Frekwencja: 62.3% (2,805,938) 

                                                 

56

 Ha’aretz, 28.01.01. 

57

 Ha’aretz; 18.12.00. 

58

 A. Diskin, The Last Days of Jerusalem… Op.cit, s. 145. 

25 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

26 

 

WaŜne głosy: 97.0% (2,722,021) 

Ź

ródło: dane Centralnej Komisji Wyborczej oraz www.knesset.gov.il

 

 

Oczekiwania  społeczeństwa  izraelskiego  wobec  Szarona  były  spore.  Benny 

Kashiriel, przewodniczący Rady Osadniczej w Judei, Samarii i Strefie Gazy, ko-
mentując wynik wyborów oświadczył: Barak chciał referendum, i odbyło się refe-
rendum  w  wyniku,  którego  otrzymał  jasne  odpowiedzi:  nie  dla  ustępstw,  nie  dla 
podziału  Jerozolimy,  nie  dla  powrotu  uchodźców.  Szaron  musi  poprawić  bezpie-
czeństwo kraju i wznowić rozbudowę osiedli w Judei i Samarii.

59

 

Ariel Szron zaprezentował swój rząd 7 marca 2001 roku. Był to Rząd Jedności 

Narodowej,  gdzie  były  reprezentowane  obie  największe  siły  w  parlamencie.  No-
wy  gabinet  skupiał  polityków  prawicowych,  lewicowych,  centrowych  i  z  partii 
religijnej.  Nawiasem  mówiąc  dwa  lata  wcześnie  Ehud  Barak,  bliski  był  stworze-
nia  podobnej  konstrukcji  koalicyjnej,  podjął  on  jednak  inną  decyzję,  niektórzy 
analitycy twierdzili, Ŝe była ona błędna. Niewątpliwie nie było błędem posunięcie 
Szarona, który proponując Partii Pracy współtworzenie rządu, zapewnił swojemu 
rządowi  bezpieczeństwo  polityczne  i  prawie  wyeliminował,  ewentualne  ataki  ze 
strony  opozycji.  Opinia  publiczna  przyjęła  pozytywnie  utworzenie  Rządu  Jedno-

ś

ci Narodowej, w czym  Izraelczycy doszukiwali się sposobu na przezwycięŜenie 

stanu  zagroŜenia  państwa.  JednakŜe,  na  co  zwróciła  uwagę  Dalia  Itzik  z  Partii 
Pracy  (minister przemysłu i transportu w rządzie Szarona), premier w rządzie po 
lewej  stronie  ma  duŜy  obóz  propokojowy,  a  z  prawej  strony  ugrupowania  rady-
kalnie prawicowe oraz Beniamina Natanyahu, który knuje za jego plecami, ma teŜ 
skomplikowaną polityczną rzeczywistość przed sobą, a to wszystko czyni jego Ŝy-
cie bardzo trudnym

60

. 

W zwycięskim przemówieniu, tuŜ po ogłoszeniu wyników wyborów, Szaron, 

zapowiedział, Ŝe dołoŜy  wszelkich starań by przywrócić bezpieczeństwo i stabil-
ność Izraelowi. Przyznał, Ŝe pokój wymaga od Izraelczyków i ich partnerów bole-
snych kompromisów, dodał jednak, Ŝe jego rząd jest na nie gotowy, bo tego chce 
izraelskie społeczeństwo. Wezwał Palestyńczyków do odstąpienia od przemocy i 
powrotu do negocjacji. Potwierdził jak jego poprzednicy niepodzielny status Jero-
zolimy, jako wiecznej stolicy Państwa śydowskiego.

61

 Dobre intencje, jakie moŜ-

na  było  wyczytać  z  przemówienia  Szarona,  rozbijały  się  o  jego  osobistą  niechęć 
do Jasera Arafata. Szaron skutecznie unikał osobistych kontaktów z liderem Pale-
styńczyków, krytykował go, oskarŜał i nierzadko mu groził. 

W  sprawie  implementacji  porozumień  z  Palestyńczykami,  niewiele  udało  się 

zrobić. 14 czerwca 2001 roku przyjęto tak zwany Plan Tenet’a, który obejmował 
sześć etapów realizacji wcześniej przyjętych porozumień. Realizacja planu okaza-

                                                 

59

 Ha’aretz, 06.02.01. 

60

 Ibidem. 

61

 Victory Speech by Prime Minister Elect Ariel Sharon, 07.02.2001, [w]: 

http://www.mfa.gov.il/mfa/go.asp?MFAH0jd60. stan z 30.04.2002. 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

ła się jednak niezwykle problematyczna. NiemalŜe kaŜdy tydzień przynosił ofiary, 
po jednej i po drugiej stronie. Jednym z dramatycznych wydarzeń tamtego okresu 
był  zamach  na  ministra  turystyki  w  rządzie  Ariela  Szarona,  Rehava’ama 
Ze’eviego. Do zamordowania ministra przyznała się palestyńska organizacja  Lu-
dowy Front Wyzwolenia Palestyny. Tak po jednej, jak po drugiej stronie konfliktu 
nie widać było chęci kompromisu. 4 stycznia 2002 roku izraelska marynarka wo-
jenna przechwyciła na Morzu Czerwonym szmuglowany przez Palestyńczyków z 
Iranu ogromny ładunek broni.  

Mimo,  Ŝe  w  trakcie  rządów  Szarona  nic  nie  zmieniło  się  na  lepsze  w  izrael-

skiej  polityce,  były  one  postrzegane,  przez  duŜą  część  społeczeństwa,  jako  czas 
najbardziej  efektywny  w  ostatniej  dekadzie,  a  z  całą  pewnością  Szaron  najlepiej 
oceniany był spośród bezpośrednio wybranych premierów. Nie została powstrzy-
mana fala przemocy, a konflikt izraelsko – palestyński wzmagał się z miesiąca na 
miesiąc.  Zagraniczna  opinia  publiczna  głośno  krytykowała  politykę  Izraela.

62

 

Przez Europę przetoczyła się fala demonstracji poparcia dla Palestyńczyków.  

 

WYBORY W 2003 ROKU. 

Wybory,  jakie  odbyły  się  Izraelu  w  styczniu  2003  roku,  zostały  przyprowa-

dzone  według  „starego-nowego”  prawa  wyborczego,  dla  którego  bazą  było  „no-
we” Prawo Generalne Rząd z 2001 roku. 

Powodem prośby  premiera Szarona do prezydenta Mosze Kastava, o roz-

wiązanie  Knesetu  i  wyznaczanie  daty  wcześniejszych  wyborów,  był  kryzys  rzą-
dowy  w  październiku  2002  roku.  Wszystko  rozpoczęło  się,  gdy  rząd  Szarona 
przygotowywał projekt ustawy budŜetowej. Rozgrywka budŜetowa posłuŜyła Par-
tii  Pracy  za  pretekst  do  opuszczenia  koalicji.  Lejburzyści  oponowali  przeciwko 
dalszemu  dotowaniu  osadników  Ŝydowskich  na  Zachodnim  Brzegu  i  w  Strefie 
Gazy. Jak jednak podkreślano, wyjście Partii Pracy z rządu było oczekiwane jesz-
cze  przed  wyborami  do  Knesetu,  które  według  kalendarza  politycznego  miały 
odbyć się w listopadzie 2003 roku. Partia Pracy, musiała zaznaczyć swoją odręb-
ność i określić treść apelu politycznego, zdecydowanie róŜnego od programu swo-
jego  ówczesnego  partnera  koalicyjnego,  a  jednocześnie  głównego  wyborczego 
rywala.  

W  połowie  października  2002  roku,  rozpoczęła  się  dyskusja  o  wcześniej-

szych  wyborach.  Izraelskie  media  sygnalizowały  wówczas,  Ŝe  nadchodzące  wy-
bory mogą być wyjątkowe, poniewaŜ po raz pierwszy tematem numer jeden moŜe 
stać  się  coś  innego  niŜ  „pokój”.  Tym  tematem  miała  być  sytuacja  gospodarcza. 
Tak się jednak nie stało, pomimo katastrofalnej sytuacji ekonomicznej, kampania 

                                                 

62

 Dwa incydenty miały swoje szczególne znacznie dla międzynarodowego wizerunku Izraela, 

pierwszy z nich to kiedy Premier Szaron, został postawiony z stan oskarŜenia, przez belgijski 
wymiar sprawiedliwości chodziło o ludobójstwo w Południowym Libanie (Sabra i Shatilla), drugi 
incydent miał miejsce na Światowej Konferencji przeciwko Rasizmowi, Nietolerancji i Ksenofo-
bii, która odbyła się  we wrześniu 2001, kiedy delegacja izraelska oraz delegacja amerykańska 
opuściła obrady motywując to antyizraelska atmosfera  w czasie spotkania.  

27 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

2003  roku  został  zdominowana  po  raz  kolejny  kwestiami  związanymi  z  konflik-
tem izraelsko – palestyńskim i był on znowu głównym faktorem mającym wpływ 
na kampanię i wyniki wyborów.  

Jeszcze  przed  rozpoczęciem  właściwej  kampanii  wyborczej  odbyły  się  w 

dwóch największych partiach wybory wewnątrzpartyjne. Najpierw miały miejsce 
wybory na liderów partii, by kilka tygodni później wybierać kandydatów na listy 
wyborcze. Konsekwencją zaadoptowanego przez izraelskie partie, sposobu wybo-
ru  lidera  i  kandydatów  na  listy  miało  być  stworzenie  bardziej  demokratycznego 
systemu  wyłaniania  reprezentacji.  Zamiast  tego  osiągnięto  drastyczne  osłabienie 
dyscypliny i lojalności wewnątrzpartyjnej. Na znaczeniu zyskali krzykliwi człon-
kowie partii, potrafiący odpowiednio skutecznie zwrócić na siebie uwagę, stracili 
zaś wieloletni aktywiści, często pracujący na zapleczu partii. Z całą mocą objawi-
ła się takŜe inna konsekwencja primaries, korupcja (chodzi o róŜne formy  i spo-
soby kupowania miejsc na listach wyborczych).  

W wyniku primaries liderem Partii Pracy, został były mer Hajfy - Avram Mit-

zna. Jego słabym punktem było to, Ŝe nigdy nie był on zaangaŜowany w między-
narodową politykę nie był równieŜ nigdy członkiem Knesetu. Izraelczycy znali go 
jako zwolennika kompromisu z Palestyńczykami, ostrego krytyka polityki Szaro-
na,  generała  armii  izraelskiej.  Mottem  polityki  wobec  Palestyńczyków  Mitzny, 
był  hasło  walczyć  z  terrorem  jakby  nie  było  negocjacji  i  negocjować  jakby  nie 
było  terroru.  Dopuszczał  on  moŜliwość  negocjacji,  z  Arafatem,  który  w  oczach 
większości  Izraelczyków  był  kompletnie  skompromitowany.  Chciał  natychmia-
stowego wycofania się i zlikwidowania osadnictwa na większości terytoriów oku-
powanych,  między  innymi  w  Strefie  Gazy.  Mitzna  od  początku  kampanii  zapo-
wiadał, Ŝe pod Ŝadnym pozorem jego partia po wyborach, nie wejdzie do rządu z 
Likudem. I to była główna przyczyna wygranej z wyborach wewnątrzpartyjnych. 
Większość  członków  Partii  Pracy  miała  juŜ  dość  współpracy  z  Likudem,  gdzie 
byli oni ciągle na drugim miejscu.  

W Likudzie w drodze wyborów wewnątrzpartyjnych przewodniczącym i kan-

dydatem partii na premiera został Ariel Szaron, pokonując (o 16 punktów procen-
towych) B. Natanyahu. Primaries pokazały równieŜ niebezpieczne tendencje we-
wnątrz Likudu. Chodzi przede wszystkim o podziały i tworzące się w ich wyniku 
nich grupy interesu, na czele dwóch największych obozów stał oczywiście Szaron 
i Natanyahu. Widoczna była równieŜ grupa zwolenników Uziego Landaua, chcą-
ca strzec interesów osadników i „bronić Izrael” przed porozumieniem z Palestyń-
czykami. 

 Stara  prawidłowość,  Ŝe  kaŜdy  akt  przemocy  zorganizowany  przez  Palestyń-

czyków,  był  wydarzeniem  „pomagającym”  prawicy,  została  wykorzystana  w 
kampanii medialnej. Wybuchające autobusy i nerwowo poruszający się sanitariu-
sze, opatrujący rannych w zamachach, byli tłem dla klipu wyborczego Likudu. Z 
czasem  zmieniła  się  percepcja  „pokoju”  przez  Izraelczyków.  Słowo  „pokój”  za-
stąpiono  słowem  „bezpieczeństwo”.  Od  chwili  rozpoczęcie  tak  zwanego  procesu 

28 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

pokojowego  konferencją  w  Madrycie  (w  1991  roku),  nadzieja  obywateli  Izraela 
na  Ŝycie  w  zgodzie  z  sąsiadami,  przerodziła  się  w  pragnienie  bezpieczeństwa, 
często rozumianego jako odizolowanie się od Arabów.  

Szaron i jego sztab, z sukcesem starali się roztoczyć przed wyborcami własną 

wizję  w  rzeczywistości.  Po  pierwsze  chciano  przekonać  Izraelczyków,  Ŝe  takie 
grupy  jak  Islamski  DŜihad  czy  Hamas,  bez  względu  na  politykę  Izraela  zawsze 
będą  negować  idee  kompromisu  i  zgody  między  śydami  i  Arabami.  Dlatego 
twarda polityka wobec tych ugrupowań moŜe przynieść więcej korzyści niŜ strat. 
Po drugie wygenerowany obraz Arafata, nie pozostawiał Ŝadnych wątpliwości, Ŝe 
jest on główną przeszkodą na drodze do pokoju. Po trzecie kontynuowanie nego-
cjacji i polityki ustępstw wobec Palestyńczyków, gdy nie ustaje palestyński terror, 
zachęca ich do przemocy jako metody artykulacji interesów. Po czwarte wreszcie, 
mimo  wszystko,  porozumienie  z  Arabami  jest  nieuniknione,  tylko  to  moŜe  dać 
Izraelowi  prawdziwe  bezpieczeństwo,  na  poziomie  demograficznym,  gospodar-
czym,  społecznym,  międzynarodowym  i  militarnym.  Szaron  często  w  trakcie 
kampanii powtarzał, Ŝe akcentuje generalne zasady planu pokojowego tak zwane-
go  kwartetu  (USA,  Unii  Europejskiej  Rosji  i  ONZ),  którego  największym  orę-
downikiem  był  amerykański  prezydent  G.W.  Busha.  Badania  opinii  publicznej 
pokazywały,  Ŝe  plan  ten  akceptowało  59%  izraelskiego  społeczeństwa,  62%  po-
pierała likwidację większości osiedli za cenę pokoju, oraz aŜ 70% była za twardą 
polityką rządu wobec Ŝydowskich ekstremistów.

63

 Dlatego teŜ ugrupowania znane 

ze  swojego  radykalnego  podejścia  do  kwestii  kompromisu  z  Palestyńczykami, 
straciły na znaczeniu w wyniku wyborów. Na przykład partia Michaela Kleinera -
Herut, której mottem był my albo oni oraz tylko za pomocą siły, nie zdołał nawet 
przekroczyć  1,5%  progu  wyborczego.  Podobnie  skrajnie  prawicowa  Unia  Naro-
dowa, która w kampanii opowiadała się przeciwko moŜliwości powstania Państwa 
Palestyńskiego, chciała natychmiastowego wydalenia (pozbycia się) Arafata, a jej 
prominentni działacze wspominali o potrzebie „dobrowolnego transferu Arabów z 
Izraela”, straciła jeden mandat w Knesecie.  

 Wybory odbyły się 29 stycznia 2003 roku. Wielkim zwycięzcą została partia 

Likud, zdobyła poparcie 29% głosujących, daleko dystansując Partię Pracy. Wielu 
izraelskich wyborców nie wiedziało do końca, co zrobić ze swoim głosem. Wraz 
ze zmianami prawa wyborczego, powoli zanikały stabilne zachowania wyborcze. 
Podobnie jak w wyborach w 1992 roku, kiedy premier nie był wybierany bezpo-

ś

rednio i głosowano na listę partyjną, w praktyce ludzie oddawali głos na indywi-

dualności, na postać, nazwisko, na lidera. I tak w 1992 głosowano na Icchaka Ra-
bina,  a  w  2003  nie  na  Likud,  tylko  na  Szarona.  Cameron  S.  Brown,  analizując 
zwycięstwo  wyborcze  Likudu,  a  przede  wszystkim  triumf  Szarona  zauwaŜył,  Ŝe 

                                                 

63

 C. S. Brown, Israel’s 2003 elections: victory for the moderate right and secular center, [w]: 

Middle East Review of International Affairs, Vol. 7, no. 1, March 2003, s.5 i 8. 

29 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

był on pierwszym od M. Begina  (1981) premierem, który sprawował swój urząd 
w dwóch następujących po sobie kadencjach.

64

  

Reakcje  strony  palestyńskiej,  na  wynik  wyborów  w  Izraelu  były  dość  jedno-

znaczne. NiemalŜe wszyscy sceptycznie odnosili się do moŜliwości kontynuowa-
nia  negocjacji  pokojowych  w  sytuacji,  gdy  na  czele  rządu  ponownie  stanął  Sza-
ron. Yasser Abed Rabbo, ówczesny minister kultury i informatyzacji w palestyń-
skim quasi rządzie stwierdził, Ŝe zwycięstwo Szarona pogrzebało szanse na pokój, 
a Izraelczycy popełnili historyczny błąd, którego będą Ŝałować, tak oni jak i Pale-
styńczycy. Bardziej stanowczy był Abdul Aziz Rantisi, jeden z politycznych lide-
rów  Hamasu  twierdząc,  Ŝe  ponowne  wybranie  Szarona  oznacza  kontynuowanie 
izraelskiej  przemocy  wobec  Palestyńczyków.  Zastrzegł  jednak,  Ŝe  zostanie  ona 
skonfrontowana z działaniami palestyńskiego ruchu oporu.

65

 Naturalnie naleŜało-

by zastanowić się, szczególnie w odniesieniu do drugiej wypowiedzi, czy wygra-
na  jakiegokolwiek  innego  kandydata  skłoniłaby  Hamas  do  zaprzestania  czynu 
zbrojnego? 

 

Tabela 10. Wyniki wyborów do Knesetu (28.01.2003) 

 

Liczba głosów 

% 

Mandaty 

 

Likud 

925,279 

29.4 

38 

Partia Pracy - Meimad 

455,183 

14,5 

19 

Shinui 

386,535 

12,3 

15 

Szas  

 258,879 

8,2 

11 

Zjednoczenie Narodo-
we 

 173,973 

 5,5 

 7 

Meretz 

 164,122 

 5,2 

 6 

Narodowa Partia Reli-
gijna  

 132,370 

 4,2 

 6 

Zjednoczony Judaizm 
Tory 

 135,087 

 4,3 

 5 

Hadash 

 93,819 

 3,0 

 3 

Am Ehad  

 86,808 

 2,8 

 3 

Balad 

 71,299 

 2,3 

 3 

Yisrael ba’Aliyah 

 67,719 

 2,2 

 2 

Ra’am 

  65,551 

 2,1 

 2  

Inne partie 

 131,740 

 4,2 

 0 

 

 

 

 

Uprawnieni do głosowania: 4,720,075 

frekwencja: 67,8% (3,200,773) 

                                                 

64

 C. S. Brown, Israel’s 2003 elections .., op cit, s.9.  

65

 Palestinians reactions on Israeli Elections 2003, [w]: Jerusalem Media & Communication Cen-

ter, http://www.jmcc.org/new/03/jan/palestreaction.htm, stan z 29.11.05r. 

30 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

31 

 

WaŜne głosy: 98.4% (3,148,364) 

 

Ź

ródło: www.knesset,gov.il, stan z 23.02.2004. 

 

Pomimo,  Ŝe  wiedziony  przez  Szarona  Likud,  odniósł  w  wyborach  ogromny 

sukces,  wciąŜ  do  stworzenia  stabilnego,  większościowego  rządu  potrzebował, 
poparcia 21 deputowanych Knesetu spoza Likudu. Szaron zgodnie z przedwybor-
czymi  zapowiedziami,  zaproponował  Awoda

66

  koalicję.  RóŜnice  ideologiczne  i 

interesy strategiczne poszczególnych partii i ich aktorów sprawiły, Ŝe stworzenie 
takiego  gabinetu  okazało  się  wówczas  niemoŜliwe.  Ówczesny  lider  Partii  Pracy 
Mitzna, jeszcze po wyborach, do momentu złoŜenia swojej rezygnacji w czerwcu 
2003, wykluczał dołączenie przez jego partię do rządu Szarona. Przeciwnego za-
dania był Szymon Peres.  

Bez Partii Pracy, Szaron skazany był na małe ugrupowania prawicowe (nacjo-

nalistyczne  i  religijne).  Szaron  jednak  chciał  uniknąć  całkowitego  podporządko-
wania własnych interesów woli partii religijnych i nacjonalistycznych, co groziło 
konfliktem z waŜną siłą w parlamencie, jaką była Szinui. Tworząc rząd starał się 
takŜe  nie  wchodzić  w  alianse  z  ugrupowaniami,  które  prezentowały  bezkompro-
misowe stanowisko w sprawie negocjacji z Palestyńczykami. Sprytnym posunię-
ciem było „zneutralizowanie” swojego największego partyjnego rywala Beniami-
na  Natanyahu,  poprzez  zaproponowanie  mu  objęcia  stanowiska  ministra  finan-
sów,  w  sytuacji  duŜego  kryzysu  gospodarczego.  Zajmowana  przez  niego  wcze-

ś

niej  istotna  pozycja  szefa  ministerstwa  spraw  zagranicznych,  powierzona  został 

Silvan’owi  Szalom’owi, mało  wyrazistemu  politykowi,  który  nie  miał  zbyt  wiel-
kiego  doświadczenia  w  dyplomacji.

67

  Ostatecznie  w  nowym  rządzie  obok  człon-

ków  Likudu,  miejsce  znalazło  się  dla  Szinui,  Narodowej  Partii  Religijnej  oraz 
Zjednoczenia Narodowego.  

Nadzieje i oczekiwania stawiane przed nowym premierem i jego rządem, były 

znacznie  większe  niŜ  ich  moŜliwości,  co  doskonale  widać  było,  kiedy  rozmowy 
pokojowe  z  Palestyńczykami  zapoczątkowane  na  wiosnę  2003  roku,  weszły  w 
etap szczegółowych negocjacji i ewentualnej implementacji ustaleń.  

Jednym  z  waŜniejszych,  jednocześnie  ostro  krytykowanych  przez  zachodnią 

opinię publiczną, posunięć premiera rozpoczętych jeszcze w poprzedniej kadencji 
była budowa „muru obronnego”. Miał on oddzielić terytoria Izraela od obszarów 
Autonomii,  ale  równieŜ  otaczał  osady  Ŝydowskie  i  drogi  do  nich  prowadzące  na 
Zachodni  Brzegu  i  w  Strefie  Gazy,  od  wsi  i  miasteczek  zamieszkiwanych  przez 
Palestyńczyków.  Jego  przebieg  znacznie  utrudniał  komunikację  ludności  Pale-
styńskiej. Sprawa muru stała się przedmiotem skargi skierowanej do izraelskiego 
Sądu NajwyŜszego, który w wydanym 30 czerwca 2004 roku wyroku, co prawda 

                                                 

66

 „Awoda” z hebrajskiego praca, określenie powszechnie uŜywane zamiennie z określeniem Par-

tia Pracy.  

67

 W rozmowach Izraelczycy z ironią przyznawali, Ŝe w kraju, w którym mieszka kilkaset tysięcy 

osób doskonale posługujących się językiem angielskim, to juŜ drugi po David’zie Levi’m minister 
spraw zagranicznych, który „w angielskim nie czuje się zbyt pewnie”. 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

zgodził się, Ŝe izraelski rząd miał prawo do tego rodzaju działań ochronnych, za-
kwestionował  jednak  konfiskatę  ziemi  Palestyńczyków,  zmuszając  politycznych 
decydentów do rewizji swoich poczynań.

68

  

 Inną,  sprawą  komplikującą  osiągnięcie  satysfakcjonującego  strony  porozu-

mienia była nieugięta postawa premiera Szarona wobec palestyńskiego lidera Ja-
sera Arafata, z którym nie chciał on rozmawiać, uwięził go w kwaterze w Ramal-
lah i obwiniał o nieustające ataki terroru wymierzone w Izrael. Pojawiły się nawet 
deklaracje, tak członków rządu jak i samego premiera, usunięcia przywódcy Pale-
styńczyków. Nieoczekiwanie sędziwy i schorowany Arafat, po krótkiej hospitali-
zacji  w  podparyskim  szpitalu  (gdzie  został  przetransportowany,  gdy  stan  jego 
zdrowia  się  nagle  pogorszył)  zmarł  11  listopada  2005  roku.  Jego  miejsce  zajął 
Mahmud Abbas (Abu Mazyn), który uzyskał legitymacje do reprezentowania Pa-
lestyńczyków w drodze wyborów, jakie miały miejsce 5 stycznia 2005 roku. No-
wy  lider  jednak  nie  był  w  stanie  opanować  i  uporządkować  palestyńskiej  sceny 
politycznej, na której znajdowali się dość niekonwencjonalni gracze jak  Islamski 
DŜihad czy Hamas, nie uznający jego zwierzchności.  

W  obliczu  upływającego  czasu,  który  w  oczach  wielu  analityków,  miał  dla 

niemłodego juŜ Szarona kluczowe znaczenie, zdecydował się on na jednostronne 
działanie  w  kwestii  konfliktu  z  Palestyńczykami.  18  grudnia  2005  roku  Szaron 
ogłosił  oficjalnie,  Ŝe  motywowany  utrzymaniem  Ŝydowskiego  i  demokratycznego 
charakteru  państwa  Izrael,  zamierza  doprowadzić  do  opuszczenia  przez  Izrael-
czyków  terytoriów  palestyńskich  (głównie  Gazy  i  ściśle  określonych  obszarów 
Zachodniego Brzegu). Jednocześnie zapowiedział, Ŝe Izrael zintensyfikuje działa-
nia na rzecz rozbudowy muru obronnego.

69

  

6  czerwca  2004  roku  koalicyjny  gabinet  zatwierdził  kompromisową  wersję 

Szaronowego  planu  wycofania  się  śydów  z  terytoriów  palestyńskich.  Treść

70

 

przyjętego  wówczas  dokumentu  odwoływała  się  do  planu  pokojowego  zapropo-
nowanego  przez  G.W.  Busha.  Stwierdzano  w  nim  równieŜ,  Ŝe  partnerski  proces 
mający  doprowadzić  do  pokoju,  między  Izraelem  a  Palestyńczykami,  nie  jest 
moŜliwy,  poniewaŜ  nie  ma  wśród  Palestyńczyków  wiarygodnej  i  zdeterminowa-
nej  reprezentacji,  gotowej  prowadzić  rozmowy  dwustronne.  Co  najwaŜniejsze 
plan  zakładał  całkowite  wycofanie  się  śydów  ze  Strefy  Gazy  oraz  z  niektórych 
obszarów Zachodniego Brzegu (chodził głównie o północną Samarię). Wycofanie 
polegać miało na ewakuacji wszystkich Ŝydowskich miast i wsi ze Stery, lecz nie 
oznaczało rezygnacji z kontroli militarnej granicy między Strefą Gazy, a Egiptem 
(tzw.  „Philadelphi  Route”).  Pomimo  wycofania,  równieŜ  stałych  baz  i  posterun-
ków  wojskowych,  Izrael  zastrzegał  sobie  prawo  do  interwencji  militarnej  na  ob-
                                                 

68

 Decyzja izraelskiego Sadu NajwyŜszego w sprawie: Beit Sourik Village Council vs. The 

Government of Israel (HCJ 2056/04) z dnia 30.06.2004. Treść wyroku na stronie internetowe Sądu 
NajwyŜszego [w]: http://elyon1.court.gov.il/eng/verdict/framesetSrch.html, stan z 13.03.,2006r. 
 

69

 Karol Migdalovitz, The Middle Peace Talks, The Library of Congress, [w]: 

www.fas.org/man/crs/IB91137.pdf, stan z 26.01.2006 r. 

70

  Disengagement Plan of Prime Minister Ariel Sharon, April 16, 2004, [w]: 

http://www.knesset.gov.il/process/docs/DisengageSharon_eng_revised.htm, stan z 25.01.2006r.   

32 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

szarze  opuszczanych  terytoriów,  kontroli  przestrzeni  powietrznej  nad  Strefą  oraz 
linii  wybrzeŜa.  Poza  tym  plan  zakłada,  Ŝe  obszary  opuszczane  zostaną  strefami 
zdemilitaryzowanymi. 

 

Nie trudno się domyśleć, Ŝe Plan Szarona był ostro krytykowany nie tylko 

przez  prawicową  opozycję,  ale  równieŜ  stał  się  przyczyna  kryzysu  wewnątrz-
koalicyjnego,  a  co  waŜniejsze  ujawnił  powaŜne  rozłamy  w  partii  Likud.  Kryzys 
koalicyjny  miał  miejsce  juŜ  na  przełomie  maja  i  czerwca  2004  roku.  W  konse-
kwencji  sprzeciwu  Zjednoczenia  Narodowego  wobec  „Planu  Wycofania”  się  z 
terytoriów okupowanych, Szaron zdymisjonował (4 czerwca 2004 roku) lidera tej 
partii – Avigdora Liebermana pełniącego funkcję ministra transportu. Podobny los 
spotkał ministra turystyki Beyamina Elona, równieŜ z Zjednoczenia Narodowego. 
Nie był to koniec kłopotów wewnątrz-koalicyjnych. JuŜ 6 czerwca 2004 roku re-
zygnacje  zapowiedział  Efraim  Eitam

71

  –  minister  budownictwa.  Jego  rezygnacja 

była takŜe sprzeciwem wobec Plany Szarona. Pomysły premiera nie podobały się 
równieŜ niektórym prominentnym działaczom Likudu. Jednym z liderów opozycji 
wewnątrzpartyjnej  był  Uzi  Landau.  Po  tym  jak  minister  Landau  głosował 
(26.10.2004 roku) w Knesecie przeciwko zaakceptowanemu przez rząd „Planowi 
Wycofania” się, został odwołany. Kiedy w grudniu 2004 roku, w głosowaniu nad 
budŜetem deputowani Szinui nie poparli projektu rządowego, premier Szaron i ich 
pozbawił  sprawowanych  urzędów.  Taki  rozwój  wypadków  oznaczał  całkowity 
rozpad koalicyjnego rządu. Jednak na ratunek Szronowi pospieszyła Partia Pracy, 
godząc  się  na  stworzenie  kolejnego  Rządu  Jedności  Narodowej.  Nowa  umowa 
koalicyjna został podpisana w lutym 2005 roku. To dawało Szronowi pewną sta-
bilność  oraz  moŜliwość  realizowania  swojej  polityki.  Wycofanie  się,  bowiem  z 
terytoriów  palestyńskich  zapowiadane  było  na  lato  2005  roku.  Tymczasem,  w 
Likudzie wrzało, w sierpniu 2005 roku, rząd opuścił Beniamin Natanyahu. Z dnia 
na  dzień  coraz  trudniej  było  premierowi  Szaronowi  o  poparcie  własnej  partii  dla 
realizacji swoich pomysłów. Dlatego 21 listopada 2005 roku Ariel Szaron ogłosił 
powstanie  nowego  ugrupowanie,  które  przyjęło  nazwę  Kadima,  tym  samym 
opuszczając Likud. Tego samego dnia premier Ariel Szaron wysłał list do prezy-
denta państwa – Mosze Katsav’a,, z prośbą o rozwiązanie Knesetu i wyznaczenie 
daty  wcześniejszych  wyrobów.  Dwa  dni  później  prezydent  przyjął  tę  prośbę,  a 
datę wyborów wyznaczył na 28 marca 2006 roku.

72

  

Nowa  partia  Szarona  –  Kadima,  stała  się  przystanią  dla  wielu  znanych  i  ce-

nionych  polityków  reprezentujących  róŜne  opcje  polityczne.  Warto  tu  wymienić 
choćby:  Ehuda  Olmerta  (byłego  burmistrza  Jerozolimy,  v-c  premiera  w  rządzie 
Szarona),  Szaula  Mofaz’a  (generała,  ministra  obrony  w  rządzie  Szarona),  Avra-
hama  Hirschona  (ministra  turystyki  w  rządzie  Szarona,  prezydenta  Międzynaro-
dowego  Marszu  śywych),  Roni  Milo  (ostatnio  burmistrza  Tel  -  Avivu),  Haima 

                                                 

71

 Efraim (Effie) Eitam, do 16 Knesetu dostał się z listy Narodowej Partii Religijnej, z partii wy-

stąpił i załoŜył własne ugrupowanie Odnowiony Narodowo Religijny Syjonizm (Renewed Natio-
nal Religious Zionism). 

72

 The 30th Government [w]: http://www.pmo.gov.il/PMOEng/Government/Panel, stan z 

27.01.2006r.  

33 

 

 

_______________________________________________________________________________ 

F

ORUM 

I

ZRAEL-

P

OLSKA-

E

UROPA

 

▪ 

www.forum-ipe.org

  

Ramona (lidera Partii Pracy), Dalie Itzik (liderkę Partii Pracy, wielokrotnie spra-
wującą funkcję ministra), Navah Barak (ex Ŝonę Ehuda Baraka), Uriela Reichma-
na  (załoŜyciela  i  lidera  Szinui),  czy  Aviego  Dichtera  (byłego  szefa  izraelskich 
słuŜb bezpieczeństwa SZABAK). Przeprowadzane z duŜą częstotliwością sondaŜe 
opinii publicznej dawały Kadimie, spore poparcie. Według badań zleconych przez 
izraelski dziennik Ha’arertz  z początkiem roku 2006, partia Szarona mogła liczyć 
na 42 mandaty w izraelskim parlamencie.

73

 

Sytuację na scenie politycznej powaŜnie skomplikował i zdestabilizował stan 

zdrowia przywódcy Kadimy – Ariela Szarona. JuŜ 18 listopada premier przeszedł, 
jak  donosiły  izraelskie  media,  niegroźny  wylew  krwi  do  mózgu,  wydawało  się 
jednak,  Ŝe  szybka  interwencja  lekarzy  zaŜegnała  niebezpieczeństwo.  JednakŜe 
kilka tygodni później (4 stycznia 2006 roku) Ariel Szaron, znowu trafił do szpita-
la, tym razem doznał, groźnego i rozległego wylewu. Po skomplikowanej neuro-
logicznej  operacji  mózgu  premier  Izraela  pozostaje  nieprzytomny.  Analitycy  są 
zdania,  Ŝe  nie  wróci  juŜ  nigdy  do  polityki.  Jego  miejsce  zajął  wicepremier  Ehud 
Olmert, tak w rządzie, jak równieŜ w charakterze lidera partii. 

Wydaje  się,  Ŝe  niepokojące  informacje  ze  szpitala  Hadassa,  oraz  równie  nie-

pokojące  wiadomości  z  terytoriów  Autonomii  Palestyńskiej,  gdzie  wybory  do 
zgromadzenia  parlamentarnego  wygrało  terrorystyczne  ugrupowanie,  ekstremi-
stów  islamskich  –  Hamas,  znacznie  podniosły  poziom  solidarności  społecznej 
wśród Izraelczyków. Niemniej jednak trudno jest postawić diagnozę i ocenić bie-

Ŝą

ce  wydarzenia  w  sposób  zadawalający.  Jest  tak  ze  względu  na  ogromną  dyna-

mikę oberwanych w Izraelu i Autonomii Palestyńskiej zjawisk. 

ZbliŜające się izraelskie wybory mają być jednymi z najwaŜniejszych w histo-

rii  tego  kraju,  o  ironio  przymiotnik  „najwaŜniejsze”  towarzyszył  niemalŜe 
wszystkim głosowaniom izraelskich obywateli w ciągu ostatnich 15 laty. 
 

                                                 

73

 Haaretz, 4.01.2006r.  

34