bankowosc_podstawy

PO CO RYNKI FINANSOWE I INSTYTUCJE POŚREDNICTWA
FINANSOWEGO ?

ROZWÓJ GOSPODARCZY JEST PRAKTYCZNIE NIEMOśLIWY

BEZ SPRAWNIE I EFEKTYWNIE FUNKCJONUJĄCYCH

RYNKÓW FINANSOWYCH.

RYNKI FINANSOWE PEŁNIĄ FUNKCJĘ PRZESYŁANIA FUNDUSZY OD LUDZI,

KTÓRZY ZAOSZCZĘDZILI NADWYśKĘ, WYDAJĄC MNIEJ NIś WYNOSIŁY

ICH DOCHODY, DO LUDZI KTÓRZY POTRZEBUJĄ FUNDUSZY, PONIEWAś

ZAMIERZAJĄ WYDAĆ WIĘCEJ NIś POSIADAJĄ.

PRZEKAZYWANIE FUNDUSZY OD OSÓB OSZCZĘDZAJĄCYCH DO TYCH,

KTÓRE INWESTUJĄ JEST WAśNE DLA GOSPODARKI, PONIEWAś LUDZIE

GROMADZĄCY OSZCZĘDNOŚCI NAJCZĘŚCIEJ NIE SĄ TYMI SAMYMI

LUDŹMI, KTÓRZY MAJĄ DOSTĘP DO ZYSKOWNYCH INWESTYCJI.

ISTOTA FUNKCJONOWANIA SYSTEMU FINANSOWEGO

ródło: F. S. Mishkin, Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 53

CO NAM (SPOŁECZEŃSTWU) DAJĄ POŚREDNICY FINANSOWI ?

•

OBNIśAJĄ KOSZTY TRANSAKCYJNE, CZYLI CZAS I PIENIĄDZE WYDANE NA
PRZEPROWADZENIE TRANSAKCJI FINANSOWEJ, KTÓRE STANOWIĄ GŁÓWNY
PROBLEM DLA LUDZI, KTÓRZY DYSPONUJĄ NADWYśKAMI FUNDUSZY I CHCĄ
JE POśYCZYĆ.

JAKIE? KOSZTY POSZUKIWAŃ, KOSZTY WERYFIKACJI, KOSZTY
MONITOROWANIA, KOSZTY PRZESTRZEGANIA KONTRAKTU

•

NIWELUJĄ ASYMETRIĘ INFORMACJI NA RYNKU FINANSOWYM, KTÓRA
POLEGA NA TYM, śE JEDNA STRONA NIE POSIADA WYSTARCZAJĄCEJ
WIEDZY NA TEMAT DRUGIEJ W CELU PODJĘCIA WŁAŚCIWEJ DECYZJI.

ASYMETRIA INFORMACJI - PROBLEM SELEKCJI NEGATYWNEJ
I RYZYKA NADUśYCIA

SELEKCJA NEGATYWNA (ADVERSE SELECTION)

Potencjalni kredytobiorcy, których działalno

ść

najprawdopodobniej przyniesie negatywny wynik (zły kredyt) s

tymi,

którzy najaktywniej poszukuj

yczki i

d te

najprawdopodobniej zostan

wybrani.

RYZYKO NADU

YCIA (MORAL HAZARD)

Ryzyko,

e kredytobiorca zaanga

uje si

w działalno

ść

, która z punktu

widzenia po

yczkodawcy jest niepo

Ŝą

dana, poniewa

sprawia,

zwrot kredytu staje si

mniej prawdopodobny.

Przed

zawarciem

transakcji

Po zawarciu

transakcji

STRUKTURA AKTYWÓW POLSKIEGO SYSTEMU FINANSOWEGO
WEDŁUG TYPÓW INSTYTUCJI

2002

2003

2004

2005

2006

Banki

Zakłady ubezpieczeń

Otwarte fundusze emerytalne

SKOK-i

Fundusze inwestycyjne

Podmioty maklerskie

CHARAKTERYSTYKA INSTYTUCJI POŚREDNICTWA FINANSOWEGO

ródło: F. S. Mishkin, Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 73

Rodzaj po

rednictwa

Najwa

niejsze pasywa (

ródła funduszy)

Najwa

niejsze aktywa (wykorzystanie

funduszy)

Instytucje depozytowe
(banki)

- Depozyty (głównie od ludno

ci)

- Kapitał własny (przeci

tnie w

bankach nie wi

cej ni

5-7%)

- Kredyty (dla przedsi

biorstw,

mieszkaniowe, konsumpcyjne)

- Papiery warto

ciowe

Instytucje
oszcz

dno

umownych
a) Towarzystwa

ubezpiecze

ycie

Towarzystwa

ubezpiecze

ognia i
nieszcz

ęś

liwych

wypadków

Fundusze

emerytalne

- Składki z tytułu polis

- Składki pracowników

- Obligacje, rz

dowe papiery

warto

ciowe

- Obligacje, rz

dowe papiery

warto

ciowe

- Obligacje, rz

dowe papiery

warto

ciowe

Instytucje
po

rednictwa

inwestycyjnego

Jednostki uczestnictwa

Akcje, obligacje, instrumenty rynku
pieni

ęŜ

nego

SYSTEM FINANSOWY (BANKOWY)

DEFINICJA
Ogół instytucji, rynków, instrumentów i zasad ich działania.

FUNKCJE SYSTEMÓW FINANSOWYCH (BANKOWYCH)

Monetarne

kreowanie pieniądza, przepływ pieniądza związany z bieŜącymi
transakcjami gospodarczymi

Kapitałowe

przepływ pieniądza od podmiotów nadwyŜkowych do podmiotów
deficytowych

Kontrolne

podmioty wypoŜyczające środki pienięŜne lub je inwestujące chcą
mieć wpływ na decyzje podejmowane przez podmioty, którym te
środki powierzyły, tak aby zwiększyć prawdopodobieństwo ich
odzyskania

MODEL ANGLOSASKI VERSUS MODEL KONTYNENTALNY

Kryterium

System oparty na rynkach

papierów warto

ciowych

Bankowo zorientowany

Finansowanie
przedsi

biorstw

- Du

e znaczenie finansowania

wewn

trznego

- Finansowanie zewn

trzne za

rednictwem rynków kapitałowych

- Nacisk na pasywne, krótkoterminowe

stosunki mi

dzy instytucjami finansowymi

i przedsi

biorstwami

- Brak udziałów banków w kapitale

przedsi

biorstw

- Du

e znaczenie finansowania

zewn

trznego

- Finansowanie zewn

trzne oparte na

indywidualnie negocjowanych kredytach
bankowych o stałym oprocentowaniu

- Nacisk na długookresowe, aktywne,

bliskie stosunki mi

dzy instytucjami

finansowymi i przedsi

biorstwami

- Udziały banków w kapitale

przedsi

biorstw

Typy i rola instytucji
finansowych

- Wysoki stopie

specjalizacji instytucji

- Banki nastawione na krótkoterminow

działalno

ść

kredytow

- Du

a skłonno

ść

do tworzenia innowacji

finansowych

- Niski stopie

specjalizacji instytucji

- Banki uniwersalne, nastawione na

długoterminow

działalno

ść

kredytow

- Mniejsza skłonno

ść

do tworzenia

innowacji finansowych

Rynki papierów
warto

ciowych

Bardziej rozwini

Mniej rozwini

Polityka banku
centralnego

Operacje otwartego rynku

Działalno

ść

refinansowa

Mechanizm płatniczy

Transfery debetowe (czeki)
Izby rozliczeniowe

Transfery kredytowe (system giro)
Poczta

Źródło: B. Pietrzak, Z. Polański (red.), System finansowy w Polsce (lata dziewięćdziesiąte), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s. 31

DEFINICJA BANKU

Bank - mikroekonomiczny punkt widzenia

bank jest przedsiębiorstwem
bank jest instytucją zaufania publicznego
działalność banku polega m.in. na pozyskiwaniu wkładów pienięŜnych,
udzielaniu kredytów, rozliczeniach pienięŜnych, udzielaniu gwarancji.

Bank - makroekonomiczny punkt widzenia

banki stanowią krwiobieg gospodarki, odgrywają istotną rolę w alokacji
kapitału (pośrednicząc pomiędzy podmiotami mającymi nadmiar kapitału, a
tymi które mają niedobory kapitału optymalizują jego wykorzystanie).

Bank w polskim prawie (art. 2. - Prawo Bankowe)

„Bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działającą na
podstawie zezwoleń uprawniających do wykonywania czynności bankowych
obciąŜających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem
zwrotnym”.

Trzon przedstawionej definicji stanowią: specjalny tryb tworzenia banku oraz
obowiązek uzyskania przez niego stosownego zezwolenia na dokonywanie
specjalnych rodzajów czynności, związanych z ryzykiem utraty środków powierzonych
przez klientów.

FUNKCJE BANKÓW

TRANSAKCYJNA

Bank jest po

rednikiem finansowym dysponuj

cym usługami

zwi

zanymi z przyjmowaniem i udost

pnianiem kapitału,

kojarzy w ten sposób poda

kapitału

i popyt na inwestycje kapitałowe.

INFORMACJI

WIELKO

RODKÓW

PIENI

Ęś

NYCH

TERMINU

RYZYKA

PRZESTRZENNEJ

ALOKACJI

RODKÓW

PIENI

Ęś

NYCH

TRANFORMACYJNA

Bank jest po

rednikiem finansowym mi

dzy ró

cymi si

strukturami poda

y kapitału i popytu na kapitał.

Dokonuj

c transformacji tych

struktur, doprowadza do ich zrównowa

enia.

WiąŜe się z brakiem zgodności między sumą środków pienięŜnych oferowaną

przez ich posiadacza, a sumą potrzebną dla poszukującego pieniądza.

Banki likwidują konieczność indywidualnego poszukiwania przez

uczestników rynku partnerów skłonnych do zawarcia bezpośrednio z nimi umowy.

Posiadacze wolnych środków pienięŜnych chcą zazwyczaj ulokować swoje środki na krótsze terminy,

a poszukujący pieniądza chcieliby je otrzymać na terminy dłuŜsze. Tego typu transformacja

jest moŜliwa dzięki prolongacji wkładów lub ich substytucji, likwidacji części aktywów

oraz wykorzystania pomocy zewnętrznej.

Bank dywersyfikuje ryzyko między wiele podmiotów. Ryzyko związane z kaŜdym kredytem,

bądź innym aktywem banku, banki dywersyfikują tak, Ŝe całkowite ryzyko ich portfela aktywów jest

mniejsze niŜ suma pojedynczych ryzyk dla poszczególnych komponentów portfela.

Transformacja ryzyka jest moŜliwa równieŜ dzięki zabezpieczeniu zewnętrznemu

(fundusze gwarancyjne, kredyt na rynku pienięŜnym, kredyt banku centralnego).

Banki pozwalają zrównowaŜyć przestrzennie zróŜnicowane struktury popytu

na kapitał i jego podaŜy.

RODZAJE BANKÓW KOMERCYJNYCH

SPÓŁDZIELCZE

SPÓŁKI AKCYJNE

PAŃSTWOWE

KRAJOWE (POLSKIE)

ZAGRANICZNE

UNIWERSALNE

SPECJALISTYCZNE

formy specjalizacji:

- branŜowa

- funkcjonalna

- terytorialna

FORMA PRAWNA

WŁASNOŚĆ

PRZEDMIOT

DZIAŁALNOŚCI

CZYNNOŚCI BANKOWE

ART. 5. UST. 1 (PRAWO BANKOWE)

„Czynnościami bankowymi są:

przyjmowanie wkładów pienięŜnych płatnych na Ŝądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu
oraz prowadzenie rachunków tych wkładów,

prowadzenie innych rachunków bankowych,

udzielanie kredytów,

udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych oraz otwieranie akredytyw,

emitowanie bankowych papierów wartościowych,

przeprowadzanie bankowych rozliczeń pienięŜnych,

wydawanie, rozliczanie i umarzanie pieniądza elektronicznego,

wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach”.

ART. 5 UST. 2 (PRAWO BANKOWE)
„Czynnościami bankowymi są równieŜ inne czynności, o ile są one wykonywane przez
banki:

udzielanie poŜyczek pienięŜnych,

operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem są warranty,

wydawanie kart płatniczych oraz wykonywanie operacji przy ich uŜyciu,

terminowe operacje finansowe,

nabywanie i zbywanie wierzytelności pienięŜnych,

przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych,

wykonywanie czynności obrotu dewizowego,

udzielanie i potwierdzanie poręczeń,

wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów wartościowych”.

DUALNOŚĆ (DWUSZCZEBLOWOŚĆ) SYSTEMU BANKOWEGO

BANK

CENTRALNY

Bank

komercyjny

Bank

komercyjny

Bank

komercyjny

...

INSTYTUCJE SKŁADAJĄCE SIĘ NA SYSTEM BANKOWY

FUNDUSZE

GWARANTOWANIA

DEPOZYTÓW

BANK CENTRALNY

NADZÓR BANKOWY

BANKI

KOMERCYJNE

BANKI

SPÓŁDZIELCZE

BANKI

UNIWERSALNE

BANKI

SPECJALISTYCZNE

Instytucje stabilizujące

rynek

Instytucje tworzące rynek

WIELKOŚĆ POLSKIEGO SYSTEMU BANKOWEGO (2005 i 2006)

100

200

300

400

500

600

Irla

ło

rtu

lia

cja

itw

Relacja aktywów do PKB w %

UDZIAŁ BANKÓW Z WIĘKSZOŚCIOWYM UDZIAŁEM KAPITAŁU
ZAGRANICZNEGO W AKTYWACH SEKTORA BANKOWEGO W 2005
(POLSKA 2006)

100

itw

sto

Udział banków z większościowym udziałem kapitału zagranicznego w aktywach sektora
bankowego w %

Dlaczego instytucje stabilizujące rynek są tak waŜne dla systemu
bankowego ?

Koszty uzdrawiania sektora bankowego w wybranych krajach

Lata

stwa

Koszt w wyra

eniu %PKB

1980-82

Argentyna

1981-83

Chile

1994-95

Wenezuela

1995

Meksyk

12-15

1994-95

Brazylia

5-10

1991-1993

Finlandia

1981-84

Urugwaj

1991

Szwecja

1982-87

Kolumbia

1987-89

Norwegia

1984-1991 Stany Zjednoczone

Źródło: F. S. Mishkin, Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 414

JAK WYGLĄDA KRYZYS?

SIATKA BEZPIECZEŃSTWA FINANSOWEGO (SAFETY NET)

Ochrona przed destabilizacją systemu bankowego

CEL

Jakie instytucje tworzą siatkę bezpieczeństwa?

1) BANK CENTRALNY

2) NADZÓR BANKOWY

3) FUNDUSZE GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW

NADZÓR BANKOWY I REGULACJE NADZORCZE

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

•

CELE NADZORU BANKOWEGO

•

ZAKRES NADZORU

•

CO TO JEST REGULACJA OSTROśNOŚCIOWA?

•

KLASYFIKACJA REGULACJI OSTROśNOŚCIOWYCH

•

CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH REGULACJI

CELE DZIAŁANIA NADZORU

1) STABILNOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO

2) ZAPEWNIENIE PRZESTRZEGANIA PRZEZ

BANKI PRZEPISÓW ZEWNĘTRZNYCH I
WEWNĘTRZNYCH ORAZ DOBRYCH PRAKTYK

3) ZAPEWNIENIE PRZESTRZEGANIA WARUNKÓW

RÓWNEJ KONKURENCJI NA RYNKU BANKOWYM

KTO SPRAWUJE NADZÓR W POLSCE?

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO (KNF)

FUNKCJE NADZORU BANKOWEGO

PROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI LICENCYJNEJ

PROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI LICENCYJNEJ
(PRZYZNAWANIE LICENCJI NA PROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI
BANKOWEJ)

REGULOWANIE SYSTEMU BANKOWEGO

REGULOWANIE SYSTEMU BANKOWEGO
(TWORZENIE REGULACJI DOTYCZĄCYCH SEKTORA
BANKOWEGO)

NADZÓR OSTROśNOŚCIOWY

NADZÓR OSTROśNOŚCIOWY
(KONTROLA PRZESTRZEGANIA OBOWIĄZUJĄCYCH REGULACJI
PRZEZ INSTYTUCJE PODLEGAJĄCE NADZOROWI)

NARZĘDZIA (INSTRUMENTY) NADZORU BANKOWEGO

NADZÓR ANALITYCZNY „ZZA BIURKA”

NADZÓR ANALITYCZNY „ZZA BIURKA”
(ANALIZOWANIE SPRAWOZDAŃ FINANSOWYCH, MONITOROWANIE
WYNIKÓW FINANSOWYCH BANKÓW)

INSPEKCJE NA MIEJSCU

INSPEKCJE NA MIEJSCU
(NIEZALEśNA KONTROLA OPERACJI DOKONYWANYCH W BANKACH,
OCENA KONDYCJI FINANSOWEJ, WERYFIKACJA DANYCH)

SANKCJE DLA INSTYTUCJI NIE PRZESTRZEGAJĄCYCH PRZEPISÓW

SANKCJE DLA INSTYTUCJI NIE PRZESTRZEGAJĄCYCH PRZEPISÓW
(OSTRZEśENIE, UPOMNIENIE, KARA PIENIĘśNA, ZAWIESZENIE
CZŁONKÓW KIEROWNICTWA BANKU, ODEBRANIE LICENCJI)

NA CO ZWRACA SZCZEGÓLNĄ UWAGĘ NADZÓR BANKOWY?

WYPŁACALNOŚĆ BANKU (ADEKWATNOŚĆ KAPITAŁOWĄ BANKU)

PŁYNNOŚĆ BANKU

JAKOŚĆ AKTYWÓW (PORTFELA KREDYTOWEGO W BANKACH)

KONCENTRACJA RYZYKA

JAKOŚĆ ZARZĄDZANIA BANKIEM

NADZÓR OBEJMUJE TRZY ETAPY FUKCJONOWANIA
BANKU

CZAS

ETAP I

TWORZENIE

BANKU

LICENCJA

ZGODA NA ROZPOCZĘCIE

DZIAŁALNOŚCI

ETAP II

FUNKCJONOWANIE

BANKU

ETAP III

LIKWIDACJA,

UPADŁOŚĆ BANKU

REGULACJE ILOŚCIOWE

REGULACJE JAKOŚCIOWE

KNB PODEJMUJE DECYZJĘ

O ZAWIESZENIU

DZIAŁALNOŚCI BANKU I

WYSTĘPUJE DO SĄDU Z

WNIOSKIEM O OGŁOSZENIE

UPADŁOŚCI

CO TO JEST REGULACJA OSTROśNOŚCIOWA?

JEST TO REGULACJA MAJĄCA NA CELU OGRANICZENIE RYZYKA
PODEJMOWANEGO PRZEZ BANKI I WYNIKAJĄCEJ STĄD MOśLIWOŚCI
WYSTĄPIENIA KRYZYSU.

WEWNĘTRZNE

WEWNĘTRZNE (USTANOWIONE PRZEZ ORGANY
POSZCZEGÓLNYCH BANKÓW; NIE MOGĄ NARUSZAĆ
NORM ZEWNĘTRZNYCH)

KLASYFIKACJA

ZEWNĘTRZNE

ZEWNĘTRZNE (USTANOWIONE PRZEZ ORGANY
NADZORCZE; STANOWIĄ NARZĘDZIE SPRAWOWANIA
NADZORU)

ILOŚCIOWE, SPARAMETRYZOWANE

ILOŚCIOWE, SPARAMETRYZOWANE
(NARZUCAJĄ OGRANICZENIA W POSTACI
BEZWGLĘDNYCH WARTOŚCI LICZBOWYCH)

JAKOŚCIOWE

JAKOŚCIOWE (SKUPIAJĄ SIĘ NA ZASADACH I
PROCEDURACH POSTĘPOWANIA)

NAJWAśNIEJSZE REGULACJE

1) FUNDUSZE WŁASNE BANKU

2) WSPÓŁCZYNNIK WYPŁACALNOŚCI

3) LIMITY KONCENTRACJI

4) REZERWY

PODSTAWOWE FUNKCJE FUNDUSZY WŁASNYCH BANKU

ZAŁOśYCIELSKA

ZAŁOśYCIELSKA (KAPITAŁ ZAŁOśYCIELSKI
NIE MOśE BYĆ NIśSZY NIś 5 MLN EURO)

LIMITOWANIA

LIMITOWANIA (SĄ PODSTAWĄ OKREŚLANIA
NORM NADZORCZYCH)

GWARANCYJNA

GWARANCYJNA (ZABEZPIECZAJĄ
WIERZYCIELI I DEPONENTÓW)

FINANSOWANIA

FINANSOWANIA (UŁATWIAJĄ ZDOBYCIE
KAPITAŁU OBCEGO)

KOMPENSACYJNA

KOMPENSACYJNA (ZABEZPIECZAJĄ
PRZED EWENTUALNYMI STRATAMI)

ZAPAMIĘTAJ !!!

Od wielkości

funduszy własnych

zaleŜy skala

podejmowanej działalności

przez bank.

ISTOTA WSPÓŁCZYNNIKA WYPŁACALNOŚCI
(ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ BANKU

)

Ma na celu zapewnienie odpowiedniej relacji między bazą kapitałową

banku (skorygowanymi funduszami własnymi)

a wielkością podejmowanego ryzyka.

gdzie:

–

współczynnik wypłacalności

–

kapitał słuŜący do absorbowania strat

–

ekspozycja na ryzyko

INTERPRETACJA WSPÓŁCZYNNIKA WYPŁACALNOŚCI

KAśDY BANK JEST ZOBOWIĄZANY UTRZYMYWAĆ WSP. WYPŁ.
NA POZIOMIE 8 PROC. (NORMA) – Art. 128 PRAWO BANKOWE

PONIśEJ 8 PROC. – WYPŁACALNOŚĆ BANKU MOśE BYĆ ZAGROśONA
POWYśEJ 8 PROC. – BANK NIE WYKORZYSTUJE SWOICH MOśLIWOŚCI

BANK ROZPOCZYNAJĄCY DZIAŁALNOŚĆ OPERACYJNĄ NA POZIOMIE
CO NAJMNIEJ 15 PROC. PRZEZ PIERWSZE 12 MIESIĘCY DZIAŁALNOŚCI,
A PRZEZ NASTĘPNE 12 MIESIĘCY DZIAŁALNOŚCI – CO NAJMNIEJ
12 PROC. – Art. 128 PRAWO BANKOWE

LIMITY KONCENTRACJI I REZERWY

LIMITY KONCENTRACJI

LIMITY KONCENTRACJI (WYRAśONA PROCENTOWO
RELACJA POZYCJI BILANSOWYCH (NP. KREDYTÓW
DO FUNDUSZY WŁASNYCH BANKU)

LIMITY KONCENTRACJI:
- WIERZYTELNOŚCI (KREDYTÓW)
- INWESTYCJI KAPITAŁOWYCH
- PERSONALNE (KIEROWNICTWO BANKU)

REZERWY

REZERWY (STANOWIĄ BUFOR DLA ABSORBOWANIA
POTENCJALNYCH STRAT)

OGÓLNE

OGÓLNE (POKRYCIE EWENTUALNYCH STRAT
WYNIKAJĄCYCH Z WYSTĄPIENIA NIE ROZPOZNANYCH
JESZCZE RYZYK

CELOWE

CELOWE (TWORZONE W CELU OGRANICZENIA
SKUTKÓW RYZYKA WYNIKAJĄCEGO Z KONKRETNEJ
NALEśNOŚCI)

RODZAJE LIMITÓW KONCETRACJI KREDYTOWEJ

Zadanie limitów koncentracji - ograniczenie wysokości potencjalnych
strat dzięki dywersyfikacji podmiotowej portfela kredytowego.

Rodzaje

limitów

koncentracji

kredytowej

Wobec pojedynczego kredytobiorcy

Wobec pojedynczego kredytobiorcy - suma wierzytelności banku
oraz udzielonych przez bank zobowiązań pozabilansowych
obciąŜonych ryzykiem jednego podmiotu lub podmiotów
powiązanych kapitałowo lub organizacyjnie
nie moŜe przekroczyć:

• 20% funduszy własnych banku, w przypadku gdy którykolwiek z tych

podmiotów jest w stosunku do banku podmiotem dominującym lub
zaleŜnym,

• 25% funduszy własnych banku, w przypadku gdy podmioty te

nie są podmiotami powiązanymi z bankiem.

Globalny na sumę tzw. duŜych kredytów

Globalny na sumę tzw. duŜych kredytów - duŜy kredyt to kredyt
przekraczający 10% funduszy własnych banku; suma duŜych
kredytów nie moŜe przekraczać 800% funduszy własnych banku.

SYSTEMY GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

•

CELE DZIAŁANIA SYSTEMÓW GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW

•

KONSEKWENCJE UPADŁOŚCI BANKU

•

REGULACJE UNIJNE

•

RÓśNICE MIĘDZY SYSTEMAMI

•

BANKOWY FUNDUSZ GWARANCYJNY

CELE DZIAŁANIA SYSTEMÓW GWARANTOWANIA
DEPOZYTÓW

Stabilizacja systemu bankowego

Stabilizacja systemu bankowego
(zmniejszenie moŜliwości masowych wypłat depozytów przez
deponentów - runu na banki)

Ochrona deponenta

Ochrona deponenta (deponent nie jest w stanie z reguły ocenić
pozycji finansowej banku, w którym chce ulokować pieniądze)

UPADEK BANKU – JAKIE TO SĄ KOSZTY?

BANK STAROPOLSKI

(2000 rok)

Kwota gwarantowana dla klientów Banku Staropolskiego
wynosiła 625,4 mln złotych

Inne banki 484 mln złotych

Reszta środki płynne banku

625,4 mln złotych to

12% zysku banków w 2000 roku

W JAKI SPOSÓB CHRONI SYSTEM GWARANTOWANIA
DEPOZYTÓW KLIENTÓW BANKU?

1) W SPOSÓB BEZPOŚREDNI

POLEGAJĄCY NA WYPŁACIE ŚRODKÓW DEPONENTOM
BANKÓW, KTÓRE UPADŁY

1) W SPOSÓB POŚREDNI

RATOWANIE BANKÓW W SYTUACJI KŁOPOTÓW
FINANSOWYCH

STANDARDY W ZAKRESIE GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW
W UE

Minimalne wymagania wobec systemów gwarantowania depozytów określa

dyrektywa UE (94/19/EEC).

CO OKREŚLA

DYREKTYWA?

PRZYNALEśNOŚĆ DO SYSTEMU (OBOWIĄZKOWA)

GWARANCJAMI OBJĘTE SĄ DEPOZYTY IMIENNE
MINIMALNY POZIOM GWARANCJI WYNOSI 20 TYS. EURO

SYSTEM POWINIEN BYĆ W STANIE UREGULOWAĆ
ZOBOWIĄZANIA DO 3 M. OD STWIERDZENIA
NIEDOSTĘPNOŚCI WKŁADU

ODDZIAŁY INSTYTUCJI KREDYTOWYCH SĄ OBJĘTE
GWARANCJAMI INSTYTUCJI Z KRAJU MACIERZYSTEGO

KLUCZOWE RÓśNICE MIĘDZY SYSTEMAMI
GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW

KRYTERIUM

PRZYNALEśNOŚĆ

DO SYSTEMU

OBOWIĄZKOWE

DOBROWOLNE

ZAKRES DZIAŁANIA

INSTYTUCJI

SZEROKI (RISK MINIMIZER)

WĄSKI (PAYBOX)

SPOSÓB TWORZENIA

FUNDUSZU

EX ANTE

EX POST

Wpływ

stosowanych

rozwiązań z punktu

widzenia

stabilności systemu

bankowego?

BANKOWY FUNDUSZ GWARANCYJNY

BFG FUNKCJONUJE OD 1995 ROKU

PEŁNI NIE TYLKO FUNKCJĘ STRICTE GWARANCYJNĄ, ALE

UDZIELA POMOCY BANKOM, KTÓRYCH WYPŁACALNOŚĆ JEST

ZAGROśONA

SYSTEM MA CHARAKTER OBOWIĄZKOWY

FUNDUSZ GWARANCYJNY TWORZONY JEST EX ANTE

NIE SPEŁNIA KRYTERIUM POWSZECHNOŚCI (OBEJMUJE

TYLKO BANKI)

ZJAWISKO HAZARDU MORALNEGO I SPOSOBY JEGO
OGRANICZANIA

Moral hazard - polega na maksymalizowaniu własnych korzyści ze szkodą dla innych,

poniewaŜ nie ponosi się w pełni negatywnych konsekwencji swych ryzykownych działań.

Zjawisko moralnego hazardu występuje

w przypadku pełnej ochrony depozytów

OD STRONY BANKÓW
- banki zagroŜone upadłością mogą podnosić

oprocentowanie w celu przyciągnięcia klientów

- świadomość, Ŝe deponenci nie poniosą straty w

przypadku upadłości banku, moŜe skłaniać jego
zarząd do podejmowania ryzykownych strategii

OD STRONY DEPONENTÓW
- klient (deponent) w mniejszym stopniu zastanawia

się nad wyborem banku w kategoriach optymalizacji
ryzyka i korzyści

Sposoby ograniczania zjawiska

moralnego hazardu

Powiązanie poziomu ryzyka instytucji bankowej

z wysokością składki

Koasekuracja

Źródło: M. Iwanicz-Drozdowska, Proponowany zakres przeglądu Dyrektywy 19/94/EC i wpływ potencjalnych zmian na sytuację sektora bankowego
w Unii Europejskiej [w:] pr. zb. pod red. B. Lepczyńskiego, Perspektywy rozwoju bankowości detalicznej i private banking do 2009 roku, materiał
powielony, IBnGR, Gdańsk, kwiecień 2005, s. 88

BANK CENTRALNY I JEGO ROLA W SYSTEMIE BANKOWYM

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

•

CELE I FUNKCJE BANKU CENTRALNEGO

•

PROBLEM NIEZALEśNOŚCI BANKU CENTRALNEGO

•

INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘśNEJ

CELE I FUNKCJE BANKU CENTRALNEGO

DBAŁOŚĆ O STABILNOŚĆ CEN

CEL

JAKIE FUNKCJE?

1) BANK ROZLICZENIOWY BANKÓW KOMERCYJNYCH

2) BANK SKARBU PAŃSTWA

3) KREDYTODAWCA OSTATNIEJ INSTANCJI

ALE RÓWNIEś
DBAŁOŚĆ O STABILNOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO
BEZPIECZEŃSTWO I EFEKTYWNOŚĆ SYSTEMU
ROZLICZENIOWEGO

4) KIERUJE POLITYKĄ PIENIĘśNĄ

5) EMITUJE PIENIĄDZ GOTÓWKOWY

6) NADZORUJE DZIAŁALNOŚĆ BANKÓW KOMERCYJNYCH

USTAWA O NBP (1997)

UTRZYMANIE STABILNEGO POZIOMU CEN, PRZY

JEDNOCZESNYM WSPIERANIU POLITYKI GOSPODARCZEJ

RZĄDU, O ILE NIE OGRANICZA TO PODSTAWOWEGO

CELU NBP

CEL

JAKIE FUNKCJE I ZADANIA?

BANK EMISYJNY (MA WYŁĄCZNE PRAWO EMITOWANIA ZNAKÓW
PIENIĘśNYCH)

2) JEST BANKIEM CENTRALNYM PAŃSTWA (OBSŁUGUJE BUDśET

PAŃSTWA, PROWADZI RACHUNKI BANKOWE RZĄDU, INSTYTUCJI
CENTRALNYCH)

BANK BANKÓW (PEŁNI FUNKCJE REGULACYJNE W STOSUNKU DO BANKÓW,
ORGANIZUJE SYSTEM ROZLICZEŃ, PROWADZI RACHUNKI BANKÓW)

DLACZEGO STABILNOŚĆ CEN JEST TAK WAśNA?

ROSNĄCY POZIOM CEN (INFLACJA) WYWOŁUJE STAN NIEPEWNOŚCI
W GOSPODARCE I MOśE OSŁABIĆ WZROST GOSPODARCZY

TRUDNIEJ JEST ZINTERPRETOWAĆ INFORMACJE NA TEMAT CEN
DÓBR I USŁUG W SYTUACJI, GDY OGÓLNY POZIOM CEN ULEGA CIĄGŁYM ZMIANOM,
CO KOMPLIKUJE PODEJMOWANIE DECYZJI PRZEZ RZĄD, KONSUMENTÓW, FIRMY

INFLACJA UTRUDNIA PLANOWANIE PRZYSZŁOŚCI (W WARUNKACH INFLACJI

TRUDNIEJ JEST DECYDOWAĆ, JAKIE FUNDUSZE NALEśAŁOBY ODŁOśYĆ W CELU

ZAPEWNIENIA EDUKACJI DZIECKU W SZKOLE ŚREDNIEJ).

ELEMENTY NIEZALEśNOŚCI BANKU CENTRALNEGO

•

NIEZALEśNOŚĆ INSTYTUCJONALNA (BANK CENTRALNY POWINIEN BYĆ
NIEZALEśNY OD JAKIEJKOLWIEK INNEJ INSTYTUCJI, śADNA INNA
INSTYTUCJA NIE POWINNA DECYDOWAĆ I WPŁYWAĆ NA POLITYKĘ BANKU
CENTRALNEGO)

•

NIEZALEśNOŚĆ FUNKCJONALNA (DZIAŁALNOŚĆ BANKU CENTRALNEGO
POWINNA BYĆ UKIERUNKOWANA NA REALIZACJĘ JEGO PODSTAWOWEGO
CELU - WALKĘ Z INFLACJĄ)

•

NIEZALEśNOŚĆ FINANSOWA (ZDOLNOŚĆ BANKU CENTRALNEGO DO
FINANSOWANIA SWOICH WYDATKÓW ZE ŚRODKÓW WŁASNYCH)

•

NIEZALEśNOŚĆ PERSONALNA (RELATYWNIE DŁUGA KADENCJA CZŁONKÓW
WŁADZ BANKU CENTRALNEGO I TRUDNOŚCI W ODWOŁYWANIU)

•

Prezes NBP:

powoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta RP na okres 6 lat,

przewodniczy Radzie Polityki PienięŜnej, Zarządowi NBP, Komisji Nadzoru

Bankowego oraz reprezentuje NBP na zewnątrz.

•

Rada Polityki PienięŜnej:

w skład RPP wchodzą Przewodniczący Rady (Prezes NBP) oraz 9

członków powoływanych w równej liczbie przez Prezydenta RP, Sejm i

Senat na 6 lat,

RPP ustala corocznie załoŜenia polityki pienięŜnej,

ustala wysokość stóp procentowych NBP,

ustala zasady i stopy rezerwy obowiązkowej banków,

ustala zasady polityki otwartego rynku.

•

Zarząd NBP:

kieruje bieŜącą działalnością NBP.

ORGANIZACJA I NIEZALEśNOŚĆ NBP

NIEZALEśNOŚĆ BANKU CENTRALNEGO A WYNIKI
MAKROEKONOMICZNE W 17 PAŃSTWACH

Źródło: F. S. Mishkin, Ekonomika pieniądza, bankowości i rynków finansowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 517

lia

W
ło

W
ie

0,5

1,5

2,5

3,5

4,5

rednia roczna stopa inflacji (1973-88) %

Wska

nik niezale

ci banku centralnego

TRIADA CELÓW POLITYKI PIENIĘśNEJ

STOPIEŃ KONKRETYZACJI

CEL

STRATEGICZNY

CEL

TAKTYCZNY

CEL

OPERACYJNY

KLUCZOWE PYTANIA

JAKIE WYBRAĆ CELE POLITYKI PIENIĘśNEJ?
JAKIMI KRYTERIAMI KIEROWAĆ SIĘ PRZY WYBORZE CELU?
JAKIE KONSEKWENCJE MA WYBÓR OKREŚLONEGO CELU?

CEL STRATEGICZNY

CEL STRATEGICZNY (FINALNY, OSTATECZNY)

NISKI POZIOM CEN
WYSOKIE ZATRUDNIENIE
WZROST GOSPODARCZY

WAśNY PROBLEM: CELE POLITYKI PIENIĘśNEJ SĄ KONKURENCYJNE
WZGLĘDEM SIEBIE.

Kryteria wyboru celu:

-Ekonomiczne

- BieŜące interesy polityczne

- Stopień niezaleŜności BC

CELE POŚREDNIE (TAKTYCZNE I OPERACYJNE)

CELE POŚREDNIE

TAKTYCZNE (SĄ W ZASIĘGU ODDZIAŁYWANIA INSTRUMENTÓW

POLITYKI PIENIĘśNEJ)

PODAś PIENIĄDZA (MIERZONA AGREGATAMI PIENIĘśNYMI)
KURS WALUTOWY
STOPY PROCENTOWE

CELE OPERACYJNE (SKONKRETYZOWANA POSTAĆ CELÓW TAKTYCZNYCH)

BAZA MONETARNA (PIENIĄDZ REZERWOWY)

(całość gotówki + oraz stan wszystkich rachunków banków komercyjnych

w NBP)

AGREGAT M

= M

+ wkłady na Ŝądanie przedsiębiorstw i osób fizycznych

KRÓTKOTERMINOWE STOPY PROCENTOWE

STRATEGIE POLITYKI PIENIĘśNEJ BANKU CENTRALNEGO

DWIE STRATEGIE:

BEZPOŚREDNI CEL INFLACYJNY
CEL POŚREDNI (KONTORLA PODAśY PIENIĄDZA, KURSU WALUTOWEGO)

WYBÓR STRATEGII POŚREDNIEJ UZASADNIONY JEST WYŁĄCZNIE W
WARUNKACH ISTNIENIA SILNEGO ZWIĄZKU STATYSTYCZNEGO MIĘDZY
CELEM POŚREDNIM A FINALNYM !!!

W POLSCE STRATEGIA BEZPOŚREDNIEGO CELU
INFLACYJNEGO

W POLSCE

–

STRATEGIA BEZPOŚREDNIEGO CELU INFLACYJNEGO

USTABILIZOWANIE STOPY INFLACJI NA POZIOMIE 2,5% Z DOPUSZCZALNYM
PRZEDZIAŁEM WAHAŃ +/- 1 PKT. PROC.
GŁÓWNYM INSTUMENTEM, ZA POMOCĄ KTÓREGO RPP REALIZUJE POLITYKĘ
PIENIĘśNĄ JEST STOPA PROCENTOWA.

ZALETY:

CEL JASNO OKREŚLONY I ZROZUMIAŁY DLA OTOCZENIA GOSPODARCZEGO
MOśLIWOŚĆ PUBLICZNEJ WERYFIKACJI KIERUNKU I SKUTECZNOŚCI
POZWALA PRZEŁAMYWAĆ OCZEKIWANIA INFLACYJNE

INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘśNEJ BANKU CENTRALNEGO (1)

Instrumenty
kontroli ogólnej

Instrumenty
kontroli selektywnej

Oddziaływanie przez
perswazję

Oddziałują na wszystkie banki równocześnie z jednakowym natęŜeniem.
Instrumenty: polityka rezerw obowiązkowych, kredyty refinansowe,
operacje otwartego rynku.

Instrumenty: kontrola wartości kredytów udzielanych klientom,
kontrola poziomu stóp procentowych.

Sugestie odnośnie polityki kredytowej banków.

INSTRUMENTY POLITYKI PIENIĘśNEJ BANKU CENTRALNEGO (2)

Instrumenty
nakazowe
(administracyjne)

Instrumenty
rynkowe

Ograniczenia oprocentowania depozytów i kredytów,
rezerwy obowiązkowe

Kredyty banku centralnego, operacje otwartego rynku

SYSTEM REZERW OBOWIĄZKOWYCH

Rezerwa

obowiązkowa

Odprowadzana przez bank komercyjny na rachunek
w banku centralnym od zgromadzonych depozytów.

Instrument polityki pienięŜnej (stabilizowanie
rynkowych stóp procentowych, wpływ na płynność
sektora bankowego).

Z punktu widzenia banków komercyjnych powodują wzrost
kosztów pozyskania pieniądza.

Stopę rezerwy obowiązkowej w Polsce ustala Rada Polityki
PienięŜnej. Stopa rezerwy obowiązkowej wynosi 3,5% i
jest oprocentowana.

W UE stopy rezerwy obowiązkowej są niŜsze, co stawia
w gorszej sytuacji konkurencyjnej banki krajowe
na integrującym się europejskim rynku finansowym.

KREDYT REFINANSOWY I REDYSKONTOWY

Polityka

refinansowania

KaŜdy bank ma prawo zaciągnąć kredyt w banku centralnym.

Kredyt redyskontowy (pod zastaw weksli handlowych
wykupionych od klientów)
Kredyt lombardowy (pod zastaw bonów skarbowych)

Kredyty redyskontowe znajdują zastosowanie w zapobieganiu
panice na rynku bankowym. UmoŜliwiają one wypełniać
bankowi centralnemu funkcję kredytodawcy ostatniej
instancji.

Mało skuteczny instrument polityki pienięŜnej. Trudno
w oparciu o ten instrument sterować płynnością banków.

INSTRUMENTY INTERWENCJI BANKU CENTRALNEGO (1)

OPERACJE OTWARTEGO RYNKU

NARZĘDZIE INTERWENCJI BC
POLEGAJĄ NA HANDLU PAPIERAMI WARTOŚCIOWYMI PRZEZ BC

Z BANKAMI KOMERCYJNYMI

ZALETY:

INICJATYWA LEśY PO STRONIE BC (NBP)
PRECYZJA
ODWRACALNOŚĆ
SZYBKOŚĆ

Operacje otwartego

rynku

Operacje

warunkowe

Operacje

bezwarunkowe

INSTRUMENTY INTERWENCJI BANKU CENTRALNEGO (2)

Warunkowy zakup
(operacje REPO - Repurchase agreement)

Bank centralny kupuje papiery wartościowe
od banków komercyjnych pod warunkiem, Ŝe
te odkupią je po określonej cenie i w określonym
terminie. Operacje te umoŜliwiają bankom
komercyjnym zaciąganie krótkookresowych poŜyczek
w banku centralnym (pod zastaw papierów
wartościowych).

Warunkowa sprzedaŜ
(operacje Reverse REPO)

Bank centralny sprzedaje papiery wartościowe
bankom komercyjnym pod warunkiem, Ŝe te
odsprzedadzą je ponownie bankowi centralnemu po
określonej cenie i w określonym terminie. Operacje te
stwarzają bankom komercyjnym moŜliwość
dokonywania oprocentowanych lokat w banku
centralnym (pod zastaw papierów wartościowych).

Bezwarunkowy zakup

Bank centralny kupuje od banków komercyjnych
papiery wartościowe. Są to zazwyczaj bony lub
obligacje skarbowe.

Bezwarunkowa sprzedaŜ

Bank centralny sprzedaje bankom komercyjnym
papiery wartościowe.

INSTRUMENTY INTERWENCJI BANKU CENTRALNEGO (3)

Bank centralny kupuje papiery wartościowe
od banków komercyjnych

Bank centralny sprzedaje papiery
wartościowe bankom komercyjnym

Rosną środki pienięŜne na rachunkach
bieŜących w bankach komercyjnych

Wzrasta płynność systemu
bankowego

Maleją środki pienięŜne na rachunkach
bieŜących w bankach komercyjnych

Maleje płynność systemu
bankowego