T. Nagel 

„Jak to jest być nietoperzem?” 

 

 

Cel (T. Nagela): 

• Wyjaśnienie dlaczego nie mamy pojęcia o 

tym, czym mogłoby być wyjaśnianie 
fizycznej natury zjawisk  

• Pokazanie na czym polega problem relacji 

umysł-ciało  

• [argumentacja przeciwko stanowiskom 

redukcjonistycznym/fizykalistycznym]  

 

 

Pojęcia omawiane:  

• Subiektywny charakter doznań  

• Punkt widzenia 

• Pojmowanie obiektywne – wprowadzenie 

pojęcia typu  

• Status faktów vs. Schematy pojęciowe 

 

 

 

Problemy redukcjonizmu: 

• w teoriach redukcjonistycznych pomija się 

problem świadomości [czyli to dlaczego 
relacja umysł-ciało jest czymś swoistym] i 
po prostu redukuje się umysł do ciała 
(fizykalizm – przykład: J.J.C. Smart)  

• redukcjonizm nie rozumie i nie usiłuje 

wyjaśniać zjawisk mentalnych  

 

 

Subiektywny charakter doznań: 

• Fakt, że jakoś organizm ma w ogóle świadome 

doznania znaczy, że istniej coś takiego jak bycie 
organizmem 

→

 ma on świadome stany mentalne 

wtw, gdy jest coś takiego, jak bycie tym 
organizmem  

• Nie da się go analizować za pomocą systemów 

odwołujących się do stanów funkcjonalnych lub 
intencjonalnych  [redukcjonizm nie sprawdza się]  

 

 

 

Subiektywny charakter doznań 

Cd.: 

• Subiektywny charakter doznań [zrozumiałe dla 

grupy osobników tego samego gatunku np. ludzi] 
≠ prywatny charakter doznań [zrozumiałe tylko 
dla nas samych]  

• Subiektywny fenomen – związany jest z jednym 

jedynym punktem widzenia; obiektywna teoria 
fizykalna ten punkt pomija  

 

 

Punkt widzenia czyli pojmowanie 

subiektywne i obiektywne: 

• Parafraza pytania tytułowego: Jak to jest 

dla nietoperza być nietoperzem?  

• „jak to jest” – pytanie o analogie - ≠ „co [w 

naszym doświadczeniu] przypomina” 
doświadczenie nietoperza  

• „jak to jest” = „jak to jest dla samego 

podmiotu [nietoperza]” doznawać to, czego 
doznaje  

 

 

Punkt widzenia czyli pojmowanie 

subiektywne i obiektywne Cd.: 

• po to aby pojąć jak to jest być nietoperzem trzeba 

przyjąć jego punkt widzenia  

• Echolokacja nietoperzy ≠ jakiś z naszych zmysłów 

[możemy sobie jedynie wyobrażać]  

• o ile mogę sobie wyobrazić niektóre stany, to 

mogę w ten sposób dowiedzieć się co by dla mnie 
znaczyło zachowywać się jak nietoperz ale nie, jak 
to jest dla nietoperza być nietoperzem dlatego, że 
jestem ograniczony do zasobów własnego umysłu  

 

 

Punkt widzenia czyli pojmowanie 

subiektywne i obiektywne – 

odwoływanie się do ogółów: 

• Możemy nietoperzowi przypisać pewnego typu 

doznania/stany mentalne 

→

 w ten sposób 

opisujemy go ogólnie [porządkując] ale 
subiektywnego charakteru jego doznań nie 
możemy poznać  

• Poprzez odwołanie się do bardziej ogólnych 

własności i skutków opisuje się nasze 
indywidualne dla nas/naszego gatunku punkty 
widzenia  

 

 

Punkt widzenia czyli pojmowanie 

– problem obiektywizacji:  

• Doświadczenie 

→

 zrozumiałe w pełni w 

swym subiektywnym charakterze tylko z 
jednego punktu widzenia 

→

 żadne przejście 

do większej obiektywności [tzn. do 
mniejszego związku ze szczególnym 
punktem widzenia] nie przybliża nas do 
rzeczywistej natury tego zjawiska  

 

 

Postulaty T. Nagela: 

• Należy  szukać  nowych  pojęć  i  metod  – 

jakiejś 

fenomenologii 

obiektywnej, 

niezależnie od empatii czy wyobraźni  

• Np. spróbować rozwinąć pojęcia służące do 

wyjaśnienia 

osobie 

od 

urodzenia 

niewidomej na czym polega widzenie  

• Poświęcenie uwagi temu, co subiektywne i 

temu, co obiektywne  

 

 

Dziękuje za uwagę  

* Koniec *