144
Piaskowce glaukonitowe w potoku Szczawa
5494
Lokalizacja:
województwo podkarpackie
powiat jasielski
gmina Osiek Jasielski
miejscowoϾ Mrukowa
Rejon geograficzny:
Zewnêtrzne Karpaty Zachodnie
Beskidy Œrodkowe
Beskid Niski
Jednostka geologiczna:
Zewnêtrzne Karpaty fliszowe
p³aszczowina magurska
4534
Nowy ¯migród
K¹ty
W potoku Szczawa, w miejscowoœci Mrukowa w po-
wiecie jasielskim, ods³ania siê profil warstw magurskich
w facji glaukonitowej, zwanej piaskowcami z W¹tkowej.
Ogniwo to nale¿y do p³aszczowiny magurskiej, a jego
wiek datuje siê na oligocen (oko³o 34 - 23 mln lat temu).
W sk³adzie mineralnym piaskowców z W¹tkowej stwierdzo-
no kwarc, muskowit, skalenie, glaukonit i drobne okruchy
rogowców oraz mu³owców. Spoiwo piaskowców jest kal-
cytowe, czasami zawiera niewielk¹ iloœæ minera³ów ilastych
(spoiwo margliste). Wystêpuj¹cy w piaskowcach glaukonit
mo¿e niekiedy dominowaæ (w iloœci nawet do 60%). Ziarna
tego minera³u s¹ ciemnozielone, kuliste lub tworz¹ kseno-
morficzne wype³nienia miêdzy ziarnami kwarcu.
Piaskowce ods³aniaj¹ce siê w korycie potoku wystêpuj¹
w grubych i bardzo grubych ³awicach, których mi¹¿szoœæ
dochodzi nawet do kilku metrów. Zapadaj¹ pod k¹tem 40
- 45° na po³udnie. W wielu grubych ³awicach powszechna
jest amalgamacja. Piaskowce s¹ grubo- i œrednioziarniste, a
buduj¹ce je ziarna s¹ pó³obtoczone, b¹dŸ pó³ostrokrawêdziste.
Rozmiar wiêkszoœci ziarn kwarcu nie przekracza 0,1 cm;
jedynie w sp¹gowych czêœciach ³awic ich wielkoœæ mo¿e
dochodziæ nawet do 1 - 2 cm (uziarnienie frakcjonalne). Ska³y
te s¹ barwy jasnopopielatej, z ciemniejszymi przebarwienia-
mi zwi¹zanymi z wystêpowaniem glaukonitu; na powierzch-
niach zwietrza³ych kolor zmienia siê w brunatno¿ó³ty, a
ska³a rozsypuje siê. Oprócz uziarnienia frakcjonalnego, na
przekrojach ³awic zobaczyæ mo¿na laminacjê równoleg³¹ i
warstwowanie przek¹tne, jednak w wiêkszoœci ³awic pia-
skowce s¹ masywne.
Utwory te powsta³y wskutek depozycji ze sp³ywów
piaszczystych (o ma³ej zawartoœci frakcji drobnoziarnistej),
znosz¹cych materia³ okruchowy z nasypu litoralnego na
dno basenu. Grube ³awice piaskowców przedzielone s¹
wk³adkami szarozielonych, grubo³upliwych mu³owców,
których udzia³ w opisywanym ods³oniêciu nie przekracza
10%.
Mi¹¿szoœæ kompleksu piaskowców z W¹tkowej siêga 800
- 1300 metrów; w opisywanym ods³oniêciu zobaczyæ mo¿na
oko³o 100 metrowy profil ich wy¿szej czêœci.
Obiekt znajduje siê w malowniczym potoku Szczawa,
którego zbocza poroœniête s¹ lasem mieszanym. Woda
wyerodowa³a w korycie wiele przeg³êbieñ i niewielkich
kaskad, wcinaj¹c siê w grube ³awice piaskowca i tworz¹c
urokliwy zak¹tek. Aby dojœæ do opisywanego ods³oniêcia
nale¿y z Mrukowej udaæ siê œcie¿k¹, w górê potoku Szczawa,
w kierunku po³udniowo-zachodnim oko³o 1,5 km.
W pobli¿u znajduje siê zielony szlak turystyczny wiod¹cy
z Nowego ¯migrodu do Folusza oraz zabytkowa kaplica z
droga krzy¿ow¹ i œladami dawnej warowni.
The glauconitic sandstones
in the Szczawa Stream
In Mrukowa village the succession of the Magura Beds
developed in glauconitic facies crops out in the Szczawa
Stream bed.
The succession bears the name “the W¹tkowa Sand-
stones” and was deposited in the Oligocene (34-23 Ma ago)
in the Magura basin. Rock is thick- and very thick-bedded (in-
dividual beds are up to several meters thick). Beds dip to the
south at 40-45°. Sandstones are coarse- to medium-grained
(mean grain diameter is below 0.1 centimeters but may reach
1-2 centimeters in bottom parts of layers), clastic material is
semi-rounded to semi-angular. Mineral composition includes
quartz, muscovite, feldspars and fine grains of lydites and mud-
stones, all cemented with calcite and glauconite (up to even
60%), locally also with clay minerals. Glauconite is dark-green
and form spherules or xenomorphic fillings of intergranular
spaces. Color of the sandstones depends on mineral compo-
sition: from light-ash-grey to dark if glauconite is abundant.
Weathered surfaces become brownish-yellow, weathering is
4532
1
2
3
