untitled

BUDUJEMY DOM

1–2/2010

Fundamenty

BUDUJEMY BEZ

B}DÓW – B

Od fundamentów zale

ĝy statecznoĂÊ

budynku i

bbezpieczeñstwo jego miesz-

ñców, abbïÚdy popeïnione na tym

etapie budowy bardzo trudno popra-
wi

Ê wbgotowym juĝ domu.

Nie ma jednego idealnego rozwi

Èzania

– warto jak najlepiej dostosowa

fundamenty do warunków grunto-
wych, cech budynku (przede wszyst-
kim jego masy) czy oczekiwanego
tempa prac budowlanych.
Poza klasycznym fundamentem zag

ïÚ-

bionym poni

ĝej strefy przemarzania

Ústo moĝna wybraÊ jego tañszÈ,

ïytko zagïÚbionÈ odmianÚ lub teĝ

ĝelbetowÈ pïytÚ noĂnÈ pod caïym
budynkiem. Sporadycznie, gdy warun-
ki gruntowe s

È bardzo zïe, konieczne

jest posadowienie domu na palach
lub studniach si

ÚgajÈcych do gïÚboko

ïoĝonych noĂnych warstw gruntu.

Decyzj

Ú obzmianie sposobu funda-

mentowania mo

ĝe podjÈÊ jedynie

uprawniony konstruktor.

Jaros

ïaw Antkiewicz

konsultacja Cezary Jankowski

Podstawy

domu

Fundamenty tradycyjne

Najcz

ÚĂciej fundament skïada siÚ zbĝelbetowej ïawy fundamento-

wej, zwykle szeroko

ĂÊ od 50 do 100bcm ibwysokoĂÊ 30–50 cm; na ta-

kich

ïawach stawia siÚ ĂcianÚ fundamentowÈ najczÚĂciej szerokoĂci

ok. 30 cm – betonowan

È wbdeskowaniu lub murowanÈ. Na Ăcianach

fundamentowych – po u

ïoĝeniu poziomej izolacji przeciwwilgocio-

wej – opiera si

Ú Ăciany nadziemnej czÚĂci budynku.

Wykop

ïÚbokoĂÊ posadowienia

awy fundamentowe zazwyczaj zaleca siÚ opieraÊ poniĝej strefy prze-
marzania gruntu, która na wi

ÚkszoĂci terytorium Polski siÚga ok. 1bm

poni

ĝej poziomu terenu (rys. 1). Posadowienie na takiej gïÚbokoĂci

jest uzasadnione zw

ïaszcza wbgruntach wysadzinowych, które zwiÚk-

szaj

È swojÈ objÚtoĂÊ pod wpïywem mrozu. ½ródïem uszkodzeñ fun-

damentu mo

ĝe byÊ zarówno ich parcie, jak ibnierównomierne osiada-

nie gruntu po rozmarzni

Úciu. Wysadzinowe sÈ wszystkie grunty za-

wieraj

Èce duĝe iloĂci drobnych czÈstek – gïównie grunty gliniaste

oraz wszystkie grunty organiczne (np. zawieraj

Èce torf).

bwielu miejscach wystÚpujÈ jednak grunty niewysadzinowe (np.

grube przepuszczalne piaski) i

bwówczas dopuszczalne jest posado-

wienie p

ïytkie, na gïÚbokoĂci 50–60 cm. Obtym, czy to moĝliwe,

btakĝe czy zmianÚ fundamentów na pïytsze moĝna wprowadziÊ

bprojekcie katalogowym, musi zdecydowaÊ projektant, uwzglÚd-

¥ciany zewnÚtrzne

Fundamenty

fot. M. Szymanik

031-038_BD1_2_fundamenty.indd 31

2009-12-28 12:31:10

BUDUJEMY DOM

1–2/2010

BUDUJEMY BEZ B

}DÓW – B

niaj

Èc warunki panujÈce na dziaï-

ce oraz obci

Èĝenia wywierane

przez budynek.

Najcz

ÚĂciej domy jednorodzin-

ne maj

È jednak zdecydowanie

„przewymiarowane” fundamenty,
co zwi

Úksza koszty. Wbduĝej mie-

rze wynika to tak

ĝe zbpopularno-

Ăci projektów gotowych (katalogo-
wych), których twórcy wol

È przy-

ÈÊ rozwiÈzania jak najbardziej

uniwersalne, niewymagaj

Èce ada-

ptacji projektu.

Wyznaczanie wykopu
Po wytyczeniu budynku przez geo-
det

Ú ekipa wykonawcza moĝe wy-

znaczy

Ê obrys wykopu. Wskazane jest, by

przysz

ïy wykonawca byï obecny na placu bu-

dowy w

bczasie pracy geodety – zapobiegnie

to w

ÈtpliwoĂciom, co oznaczajÈ wbite przez

niego paliki.

Fundamenty wyznacza si

Ú za pomocÈ tzw.

ïaw drutowych, czyli cienkich drutów, ĝyïki
lub sznurków napi

Útych miÚdzy palikami

tak, by w

brazie potrzeby moĝna je byïo zdjÈÊ,

bpotem zaïoĝyÊ ponownie.

ĝne jest dokïadne wyznaczenie kÈtów,

btakĝe wypoziomowanie dna wykopu, gór-

nej kraw

Údzi ïaw oraz Ăcian fundamento-

wych. Wszelkie niedok

ïadnoĂci utrudniajÈ

bowiem pó

ěniejsze stawianie Ăcian. Do

sprawdzenia wypoziomowania odleg

ïych

punktów (np. oddalonych o

bkilkanaĂcie me-

trów) najlepiej u

ĝyÊ tzw. wÚĝa wodnego.

Co kopark

È, abco rÚcznie?

Do wykonania wykopu pod dom jednorodzin-
ny zwykle wystarcza wynaj

Úcie niewielkiej

koparki, która mo

ĝe wybieraÊ ziemiÚ takĝe

ÈskÈ ïyĝkÈ obszerokoĂci 40–60bcm. Koparka

pozwala na wykonanie stosunkowo w

Èskiego

wykopu (szczególnie w

bspoistych gruntach),

btakĝe doĂÊ dokïadne wyrównanie jego dna.

Warto od razu wyznaczy

Ê miejsce na ukopanÈ

ziemi

Ú – tak by jej haïda nie przeszkadzaïa

bporuszaniu siÚ po placu budowy.

Na terenie uzbrojonym lepiej pracowa

bardzo ostro

ĝnie, bo trasy rurociÈgów ibkabli

betonowa
podbudowa
pod

ïogi na gruncie

grubo

Ăci 10–15 cm

warstwa
ĝwiru stanowi
dodatkow

È izolacjÚ

przeciwwilgociow

È,

ale zwykle
zast

Úpuje jÈ po

prostu grubsza
warstwa
zag

Úszczonego

piasku lub pospó

ïki

wykop

szalunek

ïawy

fundamentowej

musi by

starannie

wykonany

bwypoziomowany

zbrojenie

ïawy

fundamentowej – najcz

ÚĂciej

4 pr

Útów Ărednicy 10–12 mm

powi

Èzane strzemionami

Ărednicy 6 mm wbrozstawie
co 30 cm

ïawa fundamentowa
ze zbrojonego betonu
co najmniej C 12/15
(dawniej B 15)

warstwa chudego

betonu grubo

Ăci

5–10 cm przyczynia

Ú do lepszego

roz

ïoĝenia naprÚĝeñ

bzabezpiecza

mieszank

Ú betonowÈ

przed

zanieczyszczeniem

gruntem

izolacja przeciwwilgociowa
ïaw fundamentowych zblepiku
asfaltowego i

bpapy chroni

Ăciany fundamentowe przed
podci

Èganiem kapilarnym

Ăciana fundamentowa – monolityczna betonowa lub
murowana (najcz

ÚĂciej zbbloczków betonowych)

izolacja cieplna

Ăcian fundamentowych ze

styropianu lub polistyrenu ekstrudowanego
grubo

Ăci 10–15 cm

pionowa izolacja przeciwwilgociowa

Ăcian

fundamentowych wykonana z

bmas bitumicznych,

pap asfaltowych lub folii hydroizolacyjnych

poni

ĝej strefy przemarzania

bstrefie przemarzania

Najbardziej uniwersalne, bo mo

ĝliwe do zastosowania

na wszystkich gruntach no

Ănych. NajczÚĂciej stosowa-

ne i

bprzez to najlepiej znane wykonawcom

ĝliwe do zastosowania tylko

bgruntach niewysadzinowych,

bwiÚc przede wszystkim na piaskach

ĂÊ pracochïonne ze wzglÚdu na gïÚbokoĂÊ wykopów.

Ziemi

Ú zbwykopów trzeba gdzieĂ skïadowaÊ aĝ do uĝycia

jej do zasypania fundamentów

Przeci

Útnie obpoïowÚ mniejszy zakres

robót ziemnych

ĝycie materiaïu jest duĝe, co podnosi cenÚ, ale ostatecz-

ny koszt w

bduĝej mierze zaleĝny od kosztów robocizny

Przeci

Útnie obpoïowÚ mniejsze zuĝy-

cie materia

ïów

Odpowiednie pod domy podpiwniczone, pod które i

btak

trzeba wykona

Ê stosunkowo gïÚbokie wykopy; Ăciany

fundamentowe s

È wtedy Ăcianami piwnicznymi

Rozwi

Èzanie niemoĝliwe wbdomach

podpiwniczonych

Rys. 1. Strefy przemarzania
gruntów w

bPolsce. Niektóre grunty zwiÚkszajÈ swojÈ

obj

ÚtoĂÊ, gdy zamarza zawarta wbnich woda: powstajÈ

wówczas tzw. wysadziny mrozowe

Zalety i

bwady ïaw fundamentowych zaleĝnie od gïÚbokoĂci posadowienia wbgruncie

zasypka wykonana najcz

ÚĂciej

bziemi zbwykopów lub lepiej

pospó

ïki zagÚszczanej

warstwami o

bgruboĂci nie

Úkszej niĝ 30 cm

ziemia urodzajna (humus)

Rys. 2. Posadowienie budynku na

ïawach opartych poniĝej strefy przemarzania gruntu

031-038_BD1_2_fundamenty.indd 32

2009-12-22 15:42:45

BUDUJEMY DOM

1–2/2010

Fundamenty

mog

È bardzo odbiegaÊ od tej wyznaczonej na

planach. Cz

Ústo teĝ wykop pod same ïawy fun-

damentowe wykonuje si

Ú rÚcznie.

Uwaga! Konieczne mo

ĝe byÊ umocnienie ïa-

two osypuj

Ècych siÚ Ăcian gïÚbokich wyko-

pów, w

bktórym majÈ pracowaÊ robotnicy wy-

konuj

Ècy ïawÚ ibmurarz wznoszÈcy ĂcianÚ

fundamentow

È.

Deskowanie
awy fundamentowe najczÚĂciej wykonuje
si

Ú wbdeskowaniu. Tylko wbgruntach spo-

istych mo

ĝe wystarczyÊ wykonanie wykopu

równego szeroko

Ăci ïaw ibwyïoĝenie go fo-

È, aby Ăwieĝa mieszanka betonowa nie

miesza

ïa siÚ zbziemiÈ ibby nie odpïywaïa

bniej do gruntu woda potrzebna do wiÈza-

nia. Foli

Ú nastÚpnie wywija siÚ na wierzch

ïaw fundamentowych – tworzy warstwÚ
izolacji przeciwwilgociowej.

Deskowania wymagaj

È teĝ monolityczne

betonowe

Ăciany fundamentowe. JeĂli jed-

nak wystarcza p

ïytki „oszczÚdnoĂciowy”

fundament oraz nie ma potrzeby wykony-

wania

ïaw (np. wblekkim domu drewnia-

nym lub szkieletowym), to projekt mo

ĝe

przewidywa

Ê fundament wbogóle bez ïaw,

Ăcianami wylewanymi bezpoĂrednio

bwykopie zabezpieczonym foliÈ. Wówczas

deskowanie jest potrzebne tylko w

bczÚĂci

nadziemnej.

Wykonanie deskowania jest do

ĂÊ praco-

ïonne ibwymaga uĝycia pewnej iloĂci

drewna, dlatego warto rozwa

ĝyÊ wypoĝy-

czenie gotowego szalunku z

bwypoĝyczalni

sprz

Útu budowlanego.

Rys. 3. P

ïytki fundament „oszczÚdnoĂciowy”

Rys. 4.

awa drutowa pozwala precyzyjnie wyznaczyÊ fundamenty.

Wyznaczaj

Èc trójkÈty obproporcjach boków 3:4:5, moĝna ponadto

sprawdzi

Ê, czy wbmiejscu przeciÚcia drutów zachowane sÈ kÈty proste

Rys. 5. W

Èĝ wodny – najprostsze urzÈdzenie do sprawdzania, czy dwa od-

leg

ïe punkty znajdujÈ siÚ na tym samym poziomie. ¿eby jego wskazania

ïy miarodajne, wÈĝ powinien byÊ dokïadnie wypeïniony wodÈ (bez pÚ-

cherzyków powietrza)

Ăciana fundamentowa – monolityczna
betonowa lub murowana (najcz

ÚĂciej

bbloczków betonowych)

punkt sta

ïy, wzglÚdem

którego chcemy
wypoziomowa

Ê kolejny

pion murarski

miejsce zaczepienia
drutów lub sznura
zaznacza si

Ú karbem lub

wbitym gwo

ědziem

ïupki ibdeski ïawy muszÈ

Ê dokïadnie wypionowane

bwypoziomowane

szukany punkt

betonowa podbudowa
pod

ïogi na gruncie gruboĂci

10–15

bcm

podbudowa z

bzagÚszczonego

piasku, pospó

ïki lub ĝwiru

folia zabezpiecza

beton przed

mieszaniem si

bziemiÈ zbwykopu

deskowanie

zabezpieczaj

Èce

jedynie górn

kraw

Údě wykopu

ïawa zbbetonu

zbrojonego

zag

ïÚbiona wbgruncie

na 50–60

bcm

folia po wywini

Úciu na wierzch

ïawy tworzy ciÈgïÈ warstwÚ izolacji
przeciwwilgociowej

031-038_BD1_2_fundamenty.indd 33

2009-12-22 15:43:02

BUDUJEMY DOM

1–2/2010

BUDUJEMY BEZ B

}DÓW – B

Wykonanie

ïaw ibĂcian

fundamentowych

awy fundamentowe wykonuje siÚ zbbeto-
nu zbrojonego – dok

ïadnie wedïug projek-

tu, w

bktórym powinny byÊ okreĂlone ich

wymiary, klasa betonu oraz ilo

ĂÊ, gruboĂÊ

bukïad zbrojenia.

Natomiast

Ăciany fundamentowe moĝna

wykona

Ê zbnastÚpujÈcych materiaïów:

bloczki betonowe z

bbetonu dobrej jakoĂci:

maj

È bardzo duĝÈ wytrzymaïoĂÊ na Ăciskanie

oraz nisk

È nasiÈkliwoĂÊ, nie zapewniajÈ jed-

nak izolacyjno

Ăci termicznej;

fundamentowe bloczki keramzybetonowe

– mniej wytrzyma

ïe ibbardziej wraĝliwe na

dzia

ïanie wody (lepiej ich nie stosowaÊ na

fundamenty budynków, wokó

ï których wody

gruntowe si

ÚgaÊ mogÈ okresowo powyĝej

ïaw), jednak lepiej izolujÈ cieplnie;

beton uk

ïadany wbdeskowaniu (wbnaro-

ĝach bywa zbrojony) – fundament jest bardzo

wytrzyma

ïy ibnajlepiej zabezpiecza przed

przenikaniem wody (nie ma spoin, a

bdo beto-

nu mo

ĝna zastosowaÊ specjalne dodatki

uszczelniaj

Èce), jednak wykonanie deskowa-

nia jest do

ĂÊ pracochïonne;

pustaki zasypowe, które po ustawieniu

wype

ïnia siÚ mieszankÈ betonowÈ, dla której

È tzw. szalunkiem traconym (czyli takim,

którego si

Ú nie rozbiera), to najmniej kïopot-

liwy sposób wykonania fundamentu;

kszta

ïtki styropianowe, które ustawia siÚ

podobnie jak pustaki zasypowe, a

bnastÚpnie

wype

ïnia mieszankÈ betonowÈ; po jej zwiÈza-

niu uzyskuje si

Ú ĂcianÚ betonowÈ obustronnie

izolowan

È styropianem, który podobnie jak

pustaki zasypowe s

È szalunkiem traconym.

Pod

ïoga na gruncie

Kiedy fundament jest gotowy, mo

ĝna przystÈ-

Ê do wykonywania podïogi na gruncie – zwy-

kle najpierw samej podbudowy, a

bpozostaïe

warstwy uk

ïada siÚ dopiero po wykonaniu in-

stalacji. Pod

ïogi na gruncie najczÚĂciej ociepla

Ú styropianem. Jego warstwa nie powinna byÊ

cie

ñsza niĝ 10bcm, abwbdomach zbogrzewaniem

pod

ïogowym oraz energooszczÚdnych zaleca

Ú nawet 15–20bcm.

Wykop w

bdomu podpiwniczonym musi byÊ na

tyle szeroki, by zmie

Ăcili siÚ wbnim robotnicy

awa fundamentowa betonowana wbdeskowa-

niu. Jego górna kraw

Údě, która wyznacza górnÈ

powierzchni

Ú ïawy, powinna byÊ dokïadnie wypo-

ziomowana

¥ciany fundamentowe zbróĝnych materiaïów: a) bloczków betonowych; b) betonowane wbdeskowaniu; c) betonowane wbszalunku traconym zbpustaków zasypo-

wych... d) ...i

bwbszalunku zbksztaïtek styropianowych

fot. Hydrostop

fot. T

echbud

fot. Thermodom

fot. M. Szymanik

fot. Atlas

fot. Archiwum KBD

031-038_BD1_2_fundamenty.indd 34

2009-12-22 15:43:13

BUDUJEMY DOM

1–2/2010

Fundamenty

btrudnych warunkach warto kierowaÊ siÚ

nie tylko cen

È materiaïu na podbudowÚ.

– Podbudowa z

bpiasku nie chroni przed

podci

Èganiem wilgoci gruntowej (izolacjÚ za-

pewnia wy

ïÈcznie folia). Piasek powinien

Ê starannie ubity, ale zbyt intensywne me-

chaniczne jego zag

Úszczanie moĝe spowodo-

Ê pÚkanie Ăcian fundamentowych.

– Podbudowa ze

ĝwiru pïukanego lub

ïucznia jest droga, ale dodatkowo chroni

przed podci

Èganiem wilgoci, moĝe teĝ peïniÊ

funkcj

Ú warstwy drenaĝowej, co jest waĝne

bwilgotnych gruntach. ¿wir musi byÊ czy-

sty, bez domieszki gliny czy ziemi urodzaj-
nej, bo inaczej b

Údzie podciÈgaï wodÚ.

– Pospó

ïka, czyli mieszanina piasku ibĝwiru,

nie chroni przed wilgoci

È, jednak ïatwo jÈ za-

ÚĂciÊ.

Izolacje fundamentu i

bpodïogi

bkaĝdym budynku bardzo waĝna jest ciÈgïoĂÊ

wszystkich warstw izolacyjnych – zarówno
izolacji cieplnej, jak i

bprzeciwwilgociowej.

Izolacja przeciwwilgociowa.

¥ciany ibïawy

wymagaj

È izolacji poziomej ibpionowej:

pozioma oddziela

ĂcianÚ nadziemia od

maj

Ècej kontakt zbgruntem Ăciany fundamen-

towej, na której si

Ú opiera. Chroni Ăciany

nadziemia przed podci

Èganiem wilgoci

bgruntu. Po wyrównaniu górnej powierzchni

Ăciany fundamentowej izolacjÚ tÚ ukïada siÚ
z

bdwóch warstw papy na lepiku lub zbfolii

izolacyjnej,

pionowa chroni przed przenikaniem wil-

goci przez

ĂcianÚ fundamentowÈ.

bbudynkach bez piwnic izolacjÚ pionowÈ

wykonuje si

Ú najczÚĂciej zb2–3bwarstw lepiku

lub innej masy bitumicznej.

bbudynkach podpiwniczonych izolacja

taka nie b

Údzie wystarczajÈca, jeĂli na dziaïce

wody gruntowe okresowo podnosz

È siÚ powy-

ĝej poziomu ïaw. Wbtakich warunkach grunto-
wych lepiej zrezygnowa

Ê zbpiwnic, abjeĂli sÈ

niezb

Údne, zamówiÊ indywidualny projekt zde-

cydowanie solidniejszej izolacji, tzw. przeciw-
wodnej, oraz drena

ĝu odwadniajÈcego wokóï

budynku, przystosowany do konkretnych wa-
runków gruntowych i

bpotem dopilnowaÊ bar-

dzo starannego wykonania takiej izolacji.

Uwaga! Same folie wyt

ïaczane (kubeïkowe)

nie wystarczaj

È jako izolacja przeciwwilgo-

ciowa, trzeba tak

ĝe pamiÚtaÊ obuïoĝeniu ich

ïaĂciwÈ stronÈ.

Warstwy izolacji przeciwwilgociowej pod-

ïogi, zwykle wykonywane zbfolii budowlanej,
musz

È byÊ szczelne. Dlatego foliÚ ukïada siÚ

bmin. 15bcm zakïadem, niekiedy dodatkowo

ïÈczÈc je taĂmÈ dwustronnÈ. Ponadto folia
powinna by

Ê wywiniÚta co najmniej 15bcm

ĂcianÚ budynku (rys. 6).

Izolacja cieplna. Jest najskuteczniejsza, je

Ăli

tworzy ci

ÈgïÈ warstwÚ na Ăcianie fundamento-

wej oraz opartej na niej

Ăcianie zewnÚtrznej.

Dlatego najlepiej, je

Ăli Ăciana fundamentowa

jest izolowana po stronie zewn

Útrznej (war-

stw

È polistyrenu ekstrudowanego lub twarde-

go styropianu o

bobniĝonej nasiÈkliwoĂci) abjej

izolacja

ïaczy siÚ zbizolacjÈ Ăciany nadziemia.

Warto pami

ÚtaÊ, ĝe równieĝ Ăciany funda-

mentowe wymurowane z

bbloczków keramzy-

betonowych maj

È gorsze wïaĂciwoĂci izola-

cyjne ni

ĝ docieplone odrÚbnÈ warstwÈ mate-

ria

ïu izolacyjnego.

Rozwi

Èzania szczególne

Niekiedy rezygnuje si

Ú zbwykonania podkïadu

betonowego pomi

Údzy warstwÈ podbudowy

bizolacjÈ termicznÈ podïogi. To szczególnie

popularne w

bdomach obbardzo lekkiej kon-

strukcji – szkieletowych i

bdrewnianych. Tam

pod

ïoga nie jest obciÈĝana Ăcianami dziaïowy-

mi o

bduĝej masie, na podïodze nie opiera siÚ

tak

ĝe stempli podtrzymujÈcych deskowanie

Úĝkiego ĝelbetowego stropu itp. DecyzjÚ obta-

kim uproszczonym sposobie wykonania pod-
ïogi powinien podjÈÊ konstruktor, uwzglÚd-
niaj

Èc stabilnoĂÊ ibnoĂnoĂÊ gruntu oraz prze-

widywane obci

Èĝenia.

Do izolacji cieplej pod

ïogi na gruncie moĝ-

na u

ĝyÊ takĝe innych (wymienionych niĝej)

materia

ïów zamiast styropianu:

polistyren ekstrudowany – bardziej wy-

trzyma

ïy mechanicznie ibmniej nasiÈkliwy od

Fundamenty
punktowe

Rol

Ú fundamentu mogÈ peïniÊ zagïÚbione

bgruncie sïupki (monolityczne betonowe

lub murowane). Pozwala to bardzo ograni-
czy

Ê zakres prac ibzuĝycie materiaïów. Moĝna

bten sposób posadawiaÊ drewniane tarasy,

pergole, wiaty itp., a

bnawet caïe lekkie bu-

dynki szkieletowe (stalowe lub drewniane),

podk

ïad betonowy (szlichta)

4–7

bcm, zaleĝnie od przewidy-

wanych obci

Èĝeñ np. Ăcianami

dzia

ïowymi

warstwa folii budowlanej chro-

Èca przed wilgociÈ oraz wni-

kaniem mieszanki betonowej

pomi

Údzy pïyty styropianu

styropian odmiany odpornej na

Ăciskanie (zwykle EPS 100)

izolacja przeciwwilgociowa

bfolii budowlanej

ïyta betonowa gruboĂci

ok. 10 cm

podbudowa z

bzagÚszczonego

piasku,

ĝwiru, tïucznia lub po-

spó

ïki – 15–30 cm

Rys. 6. W

ïaĂciwy ukïad warstw podïogi zapewnia jej stabilnoĂÊ, zapobiega przenikaniu wilgoci

gruntowej do wn

Útrza, abtakĝe stratom ciepïa

Izolacja coko

ïu fundamentu powinna byÊ wyko-

nana z

bwytrzymaïego ibnienasiÈkliwego materia-

ïu takiego jak polistyren ekstrudowany

fot. DOW P

lska

031-038_BD1_2_fundamenty.indd 35

2009-12-22 15:43:37

BUDUJEMY DOM

1–2/2010

BUDUJEMY BEZ B

}DÓW – B

styropianu, jednak zdecydowanie dro

ĝszy. Pïyty zbpolistyrenu ekstru-

dowanego bywaj

È teĝ ukïadane bezpoĂrednio na warstwie podbudowy,

bnie na pïycie betonowej. Podïoga ma wówczas mniej warstw, ale

bdrugiej strony jej podbudowa musi byÊ stabilniejsza, abto oznacza

Ústo koniecznoĂÊ uĝycia frakcjonowanego kruszywa lepszej jakoĂci;

ïyty zbtwardej weïny mineralnej majÈ wbstanie suchym podob-

È izolacyjnoĂÊ termicznÈ co styropian. Jednak nie sÈ one popularne

ze wzgl

Údu na wysokÈ cenÚ ibstosunkowo duĝÈ nasiÈkliwoĂÊ;

warstwa kruszywa o

bdobrych wïaĂciwoĂciach termoizolacyj-

nych – najcz

ÚĂciej jest to keramzyt. Takie kruszywo jest niestety sto-

sunkowo drogie, a

bzbpowodu gorszej izolacyjnoĂci termicznej niĝ sty-

ropian konieczna jest warstwa 3–4-razy grubsza. Je

Ăli jednak warunki

pozwalaj

È na rezygnacjÚ zbwarstwy betonu uïoĝonej na podbudowie,

to zastosowanie keramzytu zmniejsza liczb

Ú warstw podïogi, praco-

ïonnoĂÊ ibczas jej wykonania.

ïyta fundamentowa

Zamiast tradycyjnego fundamentu mo

ĝna zastosowaÊ pïytÚ wykonanÈ ze

zbrojonego betonu. Posadowienie jest wówczas bardzo p

ïytkie, co ograni-

cza zakres prac ziemnych. Odpowiednio ocieplona p

ïyta fundamentowa

jest zarazem gotow

È podïogÈ na gruncie, co przyspiesza pracÚ. Dla domu

posadowionego na p

ïycie, abnie tradycyjnym fundamencie, mniej groěne

jest nierównomierne osiadanie gruntu. W

btakim domu obciÈĝenia roz-

ïadajÈ siÚ na bardzo duĝÈ powierzchniÚ, dlatego jest ona czÚsto stoso-

wana na gruntach o

bniewielkiej noĂnoĂci.

ïyta moĝe byÊ specjalnie zaprojektowana jako ogrzewana (tzw. fun-

dament grzewczy) – p

ïyta obduĝej masie, oddzielona od gruntu grubÈ

warstw

È izolacji jest wówczas Ăwietnym akumulatorem ciepïa.

ïyta fundamentowa musi byÊ indywidualnie zaprojektowana,

buwzglÚdnieniem noĂnoĂci gruntu, abtakĝe ukïadu Ăcian wewnÚtrz-

nych i

binnych elementów budynku (sïupy, kominy), które bÚdÈ siÚ na

niej opiera

Ê, gdyĝ wbmiejscu ich oparcia konieczne jest dodatkowe

zbrojenie.

Jako rozwi

Èzanie mniej znane wbbudownictwie jednorodzinnym,

fundament p

ïytowy wymaga teĝ wyĝszych kwalifikacji od ekipy bu-

dowlanej i

b trudno znaleěÊ obeznanych zbniÈ wykonawców.

bczym trzeba pamiÚtaÊ wbczasie wykonywania

fundamentów?

Warunki gruntowo-wodne na dzia

ïce. Wprawdzie nie ma dwóch dzia-

ïek obidentycznych warunkach gruntowych, ale zanim zacznie siÚ budo-
w

Ú, warto spytaÊ sÈsiadów, czy ibjakie mieli problemy zbposadowieniem

swoich domów, jak wysoko jest w

bokolicy woda wbstudniach ibczy zda-

rzaj

È siÚ zalania piwnic. Wbrazie jakichkolwiek wÈtpliwoĂci przed rozpo-

Úciem budowy warto zleciÊ specjaliĂcie badanie geotechniczne gruntu.

Údzie to tañsze niĝ komplikacje spowodowane niekorzystnymi warun-

kami gruntowymi ju

ĝ podczas trwania budowy.

Zabezpieczenia wykopów
Wykopy, zw

ïaszcza obpionowych Ăcianach, to zagroĝenie dla bezpie-

cze

ñstwa osób poruszajÈcych siÚ wbich pobliĝu. Warto siÚ upewniÊ,

czy wykopy pod nasz przysz

ïy dom sÈ naleĝycie zabezpieczone, czy

Zalety

Wady

Sposób na fundamentowanie na
gruntach o

bsïabej noĂnoĂci albo

niestabilnych, np. na terenach szkód
górniczych lub te

ĝ wbterenie

skalistym, gdzie wykonywanie
g

ïÚbokich wykopów jest trudne. Jest

tak

ĝe dobrym rozwiÈzaniem, gdy

lustro wód gruntowych znajduje si

ïytko pod powierzchniÈ.

Wymaga indywidualnego
projektu lub adaptacji
projektu powtarzalnego
(z

bkatalogu). Od projektanta

wymaga du

ĝej starannoĂci,

musi on bowiem dostosowa

projekt do konkretnych
warunków gruntowych.

ïyta jest zarazem podïogÈ parteru.

Sposób fundamentowania
znany niewielu wykonawcom.

Ograniczony zakres prac ziemnych
– usuwamy ziemi

Ú urodzajnÈ oraz

ïadamy drenujÈcÈ warstwÚ ĝwiru.

Znacznie zu

ĝycie stali na

zbrojenie, co zwi

Úksza koszty

wykonania p

ïyty.

Hydroizolacja fundamentu: a) izolacja pozioma z

bpapy na lepiku; b) jako

izolacja pionowa wystarczaj

È zwykle 2–3bwarstwy masy bitumicznej; c) drenaĝ

opaskowy i

bfolia kubeïkowa pozwalajÈ odprowadziÊ wodÚ gromadzÈcÈ siÚ wo-

kó

ï fundamentu

ïyta fundamentowa zbbetonu zbrojonego

fot. Griltex P

lska

fot. Gutta P

lska

fot. Atlas

031-038_BD1_2_fundamenty.indd 36

2009-12-22 15:43:51

BUDUJEMY DOM

1–2/2010

Fundamenty

bpobliĝe nie majÈ dostÚpu osoby niepowo-

ïane, czy zbyt blisko krawÚdzi nie przejeĝ-
d

ĝajÈ pojazdy, które mogÈ naruszyÊ statecz-

ĂÊ skarp wykopu, albo teĝ czy materiaïy

budowlane nie s

È skïadowane zbyt blisko

wykopu (min. 0,5–1

bm).

Dok

ïadnoĂÊ wykonania deskowañ

Od dok

ïadnoĂci wykonania deskowañ zaleĝy

zachowanie zgodnych z

bprojektem wymiarów

bksztaïtów fundamentu pod budynek, abtakĝe

wypoziomowanie jego górnej powierzchni,
która b

Údzie podïoĝem do wykonania izolacji

przeciwwilgociowych, a

bpotem – podstawÈ do

murowania

Ăcian nadziemia.

Wypoziomowanie fundamentu
½le wypoziomowany fundament utrudnia
murowanie

Ăcian. Niewielkie nierównoĂci

ĝna zlikwidowaÊ, ukïadajÈc pierwszÈ war-

stw

Ú cegieï (bloczków, pustaków itp.) Ăcien-

nych na grubszej warstwie zaprawy.

Zag

Úszczanie podbudowy pod podïogÚ

ïoĝona na dnie wykopu warstwa tïucznia, ĝwi-

ru, piasku itp. stanowi

Ècego podbudowÚ pod

pod

ïogÚ nie bÚdzie miaïa wïaĂciwej noĂnoĂci,

Ăli nie zostanie naleĝycie zagÚszczona: moĝe

to powodowa

Ê pÚkanie podïogi wbgotowym

domu. Z

bzagÚszczaniem nie naleĝy teĝ przesa-

dza

Ê – zdarza siÚ, ĝe Ăciany fundamentowe pÚ-

kaj

È wbwyniku zbyt intensywnego mechanicz-

nego zag

Úszczania podbudowy.

Dylatacje
Wierzchnia, podposadzkowa warstwa pod

ïo-

gi na gruncie powinna by

Ê oddzielona od

Ăcian fundamentowych, aby nie przenosiïy
si

Ú pomiÚdzy nimi naprÚĝenia. Oddzielenie

to zapewnia si

Ú zwykle przez uïoĝenie

wzd

ïuĝ Ăcian pasków styropianu gruboĂci ok.

bcm. Wbprzypadku ogrzewania podïogowego

szczelinami dylatacyjnymi trzeba te

ĝ podzie-

Ê powierzchniÚ podkïadu podposadzkowe-

go. Naj

ïatwiej wykorzystaÊ listwy drewniane,

które usuwa si

Ú po zwiÈzaniu betonu,

bszczeliny wypeïnia siÚ trwale elastycznym

materia

ïem, np. piankÈ montaĝowÈ.

Wykonania dylatacji nale

ĝy dopilnowaÊ

ïaszcza wbduĝych otwartych pomieszcze-

niach, bo w

bmniejszych wykonanie dylatacji

wymuszaj

È oparte na fundamencie Ăciany

wewn

Útrzne (oczywiĂcie nie dotyczy to Ăcia-

nek stawianych na warstwie pod

ïogowej).

ÈgïoĂÊ izolacji przeciwwilgociowej

bdomach bez piwnic najwaĝniejsza dla sku-

teczno

Ăci ochrony przed wilgociÈ jest pozioma

izolacja przeciwwilgociowa fundamentów
i

bpodïóg, która chroni przed podciÈganiem wil-

goci zawartej w

bgruncie przez mury. Zawilgo-

cenie grozi za

Ă np. zagrzybieniem Ăcian.

ÈgïoĂÊ izolacji cieplnej

Brak ci

ÈgïoĂci izolacji cieplnej oznacza most-

ki termiczne, czyli miejsca intensywnej
ucieczki ciep

ïa. Wbtakich miejscach od stro-

ny pomieszcze

ñ moĝe wykraplaÊ siÚ wilgoÊ,

która mo

ĝe zawilgociÊ konstrukcjÚ Ăcian

bspowodowaÊ lokalne ich przemarzanie – ze

wszystkimi tego konsekwencjami (wilgo

bpomieszczeniu, niszczenie tynków, rozwój

ple

Ăni, zapach stÚchlizny).

Fundamenty pod schody zewn

Útrzne,

kominy, kominki, tarasy
Cho

Ê zwykle tego rodzaju fundamenty sÈ

oddylatowane od g

ïównych fundamentów

domu, to najcz

ÚĂciej wykonuje siÚ je wbtym

samym czasie. Szczególnie nale

ĝy obnich

pami

ÚtaÊ, jeĂli zamawiamy gotowy beton

bbetoniarni – transport niewielkiej iloĂci

mieszanki betonowej w

bpóěniejszym czasie

jest nieop

ïacalny.

Zbrojenia elementów betonowych
Przed rozpocz

Úciem betonowania kierownik

budowy powinien sprawdzi

Ê poprawnoĂÊ

wykonania zbrojenia – pó

ěniej nie da siÚ juĝ

go poprawi

Ê. Szczególnej uwagi wymaga

pod tym wzgl

Údem pïyta fundamentowa,

bktórej konieczne sÈ dodatkowe zbrojenia

bmiejscu oparcia wewnÚtrznych Ăcian

Ănych, kominów, sïupów itp.

zbrojona p

ïyta betonowa

Rys. 7. Schemat p

ïyty fundamentowej

izolacja przeciwwilgociowa

izolacja cieplna pod

ïogi

(10–15 cm)

warstwa podposadzkowa
(szlichta betonowa)

warstwa podbudowy
z

bzagÚszczonego piasku,

pospó

ïki lub ĝwiru

031-038_BD1_2_fundamenty.indd 37

2009-12-22 15:44:03

BUDUJEMY DOM

1–2/2010

BUDUJEMY BEZ B

}DÓW – B

Koszty

Koszt wykonania fundamentów i

bpodïogi na

gruncie mo

ĝna podaÊ jedynie szacunkowo,

dla typowych warunków. Przyjmujemy,

ĝe

obrys fundamentów to 10 × 15

bm, ponadto

oparcia na fundamencie wymagaj

È we-

Útrzne Ăciany noĂne obdïugoĂci ok. 25bm

oraz kominy.

awy fundamentowe sÈ szerokoĂci 50bcm

oraz wysoko

Ăci 30bcm. ¥ciany fundamentowe

maj

È szerokoĂÊ 25 cm.

Fundament na

ïawach opartych poniĝej po-

ziomu przemarzania gruntu
awy zbbetonu zbrojonego:

beton C 12/15 (B15) – 10 m

– 3000 z

stal zbrojeniowa – 300 kg – 800 z

robocizna – 1500–2000

bzï

¥ciana fundamentowa zbbloczków betono-
wych:

bloczki – 1400 szt. – 4500

bzï

zaprawa murarska – 1500

bkg – 250bzï

robocizna – 2500–3000 z

Fundament na

ïawach opartych powyĝej po-

ziomu przemarzania gruntu (oszcz

ÚdnoĂciowy)

Koszty materia

ïów ibrobocizny sÈ obokoïob

40% mniejsze ni

ĝ wbprzypadku fundamentu

typowego.

ïyta fundamentowa zbbetonu zbrojonego

Cena mo

ĝe znaczÈco siÚ róĝniÊ, wbzaleĝnoĂci

od ilo

Ăci zuĝytego betonu ibstali, abta jest uza-

ĝniona od wymaganej gruboĂci oraz wy-

trzyma

ïoĂci pïyty.

Przeci

Útnie moĝna przyjÈÊ, ĝe koszty mate-

ria

ïów ibrobocizny wynoszÈ ok. 120bzï/m

Cena nie obejmuje izolacji cieplnej, przeciw-
wilgociowej oraz warswy podposadzkowej.

Pod

ïoga na gruncie

bprzypadku podïogi moĝna wyznaczyÊ jej

przybli

ĝonÈ cenÚ za 1bm

– przynajmniej je

Ăli

chodzi o

bzuĝycie materiaïu, zbzastrzeĝeniem

jednak,

ĝe zuĝycie folii izolacyjnej bÚdzie

nieco wi

Úksze niĝ wy-

nika to z

bpowierzchni

pod

ïogi, bo ukïada siÚ

È na zakïad ibwywija

Ăciany (zakïadamy,

ĝe wzrost wyniesie
20%). Ca

ïkowita po-

wierzchnia pod

ïogi

na gruncie w

bbudyn-

ku, dla którego by

ïy

liczone fundamenty,
wyniesie ok. 135

ĝna przyjÈÊ ĝe

odleg

ïoĂÊ od poziomu

gruntu rodzimego (po
zdj

Úciu warstwy zie-

mi urodzajnej) do po-
ziomu posadzki wy-
niesie ok. 55

bcm – ta

przestrze

ñ musi

zosta

Ê wypeïniona przez kolejne warstwy

pod

ïogi.

Pod

ïoga izolowana styropianem:

podk

ïad podposadzkowy gruboĂci 5 cm

bbetonu zbrojonego siatkÈ stalowÈ – 20 zï/m

izolacja z

bfolii budowlanej gruboĂci

0,2 mm (wywini

Úta na ĂcianÚ) – 1,2 zï/m

styropian EPS 100 dach/pod

ïoga gruboĂci

bcm – 15bzï/m

izolacja z

bfolii budowlanej gruboĂci

0,2 mm (

ïÈczÈca siÚ zbizolacjÈ poziomÈ fun-

damentów) – 1,2 z

ï/m

warstwa betonu grubo

Ăci 10 cm – 30 zï/m

podbudowa z

bpiasku podsypkowego

15–20

bzï/m

, pospó

ïki gruboĂci 30bcm

–15–30

bzï/m

(cena zale

ĝy wbduĝej mierze od

kosztów transportu)

Èczna cena za materiaïy potrzebne do

wykonania 1

pod

ïogi wyniesie wiÚc

80–100

bzï.

Do tego nale

ĝy doliczyÊ koszty robocizny wy-

nosz

Èce ok. 30–40bzï/m

Pod

ïoga izolowana keramzytem:

podk

ïad podposadzkowy gruboĂci 5 cm

bbetonu zbrojonego siatkÈ stalowÈ – 20 zï/m

izolacja z

bfolii budowlanej gruboĂci

0,2

bmm (wywiniÚta na ĂcianÚ) – 1,2 zï/m

warstwa kruszywa keramzytowego grubo-

Ăci 50 cm – 180 zï (zuĝycie wzrasta obokoïo
10% w

bwyniku zagÚszczenia).

Tak gruba warstwa kruszywa jest potrzebna
by uzyska

Ê wymaganÈ gruboĂÊ podïogi oraz

odpowiedni

È izolacyjnoĂÊ cieplnÈ.

Èczna cena za materiaïy potrzebne do wyko-
nania 1

pod

ïogi wyniesie wiÚc ok. 200 zï.

Do tego nale

ĝy doliczyÊ koszty robocizny

wynosz

Èce ok. 20–25bzï/m

Izolacja przeciwilgociowa i

bcieplna funda-

mentów (wysoko

ĂÊ Ăcian fundamentowych

wynosi 130 cm):
Izolacja przeciwwilgociowa pozioma:

dwie warstwy papy na lepiku (szeroko

ĂÊ

Ăcian fundamentowych to 25 cm) – 5–7,5bzï/m.
Izolacja przeciwwilgociowa pionowa:

2–3 warstwy masy asfaltowej o

bïÈcznej

grubo

Ăci ok. 2bmm (zuĝycie ok. 2bkg/m

)

– 5

bzï/m

bfolii kubeïkowej – 5–7bzï/m

Izolacja cieplna:

styropian EPS 100 grubo

Ăci 10 cm

– 15 z

ï/m

materia

jednostka

miary

cena

brutto

ï]

beton C 12/15
(dawniej B15)

300

stal zbrojeniowa

2,7

bloczki betonowe

szt.

3,2

zaprawa murarska

100 kg

16,5

styropian EPS 100

150

styropian EPS 200

300

polistyren ekstrudowany

500

kruszywo keramzytowe
10–20

bmm

330

folia budowlana 0,2 mm

od 1

siatka zbroj

Èca

izolacyjna masa
asfaltowa

od 2,50

papa asfaltowa na osno-
wie z

bwïókna szklanego

ïyty zbpolistyrenu ekstrudowanego majÈ lepsze

parametry ni

ĝ styropian, sa jednak droĝsze

Kruszywo keramzytowe zast

Úpuje kilka warstw tradycyjnej podïogi, co przy-

spiesza prac

fot. W

eber (maxit)

fot. DOW P

lska

031-038_BD1_2_fundamenty.indd 38

2009-12-22 15:44:13