Kowalski Wojciech 
monografia 
Currenda 2005 
Egzekucja świadczeń niepieniężnych. 

 

Wprowadzenie 

 

 

Przedmiotem  niniejszego  opracowania  jest  egzekucja  świadczeń  o  charakterze  niepieniężnym.  W 

odróżnieniu  od  egzekucji  świadczeń  pieniężnych,  egzekucja  świadczeń  niepieniężnych  nie  ma  na  celu 
ściągnięcia  określonej  kwoty  pieniężnej  od  dłużnika,  a  sprowadza  się  tylko  do  uzyskania  od  niego 
określonego zachowania bądź oznaczonych rzeczy.  

 

Egzekucję świadczeń niepieniężnych, ze względu na przedmiot egzekucji, można podzielić na sześć 

rodzajów:  

1) egzekucja obowiązku wydania rzeczy ruchomej (art. 1041-1045 k.p.c.);  
2) egzekucja obowiązku  wydania nieruchomości, statku bądź opróżnienia  pomieszczenia  lub  lokalu 

(art. 1046 k.p.c.);  

3) egzekucja oświadczenia woli (art. 1047 k.p.c.);  
4) egzekucja obowiązku wykonania czynności zastępowalnej (art. 1049 k.p.c.);  
5) egzekucja obowiązku wykonania czynności niezastępowalnej (art. 1050 k.p.c.);  
6) egzekucja obowiązku zaniechania czynności lub nieprzeszkadzania czynnościom wierzyciela (art. 

1051 k.p.c.).  

 

Ponadto  w  egzekucji  świadczeń  o  charakterze  niepieniężnym  istotną  rolę  odgrywa  przymus,  czyli 

grzywna  zamieniana  ewentualnie  na  areszt,  której  poświęcony  jest  ostatni  rozdział  niniejszego 
opracowania  

Rozdział I  

Egzekucja obow

iązku wydania ruchomości  

 

1. 

Przedmiot egzekucji mającej na celu wydanie rzeczy ruchomych  

 

Przedmiotem  egzekucji  przewidzianej  w  art.  1041  k.p.c.  jest  ruchomość.  Ruchomość,  w 

przeciwieństwie do nieruchomości, nie doczekała się definicji ustawowej. Powszechnie przyjmuje się, że 
ruchomością można nazwać każdą rzecz, która nie jest nieruchomością. Definicja negatywna ruchomości 
sprawia, że istnieje otwarty katalog rzeczy, które mogą stanowić przedmiot egzekucji z art. 1041 k.p.c.  

Ruchomość jest rzeczą, czyli przedmiotem materialnym, mającym samoistny byt. Może ona stanowić 

część  przyrody  zarówno  w  stanie  pierwotnym,  jak  i  przetworzonym.  Ruchomościami  nie  są  dobra 
osobiste,  dobra  niematerialne  o  charakterze  intelektualnym,  których  jedynie  nośnik  przybiera  postać 
materialną,  tak  jak  np.  płyta  DVD  z  dziełem  filmowym  czy  zwykła  książka.  Ruchomością  nie  jest  też 
energia cieplna, elektryczna itp.  

Zgodnie  z  tym,  co  uważają  J.  Ignatowicz  i  S.  Grzybowski:  "Istnieją  pewne  przedmioty  materialne, 

które jednak nie są rzeczami, a tym samym nie mogą być uznane za ruchomości czy nieruchomości lub 
ich  części  składowe.  Dotyczy  to  cieczy  i  gazów  w  stanie  wolnym.  Jednakże  paliwa  płynne,  gazy,  para 
mogą  stanowić  rzeczy  ruchome,  o  ile  znajdują  się  w  naczyniach  zamkniętych  (np.  gaz  propan-butan  w 
butlach gazowych). Natomiast ciecze i gazy płynące w rurociągach i przewodach nie są rzeczami, ani ich 
częściami składowymi"

1)

.  

Za rzecz nie można również uznać kopalin podlegających prawu górniczemu. Natomiast te kopaliny, 

które  nie  podlegają  prawu  górniczemu,  stanowią  część  składową  nieruchomości.  Dopiero  z  chwilą  ich 
wydobycia stają się rzeczami ruchomymi, a zatem podlegają egzekucji w trybie art. 1041 k.p.c.  

Zwierzęta  żyjące  w  stanie  wolnym  nie  są  rzeczami,  aczkolwiek  wszystkie  te,  które  znajdują  się  w 

obiektach  zamkniętych,  jak  ogrody  zoologiczne,  stawy  rybne,  ule  pszczele,  traktowane  są  jako  rzeczy 
ruchome,  z  których  można  przeprowadzić  egzekucję.  Jeżeli  pozostają  na  nieruchomości,  z  której 
przeprowadzana jest egzekucja, traktuje się je jako przynależność i dzielą los tej nieruchomości

2)

.  

Części  składowe  nieruchomości,  podobnie  jak  wyżej  opisane  zwierzęta,  dzielą  los  egzekwowanej 

nieruchomości,  chyba  że  uprzednio  zostaną  od  niej  oderwane  i  staną  się  samoistnymi  przedmiotami. 
Przynależności  nieruchomości  mogą  stanowić  przedmiot  egzekucji  o  wydanie  ruchomości.  Rzeczy 
połączone  z  nieruchomością,  ale  tylko  dla  przemijającego  celu,  bez  trwałego  połączenia  z  gruntem, 
zawsze są ruchomościami.  

Zgodnie  z  art.  1014  k.p.c.,  do  egzekucji  ze  statk

ów  morskich  wpisanych  do  rejestru  okrętowego 

stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości ze zmianami wskazanymi w art. 1015-1022 

4

 

k.p.c. Zatem statki morskie niewpisane do rejestru okrętowego podlegają egzekucji z ruchomości, przy 

czym mo

wa tu o egzekucji świadczeń pieniężnych. W egzekucji świadczeń niepieniężnych ustawodawca 

zdecydował się bowiem na inne rozwiązanie i zamieścił egzekucję obowiązku wydania statku, morskiego 
czy  nie,  w  art.  1046  k.p.c.;  zasady  egzekucji  obowiązku  wydania  statku  są  zatem  tożsame  z  egzekucją 
obowiązku wydania nieruchomości.  

Wrak statku jest zawsze ruchomością, niezależnie od tego, czy chodzi o wrak statku wpisanego, czy 

niewpisanego do rejestru okrętowego

3)

.  

Statki powietrzne, niezależnie od wpisu do jakiegokolwiek rejestru, są ruchomościami.  
Zgodnie  z  tym,  co  pisze  J.  Jankowski:  "Przedmiotem  wydania  może  być  rzecz  oznaczona  co  do 

tożsamości, np. samochód marki Fiat (art. 478 k.c.), lub określona liczba rzeczy oznaczonych tylko co do 
gatunku, np. zboże, ziemniaki (art. 357 i 479 k.c.), bądź też tzw. rzecz zbiorowa (np. stadnina, trzoda, rój 
pszczół - art. 182 k.c.). Rzecz podlegająca wydaniu powinna być tak opisana w tytule wykonawczym, żeby 
nie  było  wątpliwości,  co  ma  być  odebrane  dłużnikowi  i  wydane  wierzycielowi.  W razie  wątpliwości,  sąd, 
który wydał orzeczenie będące tytułem egzekucyjnym, może je usunąć w trybie art. 352 albo należy się 
zwrócić o wyjaśnienie do sądu, który nadał tytułowi klauzulę wykonalności. Sąd ten bowiem powinien, w 
razie  potrzeby,  ozn

aczyć  w  klauzuli  zakres  egzekucji  (art.  783  §  1).  [...]  Przez  rzecz  ruchomą  należy 

rozumieć również dokument"

4)

.  

Jeżeli okaże się, że rzeczy nie można oznaczyć w sposób wystarczająco dokładny, by można ją było 

odebrać dłużnikowi, egzekucja nie może być przeprowadzona. Należy zatem oddalić wniosek o wszczęcie 
egzekucji albo - 

jeżeli egzekucja już trwa - postępowanie egzekucyjne umorzyć. Podobnie jeżeli okazało 

się, że rzecz w ogóle nie istnieje albo nie można jej oddzielić od innej rzeczy, wówczas należy na wniosek 
wierzyciela postępowanie umorzyć na podstawie art. 825 pkt 3 k.p.c.

5)

  

Według  K.  Korzana:  "Egzekucja  rzeczy  indywidualnie  oznaczonej  sprowadza  się  tylko  do  jej 

odebrania.  Wierzyciel  nie  może  nabyć  na  koszt  dłużnika  takiej  samej  rzeczy.  W  razie  bezskuteczności 
egzekucji  z  powodu  utraty  rzeczy  przez  dłużnika  pozostającego  w  zwłoce  wierzycielowi  przysługuje 
jedynie  droga  procesu  odszkodowawczego  z  mocy  art.  478  k.c.  Inaczej  przedstawia  się  sprawa,  gdy 
przedmiotem egzekucji jest rzecz rodzajowo określona. W takim wypadku wierzyciel niekoniecznie musi 
wszczynać egzekucję. Może bowiem w razie zwłoki dłużnika nabyć rzecz tego samego gatunku na jego 
koszt albo  żądać  zapłaty  wartości rzeczy,  zachowując w  obu  wypadkach prawo do  odszkodowania (art. 
479 k.c.). 

Wybór należy do wierzyciela"

6)

.  

Jeżeli tytuł egzekucyjny zobowiązuje dłużnika do wydania rzeczy oznaczonej gatunkowo, w wypadku 

bezskuteczności  egzekucji  na  podstawie  tego  samego  tytułu  wykonawczego  wierzyciel  nie  może 
domagać się wyegzekwowania równowartości pieniężnej tej rzeczy. Zgodnie zaś z art. 479 k.c., jak to było 
powiedziane,  jeżeli  przedmiotem  świadczenia  jest  określona  ilość  rzeczy  oznaczonych  tylko  co  do 
gatunku,  wierzyciel  może  w  razie  zwłoki  dłużnika  nabyć  na  jego  koszt  taką  samą  ilość  rzeczy  tego 
samego gatunku albo żądać od dłużnika zapłaty ich wartości, zachowując w obu wypadkach roszczenie o 
naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki. Trafnie jednak zauważa E. Wengerek, że stwarza to podstawy do 
wytoczenia nowego procesu o zapłaconą cenę lub o równowartość pieniężną rzeczy oznaczonych co do 
gatunku

7)

.  

J. Łukaszewicz słusznie zauważył, że w wyrokach często pojawiało się niewłaściwe sformułowanie, 

w  którym  była  mowa  o  dostarczeniu  rzeczy  ruchomych  oznaczonych  gatunkowo.  Według  J. 
Łukaszewicza,  "sformułowanie  nakazujące  "dostarczenie"  nie  jest  ścisłe,  a  powoduje  komplikacje  w 
postępowaniu egzekucyjnym. W omawianych sprawach bowiem istota świadczenia jest taka sama, jak w 
wypadku roszczenia  pieniężnego. W sprawach  zaś o  roszczenia  pieniężne  wyroki nie  zawierają nakazu 
"dostarczenia"  oznaczonej  kwoty  pieniężnej,  a  formułowane  są  w  ten  sposób,  że  "sąd  zasądza  od 
pozwanego  na  rzecz  powoda  kwotę...".  Istota  świadczenia  oznaczonej  ilości  gatunkowo  określonych 
produktów [...] polega na "daniu", a nie na "czynieniu""

8)

.  

2. Odebranie i wydanie rzeczy ruchomej  

 

Egzekucja  ruchomości  polega  na  przymusowym  ich  odebraniu  i  wydaniu  wierzycielowi.  Poprzez 

"wydanie" należy rozumieć możliwość zaistnienia dwóch sytuacji. W pierwszej z nich wydanie sprowadza 
się do świadczenia polegającego na wydaniu wierzycielowi przedmiotu, którego dotychczas nie posiadał. 
W drugim wypadku świadczenie  polega na  zwrocie  wierzycielowi rzeczy, którą  wcześniej posiadał, czyli 
na odzyskaniu rzeczy

9)

.  

Zgodnie  z  art.  805  k.p.c.,  przed  przy

stąpieniem  komornika  do  odebrania  dłużnikowi  ruchomości, 

komornik  zobowiązany  jest  doręczyć  dłużnikowi  zawiadomienie  o  wszczęciu  egzekucji,  a  także  na 
żądanie dłużnika okazać tytuł wykonawczy.  

Przepis  art.  1041  k.p.c.  nie  zobowiązuje  komornika  do  wzywania  dłużnika  do  dobrowolnego 

wykonania ciążącego na nim obowiązku wydania rzeczy. Komornik może od razu przystąpić do odebrania 
rzeczy

10)

.  

Ważne,  by  komornik  z  odebrania  rzeczy  spisał  protokół,  w  którym  w  sprawozdaniu  z  przebiegu 

czynności znajdzie się:  

- d

okładne oznaczenie rzeczy odebranej;  

- 

wzmianka o wydaniu lub przesłaniu rzeczy wierzycielowi;  

- pokwitowanie odbioru (w razie natychmiastowego odebrania przez wierzyciela);  
- 

wzmianka  o  złożeniu  do  depozytu  lub  oddaniu  na  przechowanie  (w  wypadku  niewydania  rzeczy 

wierzycielowi)

11)

.  

Z kolei jeżeli dłużnikowi przysługuje prawo wyboru między świadczeniami, a wyboru tego jeszcze nie 

dokonał,  komornik,  wszczynając  egzekucję  celem  spełnienia  tych  świadczeń,  na  wniosek  wierzyciela 
wyznaczy  dłużnikowi  tygodniowy  termin  do  dokonania  wyboru.  Po  bezskutecznym  upływie  tego  terminu 
komornik wezwie wierzyciela, by ten wybrał świadczenie, które ma być spełnione (art. 798 k.p.c. i § 120 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników

12)

).  

Gdy  komornik  nie  znajdzie  rzeczy  ruchomej  podlegającej  wydaniu,  sporządza  protokół 

bezskuteczności egzekucji

13)

.  

Jeżeli  nastąpi  zbieg  egzekucji  z  ruchomości  i  egzekucji  z  art.  1041  k.p.c.  do  tej  samej  rzeczy 

ruchomej, to o ile w egzekucji 

z ruchomości nastąpi przybicie ruchomości na rzecz nabywcy, egzekucja z 

art. 1041 k.p.c. staje się bezprzedmiotowa. Jeżeli komornik wydał wierzycielowi ruchomość, egzekucja z 
tej ruchomości na podstawie tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi jest niedopuszczalna

14)

.  

3. 

Sytuacje wyjątkowe; opór dłużnika  

 

Jeżeli  cel  egzekucji  tego  wymaga,  komornik  zarządzi  otworzenie  mieszkania  oraz  innych 

pomieszczeń i schowków dłużnika, jak również przeszuka jego rzeczy, mieszkanie i schowki. Gdyby to nie 
wystarczyło,  komornik  może  ponadto  przeszukać  odzież,  którą  dłużnik  ma  na  sobie.  Komornik  może  to 
uczynić także  wówczas, gdy dłużnik chce się wydalić lub gdy  zachodzi podejrzenie,  że chce usunąć od 
egzekucji  przedmioty,  które  ma  przy  sobie.  Jeżeli  w  czasie  dokonywania  czynności  egzekucyjnych  w 
mieszkaniu dłużnika komornik zauważy, że dłużnik oddał poszukiwane przedmioty swemu domownikowi 
lub innej osobie do ukrycia, komornik może przeszukać odzież tej osoby  oraz przedmioty, jakie ma ona 
przy sobie. Przeszukanie odzieży na osobie dłużnika oraz przedmiotów, które dłużnik ma przy sobie, poza 
miejscem  zamieszkania,  przedsiębiorstwem,  zakładem  oraz  gospodarstwem  dłużnika  może  nastąpić  na 
podstawie  pisemnego  zezwolenia  właściwego  prezesa  sądu  rejonowego.  W  wypadkach  niecierpiących 
zwłoki przeszukanie może być dokonane bez zezwolenia, jednakże czynność taka musi być niezwłocznie 
po dokonaniu przedstawiona do zatwierdzenia prezesowi sądu rejonowego. Przeszukanie odzieży może 
być dokonane tylko przez osobę tej samej płci co dłużnik. Przeszukania odzieży na żołnierzu w czynnej 
służbie  wojskowej  albo  funkcjonariuszu  Policji,  Biura  Ochrony  Rządu,  Agencji  Bezpieczeństwa 
Wewnętrznego,  Agencji  Wywiadu  lub  Straży  Granicznej  przeprowadza  w  obecności  komornika 
odpowiednio  żołnierz  Żandarmerii  Wojskowej  lub  wojskowego  organu  porządkowego  albo  osoba 
wyznaczona przez przełożonego funkcjonariusza (art. 814 k.p.c.)

15)

.  

4. 

Spór o tożsamość ruchomości  

 

W  wypadku  sporu  pomiędzy  wierzycielem  a  dłużnikiem  co  do  tego,  czy  podlegająca  odebraniu 

ruchom

ość jest identyczna z tą, którą dłużnik ma wydać zgodnie z tytułem egzekucyjnym, spór rozstrzyga 

nie sąd w procesie, lecz tylko komornik. Rozstrzygnięcie komornika może zostać zaskarżone skargą na 
czynność  komornika  do  sądu.  Dłużnik,  żądając  umorzenia  postępowania  na  podstawie  art.  825  pkt  3 
k.p.c., może zgłosić wniosek o zawieszenie postępowania na mocy art. 821 § 1 k.p.c.  

Zgodnie  z  tym,  co  twierdzi  Z.  Merchel:  "W  miarę  jasna  jest  sytuacja  komornika  i  dalsze  jego 

postępowanie, jeśli przy czynności obecny jest wierzyciel, który twierdzi, że rzecz nie jest identyczna z tą, 
o  której  mówi  tytuł  wykonawczy.  W  takim  wypadku  komornik  nie  może  odebrać  tej  rzeczy  i  wydać 
wierzycielowi,  albowiem  nie  jest  to  przedmiot  egzekucji.  Natomiast  gdy  wierzyciel  obecny  przy 
c

zynnościach  twierdzi,  że  rzecz  ruchoma  jest  tą,  która  ma  mu  być  wydana  na  podstawie  tytułu 

wykonawczego,  albo  gdy  przy  czynności  tej  jest  nieobecny,  a  dłużnik  podnosi,  iż  rzecz  ruchoma,  którą 
chce mu odebrać komornik, nie jest przedmiotem tej egzekucji, spór taki musi rozstrzygnąć komornik. Nie 
stanowi to podstawy do wstrzymania się przez niego z dokonywaniem czynności lub do zawieszenia albo 
umorzenia  postępowania  egzekucyjnego.  O  ile  wnioski  dłużnika  nie  przekonają  komornika,  że  ma  do 
czynienia z inną ruchomością niż ta, na którą opiewa tytuł wykonawczy, dokona jej odebrania dłużnikowi i 
złoży ją do depozytu lub odda na przechowanie"

16)

.  

5. 

Źródło obowiązku wydania ruchomości  

 

Tytuł,  na  jakim  opiera  się  obowiązek  wydania  ruchomości,  jest  obojętny.  Może  się  on  wywodzić 

zarówno  ze  stosunku  rzeczowego,  jak  i  zobowiązaniowego.  Zatem  źródłem  może  być  prawo  własności 
lub  ograniczone  prawo  rzeczowe  albo  umowa  dzierżawy,  najmu  itp.  Co  więcej,  wydania  ruchomości 
dochodzić może nie tylko wierzyciel, ale również posiadacz

17)

.  

6. 

Właściwość organu egzekucyjnego  

 

Właściwym organem egzekucyjnym w egzekucji o wydanie rzeczy ruchomej jest komornik. Właściwy 

miejscowo jest komornik, co do zasady, miejsca położenia rzeczy w momencie wszczęcia egzekucji.  

Z kolei zgodnie z 

tym, co pisze F. Zedler: "Wyjątek zachodzi w przypadku odebrania dokumentów, o 

których mowa  w  art.  888 § 1,  893 i 902 k.p.c.  Egzekucję  wtedy  prowadzi komornik właściwości ogólnej 
dłużnika"

18)

.  

Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 11 stycznia 1996 r.: "Artykuł 200 k.p.c. nie 

ma  zastosowania  w  sytuacji,  gdy  wniosek  w  postępowaniu  egzekucyjnym  skierowany  został  do  sądu 
zamiast  do  komornika"

19)

. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do uchwały argumentuje to tym, że: "Chociaż 

komornik  jest  organem  sądowym,  to  nie  ma  ani  podstaw,  ani  też  potrzeby  traktowania  go  jako  sądu  w 
rozumieniu  art.  200  k.p.c.  [...]  Z  faktu,  że  właściwość  komornika,  w  tym  zakres  jego  uprawnień  i 
obowiązków w postępowaniu egzekucyjnym, regulują kodeks postępowania cywilnego i wydane  na jego 
podstawie  rozporządzenie,  albo  inne  ustawy,  a  nie  sąd  rejonowy,  nie  można  wyciągnąć  wniosku,  że 
komornik powinien być traktowany jako sąd w rozumieniu art. 200 k.p.c. i że przepis ten ma zastosowanie 
w  sytuacji,  gdy  wniosek  w  postępowaniu  egzekucyjnym  skierowany  został  do  sądu,  zamiast  do 
komornika".  

7. 

Wprowadzenie wierzyciela w posiadanie rzeczy podlegającej wydaniu  

 

W  trakcie  prowadzenia  egzekucji  może  zdarzyć  się  tak,  że  niezwłoczne  fizyczne  oddanie  do  rąk 

wierzyciela  rzeczy  będącej  przedmiotem  egzekucji  nie  jest  możliwe.  Sytuacja  taka  ma  miejsce  np. 
wówczas, gdy przedmiotem egzekucji jest maszyna o znacznych rozmiarach, samochód itp. Prawodawca 
w  art.  1041  §  2  k.p.c.  przewidział  taką  sytuację  i  upoważnił  komornika,  a  wręcz  poprzez  sformułowanie 
"komornik  wprowadzi  wierzyciela"  - 

zobowiązał  go  do  podjęcia  stosownych  działań  zmierzających  do 

przeniesienia posiadania na wierzyciela zgodnie z przepisami prawa cywilnego.  

Komornik  zatem  zobowiązany  jest,  stosownie  do  art.  348  k.c.,  do  odebrania  dłużnikowi  i  wydania 

wierzycielowi  dokumentów,  które  umożliwią  wierzycielowi  rozporządzanie  rzeczą  (np.  dokumentów 
rejestracyjnych),  lub  środków,  które  dają  faktyczną  władzę  nad  rzeczą  (np.  kluczyków  do  samochodu). 
Zgodnie z art. 348 k.c., jest to jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy.  

G.  Wróblewska-Wcisło  zauważa,  że  "można  się  także  posłużyć  pewnymi  symbolami  np.  przez 

dokonanie odpowiednich oznaczeń na składzie drewna"

20)

.  

8. Pozycja prawna osoby trzeciej  

 

Egzekucja  prowadzona  w  trybie  art.  1041  k.p.c.  może  naruszać  prawa  osoby  trzeciej, 

niezaangażowanej  w  jakikolwiek  sposób  w  egzekucję.  Prawodawca  przewiduje  dla  takiej  osoby  środek 
obrony  w  postaci  powództwa  przeciwegzekucyjnego  w  trybie  art.  841  k.p.c.  Część  przedstawicieli 
doktryny  kwestionuje  jednak  możliwość  obrony  w  drodze  powództwa  przeciwegzekucyjnego,  z  tego 
powodu, że w art. 841 k.p.c. mowa o zajętym przedmiocie egzekucji, a w egzekucji obowiązku wydania 

ruchomości nie ma zajęcia. Taka jednak ukształtowała się praktyka i nie należy w tym zakresie niczego 
zmieniać

21)

.  

Natomiast jeżeli egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest 

dłużnikiem  i  która  sprzeciwiła  się  egzekucji,  komornik  na  wniosek  tej  osoby  umorzy  postępowanie  w 
całości lub części (art. 825 pkt 3 k.p.c.).  

9. 

Niemożliwość niezwłocznego wydania rzeczy wierzycielowi  

 

Źródłem  niemożliwości  niezwłocznego  wydania  rzeczy  wierzycielowi  mogą  być  przyczyny  natury 

faktycznej lub prawnej. Do przyczyn natury faktycznej należą przede wszystkim:  

- 

brak  poleceń,  nieobecnego  przy  odebraniu  rzeczy  ruchomej,  wierzyciela  co  do  sposobu 

przekazania mu rzeczy;  

- 

nieprzygotowanie wierzyciela obecnego przy czynności do odebrania rzeczy;  

- 

odmowa  wierzyciela  odebrania  rzeczy  ze  względu  na  brak  tożsamości  z  rzeczą  opisaną  w  tytule 

egzekucyjnym  (w  wypadku  rzeczy  oznaczonych  co  do  tożsamości)  lub  z  uwagi  na 
zakwestionowanie przez wierzyciela gatunku lub ilości rzeczy (w wypadku rzeczy oznaczonych co 
do gatunku);  

- 

odmowa lub niemożność wystawienia komornikowi pokwitowania odbioru przez wierzyciela;  

- 

nagła choroba wierzyciela.  

Najczęstszą  przyczyną  natury  prawnej  niemożliwości  niezwłocznego  wydania  rzeczy  wierzycielowi 

wydaje się zajęcie prawa wierzyciela wobec dłużnika

22)

.  

E. Wengerek dzieli przyczyny niemożliwości niezwłocznego wydania rzeczy wierzycielowi na zależne 

i niezależne od woli wierzyciela. Według E. Wengerka: "Do przyczyn zależnych od woli wierzyciela należy 
zaliczyć te wypadki, w których wierzyciel oświadcza, że nie chce rzeczy wydanej odebrać, gdyż nie jest 
o

na tą, która należy mu się od dłużnika, albo przy rzeczach oznaczonych co do gatunku, że jej gatunek 

lub ilość nie zgadza się z oznaczeniem w tytule. Zgłaszając te zarzuty, wierzyciel może zgłosić skargę na 
czynności  komornika,  po  której  rozpoznaniu  sąd  rozstrzygnie,  czy  rzecz  odebrana  dłużnikowi  jest 
identyczna  z  rzeczą  oznaczoną  w  tytule  egzekucyjnym.  W  wypadku  uwzględnienia  skargi,  wierzyciel 
może domagać się przeprowadzenia egzekucji na nowo. Dłużnik natomiast w powództwie z art. 840 może 
twierdzić,  że  przez  odebranie  rzeczy  zobowiązanie  wygasło,  i  żądać  pozbawienia  wykonalności  tytułu 
wykonawczego. [...] Przy zarzucie wierzyciela, że świadczenie zostało spełnione tylko częściowo, należy 
wziąć  pod  uwagę  art.  450  k.c.,  według  którego  wierzyciel  nie  może  odmówić  przyjęcia  świadczenia 
częściowego,  chyba  że  przyjęcie  narusza  jego  uzasadniony  interes.  [...]  Wierzyciel  nie  ma  natomiast 
obowiązku  przyjęcia  przedmiotu  dotkniętego  tak  dalece  wadami,  że  oddania  nie  można  uznać  za 
spełnione. [...] Spór co do tego może rozstrzygnąć sąd w postępowaniu z powództwa określonego w art. 
840  k.p.c.,  jeżeli  je  dłużnik  wytoczył,  lub  z  powództwa  wierzyciela  przeciwko  dłużnikowi  o  zapłatę 
równowartości i ewentualne odszkodowanie"

23)

.  

Warunkiem  zastosowania  art.  1042  k.p.c.  jest

,  by  niemożność  wydania  rzeczy  ruchomej  dotyczyła 

niezwłocznego wydania, czyli wydania przez komornika dokonywanego bez zbędnej zwłoki.  

Zgodnie  z  tym,  co  twierdzi  J.  Jankowski:  "Jeżeli  wierzyciel  udzielił  wskazówek  co  do  sposobu 

postępowania  z  odebraną  rzeczą,  komornik  obowiązany  jest  stosować  się  do  nich  (chodzi  w 
szczególności  o  polecenie  przesłania  rzeczy  wierzycielowi  za  pośrednictwem  poczty,  spedytora  oraz 
wskazanie adresu)"

24)

.  

10. 

Złożenie  rzeczy  ruchomej  do  depozytu  sądowego  albo  oddanie  na  przechowanie  na  koszt  i 

niebezpieczeństwo wierzyciela  

 

Zgodnie  z  art.  1042  k.p.c.,  jeżeli  rzeczy  odebranej  dłużnikowi  nie  można  niezwłocznie  wydać 

wierzycielowi,  komornik  złoży  ją  do  depozytu  sądowego  albo  odda  na  przechowanie  na  koszt  i 
niebezpieczeństwo wierzyciela.  

Przed  oddaniem  ruchomości  na  przechowanie  lub  pod  dozór  na  komorniku  ciąży  obowiązek 

dokonania  dokładnego  opisu  rzeczy  w  protokole  w  myśl  §  154  rozporządzenia  w  sprawie  czynności 
komorników. Dokładny opis rzeczy jest o tyle ważny, że może mieć w przyszłości znaczenie dowodowe. 
E.  Wengerek  postuluje  nawet,  aby  komornik  zawiadomił  o  tej  czynności  strony  postępowania 
egzekucyjnego, by umożliwić im ewentualny udział przy jej dokonywaniu

25)

. Zapobiec to ma późniejszym 

komplikacjom  mogącym  powstać  na  gruncie  rozbieżności  między  opisem  rzeczy  dokonywanym  przez 
komornika a jej opisem przez wierzyciela lub dłużnika.  

Warto  też  zwrócić  uwagę,  że  odpowiedzialność  dłużnika  za  zniszczenie  rzeczy  lub  jej  uszkodzenie 

kończy się z momentem odebrania rzeczy przez komornika. Ryzyko zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy 
nie przechodzi wówczas na komornika, a tylko na wierzyciela, w którego interesie leży zachowanie rzeczy 
w  nienaruszonym  stanie.  Dlatego  też  w  interesie  wierzyciela  powinno  być  jak  najszybsze  odebranie 
rzec

zy  od  komornika,  by  móc  sprawować  osobistą  pieczę  na  ruchomością.  Stąd  złożenie  do  depozytu 

sądowego  lub  oddanie  na  przechowanie  powinno  mieć  charakter  wyjątkowy.  Nie  zmienia  to  w  niczym 
faktu,  że  na  komorniku  jako  funkcjonariuszu  publicznym,  osobie  zawodowo  zajmującej  się  egzekucją, 
ciąży obowiązek sumiennego wykonywania zleconych mu zadań. Dlatego też komornik również powinien 
dołożyć  należytej  staranności,  która  w  jego  wypadku  powinna  reprezentować  wyższy  poziom  od 
przeciętnego, by rzecz zachować w stanie nienaruszonym po odebraniu jej od dłużnika.  

Jeżeli mówimy o złożeniu rzeczy do depozytu sądowego, to zdaniem Sądu Najwyższego, wyrażonym 

w  uchwale  z  dnia  5  grudnia  1986  r.

26)

,  przepisy  art.  692  i  693  k.p.c.  oraz  rozporządzenia  Ministra 

Sprawiedliwości  z  dnia  24  września  1965  r.  o  zasadach  i  trybie  postępowania  w  sprawach  o  złożenie 
przedmiotu  świadczenia  do  depozytu  sądowego

27)

,  nie  mają  zastosowania  do  stanu  faktycznego 

uregulowanego  w  art.  1042  k.p.c.  Sąd  Najwyższy  orzekł,  że  pieniądze,  dokumenty,  rzeczy  składane  i 
pozostawiane przez komornika w depozycie sądowym są depozytami w sądzie w rozumieniu art. 2 w zw. 
z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 18 września 1954 r. o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych 
rzeczy

28)

 

oraz  §  5  rozporządzenia  Rady  Ministrów  z  dnia  16  marca  1971  r.  w  sprawie  orzekania  o 

przejściu depozytów na własność Państwa

29)

.  

Sąd  Najwyższy  w  uzasadnieniu  do  tej  uchwały  zauważył,  że  w  judykaturze  zwrócono  uwagę  - 

wprawdzie  nie  na  tle  postępowania  egzekucyjnego,  lecz  zabezpieczającego  -  iż  art.  692-693  k.p.c. 
odnoszą się do instytucji prawa materialnego, rodzącej skutki materialnoprawne, podczas gdy oparte na 
art.  752  k.p.c.  złożenie  pieniędzy  i  papierów  wartościowych  do  depozytu,  zajętych  wskutek 
zabezpieczenia  roszczenia  pieniężnego,  jest  instytucją  procesową  mającą  na  celu  tylko  zabezpieczenie 
tego  roszczenia.  Dlatego  w  stanach  faktycznych  unormowanych  przez  art.  1042  k.p.c.  składanie 
dokumentów,  rzeczy  do  depozytu  sądowego  oraz  pozostawianie  ich  w  nim  wypływa  z  potrzeb 
postępowania egzekucyjnego i służy jedynie celowi tego postępowania

30)

.  

Zdaniem Sądu Najwyższego, "art. 1042 k.p.c. głosi, że jeżeli rzeczy (ruchomej) odebranej dłużnikowi 

nie  można  niezwłocznie  wydać  wierzycielowi,  komornik  złoży  ją  do  depozytu  sądowego  albo  odda  na 
przechowanie.  Innymi  słowy  -  komornik  składa  rzecz  odebraną  dłużnikowi  do  depozytu  zarówno  wtedy, 
gdy jej odebranie odbyło się w nieobecności wierzyciela, jak i wtedy, gdy wierzyciel nie chce przyjąć tej 
rzeczy od komornika, twierdząc, że nie odpowiada ona tytułowi egzekucyjnemu. Sytuacja polegająca na 
tym,  że  komornik  odbiera  rzecz  dłużnikowi,  stanowi  czynność  egzekucyjną,  a  nie  surogat  wykonania 
zobowiązania w sensie materialnoprawnym. Przeto złożenie do depozytu nie stanowi zwolnienia się przez 
dłużnika z wykonania zobowiązania"

31)

.  

Artykuł  1042  k.p.c.  dopuszcza  możliwość  oddania  przez  komornika  rzeczy  na  przechowanie. 

Komornik,  oddając  rzecz  ruchomą  na  przechowanie,  powinien,  jak  była  już  o  tym  mowa,  dochować 
należytej staranności w wyborze osoby przechowawcy, ponieważ ponosi za to cywilną odpowiedzialność. 
Koszty  związane  z  przechowaniem  -  chodzi  tu  przede  wszystkim  o  wynagrodzenie  przechowawcy  (art. 
836 k.c.) oraz koszty związane z samym przechowaniem (art. 841 k.c.) - ponosi wierzyciel, ponieważ to w 
jego  interesie  i  na  jego  rzecz  komornik  oddał  rzecz  na  przechowanie.  W  konsekwencji,  choć  umowę  z 
przechowawcą  zawiera  komornik,  jednak  czyni  to  na  rzecz  i  niebezpieczeństwo  wierzyciela.  Wszelkie 
zobowiązania  z  umowy  przechowania  ciążą  zatem  na  wierzycielu  i  to  do  niego  właśnie,  a  nie  do 
komornika, przechowawca powinien kierować swoje roszczenia. Do umowy przechowania stosuje się art. 
835-845 k.c.

32)

  

11. 

Zajęcie roszczenia dłużnika o wydanie rzeczy  

 

Artykuł 1041 k.p.c. dopuszcza możliwość odebrania rzeczy podlegającej obowiązkowi wydania nie od 

samego  dłużnika,  lecz  od  osoby  trzeciej,  w  której  posiadaniu  rzecz  się  znajduje.  Warunkiem  jednak 
odebrania rzeczy jest  zgoda osoby trzeciej na  odebranie. W przeciwnym  wypadku ma zastosowanie art. 
1043  k.p.c.,  z

godnie  z  którym  komornik  nie  może  dokonać  czynności  egzekucyjnych  względem  osoby 

trzeciej, a jedynie może zająć roszczenie dłużnika o wydanie rzeczy. Nieważny w omawianym wypadku 
jest fakt, czy rzecz stanowi własność dłużnika i osoba trzecia przyznaje, że ruchomość należy do dłużnika. 
Artykuł 1043 k.p.c. nie powtarza bowiem regulacji zawartej w art. 845 § 2 k.p.c., dotyczącej egzekucji z 
ruchomości.  

Komornik,  zajmując  roszczenie  dłużnika  o  wydanie  rzeczy,  działa  tak  naprawdę  z  urzędu. 

Ustawodawca  wyraźnie  bowiem  stanowi,  że  "komornik  zajmie"  bez  czekania  na  jakiekolwiek  wnioski  ze 
strony  wierzyciela.  Zajęcie  roszczenia  dłużnika  leży  w  sferze  obowiązków  komornika  w  egzekucji 
obowiązku wydania ruchomości.  

W  celu  zajęcia  komornik  zawiadomi  dłużnika,  że  nie  wolno  mu  odbierać  żadnego  świadczenia  ani 

rozporządzać  zajętą  wierzytelnością  i  ustanowionym  dla  niej  zabezpieczeniem,  oraz  wezwie  dłużnika 
wierzytelności,  aby  należnego  od  niego  świadczenia  nie  uiszczał  dłużnikowi,  lecz  złożył  je  komornikowi 
lub do depozytu 

sądowego. Jednocześnie z zajęciem wierzytelności komornik wezwie jej dłużnika, aby w 

ciągu tygodnia złożył oświadczenie:  

1) czy i w jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność, czy też odmawia świadczenia 

i z jakiej przyczyny;  

2)  czy  in

ne  osoby  roszczą  sobie  prawa  do  wierzytelności,  czy  i  w  jakim  sądzie  lub  przed  jakim 

organem  toczy  się  lub  toczyła  się  sprawa  o  zajętą  wierzytelność  oraz  czy  i  o  jakie  roszczenia 
została skierowana do zajętej wierzytelności egzekucja przez innych wierzycieli (art. 896 k.p.c.).  

Z  mocy  samego  zajęcia  wierzyciel  może  wykonywać  wszelkie  prawa  i  roszczenia  dłużnika.  Na 

żądanie wierzyciela komornik wydaje mu odpowiednie zaświadczenie (art. 897 § 1 w zw. z art. 902 k.p.c.). 
Wierzyciel  zatem może  wytoczyć  powództwo  przeciwko  osobie  trzeciej  i  w  konsekwencji  przeprowadzić 
egzekucję.  

Dalszy ciąg egzekucji odbywać się będzie w trybie przewidzianym w art. 905 § 1 k.p.c. i jest zależny 

od  wniosku  wierzyciela.  Aczkolwiek,  według  E.  Wengerka,  w  wypadku  egzekucji  wszczętej  z  urzędu 
komornik powinien do samego końca z urzędu prowadzić egzekucję obowiązku wydania ruchomości

33)

.  

Zgodnie z art. 809 k.p.c., komornik stwierdza każdą czynność egzekucyjną protokołem, dlatego jeżeli 

osoba  trzecia  odmawia  wydania  rzeczy,  a  może  zrobić  to  w  dowolnej  formie,  komornik  powinien  to 
odnotować w protokole, który osoba trzecia powinna w związku z tym podpisać (art. 809 pkt 6 k.p.c.).  

Trafnie twierdzi G. Wróblewska-Wcisło, że "gdy przy odebraniu rzeczy dłużnik twierdzi, że należy ona 

do  inn

ej osoby, komornik nie może odmówić  z tego powodu przeprowadzenia  egzekucji  - odmowa  z tej 

przyczyny  stanowiłaby  niedopuszczalną  ingerencję  w  badanie  zasadności  obowiązku  objętego  tytułem 
wykonawczym  zobowiązującym  do  wydania  rzeczy.  Jeżeli  np.  wyrok  zobowiązuje  dłużnika  do  wydania 
rzeczy  wierzycielowi  jako  właścicielowi,  komornik  nie  może  odmówić  przeprowadzenia  egzekucji  z  tego 
powodu, że jest przekonany, iż rzecz należy do osoby trzeciej. W rażących przypadkach stosownie do art. 
13  §  2  i  art.  59  k.p.c.  komornik  może  zawiadomić  prokuratora  o  toczącym  się  postępowaniu 
egzekucyjnym, podając swoje wątpliwości"

34)

.  

Natomiast  zgodnie  z  tym,  co  zauważa  E.  Wengerek:  "Jeżeli  komornik  zajął  rzecz,  która  nie  jest 

identyczna z rzeczą podlegającą egzekucji według tytułu wykonawczego, dłużnik może zgłosić wniosek o 
umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 825 pkt 3"

35)

.  

12. 

Obecność wierzyciela  

 

Artykuł 1041 k.p.c. nie przewiduje obowiązkowego udziału wierzyciela w przeprowadzaniu egzekucji. 

Prawodawca 

w sposób szczególny  uwzględnił  interes wierzyciela  i  w art. 1044 k.p.c. przewidział,  że  na 

wypadek gdyby wierzyciel zechciał, by odebranie rzeczy odbyło się w jego obecności, i zażądał tego od 
komornika, komornik jest zobligowany zawiadomić o terminie i miejscu (jeżeli wierzyciel sam tego miejsca 
szybciej  nie  wskazał)  odebrania  rzeczy.  W  razie  niestawiennictwa  wierzyciela,  komornikowi  nie  wolno 
przeprowadzić czynności egzekucyjnej.  

Wierzyciel  swoje  żądanie  może  zgłosić  komornikowi  w  dowolnym  momencie,  poczynając  od 

zawarcia żądania już we wniosku o wszczęcie egzekucji. Warunkiem jest, by dotarło do komornika przed 
dokonaniem  przez  niego  czynności.  Komornik  ma  bowiem  obowiązek  zawiadomić  wierzyciela 
odpowiednio  szybciej  o  terminie  odebrania  rzeczy,  by  ten  mi

ał  możliwość  uczestniczenia  w  czynności. 

Jeżeli  komornik  zawiadomi  wierzyciela  zbyt  późno,  tak  że  ten  w  efekcie  nie  będzie  mieć  faktycznej 
możliwości pojawienia się  przy  odebraniu rzeczy, komornik powinien  wyznaczyć nowy  termin. Podobnie 
rzecz się ma, gdy komornik zaniecha zawiadomienia. Wtedy czynność odebrania nie może się odbyć w 
wyznaczonym terminie, a jeżeli się odbędzie, to należy uznać ją za niebyłą, a komornik może narazić się 
na odpowiedzialność odszkodowawczą zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach 
sądowych  i  egzekucji

36)

. Wierzyciel  może  złożyć  do  sądu  skargę  na  czynność  komornika  zgodnie  z  art. 

767  k.p.c.  Komornik  fakt  niestawiennictwa  wierzyciela  pomimo  jego  prawidłowego  zawiadomienia 
powinien zamieścić w protokole czynności egzekucyjnych.  

Jeżeli  wierzyciel  został  prawidłowo  zawiadomiony  przez  komornika,  a  mimo  to  nie  stawił  się  w 

terminie  odebrania  rzeczy,  komornik  zgodnie  z  dyspozycją  art.  1044  in  fine    k.p.c.  nie  przeprowadzi 

czynności.  Wierzyciel  ma  rok  na  to,  by  zgłosić  do  komornika  wniosek  o  ponowne  wyznaczenie  terminu 
odebrania rzeczy. W przeciwnym wypadku postępowanie egzekucyjne, zgodnie z art. 823 k.p.c., ulegnie 
umorzeniu  z mocy samego prawa. Za ostatnią czynność, o której mowa w art. 823 k.p.c., należy uznać 
dzień nieskutecznego stawienia się komornika celem odebrania rzeczy dłużnikowi i stwierdzenie tego  w 
protokole.  

Wierzyciel  może  pojawić  się  osobiście,  ale  również  może  działać  przy  pomocy  pełnomocnika. 

Zgodnie  z  tym,  co  twierdzi  J.  Jankowski,  "stawienie  s

ię  pełnomocnika  w  imieniu  wierzyciela  upoważnia 

komornika  do  wykonania  czynności.  Pewne  wątpliwości  wyłaniają  się  w  odniesieniu  do  wypadków,  gdy 
egzekucja  została  wszczęta  przez  podmiot  inicujący  to  wszczęcie  za  pomocą  wniosku  (np.  prokurator, 
Rzecznik  Pra

w  Obywatelskich)  lub,  co  może  nastąpić  rzadziej,  za  pomocą  żądania  (art.  796  §  2  i  3). 

Należy  przyjąć,  że  podmiot  inicjujący  wszczęcie  egzekucji  na  rzecz  wierzyciela  wymienionego  w  tytule 
wykonawczym  powinien  dokonywać  wszystkich  czynności  zmierzających  do  rozwoju  postępowania, 
między  innymi  zgłaszać  wnioski i  żądania służące dążeniu do  osiągnięcia  zasadniczego celu egzekucji, 
jakim jest zaspokojenie wierzyciela. W tym też sensie przepisy odnoszące się do wierzyciela powinny być 
odpowiednio stosowane do pod

miotu inicjującego. Nie powinno więc budzić zastrzeżeń stwierdzenie, że o 

ile żądanie, o jakim mowa w komentowanym przepisie, może być zgłoszone przez podmiot inicjujący, o 
tyle odebranie rzeczy wymaga stawienia się samego wierzyciela"

37)

.  

13.  Wyjawienie 

miejsca  znajdowania  się  rzeczy  podlegającej  wydaniu  (postępowanie 

manifestacyjne)  

 

Przedmiotem wydania jest rzecz lub dokument, których komornik nie znalazł u dłużnika. Warunkiem 

zatem  wszczęcia  postępowania  o  wyjawienie  (postępowania  manifestacyjnego)  jest  nieskuteczność 
czynności komornika zmierzających do odebrania rzeczy lub dokumentu. Artykuł 1045 k.p.c., regulujący to 
zagadnienie,  dotyczy  tylko  i  wyłącznie  rzeczy  oznaczonych  co  do  tożsamości.  Mówiąc  natomiast  o 
dokumencie,  mamy  tu  na  myśli  dwie  sytuacje.  Pierwsza  polega  na  tym,  że  to  właśnie  dokument  jest 
głównym  przedmiotem  egzekucji.  Druga  sprowadza  się  do  tego,  że  z  dokumentem  jest  związana  jakaś 
wierzytelność (art. 901 k.p.c.) lub inne prawo majątkowe (art. 909 k.p.c.).  

Postępowanie  manifestacyjne  jest  postępowaniem  wnioskowym.  Wniosek  złożyć  może  przede 

wszystkim  wierzyciel,  chyba  że  postępowanie  egzekucyjne  prowadzone  jest  na  wniosek  organu 
inicjującego (np. prokuratora), wtedy uprawnienie wierzyciela przysługuje również takiemu organowi.  

Na  dłużniku  nie  ciąży  obowiązek  złożenia  oficjalnego  oświadczenia,  że  nie  wie,  gdzie  przedmiot 

wydania  się  znajduje.  Warunkiem  wystarczającym  do  wszczęcia  postępowania  manifestacyjnego  jest 
bezskuteczność, a raczej nieefektywność działań podejmowanych przez komornika.  

Trzeba jednak przyjąć,  że  oświadczenie  dłużnika, iż  nie  wie,  gdzie  znajduje się poszukiwana rzecz 

lub dokument, może uczynić zadość nakazowi sądu, zwłaszcza jeśli chodzi o niezawiniony przez dłużnika 
brak  wiadomości  o  losach  rzeczy  lub  dokumentu.  Dłużnik  jednak  powinien  wskazać  osobę,  o  której ma 
wiadomość, że wie, gdzie dana rzecz lub dokument się znajdują

38)

.  

Zdanie drugie art. 1045 k.p.c. stanowi, że przepisy dotyczące przyrzeczenia przy wyjawieniu majątku 

stosuje się odpowiednio. Prawodawca posłużył się tu pewnym skrótem myślowym, ponieważ nie tylko art. 
913  k.p.c.  znajdzie  tu  odpowiednie  zastosowanie,  ale  również  pozostałe  przepisy  dotyczące  wyjawienia 
majątku (art. 914-920

1

 k.p.c.).  

Dlatego  też  "należy  przyjąć,  że  wierzyciel,  który  wykaże,  że  w  prowadzonej  egzekucji  świadczenia 

wydania  rzeczy  ruchomej  (dokumentu)  komornik  nie  znalazł  u  dłużnika  tych  rzeczy  (dokumentu),  może 
żądać  zobowiązania  dłużnika  do  złożenia  oświadczenia,  gdzie  rzecz  ta  się  znajduje,  oraz  do  złożenia 
przyrzeczenia  według  roty:  "Świadomy  znaczenia  moich  słów  i  odpowiedzialności  przed  prawem 
zapewniam, że złożone przeze mnie oświadczenie jest prawdziwe""

39)

.  

Ponadto tam, gdzie w postępowaniu o wyjawienie majątku jest mowa właśnie o "wyjawieniu majątku", 

należy  rozumieć  "złożenie  oświadczenia,  gdzie  ruchomości  (dokument)  się  znajduje",  a  przez  "wykaz" 
należy  rozumieć  "oświadczenie".  Do  wniosku,  o  którym  mowa  w  art.  914  §  2  k.p.c.,  należy  dołączyć 
protokół sporządzony przez komornika, w którym stwierdza się negatywny wynik poszukiwań rzeczy lub 
dokumentu u dłużnika.  

E. Wengerek trafnie zauważa, że "wątpliwe jest, czy do wyjawienia, gdzie znajduje się rzecz, mógłby 

mieć  zastosowanie  art.  913  §  2  pozwalający  na  wszczęcie  postępowania,  jeżeli  wierzyciel 
uprawdopodobni,  że  komornik  nie  znajdzie  rzeczy  lub  dokumentu  u  dłużnika.  Znalezienia  lub  złożenia 
wyjaśnienia  przez  dłużnika  co  do  przedmiotu  nie  można  przecież  nigdy  z  góry  wykluczyć.  Wszczęcie 
postępowania  o  wyjaśnienie  dopuszczalne  jest  przeto  dopiero  po  przeprowadzeniu  przez  komornika 

czynności  przewidzianych  w  art.  1041.  Postępowanie  to  jest  również  dopuszczalne,  jeżeli  w  egzekucji 
komornik wydobył od dłużnika część rzeczy, a części nie znalazł u niego"

40)

.  

Rozdział II  

Egzekucja obowiązku wydania nieruchomości, statku albo opróżnienia lokalu lub pomieszczenia  

 

1. 

Przedmiot egzekucji zmierzającej do wydania nieruchomości, statku albo opróżnienia lokalu lub 

pomieszczenia  

 

Przedmiotem  egzekucji  przewidzianej  w  art.  1046  k.p.c.  jest  obowiązek  wydania  nieruchomości. 

Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak 
również  budynki  trwale  z  gruntem  związane  lub  części  takich  budynków,  jeżeli  na  mocy  przepisów 
szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności (art. 46 § 1 k.c.). Zgodnie zaś z art. 143 
zd. 1 k.c., w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu własność gruntu 
rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią.  

Z  nieruchomościami  bardzo  często  połączone  są  przedmioty,  w  taki  sposób,  że  ewentualne 

rozłączenie  spowoduje  uszkodzenie  albo  samej  nieruchomości,  albo  w  sposób  istotny  zmieni  przedmiot 
odłączony,  bądź  spowoduje  jednocześnie  uszkodzenie  nieruchomości  i  istotną  zmianę  przedmiotu 
odłączonego  (art.  47  §  2  k.c.).  Takie  rzeczy  określa  się  mianem  części  składowych  nieruchomości.  Z 
zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności 
budynki  i  inne  urządzenia  trwale  z  gruntem  związane,  jak  również  drzewa  i  inne  rośliny  od  chwili 
za

sadzenia lub zasiania (art. 48 k.c.). Za części składowe nieruchomości uważa się także prawa związane 

z jej własnością (art. 50 k.c.). Natomiast urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, 
pary, gazu, prądu elektrycznego oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu 
lub  budynku,  jeżeli  wchodzą  w  skład  przedsiębiorstwa  lub  zakładu  (art.  49  k.c.).  Podobnie  przedmioty 
połączone z rzeczą tylko dla przemijającego użytku nie stanowią jej części składowych (art. 47 § 3 k.c.). Z 
uwagi  na  to,  że  jako  części  składowe  nie  mogą  być  odrębnym  przedmiotem  własności  i  innych  praw 
rzeczowych, dzielą one los egzekwowanej nieruchomości. Części składowe zawsze jednak mogą stracić 
swój  charakter  poprzez  odłączenie  od  nieruchomości.  Wówczas  stają  się  odrębnym  przedmiotem 
własności  i  innych  praw  rzeczowych.  W  konsekwencji  nie  muszą  już  dzielić  losu  egzekwowanej 
nieruchomości,  lecz  stają  się  odrębnym  przedmiotem  egzekucji,  tyle  że  już  egzekucji  dotyczącej 
ruchomości, chyba że są to np. budynki będące pierwotnie częścią składową gruntu.  

Z  nieruchomościami  związane  są  też  przedmioty  (rzeczy  ruchome),  potrzebne  do  korzystania  z 

nieruchomości  jako  rzeczy  głównej  zgodnie  z  jej  przeznaczeniem,  jeżeli  pozostają  z  nią  w  faktycznym 
związku odpowiadającym temu celowi. Są to tak zwane przynależności (art. 51 § 2 k.c.). Przynależność 
musi stanowić przedmiot własności właściciela rzeczy głównej, w przeciwnym razie nie można mówić, że 
dana  rzecz  stanowi  przynależność.  Przynależność  w  przeciwieństwie  do  części  składowej  może  być  w 
sposób  przemijający  pozbawiona  faktycznego  związku  z  rzeczą  główną.  Przynależności  nieruchomości 
mogą być odrębnym i samodzielnym przedmiotem egzekucji.  

Przedmiotem  egzekucji  w  trybie  art.  1046  k.p.c.  jest  również  obowiązek  wydania  statku.  Dla  tej 

egzekucji nie ma znaczenia, czy statek wpisany jest do rejestru okrętowego, czy nie, a zatem czy jest to 
statek  morski,  czy  inny.  Ustawodawca  w  kodeksie  postępowania  cywilnego  dokonał  co  prawda 
rozróżnienia  na  statki  morskie,  wprowadzając  egzekucję  ze  statków  morskich,  co  do  których  należy 
odpowiednio stosować przepisy o egzekucji z nieruchomości, oraz na pozostałe statki. Dotyczy to jednak 
egzekucji  świadczeń  o  charakterze  pieniężnym.  Statki  są  ruchomościami,  aczkolwiek  najwyraźniej  ze 
względu na ich specyfikę prawodawca zdecydował się umiejscowić egzekucję obowiązku wydania statku 
w przepisie dotyczącym w zasadzie nieruchomości. W wypadku gdyby jego zamiar był inny, dokonałby on 
rozróżnienia na statki morskie i te, które nimi nie są, także  w  egzekucji świadczeń niepieniężnych.  Stąd 
należy rozumieć, że w art. 1046 k.p.c. mowa o wszystkich statkach. Natomiast wrak jakiegokolwiek statku 
jest również ruchomością, aczkolwiek podlega egzekucji dotyczącej ruchomości.  

W  art.  1046  k.p.c.  prawodawca  st

anowi  też,  że  egzekucja  przewidziana  w  tym  artykule  polega  na 

obowiązku  opróżnieniu pomieszczenia  lub lokalu.  Pojęcia te mają charakter niedookreślony  i ich  zakres 
znaczeniowy  może  budzić  wątpliwości  w  praktyce,  stąd  należałoby  w  sposób  możliwie  ścisły  określić 
znaczenie terminów "pomieszczenie" i "lokal".  

"Pomieszczenie"  jest  pojęciem  szerszym  od  "lokalu",  dlatego  mówiąc  o  pomieszczeniu,  należy 

rozumieć, że chodzi tu o lokal właśnie, ale także o budynek, wydzieloną część budynku, punkt, wnętrze, 
boks, bud

kę, kabinę, klitkę, komorę, przegrodę, graciarnię, pomieszczenie dla zwierząt, jak np. obora, czy 

też  pomieszczenie  techniczne,  jak  np.  ciemnia,  a  także  garaż,  hangar,  kotłownię,  magazyn,  piwnicę, 
pralnię, suszarnię, wózkarnię, zaplecze itp.

1)

  

Poprzez  poj

ęcie  "lokal"  z  art.  1046  k.p.c.  należy  rozumieć  lokal  w  rozumieniu  ustawy  z  dnia  21 

czerwca  2001  r.  o  ochronie  praw  lokatorów,  mieszkaniowym  zasobie  gminy  i  o  zmianie  Kodeksu 
cywilnego

2)

.  Zgodnie  z  definicją  ustawową,  "lokalem"  jest  lokal  służący  do  zaspokajania  potrzeb 

mieszkaniowych,  a  także  lokal  będący  pracownią  służącą  twórcy  do  prowadzenia  działalności  w 
dziedzinie  kultury  i  sztuki;  nie  jest  w  rozumieniu  ustawy  lokalem  pomieszczenie  przeznaczone  do 
krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, 
hoteli,  domów  wypoczynkowych  lub  w  innych  budynkach  służących  do  celów  turystycznych  lub 
wypoczynkowych  (art.  1  ust.  1  pkt  4  ustawy  o  ochronie  praw  lokatorów).  Ustawa  wyróżnia  także  "lokal 
socjalny", przez k

tóry rozumieć należy lokal nadający się do zamieszkania ze względu na wyposażenie i 

stan techniczny, którego powierzchnia pokoi przypadająca na członka gospodarstwa domowego najemcy 
nie może być mniejsza niż 5 m 

2

, a w wypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego - 10 m

2

, przy 

czym lokal ten może być o obniżonym standardzie (art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie praw lokatorów), 
oraz  "lokal  zamienny",  poprzez  który  z  kolei  należy  rozumieć  lokal  znajdujący  się  w  tej  samej 
miejscowości,  w  której  jest  położony  lokal  dotychczasowy,  wyposażony  w  co  najmniej  takie  urządzenia 
techniczne,  w  jakie  był  wyposażony  lokal  używany  dotychczas,  o  powierzchni  pokoi  takiej  jak  w  lokalu 
dotychczas używanym; warunek ten uznaje się za spełniony, jeżeli na członka gospodarstwa domowego 
przypada  10  m

2

   

powierzchni  łącznej  pokoi,  a  w  wypadku  gospodarstwa  jednoosobowego  -  20  m

2

  tej 

powierzchni (art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie praw lokatorów).  

Zgodnie z tym, co uważa G. Wróblewska-Wcisło: ""Opróżnienie" pomieszczenia polega na usunięciu 

z niego osób i rzeczy lub tylko rzeczy i na oddaniu tego pomieszczenia w posiadanie wierzycielowi"

3)

.  

2. 

Źródło obowiązku wydania nieruchomości lub statku albo opróżnienia lokalu lub pomieszczenia  

 

Zgodnie z tym, co pisze J. Jankowski, art. 104

6 k.p.c. "reguluje egzekucję w wypadkach, gdy dłużnik, 

w  myśl  tytułu  egzekucyjnego,  ma  wydać  nieruchomość  lub  statek  albo  opróżnić  pomieszczenie,  co  nie 
oznacza,  że  tytuł  musi  dosłownie  nakazywać  wydanie  lub  opróżnienie.  Tryb  z  art.  1046  stosuje  się  bez 
wz

ględu  na  to,  z  jakiego  stosunku  wynika  obowiązek  dłużnika.  Tytułem  egzekucyjnym  może  być 

orzeczenie wydane w sporze o własność, jak i w postępowaniu o naruszenie posiadania. Egzekucja ta w 
większości  wypadków  ma  na  celu  eksmisję  lub  immisję  dzierżawcy  lub  najemcy.  Egzekucja  z  art.  1046 
może dotyczyć zarówno całości, jak i części nieruchomości lub pomieszczenia. W orzecznictwie przyjęto 
stanowisko, zaakceptowane przez doktrynę, że omawiana egzekucja jest aktualna w wypadku nakazania 
w  postanowieniu,  zapadłym  w  postępowaniu  nieprocesowym,  wydania  ściśle  wydzielonej  części  rzeczy 
wspólnej do wyłącznego korzystania quo ad usum"

4)

.  

Zdaniem  E.  Wengerka,  "gdy  natomiast  tytuł  egzekucyjny  uprawnia  wierzyciela  do  wspólnego 

korzystania z takich obiektów, jak wspólne studnie, wspólna droga, wspólne pastwisko lub stodoła bądź 
obejście  gospodarcze,  niezależnie  od  korzystania  przez  innych  współwłaścicieli,  nie  nadaje  się  do 
wykonania  w  trybie  egzekucji  z  art.  1046  k.p.c.,  lecz  w  trybie  sądowym,  przewidzianym  w  art.  1050  lub 
1051 k.p.c."

5)

.  

W trybie  art.  1046  k.p.c.  wykonuje  się  także  prawomocne  postanowienie  o  przysądzeniu  własności 

nieruchomości, jeżeli chodzi o wprowadzenie nabywcy w posiadanie nieruchomości

6)

.  

Według  G.  Wróblewskiej-Wcisło  i  Z.  Knypla:  "W  trybie  art.  1046  k.p.c.  dokonuje  się  egzekucji 

wyroków  przywracających  posiadanie  (art.  344  §  1  k.c.),  nakazujących  przywrócenie  do  stanu 
poprzedniego (art. 363 § 1 k.c.)"

7)

.  

W wypadku egzekucji przeprowadzanej  w trybie art.  1046 k.p.c. możliwe jest rozszerzenie  zakresu 

podmiotowego tytułu egzekucyjnego, dzięki któremu egzekucja może być prowadzona również przeciwko 
innym osobom niż wymienione pierwotnie w tytule egzekucyjnym. Możliwość taka przewidziana jest w art. 
791  k.p.c.  Tytuł  wykonawczy  zobowiązujący  do  wydania  nieruchomości  lub  statku  albo  do  opróżnienia 
pomieszczenia  upoważnia  do  prowadzenia  egzekucji  nie  tylko  przeciwko  dłużnikowi,  lecz  przeciwko 
każdemu, kto tymi rzeczami włada. Artykuł 791 k.p.c. nie narusza uprawnień  nabywcy  w  dobrej  wierze. 
Jeżeli  władający  uprawdopodobni  dokumentem,  że  władanie  nieruchomością,  pomieszczeniem  lub 
statkiem uzyskał na podstawie  tytułu prawnego niepochodzącego od dłużnika,  komornik wstrzyma się  z 
czynnościami egzekucyjnymi, pouczając  władającego,  że może  w  terminie tygodnia  wystąpić do sądu o 
ustalenie, że tytuł wykonawczy nie może być w stosunku do niego wykonywany, i o zabezpieczenie tego 

powództwa  przez  zawieszenie  postępowania  egzekucyjnego.  Przepisy  art.  843  k.p.c.  stosuje  się 
odpowiednio.  Wstrzymując  się  z  czynnościami  egzekucyjnymi,  komornik  pozostawi  te  przedmioty  pod 
dozorem  władającego.  W  razie  braku  zabezpieczenia  powództwa,  komornik  podejmie  po  terminie 
miesiąca  dalsze  czynności  egzekucyjne  w  stosunku  do  osoby  władającej.  Dalsza  zmiana  osoby 
władającej  nieruchomością,  statkiem  lub  pomieszczeniem  nie  będzie  stanowiła  przeszkody  w  realizacji 
tytułu wykonawczego.  

Wyjątek stanowi art. 1046 § 3 k.p.c., w którym jest mowa, że przepisu art. 791 § 1 k.p.c. nie stosuje 

się do opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika.  

W tytule egzekucyjnym muszą zostać określone w sposób dokładny obowiązki, ponieważ np. jedynie 

ogólnikowe  przyznanie  współwłaścicielowi  współposiadania bez  określenia, na  czym konkretnie polegać 
ma to współposiadanie, nie może stanowić tytułu egzekucyjnego nadającego się do egzekucji

8)

.  

3. 

Właściwość organu egzekucyjnego  

 

Egzekucja unormowana, art. 1046 k.p.c. należy w zasadzie do komornika. Wyjątek stanowi art. 1046 

§  10  k.p.c.,  w  myśl  którego  sąd  na  wniosek  dozorcy  i  po  wysłuchaniu  dłużnika  ma  zadecydować  o 
sprzedaży  odebranych  ruchomości,  a  jeżeli  ruchomości  nie  przedstawiają  wartości  handlowej  lub 
sprzedaż okaże się bezskuteczna, sąd wskazuje inny sposób rozporządzenia rzeczą, nie wyłączając ich 
zniszczenia.  

Właściwość  miejscową  komornika  ocenia  się  według  miejsca  położenia  nieruchomości,  statku  lub 

pomieszczenia.  Jeżeli  nieruchomość  jest  położona  w  okręgu  kilku  sądów,  wybór  należy  do  wierzyciela 
(analogia z art. 921 § 2 k.p.c.).  

Zgodnie  z  art.  1115  §  4  k.p.c.,  niedopuszczalna  jest  egzekucja  w  pomieszczeniach  zajmowanych 

przez  przedstawicielstwa  dyplomatyczne,  misje  zagraniczne  lub  urzędy  konsularne  państw  obcych  w 
Rzeczypospolitej  Polskiej  oraz  w  mieszkaniach  osób,  które  są  cudzoziemcami  i  są  uwierzytelnieni  w 
Rzeczypospolite

j  Polskiej  jako  szefowie  przedstawicielstw  dyplomatycznych  państw  obcych  albo  są 

osobami należącymi do personelu dyplomatycznego przedstawicielstw państw obcych w Rzeczypospolitej 
Polskiej albo też innymi osobami korzystającymi z immunitetów dyplomatycznych na mocy ustaw, umów 
lub  powszechnie  ustalonych  zwyczajów  międzynarodowych  oraz  członkami  rodzin  wyżej  wymienionych 
osób,  jeżeli  pozostają  z  nimi  we  wspólnocie  domowej,  o  ile  szef  przedstawicielstwa  dyplomatycznego, 
misji zagranicznej lub urzędu konsularnego nie wyrazi na to zgody.  

4. 

Etapy  przeprowadzania  egzekucji  wydania  nieruchomości,  statku  albo  opróżnienia 

pomieszczenia  

 

Rację  należy  przyznać  S.  Dalce,  który  wychodzi  z  założenia,  że  "aby  egzekucja  o  wydanie 

nieruchomości lub statku albo o opróżnienie pomieszczenia mogła się odbyć - tytuł egzekucyjny powinien 
wyraźnie  określać  obowiązki  dłużnika  w  tym  zakresie,  co  dotyczy  też  np.  określenia  konkretnego 
pomieszczenia"

9)

.  

E.  Wengerek  zauważa,  że  niekiedy  mogą  powstać  wątpliwości  co  do  tego,  czy  egzekucja  ma 

dotyczyć wydania nieruchomości, czy też jej opróżnienia. Decydującym kryterium będzie w takim wypadku 
sentencja  wyroku  (orzeczenia)  lub  charakter  orzeczenia.  Ponieważ  np.  prawomocne  postanowienie  o 
przysądzeniu  własności  nieruchomości  przenosi  własność  nieruchomości  na  nabywcę  w  sposób 
pierwotny  (bez  jakichkolwiek  obciążeń),  należy  przyjąć,  że  komornik,  wykonując  to  postanowienie  - 
będące  tytułem  egzekucyjnym  do  wprowadzenia  nabywcy  w  posiadanie  nieruchomości  (art.  999  §  1 
k.p.c.) - 

usunie z niej dłużnika i jego domowników

10)

.  

Komornik  rozpoczyna  egzekucję  od  doręczenia  dłużnikowi  zawiadomienia  o  wszczęciu  egzekucji  z 

podaniem treści tytułu wykonawczego i wymienieniem sposobu egzekucji, a następnie wzywa dłużnika do 
dobrowolnego  wykonania  ciążącego  na  nim  obowiązku  wydania  nieruchomości  albo  statku  bądź 
opróżnienia pomieszczenia. Komornik wyznacza dłużnikowi w tym celu termin, który jest uzależniony od 
okoliczności  danej  sprawy.  Chodzi  o  to,  by  dłużnik  miał  faktyczną  możliwość  dobrowolnego  wykonania 
o

bowiązku, żeby termin ten nie był zbyt krótki, ale by również nie był zbyt długi, co mogłoby niekorzystnie 

wpłynąć  na  interes  wierzyciela.  Na  wypadek  zastrzeżeń  co  do  decyzji  komornika,  wierzycielowi  i 
dłużnikowi  służy  skarga  na  czynność  komornika  do  sądu  sprawującego  nadzór  nad  komornikiem.  Na 
postanowienie sądu nie służy zażalenie.  

Trafnie  uważa  F.  Zedler,  że  do  terminu  wyznaczonego  przez  komornika  stosuje  się  odpowiednio 

przepisy  o  terminach  sądowych.  A  zatem  termin  ten  może  ulec  przedłużeniu  lub  skróceniu  w  trybie  art. 

166 k.p.c.

11)

  

Jeżeli  termin  wyznaczony  przez komornika upłynął  bezskutecznie  i dłużnik nie  wykonał  obowiązku, 

na  komorniku  ciąży  obowiązek  bezzwłocznego  wykonania  czynności  zmierzających  do  wprowadzenia 
wierzyciela w posiadanie. Komornik nie czeka na wniosek wierzyciela.  

Zgodnie  z  art.  348  k.c.,  przeniesienie  posiadania  następuje  przez  wydanie  rzeczy.  Wydanie 

dokumentów,  które  umożliwiają  rozporządzanie  rzeczą,  jak  również  wydanie  środków,  które  dają 
faktyczną  władzę  nad  rzeczą,  jest  jednoznaczne  z  wydaniem  samej  rzeczy.  W  wypadku  nieruchomości 
czy statku chodzi tu przede wszystkim o wydanie kluczy itp. W wypadku zamknięcia nieruchomości, statku 
czy pomieszczenia, komornik może nakazać ich otworzenie w myśl art. 814 k.p.c.  

Sąd Najwyższy  w uchwale z dnia 4 maja 1972 r. orzekł, że "jeżeli czynność komornika, polegająca 

na  wprowadzeniu  wierzyciela  w  posiadanie  nieruchomości,  jest  wadliwa,  sąd  powinien  w  trybie 
postępowania ze skargi na czynności komorników uchylić zaskarżoną czynność. Sąd nie może jednak w 
tym  trybie  zobowiązać  wierzyciela  do  oddania  nieruchomości  dłużnikowi"

12)

.  W  uzasadnieniu  Sąd 

Najwyższy  argumentował,  że  "do  uznania  [...]  wadliwości  czynności  komornika  nie  jest  konieczne 
ustalenie,  że  komornik  świadomie  naruszył  przepisy  prawne,  wystarczy  stwierdzenie  obiektywnej 
nieprawidłowości tej czynności. [...] uchylenie czynności komornika może nastąpić i z reguły następuje na 
skutek  uchybień  formalnych  (np.  niezawiadomienia  dłużnika  o  terminie  czynności),  co  nie  przesądza  o 
ostatec

znym  wyniku  postępowania  egzekucyjnego.  Gdyby  więc  sąd  mógł  w  trybie  egzekucyjnym 

przywrócić  stan  poprzedni,  miałoby  to  charakter  tymczasowy,  tylko  do  czasu  ponownej,  już  niewadliwie 
dokonanej  czynności  komornika.  W  ten  sposób  w  postępowaniu  egzekucyjnym  mogłoby  wielokrotnie 
dochodzić  do  prowizorycznych  zmian  w  zakresie  wyegzekwowania  świadczenia  bądź  przywrócenia 
posiadania  rzeczy.  Tego  rodzaju  wynik  byłby  nie  do  przyjęcia  z  punktu  widzenia  racjonalnych  zasad 
postępowania".  

Artykuł  1046  §  2  k.p.c.  przewiduje,  że  prowadząc  egzekucję  na  podstawie  tytułu  nakazującego 

dłużnikowi  opróżnienie  lokalu  lub  pomieszczenia,  komornik  usunie  z  niego  także  osoby  zajmujące  lokal 
wraz  z  dłużnikiem,  chyba  że  osoby  te  wykażą  dokumentem,  iż  zajmowanie  wynika  z  tytułu  prawnego 
niepochodzącego  od  dłużnika.  Ewentualne  zaś  wątpliwości  co  do  treści  tytułu  rozstrzyga  sąd  zgodnie  z 
art. 352 k.p.c.  

Większość  przedstawicieli  doktryny  zajmuje  stanowisko,  że  "obecność  wierzyciela  lub  jego 

pełnomocnika  w  miejscu  dokonania  czynności  potrzebnych  do  wprowadzenia  w  posiadanie  jest 
niezbędna.  Komornik  powinien  go  więc  zawiadomić  o  terminie  i  miejscu  dokonania  czynności.  Jeżeli 
wierzyciel  nie  stawi  się,  czynności  należy  zaniechać"

13)

.  Zdaniem  natomiast  F.  Zedlera,  "nieobecność 

wierzyciela  nie  s

tanowi  przeszkody  do  wykonania  czynności.  W  takim  jednak  wypadku  komornik  musi 

zabezpieczyć odebraną nieruchomość, statek czy pomieszczenie, aby dłużnik ponownie nie wszedł w ich 
władanie"

14)

. J. Jankowski próbuje tłumaczyć pogląd F. Zedlera tym, że gdyby ustawodawca rzeczywiście 

chciał, by wierzyciel był obecny przy czynnościach komornika, uregulowałby to wyraźnie w art. 1046 k.p.c. 
Skoro tak nie zrobił, najwyraźniej nie jest to niezbędne

15)

.  

Obecność dłużnika nie jest natomiast konieczna. Aczkolwiek, jak pisze S. Dalka, "dla nieobecnego i 

nieznanego  z  miejsca  pobytu  dłużnika  sąd  (na  wniosek  wierzyciela)  może  ustanowić  kuratora  (art. 
802)"

16)

. Sąd ustanowi kuratora z urzędu, jeśli cała egzekucja ma być wszczęta z urzędu.  

W  art.  1046  §  9  k.p.c.  ustawodawca  stanowi,  iż  przeprowadzając  egzekucję,  komornik  usunie 

ruchomości niebędące przedmiotem egzekucji i odda je dłużnikowi, a w razie jego nieobecności pozostawi 
osobie dorosłej spośród jego domowników, gdyby zaś i to nie było możliwe, ustanowi dozorcę, pouczając 
go  o  obowiązkach  i  prawach  dozorcy  ustanowionego  przy  zajęciu  ruchomości,  i  odda  mu  usunięte 
ruchomości na przechowanie na koszt dłużnika.  

Zawsze  może  jednak  mieć  miejsce  sytuacja,  w  której  dłużnik  sam,  dobrowolnie,  zanim  komornik 

wprowadzi  wierzycie

la  w  posiadanie,  usunie  wszystkie  ruchomości  znajdujące  się  na  terenie 

nieruchomości  czy  statku,  które  nie  podlegają  egzekucji.  Komornikowi  pozostaje  jedynie  spisanie 
protokołu z czynności wprowadzenia wierzyciela w posiadanie. W przeciwnym wypadku dochodzi do tzw. 
przymusowego usunięcia rzeczy ruchomych z nieruchomości czy statku.  

Rzeczy  ruchome  nie  będące  częściami  składowymi  lub  przynależnościami  komornik  w  pierwszej 

kolejności powinien oddać samemu dłużnikowi. Z uwagi na to, że dłużnik nie ma obowiązku być obecny 
przy  czynnościach  komornika,  może  się  zdarzyć  tak,  iż  dłużnika  w  tym  czasie  nie  będzie  na  terenie 
nieruchomości  czy  statku.  Wówczas  komornik  ma  obowiązek  przekazania  tych  rzeczy  domownikom 
obecnym  przy  usuwaniu  ruchomości.  Komornik  może  wydać  rzeczy  tylko  i  wyłącznie  osobom  dorosłym 
spośród  domowników.  W  przeciwnym  razie  komornik  mógłby  się  narazić  na  odpowiedzialność 

odszkodowawczą,  nie  dokładając  należytej  staranności  w  wykonywaniu  swoich  obowiązków  i  wydając 
rzeczy  ruchome  osobom  niepełnoletnim.  Domownicy  nie  muszą  być  jednak  obecni  przy  przymusowym 
usuwaniu  rzeczy  ruchomych  z  nieruchomości,  a  nawet  jeśli  są,  to  mają  prawo  odmówić  przyjęcia 
ruchomości.  Odmówić  przyjęcia  ruchomości  może  zresztą  również  sam  dłużnik.  Komornikowi  pozostaje 
wtedy u

stanowienie dozoru nad ruchomościami

17)

.  

5. 

Dozór nad rzeczami ruchomymi  

 

Komornik,  gdy  nie  ma  komu  wydać  rzeczy  ruchomych  podlegających  przymusowemu  opróżnieniu, 

zmuszony  jest  ustanowić  dozorcę.  Przed  oddaniem  rzeczy  pod  dozór  komornik  zobowiązany  jest  do 
dokonania dokładnego opisu rzeczy (§ 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 stycznia 2005 
r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawach o opróżnienie lokalu lub pomieszczenia albo 
o  wydanie  nieruchomości  oraz  szczegółowych  warunków,  jakim  powinno  odpowiadać  tymczasowe 
pomieszczenie

18)

 

oraz  §  154  rozporządzenia  w  sprawie  czynności  komorników).  W  protokole  takim, 

zgodnie z art. 809 k.p.c., powinny się znaleźć: oznaczenie miejsca i czasu czynności, imiona i nazwiska 
stron  oraz  innych 

osób  uczestniczących  w  czynności,  sprawozdanie  z  przebiegu  czynności,  wnioski  i 

oświadczenia obecnych, wzmianka o odczytaniu protokołu, podpisy obecnych lub wzmianka o przyczynie 
braku  podpisu,  podpis  komornika.  Ponadto  w  protokole  powinno  być  zawarte  wyszczególnienie 
usuwanych ruchomości z zaznaczeniem ich cech wyróżniających, a także ich wartość (art. 853 k.p.c.).  

Komornik,  dokonawszy  opisu  rzeczy  w  protokole,  musi  je  oszacować  celem  ich  późniejszej 

ewentualnej  sprzedaży.  Przy  oszacowaniu  opiera  się  na  swojej  wiedzy  i  doświadczeniu  życiowym, 
aczkolwiek w razie problemów, kiedy trudno jest dokonać wyceny, opierając się na wiedzy przeciętnego 
człowieka,  komornik  zawsze  może  zwrócić  się  do  biegłego.  Komornik  zmuszony  jest  również  poprosić 
biegłego o dokonanie oszacowania wartości ruchomości w wypadku zakwestionowania przez wierzyciela 
lub  dłużnika  oszacowania  dokonanego  przez  komornika.  Strony  postępowania  mogą  skarżyć 
oszacowanie w drodze skargi na czynność komornika.  

Dozorca obowiązany jest przechowywać oddane mu pod dozór ruchomości z taką starannością, aby 

nie  straciły  na  wartości,  i  oddać  je  na  wezwanie  komornika  lub  stosownie  do  orzeczenia  sądu  albo  na 
zgodne wezwanie obu stron. Jeżeli dozorca ich nie oddaje, komornik mu je odbiera. Dozorca obowiązany 
jest zawiadomić komornika o zamierzonej zmianie miejsca przechowania ruchomości. Nie odpowiada on 
za pogorszenie, uszkodzenie, zniszczenie lub zaginięcie zajętych ruchomości, jeżeli zachował staranność, 
do  jakiej  był  obowiązany.  Dozorca  może  żądać  zwrotu  wydatków  związanych  z  przechowywaniem  oraz 
wynagrodzenia  za  dozór  odpowiednio  do  poniesionych  trudów.  Nie  dotyczy  to  dłużnika,  członków  jego 
rodziny wspólnie z nim mieszkających oraz osoby trzeciej, u której rzecz zajęto. Na postanowienie sądu 
co  do  zwrotu 

wydatków  i  wynagrodzenia  dozorcy  przysługuje  zażalenie.  Komornik  może  z  ważnych 

przyczyn  zwolnić  dozorcę i ustanowić innego. Zmianę dozorcy komornik zarządzi po  wysłuchaniu stron, 
chyba że natychmiastowa zmiana jest konieczna. Osoba, pod której dozorem komornik pozostawił zajęte 
u  niej  ruchomości  dłużnika,  może  ich  używać,  jeżeli  jest  do  tego  uprawniona.  Jeżeli  rzecz  oddana  pod 
dozór osobie nieuprawnionej do korzystania z niej przynosi dochód, dozorca obowiązany jest po ustaniu 
dozoru  złożyć  komornikowi  rachunek  z  dochodów.  Czysty  dochód  po  potrąceniu  wydatków  zostanie 
złożony na rachunek depozytowy sądu (zob. art. 856-862 k.p.c.).  

Z  kolei  według  E.  Wengerka  dozorca  nie  przyjmuje  usuniętych  ruchomości  pod  dozór,  a  tylko  na 

przechowanie, i to na koszt dłużnika (zob. art. 1046 § 9 in fine  k.p.c.). Autor ten uważa, że do stosunku 
między  dłużnikiem  a  dozorcą  mają  zastosowanie  przepisy  o  przechowaniu

19)

.  Jego  zdaniem:  "Sumę 

wydatków  związanych  z  przechowaniem  i  wysokość  wynagrodzenia  ustala  komornik  stosownie  do  art. 
858 § 2, zawiadamiając o tym strony i dozorcę. Wierzyciel nie jest zobowiązany do pokrywania kosztów 
dozoru,  jakkolwiek  w  jego  interesie  może  leżeć  usunięcie  rzeczy  dłużnika,  co  w  razie  nieobecności 
dłużnika  lub  jego  oporu  może  być  dokonane  jedynie  przez  ustanowienie  dozoru.  Dlatego  w  razie 
wyłożenia zaliczki na wydatki i wynagrodzenie dozorcy komornik powinien ustalić te koszty na podstawie 
art.  770.  Podobnie  komornik  powinien  postąpić,  jeżeli  wierzyciel  korzysta  ze  zwolnienia  od  kosztów 
sądowych  i  wydatki  za  niego  pokrywa  Skarb  Państwa.  Wprawdzie  wypadki  te  nie  należą  do  kosztów 
egzekucji  w  ścisłym  tego  słowa  znaczeniu,  lecz  pozostają  w  związku  z  egzekucją,  której  inaczej  nie 
można ukończyć jak przez czynności związane z usunięciem rzeczy. [...] W praktyce trudno sobie jednak 
wyobrazić, aby komornik mógł znaleźć kandydata na dozorcę, oświadczając mu, że wydatki w związku z 
przechowaniem  rzeczy  dłużnika  (np.  zwierząt  domowych)  oraz  wynagrodzenie  będzie  mógł  sobie 
rewindykować  od  dłużnika,  który  jest  nieobecny  i  nie  wiadomo,  gdzie  się  znajduje.  Z  tych  względów 
komornik  powinien  ustalić  te  koszty  i  ściągnąć  je  od  dłużnika  przede  wszystkim  z  sumy  uzyskanej  ze 

sprzedaży usuniętych ruchomości i po zaspokojeniu dozorcy zwrócić wyłożone koszty wierzycielowi"

20)

.  

Według innego poglądu koszty dozoru nie należą do kosztów egzekucji, która z chwilą usunięcia jest 

ukończona, stąd wierzyciel nie odpowiada za koszty dozoru, tym bardziej że w art. 1046 § 9  in fine k.p.c. 
ustawodawca wyraźnie stanowi: "na koszt dłużnika". Zatem po ustaleniu sumy wydatków i wynagrodzenia 
dozorcy, komornik zawiadamia o tym jedynie  dłużnika i dozorcę. Wierzyciela nie  zawiadamia, ponieważ 
koszty te powinny leżeć poza jego sferą zainteresowań. W efekcie skarga na czynność komornika i dalej 
ewentualnie  na  postanowienie  sądu  w  przedmiocie  ustalenia  sumy  wydatków  i  wynagrodzenia  dozorcy 
służy tylko dłużnikowi i dozorcy

21)

.  

Trafnie zauważa Z. Merchel, że "w trakcie trwania dozoru mogą zaistnieć okoliczności uzasadniające 

zmianę  dozorcy.  Decyzję  taką  podejmuje  komornik  na  wniosek  stron,  dozorcy  lub  z  urzędu.  Zasadą  w 
wypadku  zmiany  dozorcy  jest  uprzednie  wysłuchanie  stron.  Jedyną  okolicznością  uzasadniającą 
odstąpienie  od  tego  trybu  jest  konieczność  natychmiastowej  zmiany  dozorcy.  Stronom  na  decyzję 
komornika  w  przedmiocie  zmiany  dozorcy  służy  środek  zaskarżenia  w  postaci  skargi  na  czynności 
komornika (art. 767 k.p.c.)"

22)

.  

Prawodawca w art. 1046 § 10 k.p.c. stanowi, że jeżeli na wezwanie dozorcy dłużnik w wyznaczonym 

terminie,  nie  krótszym  niż  30  dni,  nie  odbierze  ruchomości,  sąd  na  wniosek  dozorcy  i  po  wysłuchaniu 
dłużnika  nakaże  ich  sprzedaż,  a  jeżeli  ruchomości  nie  przedstawiają  wartości  handlowej  lub  sprzedaż 
okaże  się  bezskuteczna,  sąd  wskaże  inny  sposób  rozporządzenia  rzeczami,  nie  wyłączając  ich 
zniszczenia.  

Warunkiem umożliwiającym wszczęcie procedury sprzedaży rzeczy ruchomych jest to, by miały one 

wartość, ponieważ tylko takie mogą zostać sprzedane w drodze egzekucji ruchomości. Może się okazać, 
że w trakcie szacowania usuniętych rzeczy wyjdzie na jaw, iż wśród nich będą takie, które nie mają żadnej 
wartości  (np.  rupiecie).  Stwierdzenie  znajdowania  się  takich  rzeczy  w  opróżnianym  pomieszczeniu  oraz 
fakt ich usunięcia winny być odnotowane w protokole

23)

. Podobnie fakt zniszczenia rzeczy, 

które nie mogły 

być sprzedane lub w inny sposób wykorzystane, powinien zostać zawarty w protokole.  

Na  dozorcy  składającym  wniosek  ciąży  obowiązek  dołączenia  odpisu  wezwania  do  dłużnika  z 

jakimkolwiek  dowodem  doręczenia  go  dłużnikowi.  Wniosek  powinien  zawierać  dokładny  opis  rzeczy,  o 
których sprzedaż wnioskuje dozorca.  

Sąd ma obowiązek wysłuchać dłużnika, ustnie na posiedzeniu do protokołu lub na piśmie (art. 760 § 

2 k.p.c.). Wysłuchanie wierzyciela zależy od woli sądu.  

Ewentualna  sprzedaż  rzeczy  ruchomych  nastąpi  w  trybie  egzekucji  z  ruchomości,  "z  tym 

zastrzeżeniem,  że  komornik  uzupełnia  pierwsze  stadium  egzekucji  przez  oszacowanie  ruchomości 
zgodnie z art. 853, a w wypadku, gdy dłużnik oświadczy, że do przedmiotów przysługuje osobom trzecim 
prawo  żądania  zwolnienia  od  egzekucji,  komornik  obowiązany  jest  zawiadomić  te  osoby.  Do  stadium 
sprzedaży  i  podziału  mają  zastosowanie  przepisy  o  egzekucji  z  ruchomości  i  o  planie  podziału  sumy 
uzyskanej  z  egzekucji  (art.  864-879  i  1033-1034).  Z  uzyskanej  sumy  komornik pokryje  koszty  egzekucji, 
ewentualne  należności  obciążają  dłużnika,  a  pozostałą  sumę  wyda  dłużnikowi  lub  złoży  do  depozytu 
sądowego w razie niemożności ich doręczenia dłużnikowi lub odmowy ich przyjęcia"

24)

.  

6. 

Opróżnienie lokalu mieszkalnego  

 

Stanowis

ko zajęte przez ustawodawcę w art. 1046 § 2 k.p.c., zgodnie z którym na podstawie tytułu 

wystawionego  przeciwko  dłużnikowi  mogą  być  usunięte  osoby  wraz  z  nim  znajdujące  się  w  lokalu  czy 
pomieszczeniu,  jest  realizacją  prezentowanego  w  orzecznictwie  i  doktrynie  stanowiska,  że  uznanie 
dopuszczalności eksmisji tylko  względem osoby  wymienionej w tytule  wykonawczym doprowadziłoby do 
udaremnienia wyroków wydawanych w sprawie o opróżnienie pomieszczenia, jeżeli osoba niewymieniona 
w  tytule  wykonawczym  i  przebywająca  w  pomieszczeniu,  przeciwstawiając  się  egzekucji,  skutecznie 
udaremniałaby realizację celu egzekucji.  

Dlatego  Sąd  Najwyższy  wyraził  pogląd,  że  pomimo  braku  ustawowego  wskazania  osób 

podlegających  usunięciu  wraz  z  dłużnikiem,  egzekucję  przeprowadza  się  nie  tylko  przez  usunięcie 
ruchomości, lecz także przez usunięcie osób, które zajmują pomieszczenie, przy czym obojętne jest, czy 
należą do rodziny czy służby dłużnika, czy też przebywają tam na innej podstawie, np. jako sublokatorzy 
albo goście. Dostrzeżono, że nie mogą być usunięte osoby, które posiadają nienaruszony przez podstawę 
egzekucji tytuł do pozostawania na danej nieruchomości, np. najemca nieobjęty tytułem wykonawczym

25)

.  

Zgodnie  jednak  z  treścią  art.  1046  §  3  k.p.c.,  komornik,  przeprowadzając  egzekucję  polegającą  na 

opróżnieniu  lokalu  służącego  zaspokojeniu  potrzeb  mieszkaniowych  dłużnika,  może  ją  przeprowadzać 
tylko  względem  osób  wymienionych  w  tytule  wykonawczym.  Prawodawca  wykluczył  w  tym  wypadku 

możliwość  rozszerzenia  zakresu  podmiotowego  tytułu  wykonawczego  przewidzianego  w  art.  791  §  1 
k.p.c.  oraz  usunięcia  każdego,  kto  lokal  zajmuje,  chyba  że  osoba  taka  wykaże  dokumentem,  iż 
zajmowanie  wynika  z  tytułu  prawnego  niepochodzącego  od  dłużnika,  czyli  a  contrario  -  od  każdej  innej 
osoby (nie musi t

o być koniecznie właściciel lokalu). Zdaniem M. Olczyka, "wykluczyć wobec tego należy 

wszystkie  tytuły  pochodne,  głównie  te  powstałe  w  wyniku  zawarcia  umowy  przez  dłużnika  z  osobami 
trzecimi, np. najem czy podnajem pomieszczenia. Osoby, w stosunku do których komornik kieruje żądanie 
opuszczenia  lokalu,  mogą  wykazać  tytuł  do  jego  zajmowania  jakimkolwiek  dokumentem.  [...]  jeżeli 
komornik  zetknie  się  z  taką  sytuacją,  powinien  wstrzymać  postępowanie  egzekucyjne  i  pouczyć 
zainteresowanego,  by  w  terminie  tygodnia 

wystąpił  na  drogę  sądową  w  celu  ustalenia,  że  tytuł 

wykonawczy  nie  może  być  wykonany  w  stosunku  do  niego  i  o  możliwości  zabezpieczenia  powództwa. 
Interpretację tę potwierdza też treść analizowanego  przepisu, który nie  zawęża katalogu podmiotów, od 
których  ma  pochodzić  dokument  uprawniający  osobę  do  zajmowania  lokalu,  pomieszczenia.  Dokument 
ten ma jedynie nie pochodzić od samego dłużnika"

26)

.  

Według jednak art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, jeżeli w sprawie o opróżnienie lokalu 

okaże się, że w razie uwzględnienia powództwa obowiązane do opróżnienia lokalu mogą być jeszcze inne 
osoby,  które  nie  występują  w  sprawie  w  charakterze  pozwanych,  sąd  wezwie  stronę  powodową,  aby  w 
wyznaczonym  terminie  oznaczyła  te  osoby  w  taki  sposób,  by  ich  wezwanie  było  możliwe,  a  w  razie 
potrzeby, aby wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie kuratora. Sąd wezwie te osoby do wzięcia udziału w 
sprawie w charakterze pozwanych.  

Ponadto zgodnie z § 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawach o 

opróżnienie  lokalu  lub  pomieszczenia  albo  o  wydanie  nieruchomości  oraz  szczegółowych  warunków, 
jakim  powinno  odpowiadać  tymczasowe  pomieszczenie,  wydanego  na  podstawie  art.  1046  §  11  k.p.c., 
jeżeli  z  tytułu  wykonawczego  nakazującego  opróżnienie  lokalu  służącego  zaspokojeniu  potrzeb 
mieszkaniowych  dłużnika  nie  wynika  prawo  dłużnika  do  lokalu  socjalnego  lub  zamiennego,  przed 
dokonaniem  wezwania  do  dobrowolnego  wykonania  obowiązku  opróżnienia  lokalu  komornik  wysłuchuje 
dłużnika w celu ustalenia jego sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz czy dłużnikowi przysługuje tytuł prawny 
do  innego  lokalu  lub  pomieszczenia,  w  którym  może  on  zamieszkać.  Jeżeli  dłużnikowi  nie  przysługuje 
prawo do innego lokalu lub pomieszczenia, w którym może zamieszkać, ani nie znalazł on tymczasowego 
pomieszczenia, komornik niezwłocznie  występuje do gminy,  właściwej ze  względu na miejsce położenia 
lokalu  podlegającego  opróżnieniu,  o  wskazanie  tymczasowego  pomieszczenia,  chyba  że  wierzyciel 
wskazał  takie  pomieszczenie.  W  wezwaniu  do  dobrowolnego  wykonania  obowiązku  opróżnienia  lokalu 
służącego  zaspokojeniu  potrzeb  mieszkaniowych  komornik  oznaczy  tymczasowe  pomieszczenie 
wskazane przez gminę lub wierzyciela, do którego może nastąpić przekwaterowanie.  

M. Olczyk trafnie dostrzega pewien problem powst

ający na tle omawianego zagadnienia, mianowicie 

"jak ma  się  zachować  komornik,  do  którego  wierzyciel  skierował  wniosek  o  przeprowadzenie  eksmisji  z 
lokalu,  dołączając  wyrok  sądu  nakazującego  dłużnikowi  opuszczenie  lokalu,  bez  wskazania,  o  jaki  lokal 
chodzi 

(w uzasadnieniu wyroku sąd wyjaśniał, że chodzi o tzw. lokal użytkowy), a w momencie wejścia do 

lokalu  okazuje  się,  że  dłużnik  korzysta  z  tego  lokalu  w  celu  zaspokojenia  potrzeb  mieszkaniowych. 
Faktyczne  stwierdzenie,  że  lokal  służy  zaspokojeniu  potrzeb  mieszkaniowych  dłużnika,  powoduje,  że 
komornik powinien się  wstrzymać  z  dalszymi czynnościami. Zapewne nie będzie chodziło tu o czas, do 
którego gmina nie zaoferuje dłużnikowi pomieszczenia tymczasowego (przeciwko wstrzymaniu czynności 
może  też  zaprotestować  wierzyciel,  składając  zażalenie  na  czynności  komornika),  ale  do  czasu 
wyjaśnienia  wątpliwości, o jaki lokal chodzi. W tym celu powinien  wystąpić do sądu o wykładnię  wyroku 
(art. 352 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Najprostszym rozwiązaniem tych wątpliwości byłoby oczywiście 
odpowiednie redagowanie sentencji wyroków przez sądy, które wskazywałyby, o jakiego rodzaju lokal tu 
chodzi"

27)

.  

Według bowiem uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy  - Kodeks 

postępowania  cywilnego  oraz  niektórych  innych  ustaw

28)

:  "Projekt  zmian  wychodzi  z  założenia,  że 

dokonywanie  eksmisji  z  lokalu  mieszkalnego  bez  dania  eksmitowanemu  jakiegokolwiek  pomieszczenia 
jest nieludzkie i z tej racji nie może być dopuszczone przez prawo. Dlatego też proponowane zmiany art. 
1046  k.p.c.  przewidują  obowiązek  dostarczenia  eksmitowanemu  dłużnikowi  jakiegoś  pomieszczenia. 
Może to być pomieszczenie bardzo skromne, ale powinno być eksmitowanemu zapewnione. Zakłada się, 
że  bliższe  określenie  tego  pomieszczenia  zawarte  zostanie  w  rozporządzeniu  Ministra  Sprawiedliwości. 
Proponowane  rozwiązanie  nie  usprawni  egzekucji  dotyczącej  opróżnienia  lokalu.  Względy  humanitarne 
uniemożliwiają jednak przyjęcie innych rozwiązań"

29)

.  

Wspomniane  tymczasowe  pomieszczenie  powinno  nada

wać  się  do  zamieszkania,  zapewniać  co 

najmniej  5  m

2

 

powierzchni  mieszkalnej  na  jedną  osobę,  znajdować  się  w  tej  samej  miejscowości  lub 

pobliskiej,  jeżeli  zamieszkanie  w  tej  miejscowości  nie  pogorszy  nadmiernie  warunków  życia  osób 
przekwaterowanych (art. 10

46 § 6 k.p.c.). Ponadto tymczasowe pomieszczenie powinno posiadać dostęp 

do  źródła  zaopatrzenia  w  wodę  i  do  ustępu,  chociażby  te  urządzenia  znajdowały  się  poza  budynkiem, 
posiadać oświetlenie naturalne  i elektryczne, posiadać możliwość ogrzewania, posiadać niezawilgocone 
przegrody  budowlane,  zapewniać  możliwość  zainstalowania  urządzenia  do  gotowania  posiłków  (§  3 
rozporządzenia z dnia 26 stycznia 2005 r.).  

Jeżeli  w  wyroku  nakazującym  opróżnienie  lokalu  sąd  orzekł  o  uprawnieniu  do  otrzymania  lokalu 

socjalne

go, to obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce 

położenia  lokalu  podlegającego  opróżnieniu.  Jeżeli  w  wyroku  orzeczono  o  uprawnieniu  dla  dwóch  lub 
więcej osób, gmina jest obowiązana zapewnić im co najmniej jeden lokal socjalny (art. 14 ust. 1 i 2 ustawy 
o ochronie praw lokatorów).  

Do komornika nie należy ocena, czy lokal wskazany w ofercie gminy jako lokal socjalny odpowiada 

wymogom stawianym przez ustawę o ochronie praw lokatorów w art. 2 ust. 1 pkt 5

30)

.  

Egz

ekucja obowiązku opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych może być 

przeprowadzana także względem osoby małoletniej lub ubezwłasnowolnionej. W takiej sytuacji komornik 
wstrzyma się z dokonaniem czynności i zawiadomi sąd opiekuńczy. Dalsze czynności komornik podejmie 
stosownie  do  orzeczenia  sądu  opiekuńczego,  określającego  miejsce  pobytu  osób  małoletnich  lub 
ubezwłasnowolnionych.  Sąd  natomiast,  co  bardzo  istotne,  nie  może  orzec  o  braku  uprawnienia  do 
otrzymania  lokalu  socjalnego  wobec: 

kobiety  w  ciąży,  małoletniego,  niepełnosprawnego  w  rozumieniu 

przepisów ustawy o pomocy społecznej

31)

 

lub ubezwłasnowolnionego oraz sprawującego nad taką osobą 

opiekę i wspólnie z nią zamieszkałego, obłożnie chorych, emerytów i rencistów spełniających kryteria do 
otrzymania  świadczenia  z  pomocy  społecznej,  osoby  posiadającej  status  bezrobotnego,  osoby 
spełniającej  przesłanki  określone  przez  radę  gminy  w  drodze  uchwały,  chyba  że  osoby  te  mogą 
zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany (art. 14 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów).  

Ze względu na powyższy zakaz, przepis art. 1046 § 8 k.p.c. ma zastosowanie jedynie w sprawach, w 

których dziecko urodziło się lub ubezwłasnowolnienie nastąpiło dopiero po uprawomocnieniu się wyroku 
wydanego po dniu wejścia w życie ustawy o ochronie praw lokatorów, czyli po 10 lipca 2001 r.

32)

 

Artykuł 

35  ust.  1  omawianej  ustawy  stanowi  natomiast,  że  osobom  wymienionym  w  art.  14  ust.  4  przysługuje 
uprawnienie do lokalu socjalnego, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy została objęta orzeczeniem 
sądowym,  chociażby  nieprawomocnym,  nakazującym  opróżnienie  lokalu,  lub  ostateczną  decyzją 
administracyjną, a orzeczenie to lub decyzja nie zostały wykonane przed dniem wejścia w życie ustawy. 
Komornik,  dowiedziawszy  się  w  toku  postępowania  egzekucyjnego,  iż  obowiązkiem  opróżnienia  lokalu 
objęta  jest  taka  osoba,  zobowiązany  jest  zawiadomić  ją,  że  może  wystąpić  z  powództwem  o  ustalenie 
uprawnienia do lokalu socjalnego w terminie sześciu miesięcy od zawiadomienia jej przez komornika lub 
organ  gminy,  a  także  zawiesić  postępowanie  egzekucyjne  i  dodatkowo  zawiadomić  prokuratora. 
Powyższe  postępowanie  jest  wolne  od  opłat  sądowych  (art.  35  ust.  3  i  4  ustawy  o  ochronie  praw 
lokatorów).  

Jeżeli osoba wymieniona w art. 14 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów wystąpi z powództwem o 

ustalenie  uprawnienia  do  lokalu  socjalnego  w  terminie  sześciu  miesięcy  od  zawiadomienia  jej  przez 
komornika lub organ gminy, sąd nakaże wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu zakończenia 
postępowania  w  sprawie  o  ustalenie  uprawnienia  do  lokalu  socjalnego.  Postępowanie  egzekucyjne 
podejmuje się z urzędu, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od jego zawieszenia komornikowi lub organowi 
gminy  nie  zostanie  przedłożony  wspomniany  nakaz  sądu  (art.  35  ust.  5  i  6  ustawy  o  ochronie  praw 
lokatorów).  

Zgodnie  z  art.  16  i  17  ustawy  o  ochronie  praw  lokatorów,  wyroków  sądowych  nakazujących 

opróżnienie  lokalu  nie  wykonuje  się  w  okresie  od  1  listopada  do  31  marca  roku  następnego  włącznie, 
jeżeli  osobie  eksmitowanej  nie  wskazano  lokalu,  do  którego  ma  nastąpić  przekwaterowanie,  chyba  że 
powodem  wydania  wyroku  nakazującego  opróżnienie  lokalu  jest  znęcanie  się  nad  rodziną.  Według  G. 
Wróblewskiej-Wcisło i Z. Knypla: "Art. 16 ustawy o ochronie praw lokatorów mówi o "lokalu", a więc nie o 
pomieszczeniu  tymczasowym,  wobec  czego  w  okresie  wymienionym  w  tym  przepisie  nie  mają 
zastosowania  przepisy  art.  1046  §  4-6  k.p.c.  i  eksmisja  nie  może  być  wykonana  do  tymczasowego 
pomieszczenia. [...] Z art. 17 tej ustawy w części znoszącej ograniczenie czasowe przewidziane w jej art. 
16, wynika, że nie jest konieczne "wskazanie lokalu, do którego ma nastąpić przekwaterowanie", a więc 
wystarczy zapewnienie tymczasowego pomieszczenia (art. 1046 § 4 k.p.c.)"

33)

.  

Rozdział III  

Egzekucja oświadczenia woli (wykonanie orzeczeń zastępujących oświadczenie woli)  

 

1. 

Skutek orzeczenia sądowego zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli  

 

Artykuł 1047 k.p.c. reguluje sytuację, w której obowiązek złożenia określonego oświadczenia woli nie 

został  wykonany  dobrowolnie.  Osoba  uprawniona  do  otrzymania  takiego  oświadczenia  woli  ma  prawo 
wystąpić do sądu z powództwem w procesie albo z wnioskiem w postępowaniu nieprocesowym o wydanie 
orzeczenia, w którym sąd stwierdzi obowiązek drugiej strony złożenia wspomnianego  oświadczenia woli. 
W literaturze i orzecznictwie przyjął się  pogląd,  że orzeczenie  to ma charakter  konstytutywny.  Skutkiem 
takiego  orzeczenia  jest  zastępcze  złożenie  oświadczenia  woli  przez  dłużnika.  W  konsekwencji  nie  ma 
potrzeby  w  sposób  przymusowy  wykonywać  orzeczenia.  Zdaniem  B.  Dobrzańskiego:  "Przepis  art.  1047 
[...]  reguluje  sprawę  w  ten  sposób,  że  postępowanie  egzekucyjne  sensu  stricto,  które  by  miało  na  celu 
wyegzekwowanie od dłużnika nakazanego mu oświadczenia woli, jest w ogóle zbędne"

1)

.  

Oświadczenie  woli  dłużnika  jest  czynnością  niezastępowalną  sensu  largo,  bowiem  jego  złożenie 

zależy  od  woli  dłużnika.  Brak  zatem  regulacji  z  art.  1047  k.p.c.  zmuszałby  wierzyciela  do  wszczęcia 
egzekucji w trybie art. 1050 k.p.c., co niewątpliwe komplikowałoby realizację jego praw.  

Przyjmuje  się,  że  uprawomocnienie  się  omawianego  orzeczenia  tworzy  fikcję  prawną,  zgodnie  z 

którą  dłużnik  złożył  oświadczenie  woli  o  treści  określonej  w  orzeczeniu.  Prawodawca,  celem  jeszcze 
większego uproszczenia tego rodzaju egzekucji, zrezygnował z wymogu uzyskania klauzuli wykonalności, 
poza wypadkami przewidzianymi w art. 1047 § 2 k.p.c.

2)

  

Jak  pisze  K.  Korzan:  "Realizacja  tytułu  egzekucyjnego  zobowiązującego  dłużnika  do  złożenia 

oświadczenia woli nie wymaga żadnych czynności wykonawczych, gdyż w świetle art. 1047 § 1 k.p.c. i 64 
k.c.  prawomocne  orzeczenie  - 

z chwilą uprawomocnienia się  -  zastępuje  wymienione oświadczenie  woli 

we  wszystkich  wypadkach  z  wyjątkiem  sytuacji  określonej  w  §  2  art.  1047. W  tym  ostatnim  wypadku,  a 
mianowici

e  gdy  złożenie  oświadczenia  pewnej  treści  uzależnione  jest  od  świadczenia  wzajemnego, 

skutek  określony  w  §  1  powstaje  dopiero  z  chwilą  prawomocnego  nadania  orzeczeniu  klauzuli 
wykonalności"

3)

.  

S.  Dalka  słusznie  zauważa,  że  orzeczenie  staje  się  skuteczne  dopiero  z  chwilą  stwierdzenia  jego 

prawomocności  przez  sąd  pierwszej  lub  drugiej  instancji  w  tej  części,  w  której  występuje  zobowiązanie 
dłużnika  do  złożenia  oświadczenia  woli.  W  efekcie  nie  jest  potrzebne  nadawanie  orzeczeniu  klauzuli 
wykonalności. Prawomocne  zaś orzeczenie  zastępuje  wolę dłużnika, nawet  wtedy, gdy ustawa  wymaga 
formy aktu notarialnego

4)

.  

Zgodnie  zatem  z  tym,  co  mówi  E.  Wengerek,  "wierzyciel,  który  chce  skorzystać  ze  skuteczności 

takiego orzeczenia, powinien jednak stosownie do art. 364 zg

łosić wniosek o stwierdzenie prawomocności 

orzeczenia sądu pierwszej instancji"

5)

.  

2. 

Porównanie art. 1047 k.p.c. i art. 64 k.c.  

 

Artykuł  1047  k.p.c.  często  przyrównywany  jest  do  art.  64  k.c.,  jednak  regulacje  powyższe  nie  są 

tożsame. "Art. 1047 k.p.c. normuje skutki procesowe w zakresie postępowania egzekucyjnego, natomiast 
art. 64 k.c. stanowi normę prawa materialnego o charakterze ogólnym. Skutki fikcji prawnej przewidziane 
w art. 64 k.c. mają zastosowanie we wszystkich wypadkach, gdy na gruncie prawa  materialnego istnieje 
podstawa do stwierdzenia obowiązku złożenia oświadczenia woli oznaczonej treści. Orzeczenie wydane 
na  podstawie  art.  64  k.c.  może  także  uzależniać  złożenie  przez  dłużnika  oświadczenia  woli  od 
uprzedniego lub równoczesnego spełnienia przez wierzyciela świadczenia wzajemnego"

6)

.  

Ponadto  zgodnie  z  uchwałą  7  sędziów  Sądu  Najwyższego  z  dnia  7  stycznia  1967  r.:  "W 

przeciwieństwie  do  art.  1047  k.p.c.,  którego  rola  [...]  ograniczona  jest  do  postępowania  egzekucyjnego, 
art.  64  k.c.  stanowi  nor

mę  prawa  materialnego  o  charakterze  ogólnym.  Normując  w  zasadzie  tę  samą 

materię,  czyni  to  pod  kątem materialnoprawnej  funkcji,  jaką spełnia  ten  przepis,  zamieszczony  w  dziale 
traktującym  o  czynnościach  prawnych  w  grupie  przepisów  normujących  oświadczenia  woli  oraz  ich 
sposób złożenia i skutki [...] a nadto mowa w nim o stwierdzeniu obowiązku złożenia oświadczenia woli ze 
strony  nie  tylko  "dłużnika",  lecz  -  w  sposób  najogólniejszy  -  "danej  osoby".  Pozwala  to  na  wniosek,  że 
skutki fikcji  przewidziane  w  tym  p

rzepisie mają zastosowanie we wszystkich wypadkach, gdy na gruncie 

prawa materialnego istnieje podstawa do stwierdzenia obowiązku złożenia oświadczenia woli oznaczonej 

treści, ciążącego na którejkolwiek z osób biorących udział w postępowaniu sądowym"

7)

.  

3. 

Problem źródła zastępczego oświadczenia woli  

 

Źródłem  zastępczego  oświadczenia  woli,  zgodnie  z  słownikową  wykładnią  normy  zawartej  w  art. 

1047  §  1  k.p.c.,  jest  orzeczenie  sądu,  czyli  wyrok  bądź  postanowienie  sądu.  Budzi  wątpliwości 
stwierdzenie, że w związku z art. 711 § 2 k.p.c. wyrok sądu polubownego, nienadający się do wykonania 
w drodze egzekucji, ma moc prawną na równi z wyrokiem sądu powszechnego, po stwierdzeniu przez sąd 
powszechny jego skuteczności. Źródłem nie będzie natomiast ani ugoda sądowa, ani też akt notarialny

8)

.  

Słusznie  zauważa  J.  Jankowski,  który  twierdzi,  że:  "Komentowany  przepis  odnosi  się  tylko  do 

prawomocnych  orzeczeń  sądowych,  nie  może  więc  mieć  zastosowania  do  orzeczeń  natychmiast 
wykonalnych (wyroków opatrzonych rygorem natychmiastowej wykonalności - art. 333 i n.), wyroków sądu 
II instancji (art. 388 § 1) i postanowień natychmiast wykonalnych (art. 521 § 1)"

9)

.  

4. 

Oświadczenie woli jako przedmiot orzeczenia sądu wydanego w trybie art. 1047 k.p.c.  

 

Zgodnie  z  definicją  ustawową  zawartą  w  art.  60  k.c.,  z  zastrzeżeniem  wyjątków  w  ustawie 

przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie 
się  tej  osoby,  które  ujawnia  jej  wolę  w  sposób  dostateczny,  w  tym  również  przez  ujawnienie  tej  woli  w 
postaci elektronicznej.  

Tylko  wyjaśnione  wyżej  oświadczenie  woli  może  być  przedmiotem  orzeczenia  sądu  wydanego  w 

sytuacji przewidzianej w art. 1047 k.p.c. Nie może być nim oświadczenie wiedzy, bowiem art. 1047 k.p.c. 
jasno  wspomina  tylko  o  oświadczeniu  woli,  i  podciąganie  innych  oświadczeń  pod  tę  regulację  jest  zbyt 
daleko idącą wykładnią tego przepisu

10)

.  

Egzekwowanie  oświadczenia  wiedzy  może  dokonać  się  w  drodze  egzekucji  przewidzianej  w  art. 

1050 k.p.c. Artykuł 1047 k.p.c. stanowi natomiast  lex  specialis  względem art. 1050 k.p.c. i nie  powinien 
być interpretowany w sposób rozszerzający.  

Z  zakresu  art.  1047  k.p.c.  należy  również  wyłączyć  orzeczenia  zastępujące  oświadczenia  woli 

wywołujące skutek w zakresie stosunków osobistych, np. oświadczenie woli zawarcia małżeństwa

11)

. Nie 

można bowiem wymagać, by sąd ingerował  w sferę stosunków,  w których decyzje mają wpływ na sfery 
życia nieuregulowane przez prawo, czyli np. uczucia.  

K.  Korzan  uważa,  że  "Prawomocne  orzeczenie,  zasądzające  złożenie  oświadczenia,  może  je 

zastąpić  wtedy,  gdy  dotyczy  ono  woli  -  a  nie  wiedzy  -  dłużnika.  Dlatego  też  roszczenie  zmierzające  do 
zobowiązania  kontrahenta  umowy  orzeczeniem  sądowym  do  złożenia  oświadczenia  co  do  znanego  mu 
faktu  nie  może  odnieść  skutku.  [...]  egzekucja  oświadczenia  woli  jest  szczególnym  rodzajem  egzekucji, 
mającej na celu [...] nie oddziaływanie na wolę dłużnika, lecz zastąpienie jej orzeczeniem sądowym, które 
odnosi skutek z chwilą uprawomocnienia się. Wszelkie czynności tego typu, jak zajęcie, przymuszenie itp. 
są  zbędne.  Można  powiedzieć,  że  "odpada"  tu  drugie,  wykonawcze  stadium  postępowania,  jakim  jest 
egzekucja w ścisłym znaczeniu, gdyż wyczerpuje się ono w momencie prawomocności"

12)

.  

Prawomocne orzeczenie sądu nie może zastąpić oświadczenia woli, jeśli dla skuteczności czynności 

prawnej  konieczne  jest  zachowanie  pewnej  formy,  np.  wydanie  weksla.  W  takich  wypadkach  pozostaje 
droga  egzekucji  czynności  niezastępowalnej,  uregulowana  w  art.  1050  k.p.c.  Prawomocne  orzeczenie 
również nie zastąpi oświadczenia woli, jeśli wraz ze złożeniem oświadczenia woli wiąże się jeszcze inna 
czynność, np. złożenie podpisu na dokumencie

13)

.  

5. 

Nadanie klauzuli wykonalności przewidziane w art. 1047 § 2 k.p.c.  

 

Egzekucja oświadczenia woli przewidziana w art. 1047 k.p.c. nie  wymaga co do zasady nadawania 

klauzuli  wykonalności  tytułowi  egzekucyjnemu.  Wyjątkiem  jest  sytuacja  przewidziana  w  art.  1047  §  2 
k.p.c.,  gdzie  nadanie  klauzuli  wykonalności  jest  konieczne,  ale  tylko  w  wypadku,  w  którym  złożenie 
oświadczenia  woli  dłużnika,  zgodnie  z  treścią  tytułu  egzekucyjnego,  uzależnione  jest  od  świadczenia 
wzajemnego wierzyciela. Klauzulę wykonalności nadaje się tu zgodnie z treścią art. 786 k.p.c. W związku 
z  tym  wierzyciel  dla  uzyskania  takiej  klauzuli  musi  przedstawić  dowód  spełnienia  świadczenia 
wzajemnego  w  formie  dokumentu  urzędowego  lub  prywatnego  z  podpisem  urzędowo  poświadczonym. 
Nadanie  klauzuli  "jest  konieczne  także  w  takim  wypadku,  gdy  świadczenie  wzajemne  miałoby  być 
równoczesne ze złożeniem oświadczenia woli dłużnika (art. 786 in fine)"

14)

.  

Co  do  urzędowego  poświadczenia,  to  mowa  tu  przede  wszystkim  o  czynnościach  dokonywanych 

przez  notariusza  (art.  2  §  2  ustawy  z  dnia  14  lutego  1991  r.  -  Prawo  o  notariacie

15)

).  Kolejnym 

poświadczeniem urzędowym jest poświadczenie przewidziane  w art. 79 k.c.: "Osoba nie mogąca pisać, 
lecz mogąca czytać może złożyć oświadczenie woli w formie pisemnej bądź w ten sposób, że uczyni na 
dokumencie  tuszowy  odcisk  palca,  a  obok  tego  odcisku  inna  osoba  wypisze  jej  imię  i  nazwisko 
umieszczając swój podpis, bądź też  w ten sposób,  że  zamiast składającego  oświadczenie podpisze się 
inna osoba, a jej podpis będzie poświadczony przez notariusza lub wójta (burmistrza, prezydenta miasta), 
starostę lub marszałka województwa z zaznaczeniem, że został złożony na życzenie nie mogącego pisać, 
lecz mogącego czytać". Ponadto, zgodnie § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 kwietnia 
1991 r. w sprawie sporządzania niektórych poświadczeń przez organy samorządu terytorialnego i banki

16)

: 

"W miejscowościach, w których nie ma kancelarii notarialnej, do poświadczania własnoręczności podpisu 
są upoważnieni:  

1) przewodniczący zarządów gmin:  

a)  na  pismach  upoważniających  do  odbioru  przesyłek  i  sum  pieniężnych  oraz  odbioru 

dokumentów z urzędów i instytucji,  

b) na 

oświadczeniach stwierdzających stan rodzinny i majątkowy składającego oświadczenie,  

2)  banki  - 

na  pismach  upoważniających  do  odbioru  pieniędzy  lub  innych  przedmiotów  z  tych 

banków"

17)

.  

Zdaniem  E.  Wengerka:  "Postępowanie  o  nadanie  klauzuli  wykonalności  spełnia  tu  tylko  funkcję 

postępowania  stwierdzającego,  że  świadczenie  wzajemne  zostało  spełnione  w  celu,  aby  z  chwilą 
uprawomocnienia się postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności zaczęły działać skutki określone w § 
1 art. 1047, to jest fikcja, że nakazanie dłużnikowi oświadczenia woli zostało złożone"

18)

.  

Zgodnie  jednak  art.  795  §  2  k.p.c.,  termin  do  wniesienia  zażalenia  biegnie  dla  wierzyciela  od  daty 

wydania mu tytułu wykonawczego lub postanowienia odmownego, a dla dłużnika - od daty doręczenia mu 
za

wiadomienia o wszczęciu egzekucji. Rację należy przyznać J. Jankowskiemu, który przyjmuje, że upływ 

terminu  przewidzianego  dla  wierzyciela  do  wniesienia  zażalenia  stanowi  chwila  prawomocnego  nadania 
klauzuli wykonalności

19)

. Innego zdania jest E. Wengerek, 

który z uwagi na szczególny charakter regulacji 

z  art.  1047  §  2  k.p.c.  postuluje  doręczenie  postanowienia  o  nadaniu  klauzuli  wykonalności  także 
dłużnikowi, by można było mówić o prawomocnym nadaniu tej klauzuli

20)

.  

Interesujący w omawianej kwestii jest wyrok z dnia 19 lutego 1998 r., w którym Sąd Najwyższy uznał, 

że:  "Wyrok  uwzględniający  powództwo  o  wykup  może  zapaść  z  pominięciem  orzeczenia  o 
wynagrodzeniu,  jeżeli  z  ustaleń  wynika,  że  odpowiednie  wynagrodzenie  zostało  już  przez  powoda  na 
rzecz pozwanego 

zapłacone. Przewidziane w art. 64 k.c. skutki wyroku następują w takiej sytuacji z chwilą 

prawomocności, a nie w momencie nadania klauzuli wykonalności (art. 1047 k.p.c.)"

21)

.  

Sąd Najwyższy w powyższym wyroku odwołuje się do uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 

7  stycznia  1967  r.,  w  której  to  Sąd  co  do  art.  1047  §  2  k.p.c.  wypowiedział  się  w  następujący  sposób: 
"Przepis § 1 art. 1047 k.p.c. uzupełniony jest przez § 2 tego artykułu, który w razie istnienia przesłanek w 
nim  przewidzianych  odracza  powst

anie  skutków  orzeczenia  stwierdzającego  obowiązek  złożenia 

oświadczenia  woli  do  chwili  prawomocnego  nadania  mu  klauzuli  wykonalności.  Ten  ostatni  przepis 
pozostaje w związku z treścią art. 786 k.p.c. i dotyczy tylko takich orzeczeń, które złożenie oświadczenia 
woli  przez  dłużnika,  a  zatem  i  powstanie  skutku  przewidzianego  w  §  1  uzależniają  od  wykonania  przez 
wierzyciela  świadczenia  wzajemnego.  Stosownie  więc  do  tego  przepisu  oraz  przepisu  art.  786  k.p.c., 
jeżeli sentencja orzeczenia stwierdzającego obowiązek dłużnika do złożenia oznaczonego oświadczenia 
woli  uzależni  ten  obowiązek  od  uprzedniego  lub  równoczesnego  spełnienia  przez  wierzyciela 
oznaczonego  świadczenia  wzajemnego,  to  skutek  takiego  orzeczenia  w  postaci  fikcji  złożenia 
oświadczenia  woli  nastąpi  dopiero  z  chwilą  prawomocnego  nadania  orzeczeniu  klauzuli  wykonalności, 
którą sąd nada po złożeniu przez wierzyciela dowodu spełnienia tego świadczenia"

22)

.  

6. Ujawnienie prawa wierzyciela na podstawie art. 1048 k.p.c.  

 

Artykuł  1048  k.p.c.  stanowi  uzupełnienie  art.  1047  k.p.c.  co  do  skutków  orzeczenia  sądowego 

zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli. Skutkiem z art. 1047 k.p.c. jest stworzenie fikcji prawnej, 
sprowadzającej  się  do  przyjęcia  założenia,  że  z  momentem  uprawomocnienia  się  orzeczenia  sądu 
oświadczenie  dłużnika  uważa  się  za  złożone.  Artykuł  1048  k.p.c.  reguluje  dalsze  skutki  omawianego 
orzeczenia  sądu.  Wierzyciel  może  na  podstawie  tego  orzeczenia  zażądać  dokonania  wpisu  w  księdze 
wieczystej lub rejestrze albo złożenia dokumentu do zbioru. Warunkiem jest poprzednie ujawnienie praw 
dłużnika. Wpisu do ksiąg wieczystych lub rejestru dokonuje się na podstawie wniosku wierzyciela.  

Na  wypadek  braku  potrzebnych  do  wpisu  dokumentów,  komornik  na  żądanie  wierzyciela 

zobowiązany jest odebrać dłużnikowi te dokumenty. Wierzyciel, zwracając się do komornika z żądaniem 
odebrania dokumentów, powinien dokładnie określić, jakie dokumenty komornik ma odebrać dłużnikowi, a 
także  przedstawić  prawomocne  orzeczenie  sądu  zobowiązujące  dłużnika  do  złożenia  odpowiedniego 
oświadczenia  woli.  Odebranie  dokumentów  odbywa  się  w  trybie  egzekucji  odebrania  rzeczy  ruchomej 
uregulowanej w art. 1041-1045 k.p.c.  

Właściwy  miejscowo  będzie  komornik  właściwy  dla  miejsca,  w  którym  znajdują  się  dokumenty

23)

. 

Według poglądu J. Jankowskiego, w stosunku do nieruchomości "komornik składa odebrane dokumenty 
w sądzie  właściwym do  prowadzenia księgi  wieczystej, rejestru lub  zbioru dokumentów. Oznacza to,  że 
właściwy do dokonania omawianych czynności jest komornik miejsca położenia nieruchomości"

24)

. Pogląd 

J. Jankowskiego jest trudny do realizacji w praktyce, zwłaszcza jeśli wierzyciel mieszka np. w Gdańsku, a 
nieruchomość znajduje się w Krakowie.  

"Nadanie  klauzuli  wykonalności  orzeczeniu  jest  bezprzedmiotowe;  wystarcza  stwierdzenie 

prawomoc

ności  orzeczenia,  które  będzie  wykonywane  w  trybie  art.  1047  §  1  k.p.c."

25)

.  Nadanie 

orzeczeniu  klauzuli  wykonalności  będzie  potrzebne  tylko  w  przypadku  wpisu  opartego  na  oświadczeniu 
woli uzależnionym od świadczenia wzajemnego wierzyciela (art. 1047 § 2 k.p.c.).  

Zdaniem  K.  Korzana:  "Przepis  art.  1048  k.p.c.  obejmuje  orzeczenie  o  charakterze  deklaratywnym 

(np.  stwierdzające  nabycie  spadku,  zasiedzenie  itp.)  oraz  orzeczenie  tworzące  prawo  (konstytutywne), 
które  pociągają  za  sobą  skutek  określony  w  art.  1047  k.p.c.  Zarówno  jedne,  jak  i  drugie  stanowią  w 
rozumieniu art. 1048 podstawę ujawnienia prawa wierzyciela"

26)

.  

Według  uchwały  Sądu  Najwyższego  z  dnia  20  stycznia  1984  r.:  "Rozrządzenie  testamentowe,  w 

którym uczyniono  zapis użytkowania nieruchomości, nie  stanowi  wystarczającej podstawy  do dokonania 
wpisu  tego  ograniczonego  prawa  rzeczowego  w  księdze  wieczystej.  Do  dokonania  takiego  wpisu 
potrzebny jest dokument obejmujący oświadczenie obciążonego zapisem spadkobiercy o ustanowieniu na 
rzecz zapisobiorcy pr

awa użytkowania, sporządzone w formie aktu notarialnego"

27)

.  

Według  B.  Dobrzańskiego,  art.  1048  k.p.c.  nie  znajduje  zastosowania  w  wypadku  postanowienia 

stwierdzającego  nabycie  nieruchomości  przez  zasiedzenie.  Postanowienie  takie  jest  skuteczne    erga 
omnes 

i  stanowi  podstawę  do  usunięcia  niezgodności  w  księdze  wieczystej  ze  stanem  prawnym  przez 

wpis właściciela, który nieruchomość zasiedział. Nie ma znaczenia, czy poprzednio w księdze wieczystej 
jako właściciel istniała jakakolwiek inna osoba

28)

.  

Artykuł  1048  k.p.c.  jest  -  jak  już  było  o  tym  mowa  -  uzupełnieniem  art.  1047  k.p.c.  Nie  znajduje 

natomiast zastosowania w egzekucji czynności niezastępowalnej z art. 1050 k.p.c.  

7. 

Orzecznictwo Sądu Najwyższego  

 

W  zakresie  art.  1047  k.p.c.  zapadło  stosunkowo  dużo  orzeczeń  Sądu  Najwyższego,  o  bardzo 

istotnym znaczeniu dla praktyki.  

Największą chyba dyskusję wywołało orzeczenie Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 7 

stycznia  1967  r.,  w  którym  Sąd  Najwyższy  uchwalił  i  postanowił  wpisać  do  księgi  zasad  prawnych 
następującą zasadę prawną:  

"I.  Oświadczenie  odwołujące  darowiznę  nieruchomości  z  powodu  rażącej  niewdzięczności  nie 

powoduje  przejścia  własności  nieruchomości  z  obdarowanego  na  darczyńcę,  lecz  stwarza  jedynie 
obowiązek  zwrotu  przedmiotu  odwołanej  darowizny  stosownie  do  przepisów  o  bezpodstawnym 
wzbogaceniu.  

II.  Prawomocne  orzeczenie  sądu  stwierdzające  obowiązek  strony  do  złożenia  oznaczonego 

oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie (art. 64 k.c. oraz art. 1047 k.p.c.). Jeżeli więc oświadczenie 
to  m

a  stanowić  składnik  umowy,  jaka  ma  być  zawarta  pomiędzy  stronami,  do  zawarcia  tej  umowy 

konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą stronę z zachowaniem wymaganej 
formy.  

Nie  dotyczy  to  jednak  zawarcia  umowy  przyrzeczonej  w  umowie  p

rzedwstępnej  (art.  390  §  2  k.c.) 

oraz  wypadków,  gdy  sąd  uwzględnia  powództwo  o  stwierdzenie  obowiązku  zawarcia  umowy  całkowicie 
zgodnie z żądaniem powoda; w takich wypadkach orzeczenie sądu stwierdza zawarcie umowy i zastępuje 
tę umowę"

29)

.  

Wyrok  uwzględniający  powództwo  o  przeniesienie  własności  nieruchomości  powinien  mieć 

następujące  brzmienie:  "Sąd  zobowiązuje  pozwanego  do  zawarcia  z  powodem  umowy  następującej 
treści: pozwany oświadcza, że przenosi na powoda własność nieruchomości [...], a powód oświadcza, że 
wyraża na to zgodę [...]"

30)

.  

Sąd  Najwyższy  w  uzasadnieniu  do  powyższej  uchwały  stwierdza  m.in.,  że  art.  1047  k.p.c.  czyni 

zbędnym przymusowe wykonanie orzeczeń sądowych, równoznacznych ze złożeniem oświadczenia woli 
przez dłużnika. Stwierdza również, że gdyby nie art. 1047 k.p.c., to omawiane orzeczenia musiałyby być 
realizowane w trybie egzekucji czynności niezastępowalnych z art. 1050 k.p.c., o czym była mowa już na 
początku rozdziału. Sąd Najwyższy potwierdza także prezentowane tu stanowisko, iż w wypadku art. 1047 
k.p.c. można mówić jedynie o orzeczeniach sądowych, a nie innych aktach, jak np. ugoda.  

Ponadto  Sąd  ten  jednoznacznie  mówi,  że  gdy  zapadnie  prawomocne  orzeczenie  stwierdzające 

obowiązek strony do złożenia oświadczenia woli stanowiącego samoistną czynność prawną, to skutkiem 
takiego  orzeczenia  jest  uznanie,  że  czynność  prawna  została  dokonana.  Natomiast  jeżeli  oświadczenie 
woli stanowi element umowy, to skutek polega na powstaniu fikcji prawnej, że z chwilą uprawomocnienia 
się orzeczenia oświadczenie woli tej treści zostało przez tę stronę złożone i stanowi element umowy. W 
konsekwencji do zawarcia umowy konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą 
stronę.  "Może  to  nastąpić  po  uzyskaniu  prawomocnego  orzeczenia,  a  jeśli  charakter  umowy  na  to 
zezwala, również przed  wydaniem orzeczenia. W tym ostatnim wypadku,  z chwilą uprawomocnienia się 
orzeczenia  umowa  dojdzie  do  skutku,  ponieważ  złożone  już  są  oświadczenia  woli  obu  stron.  Złożenie 
oświadczenia  woli  przez  drugą  stronę  nastąpić  musi  z  zachowaniem  formy  wymaganej  do  zawarcia 
umowy".  

Jak  wynika  z  uzasadnienia,  w  wypadku  zawarcia  umowy  przyrzeczonej  w  umowie  przedwstępnej 

(art.  390  k.c.),  treść  oświadczeń  woli  składanych  przez  strony  jest  z  góry  określona.  W  efekcie  sądowi 
pozostaje albo oddalenie, albo uwzględnienie w całości powództwa o zawarcie umowy przyrzeczonej. Sąd 
nie  ma  kompetencji  do  samodzielnej  ingerencji  w  treść  umowy  ustalonej  w  umowie  przedwstępnej. 
"Orzeczenie  zatem  uwzględniające  powództwo  o  zawarcie  umowy  zastępuje  nie  jedno,  lecz  dwa 
oświadczenia  woli  obu  stron.  Zawiera  ono  w  istocie  stwierdzenie  obowiązku  obu  stron  do  złożenia 
oświadczeń woli, których treść została w sposób wiążący ustalona w umowie przedwstępnej".  

Podobna  sytuacja  prawna  powstaje,  gd

y  powód  dochodzi  roszczenia  o  przeniesienie  prawa  o 

granicach  ściśle  określonych  i  roszczenie  to  zostaje  uwzględnione  całkowicie  zgodnie  z  żądaniem 
powoda. Za przykład może posłużyć roszczenie zapisobiercy o przeniesienie własności nieruchomości lub 
innego 

prawa,  stanowiących  przedmiot  zapisu  (art.  968  k.c.),  roszczenie  o  przeniesienie  takich  praw 

stanowiących  przedmiot  bezpodstawnego  wzbogacenia  (art.  405  k.c.),  roszczenie  darczyńcy,  który 
odwołał darowiznę, o przeniesienie z powrotem własności darowanej przez niego nieruchomości.  

W  przeglądzie  orzecznictwa  A.  Szpunar  i  W.  Wanatowska  poparli  w  całości  prezentowane 

orzeczenie  Sądu  Najwyższego,  stwierdzając,  że  "uzasadnienie  jest  przekonywające  i  bardzo  starannie 
opracowane"

31)

.  

Obszerną  glosę  do  II  części  powyższej  uchwały  napisał  B.  Dobrzański,  który  poza  pewnymi 

korektami  poparł  stanowisko  zajęte  przez  Sąd  Najwyższy.  B.  Dobrzański  poza  argumentami 
przedstawionymi  w  uzasadnieniu  uchwały  przytacza  jeszcze  inne  argumenty  przemawiające  za 
stanowiskiem  Sądu:  "Orzeczenia  z  art.  64  k.c.  i  1047  k.p.c.  mają  na  celu  przymusowe  stworzenie 
surogatu tego "oznaczonego oświadczenia woli", do którego pozwany jest obowiązany w myśl przepisów 
prawa materialnego. Orzeczenie  więc nie może stwarzać jakichkolwiek skutków prawnych dalej idących 
od  tych,  które  by  powstały,  gdyby  dłużnik  dobrowolnie  uczynił  zadość  swemu  obowiązkowi  -  bez 
postępowania  sądowego  [...].  Innymi  słowy  -  poprzez  orzeczenie  sądu  nakazujące  dłużnikowi  złożenie 
oświadczenia woli wierzyciel nabywa tylko takie prawa, jakie by uzyskał wskutek pozasądowego złożenia 
przez  dłużnika  danego  oświadczenia,  oczywiście  w  wymaganej  formie,  którą  orzeczenie  sądu  w  tych 
wypadkach zawsze "zastępuje""

32)

.  

Jest  on  zdania,  że  przepisy  art.  64  k.c.  i  1047  k.p.c.  nie  dają  podstawy  do  "stwierdzenia  zawarcia 

umowy"  przez  sąd,  a  jedynie  obowiązku  złożenia  oświadczeń  woli.  Ponadto,  według  B.  Dobrzańskiego, 
ewentualne  stwierdzenie  zawarcia  umowy  byłoby  też  nieścisłe,  ponieważ  w  chwili  wydawania  wyroku 
przez  sąd  pierwszej  instancji  umowa  w  żadnym  razie  nie  jest  jeszcze  zawarta,  a  tylko  dopiero  w  chwili 
uprawomocnienia się wyroku

33)

.  

Warto  jednak  zwrócić  uwagę  na  wyrok  z  dnia  19  września  2002  r.,  w  którym  Sąd  Najwyższy 

jednoznacznie stwierdził, że: "Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia 
oznaczonego  oświadczenia  woli  zastępuje  tylko  to  oświadczenie  (art.  64  k.c.  i  art.  1047  k.p.c.).  Jeżeli 
zatem  oświadczenie  takie  ma  stanowić  składnik  umowy,  jaka  ma  być  zawarta  pomiędzy  stronami,  do 
zawarcia  tej  umowy  konie

czne  jest  złożenie  odpowiedniego  oświadczenia  woli  przez  drugą  stronę  z 

zachowaniem  wymaganej  formy.  Od  tej  zasady  występują  jednak  istotne  wyjątki  odnoszące  się  do 
zawarcia  umowy  przyrzeczonej  (art.  390  §  2  k.c.)  oraz  sytuacji,  gdy  sąd  uwzględnia  powództwo  o 
stwierdzenie  obowiązku  zawarcia  umowy  całkowicie  zgodnie  z  żądaniem  pozwu. W  takich  przypadkach 

orzeczenie sądu stwierdza zawarcie umowy i zastępuje tę umowę"

34)

.  

Ważny  jest  także  wyrok  Sądu  Najwyższego  z  dnia  5  września  2002  r.,  w  którym  powiedziano:  "1. 

Orzeczenie  sądu  zastępujące  umowę  przeniesienia  własności  nieruchomości  nie  wymaga  składania 
dodatkowych  oświadczeń  woli  w  formie  aktu  notarialnego  (art.  158  k.c.);  dlatego  sentencja  takiego 
orzeczenia  powinna  precyzyjnie  określać  treść  umowy,  którą  ono  zastępuje.  Zastępcza  funkcja 
orzeczenia, o którym mowa, spełnia się przy tym ex lege  z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia.  

2.  W  sytuacji  gdy  przejście  prawa  własności  zabudowanej  działki  na  budującego,  w  związku  z 

realizacją  roszczenia  z  art.  231  k.c.  na  drodze  sądowej,  następuje  z  mocy  prawomocnego  orzeczenia 
sądu,  obowiązek  zapłaty  należnego  z  tego  tytułu  wynagrodzenia  powstaje  dopiero  z  chwilą 
uprawomocnienia się orzeczenia"

35)

.  

Kolejną zasadą prawną sformułowaną przez Sąd Najwyższy w związku z art. 1047 k.p.c. jest zasada 

zawarta  w  uchwale  7  sędziów  z  dnia  17  listopada  1981  r.,  w  której  to  Sąd  Najwyższy  orzekł,  że: 
"Roszczenie  o  wyrażenie  zgody  na  przeniesienie  własności  nieruchomości  w  wykonaniu  umowy, 
zobowiązującej do przeniesienia  własności, realizowane na  podstawie art. 64 k.c. i  art. 1047 k.p.c., jest 
roszczeniem o charakterze majątkowym"

36)

. W konsekwencji roszczenie to ulega przedawnieniu zgodnie z 

art. 117 k.c. Sąd Najwyższy swoje stanowisko uzasadniał m.in. tym, że źródłem i podstawą roszczenia o 
przeniesienie  własności  "jest  konkretny  stosunek  zobowiązaniowy,  w  którym  określone  są  konkretne 
osoby  oraz  przedmiot  tego  stosunku.  Skoro  zaś  chodzi  o  stosunek  zobowiązaniowy,  który  ma  za 
przedmiot  świadczenie  o  charakterze  majątkowym,  już  sama  klasyfikacja  uprawnień  wynikających  z 
prawa  podmiotowego  względnego,  mającego  swoje  źródło  w  zobowiązaniach,  prowadzi  do  wniosku,  że 
roszczenie o wyrażenie zgody na przeniesienie własności nieruchomości w wykonaniu uprzednio zawartej 
umowy zobowiązującej do przeniesienia własności jest roszczeniem o charakterze majątkowym".  

Odmienny  pogląd  Sąd  Najwyższy  wyraził  w  uchwale  z  dnia  15  czerwca  1978  r.:  "Roszczenie  o 

wyrażenie  zgody  na  przeniesienie  własności  nieruchomości  w  wykonaniu  umowy  zobowiązującej  do 
przeniesienia własności nie ulega przedawnieniu"

37)

. Sąd Najwyższy swój pogląd argumentował m.in. tym, 

że wprawdzie roszczenie nabywcy wywiera skutki w sferze majątkowej stron, jednakże skutki te następują 
w wyniku funkcji wywołanej orzeczeniem sądu, a nie w następstwie określonego działania zobowiązanego 
czy  też  współdziałania  kontrahentów.  Ponadto  względy  natury  społecznej  wymagają,  by  podjęta  przez 
nabywcę ważka i nieodwracalna z życiowego punktu widzenia decyzja nabycia własności nieruchomości 
nie sp

otkała się wraz z upływem czasu z sankcją przedawnienia.  

Rok  później  Sąd  Najwyższy  w  uchwale  z  dnia  25  maja  1979  r.

38)

 

zajął  stanowisko  przeciwne,  czyli 

zbieżne z przedstawioną wcześniej zasadą prawną.  

Kolejnym orzeczeniem poruszającym tematykę orzeczeń sądu zastępujących oświadczenie woli, jest 

wyrok  z  dnia  20  czerwca  1974  r.,  w  którym  Sąd  Najwyższy  stwierdza:  "Gdy  przejście  prawa  własności 
zabudowanej działki na budującego, w związku z realizacją roszczenia z art. 231 k.c. w drodze sądowej, 
następuje  z  mocy  prawomocnego  orzeczenia  sądowego  (art.  64  k.c.,  art.  1047  §  1  k.p.c.),  obowiązek 
zapłaty  należnego  z  tego  tytułu  wynagrodzenia  powstaje  dopiero  z  chwilą  uprawomocnienia  się  wyroku 
uwzględniającego  żądanie  przeniesienia  własności  zabudowanej  działki.  Odsetki  zatem  za  opóźnienie 
spełnienia świadczenia pieniężnego należą się właścicielowi zabudowanej nieruchomości dopiero od daty 
przejścia  własności  zabudowanej  działki  (art.  481  §  1  k.c.),  nie  zaś  od  chwili  utraty  samoistnego 
posiadania nieruchomości"

39)

.  

W uchwale z dnia 23 marca 1993 r. Sąd Najwyższy orzekł: "Osobie, która na podstawie pozwolenia 

na budowę wybudowała ze środków własnych garaż na gruncie stanowiącym własność Skarbu Państwa 
lub  własność  gminy  (art.  8  ust.  1  ustawy  z  dnia  29  września  1990  r.  o  zmianie  ustawy  o  gospodarce 
gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), przysługuje - w razie odmowy 
ustanowienia  wieczystego  użytkowania  gruntu  i  przeniesienia  własności  garażu  -  roszczenie  o 
zobowiązanie Skarbu Państwa lub gminy do złożenia oświadczenia woli o oddanie jej gruntu zajętego pod 
budowę garażu  w  wieczyste użytkowanie  oraz o przeniesienie  własności garażu (art. 64 k.c. i art.  1047 
k.p.c.)"

40)

.  

Warto również zwrócić uwagę na następujące orzeczenia Sądu Najwyższego:  
- 

"Okoliczność,  że  darowizna  została  dokonana  na  rzecz  obojga  małżonków  i  przedmiot  darowizny 

wszedł do ich majątku wspólnego, nie stoi na przeszkodzie odwołania darowizny w stosunku do 
jednego  tylko  małżonka.  W  wypadku  takim  uważa  się,  że  z  chwilą  skutecznego  odwołania 
darowizny rzecz darowana przestała wchodzić do majątku wspólnego, a udział w niej małżonka, w 
stosunku do którego darowizna nie została odwołana, staje się jego majątkiem odrębnym"

41)

;  

- 

"1. Jeżeli małżonkowie dokonali darowizny nieruchomości objętej ich wspólnością ustawową, to w 

razie  śmierci  jednego  z  nich  późniejsze  odwołanie  tej  darowizny  przez  pozostałego  przy  życiu 
małżonka dotyczyć może tylko jego udziału w darowanej nieruchomości.  

2.  Po  odwołaniu  darowizny  gospodarstwa  rolnego  bądź  udział  w  nim  przez  spadkodawcę, 

spadkobierca nie dziedziczący gospodarstwa rolnego nie ma legitymacji do żądania, żeby osoba 
obdarowana przeniosła na niego własność tego gospodarstwa bądź udział w nim"

42)

;  

- 

"1. Jeżeli wartość nakładów dokonanych na darowanej nieruchomości przekracza znacznie wartość 

przedmiotu  darowizny  w  postaci  nieruchomości,  a  darowizna  została  skutecznie  odwołana,  brak 
jest  z  reguły  podstaw  do  orzeczenia  przez  sąd  o  przeniesieniu  własności  darowanej  uprzednio 
nieruchomości z powrotem na darczyńcę. W takim wypadku darczyńca może dochodzić roszczeń 
z  tytułu  równowartości  przedmiotu  darowizny,  a  uprzednio  obdarowany  zatrzymuje  własność 
nieruchomości w naturze wraz z dokonanymi przez siebie nakładami.  

2. O przewidzianym w art. 408 § 3 k.c. nakazaniu przez sąd  zamiast wydania korzyści  w naturze  - 

zwrotu  jej  wartości  w  pieniądzu  z  odliczeniem  wartości  nakładów,  które  żądający  byłby 
obowiązany zwrócić, niedopuszczalne jest orzekanie z urzędu, bez zgłoszonego przez stronę lub 
strony  odpo

wiedniego  żądania  procesowego.  Dotyczy  to  także  wypadku,  gdy  wartość  nakładów 

znacznie przewyższa wartość nieruchomości"

43)

;  

- 

"Prawomocny  wyrok  zobowiązujący  pozwanego  -  zgodnie  z  żądaniem  pozwu  -  do  zawarcia  z 

powodami umowy przenoszącej na nich prawo własności nieruchomości, stanowi podstawę wpisu 
tego prawa w księdze wieczystej"

44)

;  

- 

"Celem,  do  którego  zmierza  odwołanie  wykonanej  darowizny  z  powodu  rażącej  niewdzięczności, 

jest  pozbawienie  obdarowanego  własności  darowanej  nieruchomości  i  odzyskanie  jej  przez 
darczyńcę.  Samo  odwołanie  darowizny  nie  realizuje  tego  celu,  gdyż  wywiera  jedynie  skutek 
obligacyjny.  Dla  osiągnięcia  skutku  rzeczowego  darczyńca,  który  odwołał  darowiznę,  powinien 
wystąpić  z  powództwem  o  zobowiązaniu  obdarowanego  do  złożenia  oświadczenia  woli  o 
przeniesienie  własności  nieruchomości  z  powrotem  na  darczyńcę.  Powództwo  darczyńcy  o 
ustalenie  skuteczności  odwołania  darowizny  jest  w  takim  wypadku  niedopuszczalne  z  braku 
interesu prawnego w żądaniu ustalenia"

45)

;  

- 

"Powództwo  o  zobowiązanie  do  złożenia  oświadczenia  woli  (art.  64  k.c.  i  art.  1047  k.p.c.)  jest 

powództwem o świadczenie"

46)

.  

Rozdział IV  

Egzekucja obowiązku wykonania czynności zastępowalnej  

 

1. 

Zakres pojęcia "czynność zastępowalna"  

 

Egzekucja  w  zakresie  wykonania  czynności  zastępowalnych  stanowi  rodzaj  egzekucji  świadczeń 

niepieniężnych. Omawiana egzekucja ze względu na przedmiot, czy z uwagi na rodzaj obowiązków, jakie 
według  tytułu  egzekucyjnego  dłużnik  powinien  wykonać,  zmierza  do  zaspokojenia  wierzyciela  przez 
wymusze

nie na dłużniku określonego zachowania.  

Wspomniane  "określone  zachowanie"  sprowadza  się  do  wykonania  czynności,  która  w  doktrynie 

określona  została  jako  "czynność  zastępowalna",  czy  inaczej  zastępcza  lub  zamienna

1)

.  Na  wstępie 

należy  zatem  wyjaśnić,  co  powinniśmy  rozumieć  pod  pojęciem  "czynność",  a  dalej  -  pod  pojęciem 
"czynność zastępowalna".  

"Czynność"  to,  inaczej  mówiąc,  działalność,  czyli  "zespół  czynności,  działań,  podejmowanych  w 

jakimś celu, zakresie, czynny udział w czym; działanie, praca"

2)

.  

Z  k

olei  "czynność  zastępowalna"  to  taka  czynność,  którą  za  dłużnika  wykonać  może  inna  osoba. 

Liczba czynności zastępowalnych nie jest możliwa do ich taksatywnego wyliczenia, ponieważ obowiązek 
ich  wykonania  powstaje  na  tle  różnorodnych  stanów  faktycznych.  Mowa  tu  o  czynnościach,  które  nie 
wymagają szczególnego przygotowania fachowego, czy też uzdolnienia. Najczęściej za przykłady takich 
czynności  podaje  się  prace  mechaniczne,  prace  wykonywane  w  gospodarstwie  rolnym,  proste  prace 
budowlane,  prace  porządkowe,  obowiązek  przywrócenia  stanu  poprzedniego  w  rozumieniu  art.  363  §  1 
k.c.  oraz  w  sytuacji  wskazanej  w  art.  755  k.c.,  gdy  prowadzący  cudzą  sprawę  dokona  zmian  w  mieniu 
osoby,  której  sprawę  prowadzi,  bez  wyraźnej  potrzeby  lub  korzyści  tej  osoby  albo  wbrew  wiadomej  jej 
woli

3)

.  

"Czynnością  zastępowalną  jest  również  zapłata  długu  do  rąk  osoby  trzeciej.  Wprawdzie  osoba  ta 

nabywa bezpośrednie roszczenie do dłużnika (art. 393 § 1 k.c.), lecz nie pozbawia to również wierzyciela 
prawa  żądania  od  tegoż  dłużnika  dokonania  świadczenia  do  rąk  osoby  trzeciej  w  braku  odmiennego 
zastrzeżenia w umowie"

4)

.  

Zdaniem  J.  Jankowskiego,  "dla  uznania  za  czynność  zastępowalną  nie  jest  konieczne,  aby  daną 

czynność  mogła  wykonać  każda  osoba  trzecia;  wystarczy,  gdy  oprócz  dłużnika  mogą  ją  wykonać  inne 
osoby,  z  tym  samym,  co  on  skutkiem  i  bez  uszczerbku  dla  gospodarczego  znaczenia  czynności  i  ich 
wartości"

5)

.  

F. Zedler  z kolei  zauważa,  że co  do  zasady  w  naszym systemie prawnym,  zgodnie  z art. 358 k.c., 

zobowiązania  pieniężne  mogą  być  zaciągane  tylko  w  pieniądzu  polskim.  "Od  tej  zasady  istnieją  jednak 
wyjątki,  które  dopuszczają  zawarcie  zobowiązania  pieniężnego  w  walutach  obcych. We  wszystkich  tych 
przypadkach, gdy zawarcie takiego zobowiązania było prawnie dopuszczalne, możliwym jest, że dłużnik 
zostanie  zasądzony  na  zapłatę  świadczenia  w  walucie  obcej.  W  takim  przypadku  wykonanie  takiego 
obowiązku  może  nastąpić  w  drodze  egzekucji  świadczeń  pieniężnych,  bowiem  nasze  prawo  nie 
przewiduje  zamiany  sumy  uzyskanej  na  walutę  obcą.  Jedynym  więc  sposobem  wykonania  obowiązku 
zapłaty świadczenia w walucie obcej jest zastosowanie trybu z art. 1049 k.p.c."

6)

.  

Według E. Wengerka: "Dla uniknięcia nieporozumień zdarzających się w praktyce należy stwierdzić, 

że  istnienie  tytułu  wykonawczego  przyznającego  dłużnikowi  prawo  wyboru  między  świadczeniami 
przemiennymi,  które  z  nich  ma  spełnić  (art.  798),  samo  przez  się  nie  stwarza  podstaw  do  wszczęcia 
egzekucji  w  trybie  art.  1049  lub  1050  czy  też  1051  (np.  wyrok  zobowiązujący  pozwanego  albo  do 
usunięcia  muru,  albo  do  zapłacenia  kwoty  1.000.000  zł).  W  wypadku  gdy  dłużnik  wyboru  jeszcze  nie 
dokonał,  wierzyciel  powinien  zgłosić  wniosek  do  komornika  o  wyznaczenie  dłużnikowi  odpowiedniego 
terminu  do  wykonania  wyboru  (art.  798).  Dopiero  po  upływie  tego  terminu  wierzyciel  może  wszcząć 
egzekucję  w  zależności  od  wyboru  dokonanego  przez  dłużnika.  Gdy  dłużnik  wyboru  nie  dokonał,  od 
wierzyciela  zależy,  jakie  świadczenie  ma  być  spełnione.  Jeżeli  przez  to  dłużnik  (lub  wierzyciel)  wybrał 
świadczenie  usunięcia muru,  wtedy  wierzyciel powinien  zgłosić  do sądu  wniosek o wszczęcie  egzekucji 
świadczenia wykonania czynności w trybie art. 1049"

7)

.  

Problematyczna  zdaje  się,  przytaczana  często  w  przykładach,  kwestia  pracy  rzemieślniczej. 

Zdecydowana  większość  przedstawicieli  doktryny  zalicza  czynności  rzemieślnika  do  czynności 
zastępowalnych,  zajmując  jednocześnie  stanowisko,  że  czynnościami  zastępowalnymi  są  czynności  o 
charakterze  mechanicznym,  bardzo  proste  do  wykonania.  Zakres  pojęcia  "rzemiosło"  jest  jednak 
stosunkowo  szeroki  i  obejmuje 

drobną  wytwórczość  o  charakterze  przemysłowym,  polegającą  na 

wykonywaniu  i  naprawianiu  przedmiotów  codziennego  użytku  prostymi  narzędziami  i  maszynami,  ale 
także  -  w  odniesieniu  do  dziedzin  sztuki  -  opanowaniu  techniki  (np.  malarskiej,  pisarskiej),  co  nie  jest 
czynnością  prostą  czy  mechaniczną;  również  warsztat  twórczy

8)

.  Działalność  rzemieślnicza  okazuje  się 

nie być tak nieskomplikowana, jak się to większości wydaje. Zakładając zatem, że czynność zastępowalna 
jest  czynnością,  którą  wykonać  może  praktycznie  każdy  przeciętny  człowiek,  nie  posiadając 
specjalistycznej wiedzy i umiejętności, z dużą ostrożnością należy oceniać prace rzemieślnika.  

Z  drugiej  strony  przepis  art.  1049  §  1  k.p.c.  wyraźnie  stwierdza,  że  czynnością  zastępowalną,  jest 

"czynność,  którą  może  wykonać  także  inna  osoba".  Wykładnia  językowa  przepisu  sugeruje  zatem,  że 
może  to  być  czynność  nawet  bardzo  skomplikowana,  byle  tylko  była  w  stanie  wykonać  ją  także 
jakakolwiek inna osoba. Przez wiele lat utrwaliła się jednak wyżej przedstawiona wykładnia omawianego 
przepisu.  

Sąd  Najwyższy  w  postanowieniu  z  dnia  27  stycznia  1971  r.  orzekł,  że  "przepis  art.  1049  k.p.c., 

przewidujący  egzekucję  przez  wymuszenie  od  dłużnika  wykonania  określonej  czynności,  ma  na  myśli 
wyłącznie czynności ( facere), a nie wydanie (dare)"

9)

.  

2. Warunki sine qua non 

przeprowadzenia egzekucji czynności zastępowalnej  

 

Pierwszym  warunkiem,  by  egzekucja  czynności  zastępowalnych  w  ogóle  mogła  być 

przeprowadzona,  jest  wniosek  wierzyciela.  Zdaniem  jednak  E.  Wengerka,  zgodnie  z  art.  796  k.p.c.,  w 
sprawach wszczętych z urzędu sąd, który wydał orzeczenie (lub uprawniony organ), przesyła właściwemu 
sądowi żądanie przeprowadzenia egzekucji z urzędu wraz z tytułem wykonawczym

10)

.  

Według  K.  Korzana:  "W  sytuacji  przewidzianej  w  art.  1049  żądanie  o  wezwanie  dłużnika  do 

dobrowolnego  wykonania  czynności  jest  zbędne.  Wystarczy,  gdy  we  wniosku  o  przeprowadzenie 
egzekucji  na  podstawie  powołanego  przepisu  wierzyciel  obok  danych,  jakie  powinno  zawierać  każde 
pismo procesowe, zamieści żądanie o udzielenie umocowania do dokonania czynności zastępowalnej na 
koszt  dłużnika.  Tylko  bowiem  to  żądanie  stanowi  część  obligatoryjną  omawianego  wniosku.  Sąd 

egzekucyjny,  wszczynając  postępowanie,  z  urzędu  wezwie  dłużnika  do  dobrowolnego  wykonania 
czynności, gdyż do takiego wezwania zobowiązuje go wyraźnie art. 1049 k.p.c. Istnienie lub brak w tym 
przedmiocie  wniosku  (żądania)  wierzyciela,  nie  ma  żadnego  wpływu  na  działalność  sądu  w 
przedstawionym zakresie"

11)

.  

Zgodnie z § 48 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie 

wysokości wpisów w sprawach cywilnych

12)

, wniosek o wezwanie dłużnika do wykonania egzekwowanej 

czynności w wyznaczonym terminie oraz o umocowanie wierzyciela do wykonania tej czynności na koszt 
dłużnika w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu, podlega opłacie stałej w wysokości 30 
zł.  

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 grudnia 1988 r. zwrócił uwagę, że: "Jeżeli sąd jako organ 

egzekucyjny, po rozpoznaniu sprawy na skutek wniosku wierzyciela o przeprowadzenie egzekucji w celu 
wykonania czynności objętej tytułem wykonawczym, dojdzie do przekonania, że zasadna jest egzekucja z 
innej  podstawy  prawnej,  niż  tego  żądał  wierzyciel,  to  tenże  sąd  stosuje  środki  przymuszające 
przewidziane we właściwym przepisie, bez względu na treść wniosku wierzyciela"

13)

.  

Kolejnym warunkiem jest to, że art. 1049 k.p.c. znajdzie zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy w tytule 

egzekucyjnym  nie  postanowiono,  iż  w  razie  niewykonania  przez  dłużnika  w  wyznaczonym  terminie 
określonej czynności, wierzyciel będzie umocowany do wykonania tej czynności na koszt dłużnika

14)

.  

Dobrym przykładem takiego tytułu  egzekucyjnego jest wyrok zobowiązujący  dłużnika do wykonania 

czynności,  który  jednocześnie  udziela  wierzycielowi  na  podstawie  art.  480  §  1  k.c.  umocowania  do 
wykonania  czynności  na  koszt  dłużnika  w  razie  niewykonania  przez  niego  czynności  w  określonym 
terminie od uprawomocnienia się wyroku. Dzięki powyższemu umocowaniu, wierzyciel może wykonać tę 
czynność, a następnie dochodzić od dłużnika w osobnym procesie egzekucji zapłaty wydatkowanej sumy.  

Takie  samo  stanowisko  zajął  Sąd  Najwyższy  w  uchwale  z  dnia  22  kwietnia  1968  r.,  w  której 

stwierdził,  iż  "  art.  1049  §  1  k.p.c.  przewiduje  sposób  egzekucji  świadczeń  niepieniężnych  na  wypadek, 
gdy w samym tytule egzekucyjnym (tu: w ugodzie sądowej - art. 777 pkt 1 k.p.c.) brak postanowienia, że 
wierzyciel  może  wykonać  czynność  na  koszt  dłużnika,  gdyby  ten  nie  wykonał  jej  w  zakreślonym 
terminie"

15)

.  

Wnikliwej  analizy  sposobów  zastępczego  wykonania  czynności  dokonał  K.  Korzan  w  glosie  do 

wspomnianej  uchwały  Sądu  Najwyższego.  Zauważa  on,  że  "dla  każdego  sposobu  zastępczego 
wykonania  czynności  konieczne  jest  upoważnienie.  Ze  względu  na  podmiot  udzielający  takiego 
upoważnienia należy - w pozaegzekucyjnym zaspokojeniu wierzyciela - wyróżnić 3 wypadki. W pierwszym 
z  nich  ustawodawca  sam  upoważnia  wierzyciela  do  zastępczego  dokonania  czynności.  Zachodzi  to 
wtedy, gdy dłużnik nie spełnia dobrowolnie świadczenia, którego przedmiotem są rzeczy oznaczone co do 
gatunku. W takim  wypadku  wierzyciel  nie  potrzebuje  wytaczać  procesu,  lecz  -  inaczej  niż  to  przewiduje 
art. 477 k.c. - 

może zaspokoić się przez nabycie rzeczy na koszt dłużnika (art. 479 k.c.). Upoważnienie z 

art. 480 § 1 k.c. lub art. 1049 k.p.c. jest zbędne, gdyż sama ustawa daje mu możliwość takiego nabycia. 
Drugi  wypadek  dotyczy  sytuacji,  gdy  upoważnienia  do  dokonania  czynności  udziela  dłużnik  w  ramach 
swobody  umów.  Takie  upoważnienie  jest  potrzebne  bądź  do  nabycia  rzeczy  indywidualnie  oznaczonej 
(art.  478  k.c.),  jeżeli  jest  ona  przedmiotem  świadczenia,  bądź  do  dokonania  innej  czynności 
zastępowalnej.  W  trzecim  zaś  wypadku,  wymienionego  upoważnienia  udziela  sąd  [...]  w  postępowaniu 
rozpoznawczym  (art.  480  §  1  k.c.).  Zachodzi  to  wówczas,  gdy  dłużnik  nie  spełnia  w  terminie  czynności 
nabycia i wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej albo innej czynności i nie godzi się na zastępcze jej 
wykonanie"

16)

.  

Następnie K. Korzan stwierdza, że egzekucja przewidziana w art. 1049 k.p.c. dopuszczalna jest tylko 

wtedy, gdy wierzyciel nie jest upoważniony do zastępczego dokonania czynności z mocy ustawy (art. 479 
k.c.) lub pozaegzekucyjnych faktów prawnych (upoważnienia sądowego przewidzianego art. 480 § 1 k.c. 
albo  upoważnienia  dłużnika).  Zatem  jeżeliby  się  w  toku  badania  wstępnego  okazało,  że  po 
uprawomocnieniu  się  tytułu  egzekucyjnego  stwierdzającego  istnienie  obowiązku  czynienia,  dłużnik 
pozasądowo  upoważnił  wierzyciela  do  wykonania  na  jego  koszt  czynności,  albo  że  takie  upoważnienie 
udzielone zostało wierzycielowi w trybie art. 480 § 1 k.c., sąd egzekucyjny wniosek o wszczęcie egzekucji 
z art. 1049 k.p.c., jako merytorycznie bezzasadny, oddali. Tak samo sąd powinien postąpić, gdy wierzyciel 
doma

ga  się  w  trybie  art.  1049  k.p.c.  upoważnienia  do  dokonania  czynności  nabycia  rzeczy  gatunkowo 

oznaczonych, gdyż do podjęcia takiej czynności upoważnia go sama ustawa (art. 479 k.c.)

17)

.  

Pogląd  o  oddaleniu  wniosku  o  wszczęcie  egzekucji  ze  względu  na  jego  bezzasadność  podziela 

również  J.  Jankowski.  Uważa  on  jednak,  że  pogląd  ten  "należy  uzupełnić  uwagą,  że  bezzasadnością 
odznaczać  się  będzie  już  wniosek  o  nadanie  klauzuli  wykonalności  tytułowi  egzekucyjnemu 

zawierającemu  umocowanie  wierzyciela  do  wykonania  czynności  na  koszt  dłużnika  i  mankament  ten 
powinien prowadzić do odmowy nadania klauzuli"

18)

.  

3. 

Właściwość organu egzekucyjnego  

 

W  egzekucji  czynności  zastępowalnej  organem  egzekucyjnym  jest  sąd  egzekucyjny.  Sądem 

egzekucyjnym jest sąd rejonowy, w okręgu którego czynność ma być wykonana. Nie musi to być zatem 
sąd, w którego okręgu dłużnik zamieszkuje lub przebywa.  

W  wypadku  gdy  miejsce  wykonania  czynności  nie  wynika  z  tytułu  wykonawczego,  umowy  bądź  z 

właściwości  zobowiązania,  to  zgodnie  z  art.  454  §  1  k.c.  miejscem  tym  jest  miejsce,  gdzie  w  chwili 
powstania  zobowiązania  dłużnik  miał  zamieszkanie  lub  siedzibę.  Jeżeli  zobowiązanie  ma  związek  z 
przedsiębiorstwem  dłużnika  lub  wierzyciela,  o  miejscu  spełnienia  rozstrzyga  siedziba  przedsiębiorstwa 
(art. 454 § 2 k.c.).  

Ponadto, zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1971 r., "z mocy art. 13 § 

2 k.p.c. w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie  zastosowanie przepisy art. 200  i 201 k.p.c. o 
przekazaniu sprawy sądowi właściwemu"

19)

.  

4. St

adia przeprowadzania egzekucji czynności zastępowalnej  

 

Pierwsze  stadium  sprowadza  się  do  wezwania  przez  sąd  dłużnika  do  wykonania  czynności  w 

oznaczonym terminie. Pierwsze stadium musi poprzedzać drugie, bowiem drugie ze stadiów nastąpi tylko 
wtedy, gdy 

dłużnik nie zastosuje się do wezwania w wyznaczonym terminie.  

"Dlatego  sąd  egzekucyjny  musi  sprawdzić,  czy  wspomniany  termin  upłynął  bezskutecznie. 

Sprawdzenie to jest konieczne, bo  gdyby się okazało,  że  dłużnik na  wezwanie sądu czynność  wykonał, 
dalsze p

ostępowanie stanie się zbędne i sąd z braku szczególnych przepisów postępowanie egzekucyjne 

umorzy na mocy art. 355 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Jeżeli zaś wierzyciel ograniczy egzekucję do 
pierwszego stadium albo cofnie wniosek, do umorzenia postępowania dojdzie na podstawie art. 825 pkt 1 
k.p.c."

20)

.  

Drugie  stadium  polega  na  umocowaniu  wierzyciela  do  wykonania  czynności  na  koszt  dłużnika  i 

przyznaniu wierzycielowi, na jego żądanie, potrzebnej na ten cel kwoty pieniężnej.  

Każde  stadium  przeprowadzane  jest  na  podstawie  oddzielnego  postanowienia  sądu.  Przy  czym 

postanowienie  dotyczące  drugiego  stadium  może  obejmować  albo  samo  umocowanie  wierzyciela,  albo 
umocowanie  i  jednocześnie  przyznanie  wierzycielowi  potrzebnej  kwoty  pieniężnej.  W  wypadku  gdy  sąd 
jedynie umocował wierzyciela, a dopiero po tym wierzyciel zwrócił się do sądu o przyznanie potrzebnej mu 
kwoty  pieniężnej,  sąd  może  wydać  następne  postanowienie.  Identycznie  jest  w  sytuacji,  gdy  przyznana 
dotychczas  suma  pieniędzy  okazała  się  niewystarczająca  -  wierzyciel  może  się  zwrócić  do  sądu  z 
kolejnymi żądaniami o przyznanie dalszych kwot

21)

.  

Dopuszczalne jest, by we wniosku o wszczęcie egzekucji w trybie art. 1049 k.p.c. wierzyciel zawarł 

jednocześnie wszystkie żądania dotyczące z osobna każdego ze stadiów egzekucji, czyli:  

- 

wniosek o wezwanie dłużnika do wykonania czynności i wyznaczenie mu terminu;  

- 

wniosek o udzielenie wierzycielowi, po bezskutecznym upływie terminu, umocowania do wykonania 

czynności na koszt dłużnika;  

- wniosek o przyznanie 

wierzycielowi sumy potrzebnej do wykonania czynności

22)

.  

Takie stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 kwietnia 1968 r., w której orzekł, że 

"umocowanie  wierzyciela  do  zastępczego  wykonania  czynności  na  koszt  dłużnika  i  przyznanie 
wierzycie

lowi  sumy  potrzebnej  do  wykonania  czynności  (art.  1049  §  1  k.p.c.)  może  być  objęte  jednym 

postanowieniem;  postanowienie  to  może  być  wydane  dopiero  po  bezskutecznym  upływie  terminu 
wyznaczonego dłużnikowi do wykonania czynności. Wniosek wierzyciela o przeprowadzenie egzekucji w 
trybie art. 1049 § 1 k.p.c. może obejmować wszystkie jej stadia"

23)

. Ponadto Sąd Najwyższy na poparcie 

tezy dotyczącej równoczesnego orzekania, czyli jednym postanowieniem, o umocowaniu wierzyciela, jak i 
o  przyznaniu  potrzebnej  mu  kw

oty  pieniężnej,  przytacza  taki  argument,  iż  wierzyciel  nie  musi  wykonać 

czynności sam, lecz może zlecić jej wykonanie osobie trzeciej.  

Jak  zauważa  K.  Korzan:  "Odmienne  stanowisko  mogłoby  narazić  wierzyciela  na  niekorzystne 

konsekwencje  w  postaci  opóźnienia  wykonania  wymienionej  czynności,  jeżeli  nie  dysponowałby  on 
własnymi  środkami.  Uwzględniając  żądanie  wierzyciela  co  do  udzielenia  upoważnienia,  sąd  nie  może 
oddalić wniosku dotyczącego przyznania wspomnianej kwoty. Wskazuje na to użyty przez ustawodawcę 
w  formie  imperatywnej  zwrot:  "Na  żądanie  wierzyciela  sąd  przyzna  mu  sumę  potrzebną  do  wykonania 

czynności""

24)

.  

Sąd  Najwyższy  w  przytaczanym  orzeczeniu  zauważył,  że  nie  można  w  trybie  art.  1049  §  1  k.p.c. 

żądać  tylko  przyznania  kwoty  potrzebnej  na  wykonanie  zastępcze.  Podobnie  ma  się  sytuacja,  gdy 
wierzyciel, zanim uzyskał umocowanie, wykonał czynność na własny koszt.  

W  tej  samej  uchwale  Sąd  Najwyższy  orzekł  również,  że  "sąd,  jako  organ  prowadzący  egzekucję, 

powinien czuwać nad sprawnością swego postępowania. Sąd powinien pouczyć wierzyciela o obowiązku 
zawiadomienia  o  tym,  jak  dłużnik  ustosunkował  się  do  swego  obowiązku  w  wyznaczonym  mu  terminie 
bądź  przy  wydaniu  postanowienia  dotyczącego  pierwszego  (aktu),  bądź  w  piśmie  przy  doręczaniu  mu 
odpisu  postanow

ienia,  jeśli  strony  nie  były  wysłuchiwane.  Wprawdzie  art.  1049  §  1  k.p.c.  nie  wymaga 

uprzedniego  wysłuchania  stron,  jednakże  w  konkretnych  okolicznościach  sprawy  może  to  być  bardzo 
pożądane, w szczególności w celu określenia dłużnikowi stosownego terminu".  

Z  uwagi  na  to,  że  art.  1049  k.p.c.  nie  wymaga  wysłuchania  stron,  postanowienie  o  wezwaniu,  jak 

również postanowienie o udzieleniu wierzycielowi umocowania do wykonania czynności na koszt dłużnika 
i przyznaniu mu potrzebnej sumy, sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym (zob. art. 766 k.p.c.). Sąd 
może  jednak  uznać  za  potrzebne  wysłuchać  strony,  bądź  chociażby  jedną  ze  stron,  i  w  konsekwencji 
może wyznaczyć posiedzenie jawne.  

Jeżeli  sąd  wyda  postanowienie  o  umocowaniu  wierzyciela  do  wykonania  czynności  na  koszt 

dłużnika, to uprawniony będzie wierzyciel lub osoba trzecia, której powierzy on wykonanie czynności. Sam 
dłużnik, według niektórych przedstawicieli doktryny, traci prawo do wykonania danej czynności, co można 
uznać  za  swoistą  karę  za  niezastosowanie  się  do  wezwania  sądu  do  wykonania  czynności  w 
wyznaczonym  terminie

25)

.  W  moim  przekonaniu  nie  powinno  się  odbierać  możliwości  wykonania 

czynności przez samego dłużnika nawet po upływie wyznaczonego terminu i umocowaniu wierzyciela do 
jej  wykonania,  tym  bar

dziej  że  sama  treść  art.  1049  §  1  k.p.c.  nic  takiego  bezpośrednio  nie  narzuca. 

Należy  pozwolić  dłużnikowi  wykonać  egzekwowaną  czynność,  co  często  może  odpowiadać  i  samemu 
wierzycielowi, który, choć będąc już umocowanym do jej wykonania, nie musi angażować swojego czasu 
na jej osobiste wykonanie czy znalezienie osoby, która by się tego podjęła. Ponadto osobiste wykonanie 
czynności  przez  dłużnika,  nawet  po  wyznaczonym  przez  sąd  terminie,  w  pewnym  sensie  uniemożliwi 
wszczynanie kolejnej egzekucji, tym razem w 

trybie egzekucji świadczeń pieniężnych, której przedmiotem 

będzie  zwrot  przyznanej  wierzycielowi  kwoty  pieniężnej.  Dlatego  należałoby  wnioskować,  by  do  czasu, 
kiedy sam wierzyciel albo osoba trzecia działająca w jego imieniu nie podjęli się wykonania egzekwowanej 
czynności, zezwolić na jej osobiste wykonanie samemu dłużnikowi egzekwowanemu.  

Jeżeli chodzi o chwilę, w której sąd najwcześniej może przyznać określoną sumę pieniędzy, jest nią 

moment samego umocowania wierzyciela do wykonania czynności za dłużnika

26)

.  

Postanowienie sądu przyznające wierzycielowi odpowiednią sumę oraz postanowienie nakazujące jej 

częściowy  zwrot  stanowią  tytuły  egzekucyjne  i  dają  podstawę  do  wszczęcia  postępowania  w  trybie 
egzekucji świadczeń pieniężnych

27)

.  

W postanowieniu sądu, udzielającym umocowania do wykonania zastępczego, nie określa się osoby, 

która ma wykonać czynność zastępowalną

28)

.  

5. 

Środki zaskarżenia w egzekucji czynności zastępowalnej  

 

Artykuł  1049  §  1  k.p.c.  przewiduje,  że:  "Na  postanowienie  sądu  przysługuje  zażalenie".  Zażalenie 

można wnieść przeciwko każdemu postanowieniu sądu wydanemu w ramach omawianej egzekucji.  

Każda  ze  stron  może  zaskarżyć  postanowienie,  w  którym  sąd  wzywa  dłużnika  do  wykonania 

czynności  w  wyznaczonym  terminie.  Podstawą  takiego  zażalenia  może  być  np.  wyznaczenie  przez  sąd 
zbyt krótkiego terminu z uwagi na okoliczności sprawy. Dłużnik w żadnym jednak wypadku "nie może się 
bronić  zarzutem,  że  objęte  tytułem  wykonawczym  roszczenie  nie  istnieje,  a  w  szczególności,  że  ono 
wygasło na skutek wykonania świadczenia przez dłużnika. Tego rodzaju zarzut można podnieść tylko w 
drodze  powództwa  przeciwegzekucyjnego  z  art.  840  §  1  pkt  2  k.p.c."

29)

.  Sąd  bada  tu  jedynie  warunki 

formalne tytułu egzekucyjnego, czy przejście uprawnień i obowiązków na inne osoby. Sąd nie bada treści 
merytorycznej tytułu egzekucyjnego

30)

. Artykuł 804 k.p.c. wyraźnie bowiem stanowi, że organ egzekucyjny 

nie  jest  uprawniony  do  badania  zasadności  i  wymagalności  obowiązku  objętego  tytułem  wykonawczym. 
Dłużnik również nie może uzasadniać zażalenia twierdzeniem, że wierzyciel, w warunkach określonych w 
art. 480 § 3 k.c., wykonał czynność bez upoważnienia sądu na koszt dłużnika

31)

.  

Dłużnik,  jak  i  wierzyciel,  mogą  skarżyć  postanowienie,  w  którym  sąd  przyznaje  wierzycielowi  sumę 

pieniężną  na  wykonanie  czynności  na  koszt  dłużnika.  Trudno  jednak  oczekiwać,  by  postanowienie  o 
umocowaniu wierzyciela do wykonania czynności na koszt dłużnika skarżył sam wierzyciel. Wydaje się, że 

legitymowanym jest tu tylko sam dłużnik.  

6. 

Koszty związane z egzekucją czynności zastępowalnej  

 

Cytując  J.  Jankowskiego:  "Postanowienie  sądu,  przyznające  wierzycielowi  od  dłużnika  sumę 

potrzebną  do  wykonania  czynności,  stanowi  po  uprawomocnieniu  się  tytuł  egzekucyjny,  który  po 
opatrzeniu  klauzulą  wykonalności  jest  podstawą  egzekucji  mającej  na  celu  uzyskanie  od  dłużnika  tej 
sumy. Gdyby wierzyciel sam wyłożył sumę, potrzebną na wykonanie czynności w zastępstwie dłużnika, to 
sumę  tę  należy  mu  następnie  przyznać  jako  koszty  egzekucyjne.  Może  to  mieć  miejsce  jednak  tylko  w 
wypadku, gdy wierzyciel otrzymał od sądu umocowanie do wykonania czynności na koszt dłużnika. Gdyby 
natomiast  wykonał  czynność  bez  takiego  umocowania,  to  koszty  jej  wykonania  nie  mogą  uchodzić  za 
koszty egzekucyjne i wierzyciel mógłby dochodzić ich zwrotu jedynie w osobnym procesie"

32)

.  

Do zadań sądu egzekucyjnego należy rozliczenie w formie postanowienia przewidzianego w art. 770 

k.p.c.  sum  zaliczkowych,  wypłaconych  wierzycielowi  celem  pokrycia  kosztów  realizacji  umocowania 
upoważniającego  do  zastępczego  wykonania  czynności.  Sąd  egzekucyjny,  zanim  ostatecznie  dokona 
rozliczenia  zaliczek,  powinien  sprawdzić,  czy  wykonywano  czynność  zastępowalną,  a  jeżeli  tak,  to  czy 
wykonano ją w całości, czy tylko w części. K. Korzan argumentuje to tym, że "bez takiego sprawdzenia, 
które  jest  także  potrzebne  dla  dokonania  adnotacji  przewidzianej  w  art.  816  k.p.c.,  nie  będzie  możliwe 
przeprowadzenie prawidłowego rozliczenia  zwłaszcza wtedy, gdy  pomiędzy stronami istnieje spór co do 
wysokości  kosztów  wykonania  czynności.  Jeżeli  te  koszty  przekroczyłyby  sumę  zaliczek,  dłużnik  może 
być  zobowiązany  do  dokonania  dopłaty.  Jeżeli  natomiast  -  po  udzieleniu  umocowania  do  zastępczego 
wykonania  czynności  -  czynność  tę  wykonał  dłużnik,  sąd  egzekucyjny  zobowiąże  wierzyciela  do  zwrotu 
zaliczki"

33)

.  

Zdaniem  E.  Wengerka:  "Postanowienie  w  tej  części,  w  której  sąd  przyznał  odpowiednią  sumę 

wierzycielowi  od  dłużnika,  oraz  w  części  dotyczącej  kosztów  po  opatrzeniu  go  na  wniosek  wierzyciela 
klauzulą  wykonalności,  stanowi  tytuł  wykonawczy,  który  może  być  podstawą  egzekucji  świadczeń 
pieniężnych, jeżeli wierzyciel wystąpi z takim wnioskiem do komornika. W sprawie wszczętej z urzędu sąd 
nada  klauzulę  wykonalności  z  urzędu.  W  sprawach  wszczętych  z  urzędu  sąd,  który  zażądał 
przeprowadzenia  egzekucji, 

lub  uprawniony  organ  (a  nie  sąd  egzekucyjny),  powinien  odpowiednie 

żądanie skierować do komornika"

34)

.  

7. 

Wykładnia art. 1049 § 2 k.p.c.  

 

Przepis  art.  1049  §  2  k.p.c.  brzmi:  "Przepisów  niniejszego  artykułu  nie  stosuje  się  do  czynności 

polegających  na  świadczeniu  rzeczy  oznaczonych  co  do  tożsamości".  Przepis  ten  nie  stwarza  żadnego 
nowego  stanu  prawnego.  Jest  on  raczej  przejawem  zapobiegliwości  ustawodawcy,  którego  celem  było 
uniknięcie  błędów  w  praktyce.  Wiadomo  jest  bowiem,  że  świadczenie  rzeczy  oznaczonych  co  do 
tożsamości  prowadzi  się  w  trybie  uregulowanym  w  art.  1041  i  n.  k.p.c.

35)

 

Nie  można  też  wnioskować  a 

contrario

,  że  art.  1049  §  1  k.p.c.  stosuje  się  do  rzeczy  oznaczonych  tylko  co  do  gatunku.  "Do  takiej 

argumentacji  brak  koniecznych  przesłanek  logicznych  i  nie  dałaby  się  ona  utrzymać  ze  względu  na 
całokształt unormowania egzekucji świadczeń niepieniężnych. W przeciwieństwie do egzekucji świadczeń 
pieniężnych egzekucja świadczeń niepieniężnych unormowana jest w ten sposób, że - stosownie do istoty 
świadczenia objętego tytułem egzekucyjnym - zawsze wchodzi w grę tylko przewidziany dla tego rodzaju 
świadczenia  środek  egzekucji,  a  wykluczone  jest  ich  kumulowanie  równocześnie  czy  kolejno.  W 
szczególności,  jeżeli  świadczenie  polega  na  wydaniu  rzeczy  oznaczonych  tylko  co  do  gatunku,  to 
egzekucja może być prowadzona tylko w trybie uregulowanym w art. 1041 k.p.c. i n."

36)

.  

W postanowieniu z dnia 27 stycznia 1971 r. Sąd Najwyższy wyraźnie zresztą stwierdził, że: "Przepis 

art. 1049 k.p.c., przewidujący egzekucję przez wymuszenie od dłużnika wykonania określonej czynności, 
ma na myśli wyłącznie czynności (facere), a nie wydanie (dare)"

37)

.  

8. 

Problem zakończenia egzekucji czynności zastępowalnej  

 

W literaturze przedmiotu istnieją sporne stanowiska w związku z zakończeniem egzekucji czynności 

zastępowalnej.  Według  pierwszego,  omawiana  egzekucja  kończy  się  dopiero  z  momentem  wykonania 
czynności  zastępowalnej.  Wierzyciel  bowiem  uzyskuje  zaspokojenie  zgodnie  z  treścią  tytułu 
wykonawczego

38)

.  Odmienne  stanowisko  zaj

muje  J.  Korzonek,  który  uważa,  że  omawiana  egzekucja 

kończy  się  już  z  momentem  zarządzenia  wypłaty  do  rąk  wierzyciela  zaliczki  na  pokrycie  kosztów 

związanych z wykonaniem czynności. Wierzycielowi bowiem nic i nikt nie jest już w stanie przeszkodzić w 
zaspokojeniu  dochodzonego  przez  niego  roszczenia

39)

. K. Korzan słusznie jednak zauważa, że podczas 

realizacji  omawianego  umocowania  mogą  zajść  zdarzenia,  takie  jak  np.  przeszkadzanie  przez  dłużnika 
wierzycielowi w wykonywaniu prawa, które będą powodować podejmowanie określonych czynności sądu 
egzekucyjnego.  Wierzyciel  może  bowiem  wtedy  domagać  się  wyznaczenia  komornika  celem  usunięcia 
oporu ze strony dłużnika

40)

.  

Według J. Jankowskiego: "Zasadniczo, egzekucja zostaje zakończona w sposób efektywny z chwilą 

uzysk

ania od dłużnika, a niekiedy od osoby trzeciej przedmiotu dochodzonego świadczenia. Wyjątkowo, 

w  rozpatrywanym  sposobie  egzekucji,  kończy  się  ona  z  wypłatą  sumy  potrzebnej  wierzycielowi 
umocowanemu do wykonania czynności"

41)

.  

Nie  budzi raczej kontrowersji 

moment zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kończy się ono z 

chwilą  uprawomocnienia  się  postanowienia  o  rozliczeniu  kosztów  wydanego  w  trybie  art.  770  k.p.c.  J. 
Jankowski zastrzega tylko, że po rozliczeniu kosztów istnieje możliwość przeprowadzenia egzekucji, tym 
razem pieniężnej, w ich przedmiocie

42)

.  

Zakończenie  postępowania  egzekucyjnego  może,  aczkolwiek  nie  musi,  rozchodzić  się  w  czasie  z 

chwilą  zaspokojenia  wierzyciela. Wierzyciel  może  bowiem,  z  sobie  znanych  powodów,  opóźnić  moment 
zaspokojenia

43)

.  

Warto też zauważyć, że "zastępcze wykonanie czynności przez osobę trzecią nie przerywa egzekucji 

z  art.  1049  k.p.c.,  gdyż  sąd  stale  nadzoruje  jej  wykonanie.  Jeżeli  zaś  po  udzieleniu  wierzycielowi 
umocowania do dokonania czynności dłużnik zmarł, sąd jako organ egzekucyjny zawiesi postępowanie z 
mocy  art.  819  §  1  k.p.c.  Identycznie  postąpi  w  razie  np.  utraty  przez  wierzyciela  lub  dłużnika  w  toku 
postępowania zdolności procesowej albo przedstawiciela ustawowego (art. 818 § 1 k.p.c.). Sąd dokonuje 
zawieszen

ia z urzędu, gdyż tego rodzaju brak tamuje bieg postępowania egzekucyjnego"

44)

.  

9. Postulat de lege ferenda  

 

W  literaturze  postuluje  się,  aby  dłużnik  został  wyposażony  w  prawo  kontroli,  czy  wierzyciel,  który 

uzyskał kwotę oznaczoną przez sąd, rzeczywiście czynność tę wykonał, a jeżeli nie, to proponuje się, by 
dłużnik mógł zażądać zwrotu pobranej, ale niewykorzystanej sumy. W efekcie dłużnik mógłby wnioskować 
do sądu, by ten rozliczył wierzyciela z wydatkowanych kwot i ewentualnie nakazał mu zwrot nadwyżki na 
rzecz dłużnika

45)

.  

Rozdział V  

Egzekucja obowiązku wykonania czynności niezastępowalnej  

 

1. 

Przedmiot egzekucji w zakresie wykonania czynności niezastępowalnej  

 

Podobnie  jak  trudno  jednoznacznie  określić  przedmiot  egzekucji  w  zakresie  wykonania  czynności 

zastępowalnej  (art.  1049  k.p.c.),  tak  trudno  jest  określić  przedmiot  egzekucji  wykonania  czynności 
niezastępowalnej (niezastępczej, niezamiennej).  

Definicję  takiej  czynności  zawiera  art.  1050  §  1  k.p.c.,  gdzie  to  ustawodawca  stwierdza,  że 

czynnością taką jest czynność, "której inna osoba wykonać nie może, a której wykonanie zależy wyłącznie 
od  jego  [dłużnika]  woli".  Czynność  ta  jest  zatem  ściśle  związana  z  osobą  dłużnika,  ponieważ  tylko  sam 
dłużnik  może  ją  wykonać,  a  czy  ją  wykona,  czy  nie,  zależy  wyłącznie  od  jego  woli,  nie  zaś  od  innych 
okoliczności. Ponadto dłużnik musi mieć pełną fizyczną i prawną możność wykonania czynności

1)

.  

Katalog  czynności  niezastępowalnych,  ze  względu  na  niemożliwą  do  określenia  liczbę  sytuacji 

faktycznych, jest katalogie

m otwartym. Za przykłady czynności niezastępowalnych podawane są

2)

:  

- 

przedstawienie wierzycielowi przez zobowiązanego do złożenia rachunku z zarządu zestawienia na 

piśmie wpływów i wydatków wraz z potrzebnymi dowodami (art. 460 k.c.);  

- 

udzielenie wglądu w księgi i dokumenty;  

- 

przedstawienie spisu rzeczy lub masy majątkowej, która podlega wydaniu (art. 459 k.c.);  

- 

czynność  potrzebna  do  usunięcia  skutków  naruszenia  dóbr  osobistych,  których  otwarty  katalog 

zamieszczony został w art. 23 k.c. (mowa tu zatem przede wszystkim o zdrowiu, wolności, czci, 
swobodzie  sumienia,  nazwisku  lub  pseudonimie,  wizerunku,  tajemnicy  korespondencji, 
nietykalności mieszkania, twórczości naukowej, artystycznej, wynalazczej i racjonalizatorskiej), a 

w  szczególności  złożenie  oświadczenia  odpowiedniej  treści  i  w  odpowiedniej  formie  (art.  24  §  1 
k.c.), czyli np. publiczne przeproszenie;  

- umieszczenie podpisu na dokumencie;  
- dopuszczenie do pracy;  
- 

dopuszczenie do współposiadania rzeczy wspólnej (art. 206 k.c.), gdy chodzi o wspólne korzystanie 

z  takich  obiektów,  jak  wspólna  droga  czy  studnia,  gdzie  każdy  ze  współwłaścicieli  korzysta 
wprawdzie  z  całej  rzeczy  wspólnej,  ale  niezależnie  od  takiego  korzystania  przez  pozostałych 
współwłaścicieli;  

- 

przyjęcie dożywotnika jako domownika (art. 908 § 1 k.c.);  

- 

dopuszczenie  jednego  małżonka  przez  drugiego  małżonka  do  współposiadania  rzeczy  objętej 

wspólnością ustawową;  

- wyjawienie miejsca przechowania rzeczy.  
Nie można zaś zmusić w trybie art. 1050 k.p.c. dłużnika "do wykonania czynności mającej charakter 

indywidualnej  twórczości  naukowej,  literackiej  czy  artystycznej,  wymagającej  niezwykłego  uzdolnienia, 
gdyż  nie  można  stwierdzić,  czy  dłużnik  ma  w  danej  chwili  to  uzdolnienie  lub  czy  jego  stan  duchowy  w 
danym czasie pozwala mu na w

ykonanie czynności"

3)

.  

K.  Korzan  zauważa  również,  że  egzekucja  w  zakresie  wykonania  czynności  zastępowalnej  jest 

niedopuszczalna,  gdy  szczególne  przepisy  inaczej  normują  skutki  niespełnienia  umownego  obowiązku 
przez  dłużnika.  Autor  pisze,  że  zdarza  się  to  np.,  gdy  dłużnik  zobowiązany  jest  do  wykonania  umowy 
zlecenia (art. 734 k.c.) lub umowy o dzieło (art. 627 k.c.), która może być zrealizowana przez inną osobę

4)

.  

J. Jankowski podaje przykłady czynności, które budzą kontrowersje co do uznania ich za czynności 

niezastępowalne. Mowa tu o przywróceniu do pracy, wystawieniu dokumentu określonej treści, np. opinii o 
pracowniku

5)

.  

W  sprawie  czynności  niezastępowalnych  wypowiedział  się  również  Sąd  Najwyższy,  który  w 

postanowieniu  z  dnia  13  stycznia  1982  r.  orzek

ł: "Przepis art. 1050 k.p.c. przewidujący egzekucję przez 

wymuszenie od dłużnika wykonania określonej czynności, której inna osoba za niego wykonać nie może, 
dotyczy wyłącznie czynności (facere), a nie wydania rzeczy (dare )"

6)

.  

2. 

Okoliczności  wyłączające  możliwość  prowadzenia  egzekucji  wykonania  czynności 

niezastępowalnej  

 

W  literaturze  wyróżnia  się  okoliczności,  które  wyłączają  możliwość  przeprowadzenia  egzekucji  w 

trybie  art.  1050  k.p.c.  Pierwszą  z  nich  jest  określenie  już  w  samym  tytule  egzekucyjnym  terminu  dla 
dłużnika  do  wykonania  czynności  z  jednoczesnym  ustaleniem  konsekwencji  niezastosowania  się  do 
obowiązku,  którą może  np.  być  wypłacenie  odszkodowania  wierzycielowi. W  efekcie  po  bezskutecznym 
upływie  terminu  wierzyciel  nie  może  przeprowadzić  egzekucji  na  podstawie  art.  1050  k.p.c.,  a  jedynie 
może żądać tego, co określił tytuł egzekucyjny na wypadek niewykonania czynności. Drugą okolicznością, 
której  zaistnienie  uniemożliwia  przeprowadzenie  omawianej  egzekucji,  jest  sytuacja,  gdzie  przy 
wykonywani

u czynności musiałyby z dłużnikiem współpracować osoby trzecie, nieobjęte tytułem. Kolejną 

okolicznością jest wypadek, w którym czynność może wykonać tylko kilku dłużników łącznie, a wierzyciel 
żąda wykonania tylko przez jednego z nich.  

J. Jankowski przyk

łady niemożności prowadzenia omawianej egzekucji określa mianem przeszkody 

materialnej,  w  postaci  niezgodności  wskazanego  we  wniosku  o  wszczęcie  egzekucji  świadczenia  ze 
świadczeniem  wymienionym  w  tytule  wykonawczym,  która  prowadzi  do  oddalenia  wniosku  o  wszczęcie 
egzekucji.  Postanowienie  o  oddaleniu  wniosku  o  wszczęcie  egzekucji  może  być  wydane  tylko  do  chwili 
wszczęcia egzekucji. Stwierdzenie zaś przeszkody materialnej w trakcie egzekucji prowadzi do umorzenia 
postępowania egzekucyjnego

7)

.  

Inna sytuacja 

zachodzi, gdy wierzyciel domaga się wykonania czynności, która ze swojej istoty może 

być  wykonana  przez  osobę  trzecią  albo  sprowadza  się  do  złożenia  oświadczenia  woli,  do  którego 
zobowiązuje dłużnika prawomocne orzeczenie sądu. W tych sytuacjach, zgodnie z postanowieniem Sądu 
Najwyższego z dnia 20 grudnia 1988 r.: "Jeżeli sąd jako organ egzekucyjny, po rozpoznaniu sprawy na 
skutek  wniosku  wierzyciela  o  przeprowadzenie  egzekucji  w  celu  wykonania  czynności  objętej  tytułem 
wykonawczym,  dojdzie  do  przekonania, 

że  zasadna  jest  egzekucja  z  innej  podstawy  prawnej,  niż  tego 

żądał  wierzyciel,  to  tenże  sąd  stosuje  środki  przymuszające  przewidziane  we  właściwym  przepisie,  bez 
względu na treść wniosku wierzyciela"

8)

. Sąd Najwyższy argumentuje to tym, że "egzekucja świadczenia 

polegającego  na  wykonaniu  czynności  należy  przecież  do  sądu,  a  przeprowadzenie  tej  egzekucji  z 
właściwej  podstawy  prawnej  stanowi  kompetencję  sądu  jako  organu  egzekucyjnego.  Zresztą,  gdyby 

chodziło o inny rodzaj egzekucji należącej do właściwości komornika, a wniosek egzekucyjny skierowano 
do sądu, to i tak sąd powinien ten wniosek przekazać właściwemu komornikowi (art. 800 § 2 k.p.c)".  

3. 

Wszczęcie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 1050 k.p.c.  

 

Postępowanie  egzekucyjne  uregulowane  w  art.  1050  k.p.c.  jest  postępowaniem  wnioskowym. 

Wniosek o wszczęcie egzekucji składa się do sądu, w którego okręgu czynność ma być wykonana. Jeżeli 
miejsce  wykonania  czynności  nie  wynika  z  tytułu  wykonawczego,  umowy  bądź  z  właściwości 
zobowiązania,  to  zgodnie  z  art.  454  §  1  k.c.  jest  nim  miejsce,  gdzie  w  chwili  powstania  zobowiązania 
dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Gdy zobowiązanie ma związek z przedsiębiorstwem dłużnika lub 
wierzyciela,  o  miejscu  spełnienia  rozstrzyga  siedziba  przedsiębiorstwa  (art.  454  §  2  k.c.).  Wniosek 
powinien  spełniać  ogólne  wymagania  dotyczące  wniosku  (art.  797  k.p.c.),  ponadto  powinien  zawierać 
żądanie wyznaczenia dłużnikowi terminu do wykonania czynności i zagrożenia grzywną. Brak jednak tego 
ostatniego  żądania,  przy  wskazaniu  we  wniosku  rodzaju  świadczenia  i  sposobu  egzekucji,  zupełnie 
wystarczy  do  przeprowadzenia  egzekucji  w  trybie  art.  1050  k.p.c.  Obowiązkiem  bowiem  sądu  jest 
wyznaczenie dłużnikowi terminu do wykonania czynności z równoczesnym zagrożeniem grzywną

9)

.  

W  interesie 

wierzyciela  leży  zawarcie  już  we  wniosku  o  wszczęcie  egzekucji  stwierdzenia  wraz  z 

dowodami, że już pokrył wydatki pieniężne lub dostarczył potrzebne materiały. Niewątpliwie przyspieszy to 
samo  wydanie  przez  sąd  postanowienia  o  wszczęciu  egzekucji  w  trybie  art.  1050  k.p.c.,  czyli  w 
rzeczywistości  wyznaczenie  dłużnikowi  terminu  do  wykonania  czynności  wraz  zagrożeniem  grzywną  na 
wypadek niewykonania czynności w terminie. Sąd egzekucyjny będzie już bowiem mógł zbadać dowody 
w  trakcie  wysłuchania  stron  poprzedzającego  wydanie  wspomnianego  postanowienia.  Artykuł  1050  §  2 
k.p.c. zezwala, by tytuł egzekucyjny zawierał inne w tym względzie zarządzenie.  

Sąd  pełni  w  tym  wypadku  funkcję  organ  egzekucyjnego,  a  zgodnie  z  art.  804  k.p.c.  nie  jest 

uprawniony  do  badania  za

sadności  obowiązku  wynikającego  z  tytułu  wykonawczego.  Zarzut  spełnienia 

obowiązku dłużnik może podnieść w trybie powództwa przeciwegzekucyjnego.  

Zgodnie z § 48 pkt 5 rozporządzenia w sprawie wysokości wpisów w sprawach cywilnych, wniosek o 

przeprowadzeni

e  przez  sąd  egzekucji  czynności  o  charakterze  niemajątkowym,  której  inna  osoba  nie 

może za dłużnika wykonać, podlega opłacie stałej w wysokości 30 zł.  

Zdaniem E. Wengerka: "W egzekucji prowadzonej  z  urzędu  żądanie  o treści  analogicznej do treści 

wniosku z

głasza sąd, który wydał tytuł wykonawczy, lub uprawniony organ. Jakkolwiek wysłuchanie przed 

wydaniem postanowienia w tym stadium nie jest obligatoryjne, sąd w celu upewnienia się, czy czynność 
została wykonana, powinien zarządzić wysłuchanie dłużnika, który może bronić się tym, że nie otrzymał 
postanowienia wyznaczającego termin, a zatem termin nie upłynął"

10)

.  

4. 

Stadia egzekucji wykonania czynności niezastępowalnej  

 

Każde  stadium  egzekucji  wszczynane  jest  na  podstawie  odrębnego  wniosku  wierzyciela,  który  to 

wniosek implikuje wydawanie przez sąd kolejnych postanowień. Liczba postanowień zależy od:  

- 

wykonania czynności przez dłużnika;  

- wyczerpania sumy  grzywien  wymierzanych  zgodnie  z art.  1052 k.p.c. i  wymiaru aresztu (art. 1053 

k.p.c.);  

-  efektu  dek

larowanej  przez  dłużnika,  po  zastosowaniu  wobec  niego  aresztu,  gotowości  do 

wykonania czynności (art. 1054 k.p.c.)

11)

.  

Pierwsze  ze  stadiów  rozpoczyna  się  od  obligatoryjnego  wysłuchania  wierzyciela  i  dłużnika,  które 

bezpośrednio poprzedza wydanie przez sąd postanowienia w sprawie wyznaczenia dłużnikowi terminu do 
wykonania  czynności  i  zagrożenia  grzywną  na  wypadek  niewykonania  czynności  w  terminie.  Celem 
wysłuchania stron sąd może wyznaczyć posiedzenie jawne albo zgodnie z art. 760 § 2 k.p.c. wysłuchać 
stro

ny  za  pomocą  oświadczeń  na  piśmie.  W  trakcie  wysłuchania  sąd  musi  zbadać  okoliczność,  czy 

wierzyciel  dokonał  czynności,  od  której  uzależniony  jest  obowiązek  dłużnika,  a  w  konsekwencji 
rozpoczęcie  egzekucji.  Zgodnie  bowiem  z  art.  1050  §  2  k.p.c.,  sąd  nie  wyda  postanowienia  w  sprawie 
wyznaczenia  dłużnikowi  terminu  do  wykonania  czynności  i  zagrożenia  grzywną  na  wypadek  jej 
niewykonania,  jeżeli  wierzyciel  nie  wykaże,  że  dokonał  wspomnianej  czynności.  Stanowi  to  warunek 
niezbędny do wszczęcia egzekucji w trybie art. 1050 k.p.c. Zgodnie z art. 823 k.p.c., wierzyciel ma rok na 
wykazanie spełnienia warunku. Po roku postępowanie ulegnie umorzeniu z mocy samego prawa.  

Jak  pisze  E.  Wengerek:  "Przedmiotem  kognicji  sądu  [...]  jest  badanie,  czy  wniosek  odpowiada 

warunkom 

formalnym, czy załączony do wniosku tytuł wykonawczy uzasadnia przeprowadzenie egzekucji 

z art. 1050, a zwłaszcza, czy czynność, która ma być egzekwowana, wynika z obowiązku nałożonego tym 
tytułem  na  dłużnika.  W  zakres  kognicji  wchodzi  także  badanie  przesłanek  procesowych,  jak 
dopuszczalność  drogi  sądowej,  zdolności  procesowej,  właściwości,  a  także  i  zawiłości  sprawy,  oraz 
przesłanek materialnych, jak legitymacja, interes prawny, przedawnienie itp."

12)

.  

Do zadań sądu nie należy natomiast badanie sporu co do tego, czy czynność egzekwowana została 

spełniona i czy w efekcie zobowiązanie wygasło. Do tego służy powództwo przewidziane w art. 840 k.p.c.  

Choroba lub inna usprawiedliwiona nieobecność dłużnika nie uzasadnia  wysłuchania pełnomocnika 

dłużnika bądź jego przedstawiciela ustawowego

13)

.  

W  wypadku  gdyby  okazało  się,  że  nic  nie  stoi  na  przeszkodzie  do  wydania  pierwszego 

postanowienia,  sąd  wyda  to  postanowienie.  Termin  określony  w  tym  postanowieniu  może  być  różny,  w 
zależności  od  okoliczności  konkretnego  przypadku.  Na  pewno  musi  to  być  termin  realny  do  wykonania 
czynności  przez  dłużnika,  ale  termin  ów  nie  może  być  zbyt  długi,  by  nie  skrzywdzić  wierzyciela. 
Ustawodawca nie zabronił ewentualnego wnoszenia zażalenia przez strony.  

Grzywna  w  postanowieniu  powinn

a  być  dokładnie  określona.  Jest  to  istotne,  bo  przy  ewentualnym 

wydawaniu  kolejnego  postanowienia  w  przedmiocie  grzywny,  ma  ona  być  surowsza  od  poprzedniej. 
Dlatego  należy  dokładnie  określić  wysokość  każdej  z  grzywien.  Istotne  jest,  by  sąd,  wydając  pierwsze 
postanowienie  dotyczące  grzywny,  nie  ustalił  jej  wysokości  na  poziomie  maksymalnym,  czyli  1  tysiąca 
złotych. Wykluczyłoby to możliwość nakładania kolejnych grzywien, ponieważ zgodnie art. 1050 § 3 k.p.c. 
każda kolejna grzywna musi być grzywną surowszą, czyli wyższą.  

Następne stadium ma miejsce dopiero po bezskutecznym upływie terminu do wykonania czynności 

przez dłużnika. Rozpoczyna się ono wraz ze złożeniem przez wierzyciela wniosku z żądaniem nałożenia 
na dłużnika grzywny i jednoczesnego wyznaczenia kolejnego terminu, z zagrożeniem nałożenia kolejnej, 
jak  to  było  powiedziane  -  surowszej  grzywny.  Omawiane  stadium  kończy  wydanie  postanowienia  przez 
sąd,  nakładającego  grzywnę,  którą  zgodnie  z  art.  1053  §  1  k.p.c.  na  wypadek  jej  niezapłacenia  sąd 
zamienia  n

a  areszt,  licząc  jeden  dzień  trwania  aresztu  od  5  zł  do  150  zł  grzywny.  Ogólny  czas  trwania 

aresztu nie może przekroczyć sześciu miesięcy. W tym samym postanowieniu sąd, zgodnie z żądaniem 
wierzyciela,  wyznacza  nowy  termin  z  zagrożeniem  surowszej  grzywny.  Na  wydane  postanowienie 
przysługuje  zażalenie.  Dłużnik  może  skarżyć  nałożenie  na  niego  grzywny  i  ewentualną  zamianę  jej  na 
areszt

14)

.  Wierzyciel,  a  także  dłużnik,  mogą  zaskarżyć  kolejny  termin  wykonania  czynności  oraz 

zagrożenie surowszą grzywną.  

Jeżeli  doszło  do  zamiany  grzywny  na  areszt  i  wobec  dłużnika  areszt  ten  jest  wykonywany,  kolejne 

stadium egzekucji może być wszczęte poprzez zgłoszenie przez dłużnika swojej gotowości do wykonania 
czynności. Sąd egzekucyjny (a nie ten, który areszt wykonuje) zobowiązany jest niezwłocznie:  

- 

zwolnić  dłużnika  z  aresztu,  jeżeli  nie  zachodzą  uzasadnione  okolicznościami  wątpliwości  co  do 

szczerości zamiarów dłużnika;  

- 

zawiadomić o tym wierzyciela;  

- 

wyznaczyć  dłużnikowi  stosownie  do  okoliczności  termin  do  wykonania  czynności  (art.  1054  §  1 

k.p.c.).  

Na  żadne  postanowienie  zapadające  na  podstawie  art.  1054  k.p.c.  zażalenie  nie  przysługuje. 

Argumentuje się to zestawieniem z treścią art. 1055 k.p.c. oraz zamiarem samej Komisji Kodyfikacyjnej, 
która przez to chciała zapobiec przewlekaniu postępowania

15)

.  

Zgłoszenie  przez  dłużnika  gotowości  do  wykonania  czynności  i  w  konsekwencji  zwolnienie  go  z 

aresztu nie daje żadnej gwarancji, że dłużnik tę czynność rzeczywiście wykona w wyznaczonym terminie. 
Zgodnie  z  art.  1054  §  2  k.p.c.,  gdyby  dłużnik  po  pozwoleniu  zwlekał  z  wykonaniem  czynności,  sąd  na 
wniosek wierzyciela, po obligatoryjnym wysłuchaniu stron, może podjąć decyzję o zarządzeniu wykonania 
aresztu do końca wyznaczonego terminu.  

Dłużnik,  przebywając  ponownie  w  areszcie,  po  raz  kolejny  może  zgłosić  swoją  gotowość  do 

wykonania  czynności.  Sąd  egzekucyjny  nie  jest  tym  razem  zobowiązany  do  niezwłocznego  zwolnienia 
dłużnika  z  aresztu.  Decyzja  podlega  swobodnemu  uznaniu  sądu.  Może  on  zwolnić  dłużnika  od 
wykonywania aresztu albo 

pozostawić go w areszcie aż do końca terminu.  

"Jeżeli w nowym terminie, wyznaczonym na podstawie § 3 art. 1050, dłużnik nie wykonał czynności, 

na  wniosek  wierzyciela,  może  być  przeprowadzone  ponownie  postępowanie  uregulowane  w  tym 
przepisie,  aż  do  wyczerpania  ogólnej  sumy  grzywien  w  tej  samej  sprawie,  określonej  w  art.  1052  (z 
możliwością  nieprzestrzegania  górnej  granicy  grzywny  wymierzonej  w  jednym  postanowieniu,  jeżeli 
trzykrotne jej wymierzenie okazało się nieskuteczne) i ogólnego czasu trwania aresztu  (art. 1053 § 1 zd. 
2)"

16)

.  

Zgodnie  z art. 1053 § 2 k.p.c.: "Jeżeli dłużnikiem, do którego skierowane było  wezwanie sądu, jest 

osoba  prawna  lub  inna  organizacja,  środkom  przymusu  podlega  jej  pracownik  odpowiedzialny  za 
niezastosowanie  się  do  wezwania,  a  gdyby  ustalenie  takiego  pracownika  było  utrudnione,  środkom 
przymusu podlegają osoby uprawnione do jej reprezentowania".  

G. Wróblewska-Wcisło słusznie zauważa, że wyegzekwowanie od dłużnika czynności nie pozbawia 

wierzyciela roszczenia o naprawienie szkody 

wynikłej z nienależytego wykonania zobowiązania

17)

.  

Zgodnie z art. 762 § 4 w zw. z art. 1053 § 1 zd. 3 k.p.c., podstawą wykonania orzeczonej grzywny 

jest  prawomocne  postanowienie  sądu  bez  zaopatrywania  go  w  klauzulę  wykonalności.  "Sąd  po 
stwierdzeniu,  że  orzeczenie  o  nałożeniu  grzywny  jest  prawomocne,  wydaje  zarządzenie  o  wpisaniu 
należności do kontroli grzywien i wzywa do jej uiszczenia w terminie 14 dni. Po bezskutecznym upływie 
terminu  do  uiszczenia  grzywny  sąd  kieruje  ją  do  wykonania  komornika.  [...]  O  wyniku  postępowania 
egzekucyjnego mającego na celu wyegzekwowanie grzywny komornik ma obowiązek zawiadomić sąd, jak 
i  wierzyciela.  Dane  co  do  wyników  tego  postępowania  mają  decydujące  znaczenie  dla  dalszego 
postępowania  w  sprawie  grzywny.  Ściągnięcie  grzywny  stać  będzie  na  przeszkodzie  wykonaniu 
aresztu"

18)

.  

Rozdział VI  

Egzekucja  obowiązku  zaniechania  pewnych  czynności  lub  nieprzeszkadzania  czynnościom 
wierzyciela  

 

1. Przedmiot egzekucji uregulowanej w art. 1051 k.p.c.  

 

Przedmiotem egzekucji uregulowan

ej w art. 1051 k.p.c. jest, zgodnie z § 1 tego przepisu, obowiązek 

zaniechania pewnych czynności albo nieprzeszkadzania czynności wierzyciela.  

Obowiązek zaniechania pewnych czynności może mieć swoje źródło w prawie własności lub w innym 

prawie  bezwzględnym,  w  stosunku  zobowiązaniowym  (art.  480  §  2  k.c.),  czynie  zabronionym  ustawą, 
bądź  w  posiadaniu

1)

.  Posiadanie  jako  źródło  obowiązku  zaniechania  stało  się  przedmiotem  orzeczenia 

Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1957 r. B. Dobrzański, przytaczając to orzeczenie, pisze: "przepis 
art. 838 d. k.p.c., recypowany w obecnym art. 1051, miał zastosowanie również do wykonania wyroków 
wydanych  w  postępowaniu  posesoryjnym,  orzekających  obowiązek  zaniechania  naruszeń  posiadania. 
Należy jednak podkreślić, że to stanowisko - nadal aktualnego  - orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczy 
tylko  wymuszenia  samego  obowiązku  zaniechania  naruszeń,  a  nie  także  ewentualnie  równocześnie 
orzeczonego (art. 344 § 1 k.c.) przywrócenia posiadania. To ostatnie egzekwuje się w trybie z art. 1046"

2)

.  

Problem  posiadania  stał  się  przedmiotem  również  innych  orzeczeń  Sądu  Najwyższego,  zwłaszcza 

gdy  chodzi  o  kontrowersje  na  tle  stosunku  art.  1051  k.p.c.  do  art.  817  k.p.c.  Sąd  Najwyższy  w 
postanowieniu z dnia 11 marca 1966 r. orzekł: "Wierzyciel, któremu służy ochrona przewidziana w art. 817 
k.p.c.,  nie  może  skutecznie  wytoczyć  powództwa  posesoryjnego,  w  przypadku  gdy  dłużnik  ponownie 
dokonał zmiany sprzecznej z treścią tytułu wykonawczego udzielającego ochrony posiadania. Możliwość 
skorzystania ze środka wymienionego w art. 817 k.p.c. wyłącza również żądanie ochrony z art. 1051 k.p.c. 
Przewidziany  w  art.  1051  k.p.c.  środek  jest  jednak  zawsze  dopuszczalny  w  przypadku  niemożności 
skorzystania z ochrony z art. 817 k.p.c. Możliwość stosowania art. 1051 k.p.c. wyłącza ochronę prawną w 
formie ponownego powództwa o ochronę posiadania"

3)

.  

W innym orzeczeniu, w uchwale z dnia 14 listopada 1967 r., Sąd Najwyższy stwierdził: "Określony w 

art. 817 k.p.c. trzymiesięczny [obecnie: sześciomiesięczny] termin, w ciągu którego wierzyciel w sprawie o 
naruszenie  posiadania  może  żądać  podjęcia  ukończonej  egzekucji  na  podstawie  tego  samego  tytułu 
wykonawczego, nie dotyczy sytuacji przewidzianej w art. 1051 k.p.c., tj. takiej, gdy dłużnik - stosownie do 
treści tytułu egzekucyjnego - ma obowiązek nie przeszkadzać czynności wierzyciela"

4)

.  

Z kolei obowiązek nieprzeszkadzania (znoszenia) czynności wierzyciela może wypływać ze stosunku 

zobowiązaniowego bądź z prawa rzeczowego

5)

.  

Jako  przykłady  obowiązku  zaniechania  i  nieprzeszkadzania  czynnościom  wierzyciela  można 

przytoczyć:  obowiązek  powstrzymania  się  od  działań,  które  by  zakłóciły  korzystanie  z  nieruchomości 
sąsiedniej ponad przeciętną miarę (art. 144 k.c.), zakaz wykonywania robót ziemnych w taki sposób, żeby 
to  groziło  nieruchomościom  sąsiednim  utratą  oparcia  (art.  147  k.c.),  nieprzeszkadzanie  w  wykonywaniu 
służebności  (art.  285-305  k.c.),  naruszanie  prawa  do  wynalazku,  używanie  bez  zezwolenia  znaku 
towarowego

6)

.  

Przykładem takiego obowiązku jest również zaniechanie działania zagrażającego dobrom osobistym 

wierzyciela  określonym  w  art.  23  k.c.  Zdaniem  Sądu  Najwyższego,  wyrażonym  w  wyroku  z  dnia  30 
kwietnia  1970  r.:  "Gdy  strona  wykazała  zasadność  żądania  zaniechania  działania  naruszającego  dobro 
osobiste,  oddalenie  powództwa  ze  względu  na  wzajemność  naruszeń  tego  samego  rodzaju  dobra 
osobistego  - 

z  powołaniem  się  na  art.  5  k.c.  -  oznaczałoby  w  istocie  rzeczy  odmowę  ochrony  przed 

grożącym  naruszeniem,  co  mogłoby  w  wielu  wypadkach  zachęcić  stronę  przeciwną  do  dalszych 
naruszeń.  Zakaz  zaniechania  działania  zagrażającego  dobrom  osobistym  jest  w  jakimś  sensie 
niepodzielny  i  ten  jego  charakter  przemawia  przeciwko  żądaniu  pozwanych  zastosowania  art.  5  k.c.  ze 
względu  na  ocenę  proporcji  wzajemnych  krzywd"

7)

.  Dlatego  też  Sąd  Najwyższy  uznał,  że  "w  razie 

wzajemnych  naruszeń  nietykalności  cielesnej  i  czci  nie  znoszą  się  wzajemnie  przysługujące  stronom 
roszczenia o zakazanie tych naruszeń (art. 24 k.c.). Nie byłoby też uzasadnione tu takie stosowanie art. 5 
k.c.,  w  wyniku  którego  powództwo  z  art.  24  k.c.  podlegałoby  oddaleniu  z  tym  tylko  uzasadnieniem,  że 
powód  dotknięty  naruszeniem  dóbr  osobistych  nadużywa  swego  prawa.  Przepis  art.  5  k.c.  może 
uzasadniać  ograniczenie  sankcji,  które  mogą  być  stosowane  na  podstawie  art.  24  k.c.,  a  których  sam 
ustawodawca  z  góry  nie  określa  w  sposób  wyczerpujący,  pozostawiając  ich  konkretyzację  sądowi 
stosownie do rodzaju dobra osobistego i sposobu jego naruszenia".  

Według B. Dobrzańskiego, "możliwe jest korzystanie z trybu art. 1051 równocześnie z prowadzeniem 

innego sposobu egzekucji, jeżeli tytuł egzekucyjny uzasadnia zastosowanie różnych trybów. Zdarza się na 
przykład,  że  ten  sam  tytuł  zobowiązuje  dłużnika  do  zachowania  biernego  i  równocześnie  -  w  innym 
zakresie  - 

także czynnego, co może  usprawiedliwić  wskazanie przez  wierzyciela we  wniosku do sądu o 

wszczęcie egzekucji dwóch jej sposobów, a więc zarówno z art. 1051, jak i z art. 1050"

8)

.  

Brak  zaniechania  lub  przeszkadzanie  czynności  wierzyciela  muszą  mieć  charakter  czynności 

powtarzającej się lub trwałej. Nie może to być czynność jednorazowa, bowiem w jej wypadku wierzyciel 
może  żądać  usunięcia  tego,  co  wykonał  dłużnik,  lub  odszkodowania.  Czynność  dłużnika  sprzeczna  z 
obowiązkiem musi uzewnętrzniać jego zamiar działania stale wbrew obowiązkowi

9)

. "Prawo prowadzenia 

egzekucji na podstawie tego samego orzeczenia, w razie dalszego występowania przeciw zawartemu w 
nim zakazowi, należy do istoty postępowania przewidzianego w art. 1051"

10)

.  

2. 

Podmioty odpowiedzialne za działanie wbrew obowiązkom z art. 1051 § 1 k.p.c.  

 

Podmiotem odpowiedzialnym  za działanie  wbrew  obowiązkom  z art. 1051  §  1  k.p.c. będzie  przede 

wszystkim  osoba  fizyczna  będąca  dłużnikiem  egzekwowanym.  Dłużnikiem  egzekwowanym  może  być 
również  osoba  prawna  lub  organizacja.  Zgodnie  bowiem  z  art.  1053  §  3  k.p.c.:  "Jeżeli  dłużnikiem,  do 
którego  skierowane  było  wezwanie  sądu,  jest  osoba  prawna  lub  inna  organizacja,  środkom  przymusu 
podlega  jej  pracownik  odpowiedzialny  za  niezastosowanie  się  do  wezwania,  a  gdyby  ustalenie  takiego 
pracownika było utrudnione, środkom przymusu podlegają osoby uprawnione do jej reprezentowania". B. 
Dobrzański  uważa,  że:  "Artykuł  1051  stosuje  się  także  w  takim  wypadku,  gdy  dłużnikiem  jest  osoba 
prawna  lub  inna  organizacja.  Jakkolwiek  art.  1051  k.p.c.  nie  przewiduje  osobnego  wezwania 
skierowanego  do  dłużnika  ze  strony  sądu  i  nie  jest  ono  w  tym  wypadku  dopuszczalne,  to  jednak  nie 
należy - poprzez wykładnię werbalistyczną  - ograniczać stosowania przepisu art. 1053 § 2 do sytuacji z 
art.  1050.  Także  więc  w  takim  razie,  gdy  osoba  prawna  lub  organizacja  działa  wbrew  obowiązkowi  w 
rozumieniu  art.  1051,  stosuje  się  środki  przymusu  do  jej  odpowiedzialnego  pracownika  lub  kierownika 
według zasad wskazanych w art. 1053 § 2"

11)

.  

Egzekucję w trybie art. 1051 k.p.c. można również przeprowadzać  przeciwko innym osobom. Mowa 

tu  o  przedstawicielach,  osobach  bliskich  lub  członkach  rodziny  dłużnika.  Warunkiem  niezbędnym  do 
spełnienia,  żeby  te  osoby  mogły  ponosić  odpowiedzialność,  jest  ich  działanie  wbrew  obowiązkowi 
zaniechania  lub  przeszkadzanie  czyn

nościom  wierzyciela  za  wiedzą  i  zgodą  samego  dłużnika.  Takie 

stanowisko ma zapobiec wytaczaniu licznych procesów przeciwko kolejnym członkom rodziny

12)

.  

3. 

Właściwość organu egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 1051 

k.p.c.  

 

W

łaściwy do przeprowadzenia egzekucji w trybie art. 1051 k.p.c. jest sąd, w którego okręgu dłużnik 

działał  wbrew  swemu  obowiązkowi.  Komornik  w  tej  egzekucji  pełni  jedynie  rolę  organu  wykonawczego 
sądu  i  właściwy  jest  do  wykonania  polecenia  sądu  usunięcia  oporu  dłużnika.  Komornik  działa  tylko  i 
wyłącznie  na  wyraźne  polecenie  sądu,  który  z  kolei  działa  na  wniosek  wierzyciela. Wierzyciel  nie  może 
skutecznie  zwrócić się bezpośrednio do komornika. Wszystko jest dokonywane  za pośrednictwem sądu 

egzekucyjnego

13)

.  

Zdaniem  Sądu  Najwyższego,  wyrażonym  w  uchwale  z  dnia  5  listopada  1986  r.,  "upoważnienie 

wierzyciela udzielone mu przez sąd egzekucyjny na podstawie art. 1049 k.p.c. stwarza w rozumieniu art. 
1051 k.p.c. dla dłużnika zakaz szeroko rozumianego przeszkadzania czynnościom, do wykonania których 
wierzyciel  został  upoważniony.  Nie  ma  żadnych  racjonalnych  podstaw  do  wykładni  ograniczającej 
dopuszczalność łamania oporu dłużnika tylko do niektórych postaci przeszkadzania egzekucji czynności 
zamiennych  (zastępowalnych),  jak  na  przykład  do  łamania  tylko  oporu  przeciwko  usunięciu  dokonanej 
przez dłużnika sprzecznej z jego obowiązkiem zmiany w rozumieniu art. 1051 § 3 k.p.c. Tak więc każdy 
bezprawny  opór  dłużnika,  wywołujący  skutki  sprzeczne  z  celem  egzekucji  czynności  zamiennej 
(zastępowalnej), podlega na wniosek wierzyciela z polecenia sądu (art. 1051 § 3  in fine k.p.c.) usunięciu 
przez komornika w sposób przewidziany w art. 765 k.p.c."

14)

.  

Wniosek  o  wszczęcie  egzekucji  ma  obligatoryjnie  zawierać  dokładne  określenie  czynności,  których 

zaniechania przez dłużnika domaga się  wierzyciel,  bądź czynności  wierzyciela, której dłużnik winien nie 
przeszkadzać. Ze względu na to, że obowiązek zaniechania lub nieprzeszkadzania czynności wierzyciela 
musi wynikać wprost z tytułu egzekucyjnego, określenie czynności musi być tożsame z ich oznaczeniem 
w  tytule  wykonawczym

15)

. Na wypadek stwierdzenia, że dłużnik działał wbrew obowiązkowi, we wniosku 

powinno  się  również  znaleźć  żądanie  nałożenia  na  dłużnika  grzywny.  Fakultatywnie,  już  we  wniosku  o 
wszczęcie  egzekucji,  może  się  znaleźć  żądanie  zobowiązania  dłużnika  do  zabezpieczenia  szkody, 
przewidziane w art. 1051 § 2 k.p.c. Do wniosku należy dołączyć tytuł wykonawczy.  

Wniosek  wierzyciela  nie  powoduje  automatycznie  wydania  przez  sąd  postanowienia  o  wszczęciu 

egzekucji.  Sąd  musi  wysłuchać  obie  strony  na  okoliczność  działania  dłużnika  wbrew  swojemu 
obowiązkowi (art. 760 § 2 k.p.c.). Jeżeli sąd stwierdzi, że dłużnik faktycznie działał wbrew obowiązkowi, 
wyda  postanowienie  nakładające  grzywnę,  w  którego  uzasadnieniu  stwierdzi  wspomnianą  okoliczność. 
Przed nałożeniem grzywny nie jest konieczne ani też dopuszczalne uprzednie zagrożenie, tak jak to ma 
miejsce  w  sytuacji  przewidzianej  w  art.  1050  k.p.c.

16)

 

Sąd  egzekucyjny  nie  zajmuje  się  okolicznościami 

stanowiącymi podstawę do wniesienia powództwa opozycyjnego z art. 840 k.p.c.  

Wymierzając  grzywnę,  sąd  kieruje  się  zasadami  przewidzianymi  w  art.  1052  i  1053  k.p.c.

17)

  Na 

postanowienie  o  nałożeniu  na  dłużnika  grzywny  służy  zażalenie  (art.  1055  k.p.c.).  Według  J. 
Jankowskiego:  "W  razie  nałożenia  grzywny  z  powodu  dalszego  działania  dłużnika  wbrew  obowiązkowi, 
sąd nie musi przekraczać granic poprzedniego wymiaru grzywny, bowiem brak wymagania analogicznego 
do art. 1050 § 3 stosowania grzywny surowszej (stąd już za pierwszym razem można wymierzyć grzywnę 
w maksymalnej wysokości dla jednego postanowienia). Jeżeli trzykrotne wymierzenie grzywny okazało się 
nieskuteczne,  sąd,  nakładając  na  dłużnika  grzywnę  po  raz  czwarty,  nie  jest  związany  maksymalną 
dopuszczaln

ą  granicą  jej  wymiaru  w  jednym  postanowieniu  (art.  1052  zd.  1).  Ponawianie  postanowień 

dopuszczalne jest aż do wyczerpania limitu ogólnej sumy grzywien w tej samej sprawie (art. 1052 zd. 2) i 
ogólnego czasu trwania aresztu (art. 1053 § 1 zd. 2)"

18)

.  

Zdani

em  Sądu  Najwyższego,  wyrażonym  w  uchwale  z  dnia  23  stycznia  1970  r.,  "charakter 

omawianego  rodzaju  grzywny  jako  środka  wymuszenia  określonego  zachowania  się  dłużnika,  a  nie 
sankcji  represyjno-

prewencyjnej,  sprawia,  że  gdy  obowiązek  dłużnika  przestaje  istnieć,  to  traci  też 

aktualność  nałożona  na  niego,  a  nie  zapłacona  jeszcze  grzywna.  Odnosi  się  to  zarówno  do  samej 
grzywny,  jak  i  do  aresztu  orzeczonego  na  wypadek  jej  nieuiszczenia.  Daje  temu  wyraz  art.  1052  k.p.c., 
stanowiąc  w  zdaniu  ostatnim,  że  w  razie  wykonania  czynności  przez  dłużnika  lub  umorzenia 
postępowania  egzekucyjnego,  grzywny  do  tego  czasu  nie  zapłacone  ulegają  umorzeniu.  Odnosi  to  się 
także  do  sytuacji,  w  której  obowiązek,  mający  być  wymuszony  przez  grzywnę,  wynika  z  zarządzenia 
tymczasowego,  a  p

owództwo,  dla  zabezpieczenia  którego  zarządzenie  tymczasowe  zostało  wydane, 

uległo prawomocnemu oddaleniu. Stosownie bowiem do art. 744 k.p.c. zabezpieczenie w takim wypadku 
upada  i  w  związku  z  tym,  wobec  zwolnienia  dłużnika  od  obowiązku,  dla  wymuszenia  którego  grzywnę 
nałożono, nie zapłacona grzywna, jako już w tych warunkach nieaktualna, ulega w myśl art. 1052 k.p.c. 
umorzeniu"

19)

.  

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1987 r.: "Doręczenie przez Sąd odpisu 

wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji prowadzonej w sposób określony w art. 1051 § 1 k.p.c. czyni 
zadość  obowiązkowi  doręczenia  dłużnikowi  zawiadomienia  o  wszczęciu  egzekucji,  jeżeli  wniosek  ten 
zawiera  istotne  elementy,  jakie  powinny  być  przytoczone  w  zawiadomieniu  (art.  805  k.p.c.);  jednakże 
uchybienie temu wymaganiu samo przez się nie przesądza o pozbawieniu dłużnika możliwości podjęcia 
przez  niego  obrony,  jeżeli  po  otrzymaniu  odpisu  wniosku  o  wszczęcie  egzekucji  dłużnik  taką  obronę 
podjął"

20)

.  

Zgodnie z § 48 pkt 4 rozporządzenia w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych, 

od  wniosku  o  ukaranie  grzywną  dłużnika  niewykonującego  obowiązku  zaniechania  czynności  lub 
nieprzeszkadzania czynnościom wierzyciela, pobiera się wpis stały w kwocie 30 zł.  

Stosowanie  tego  sp

osobu  egzekucji  nie  jest  dopuszczalne  z  tego  powodu,  że  przeprowadzona 

egzekucja za pomocą innego sposobu okazała się nieskuteczna

21)

.  

4. 

Zabezpieczenie szkody grożącej wierzycielowi  

 

Wierzyciel,  jak  była  już  o  tym  mowa,  może  już  we  wniosku  o  wszczęcie  egzekucji,  bądź  później 

oddzielnie,  zażądać  zobowiązania  dłużnika  do  zabezpieczenia  szkody  grożącej  wierzycielowi  wskutek 
dalszego  działania  dłużnika  wbrew  obowiązkowi.  W  konsekwencji  sąd  może  o  zabezpieczeniu  szkody 
orzec już w postanowieniu nakładającym grzywnę albo w późniejszym, osobnym postanowieniu.  

Do zabezpieczenia przewidzianego w art. 1050 § 2 k.p.c. nie stosuje się przepisów o zabezpieczeniu 

(art.  730-

757  k.p.c.).  W  omawianym  zabezpieczeniu  stosuje  się  regulację  z  art.  807  k.p.c.,  zgodnie  z 

którym  zabezpieczenie  powinno  być  złożone  w  gotówce  lub  w  książeczkach  oszczędnościowych.  O 
zabezpieczeniu sąd rozstrzyga po wysłuchaniu osób zainteresowanych.  

Od  uznania  sądu  zależy,  czy  wyda  postanowienie  w  przedmiocie  zabezpieczenia  szkody  grożącej 

wierzyci

elowi. Dlatego  w  interesie  wierzyciela leży, by ten uprawdopodobnił  w możliwie przekonywający 

sposób możliwość zaistnienia szkody, gdyby dłużnik działał wbrew obowiązkowi, oraz wysokość szkody. 
Im  bardziej  przekonywający  jest  wierzyciel,  tym  większa  szansa,  że  sąd  wyda  takie  postanowienie, 
wskazując jednocześnie odpowiadającą  wierzycielowi  wysokość zabezpieczenia oraz czas jego trwania. 
Zabezpieczenie musi być ustalone w tej wysokości, by w pełni pokryło potencjalne szkody.  

Szkoda, o której mowa, jest szkodą ewentualną, która dopiero ma nastąpić, czyli tą, którą wierzyciel 

poniesie  wskutek  dalszego  działania  dłużnika,  a  nie  tą,  którą  wierzyciel  już  poniósł  w  wyniku 
dotychczasowej  działalności  dłużnika.  Przyjmuje  się,  że  do  szkód  wlicza  się  również  koszty  wynikłe  dla 
wierzyciela wskutek konieczności dalszego prowadzenia egzekucji

22)

.  

Postanowienie zobowiązujące dłużnika do złożenia zabezpieczenia jest tytułem egzekucyjnym, który 

po  nadaniu  mu  klauzuli  wykonalności  podlega  wykonaniu  w  trybie  egzekucji  świadczeń  pieniężnych. 
Sumę uzyskaną w trybie tej egzekucji komornik składa na rachunku depozytowym sądu zgodnie z art. 808 
k.p.c.,  a  nie  na  podstawie  art.  692-

693 k.p.c. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości  z 

dnia  24  września  1965  r.  o  zasadach  i  trybie  postępowania  w  sprawach  o  złożenie  przedmiotu 
świadczenia do depozytu sądowego

23)

. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 

1986  r.:  "Złożenie  przedmiotu  świadczenia  do  depozytu  sądowego  w  rozumieniu  wspomnianych 
przepisów  może  wszakże  nastąpić  tylko  wtedy,  kiedy  złożenie  do  depozytu  przewiduje  przepis  prawa 
materialnego, ze skutkami materialnoprawnymi, polegającymi na zwolnieniu się dłużnika z zobowiązania. 
Również w wypadkach, gdy kwoty pieniężne czy inne rzeczy uzyskane w postępowaniu egzekucyjnym nie 
podlegają  z  różnych  przyczyn  niezwłocznemu  wydaniu,  komornik  składa  je  do  depozytu  sądowego"

24)

. 

Natomiast stany faktyczne uwzględnione w art. 808 k.p.c., czyli także nasz przypadek, "normują przepisy 
o charakterze wyłącznie procesowym, przy czym chodzi w nich o deponowanie w sądzie kwot pieniężnych 
czy  innych  rzeczy,  w  sensie  techniczno-

biurowym.  Do  tych  stanów  faktycznych  art.  692-693  k.p.c.  oraz 

postanowienia  powołanego  rozporządzenia  Ministra  Sprawiedliwości  nie  mają  zastosowania".  Zatem, 
jeżeli  złożona w postępowaniu egzekucyjnym kwota  pieniężna nie podlega natychmiastowemu wydaniu, 
powinna być złożona na rachunek depozytowy sądu. Przepisy art. 752 k.p.c. stosuje się odpowiednio.  

Zgodnie  zaś  z  §  40  rozporządzenia  w  sprawie  czynności  komorników,  otrzymane  od  strony 

zabezpieczenie  komornik  złoży  do  depozytu  sądowego  (na  rachunek  depozytowy  sądu)  najpóźniej 
następnego  dnia.  W  tymże  terminie  komornik  składa  do  depozytu  pieniądze  zagraniczne,  papiery 
wartościowe  na  okaziciela,  dokumenty,  klejnoty  i  przedmioty  ze  złota,  platyny  i  srebra  oraz  inne 
kosztowności  otrzymane  przy  wykonaniu  czynności  egzekucyjnych,  jeżeli  nie  następuje  niezwłoczne 
wydanie  ich  wierzycielowi.  Komornik  nie  ma  obowiązku  składania  do  depozytu  wymienionych 
przedmi

otów, jeżeli mają one być wydane w ciągu najbliższych trzech dni, a wartość ich nie przekracza 30 

zł.  

Według  K.  Korzana:  "Wierzycielowi,  który  uzyskał  zabezpieczenie  w  trybie  art.  1051  §  2  k.p.c., 

przysługuje pierwszeństwo w zaspokojeniu przed innymi wierzycielami, którzy je w drodze egzekucji zajęli 
(art. 1025 § 1 pkt 6 oraz art. 1039 i 1032 k.p.c.)"

25)

.  

Zgodnie  z  art.  1055  k.p.c.,  na  postanowienie  sądu  co  do  zabezpieczenia  szkody  przysługuje 

zażalenie obu stronom postępowania egzekucyjnego.  

J. Jankowsk

i zwraca uwagę, że "dochodzenie roszczeń o naprawienie szkody, o jakiej mowa w art. 

1051  §  2,  jeżeli  nie  polega  ona  wyłącznie  na  poniesieniu  zwiększonych  kosztów  postępowania 
egzekucyjnego, może nastąpić tylko w drodze powództwa. Po upływie czasu trwania zabezpieczenia, sąd, 
który  zobowiązał do niego  dłużnika, orzeka o  wydaniu  zabezpieczenia bądź  wierzycielowi na podstawie 
wyroku  zasądzającego  od  dłużnika  wyrównanie  szkody,  bądź  dłużnikowi,  jeżeli  wierzyciel  nie  wytoczył 
powództwa o naprawienie szkody albo wytoczone powództwo zostało prawomocnie oddalone"

26)

.  

5. 

Usuwanie skutków działań dłużnika podejmowanych w sposób sprzeczny z jego obowiązkiem  

 

Przepis art. 1051 § 3 k.p.c. stanowi, iż jeżeli w samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w 

razie dokon

ania zmiany sprzecznej z obowiązkiem dłużnika wierzyciel będzie uprawniony do usunięcia tej 

zmiany  na  koszt  dłużnika,  sąd  na  wniosek  wierzyciela  po  wysłuchaniu  stron  upoważni  wierzyciela  do 
usunięcia  tej  zmiany  na  koszt  dłużnika.  Na  żądanie  wierzyciela  sąd  przyzna  mu  sumę  na  ten  cel 
potrzebną. W razie oporu dłużnika sąd, na wniosek wierzyciela, poleci komornikowi usunięcie oporu. Jest 
to dodatkowa gwarancja wykonania tytułu wykonawczego wydanego w trybie art. 1051 k.p.c.  

Warunkiem  niezbędnym  do  zastosowania  art.  1051  §  3  k.p.c.  jest  dokonanie  zmiany  sprzecznej  z 

obowiązkiem  dłużnika  po  wydaniu  tytułu  egzekucyjnego,  z  zastrzeżeniem,  że  sposób  usunięcia  zmiany 
nie został ustalony w samym tytule egzekucyjnym.  

Zgodnie  bowiem  z  art.  480  §  2  k.c.,  jeżeli  świadczenie  polega  na  zaniechaniu,  wierzyciel  może, 

zachowując  roszczenie  o  naprawienie  szkody,  żądać  upoważnienia  przez  sąd  do  usunięcia  na  koszt 
dłużnika wszystkiego, co dłużnik wbrew zobowiązaniu uczynił. Uzyskany w ten sposób tytuł egzekucyjny 
podlega wykonaniu w trybie egzekucji przewidzianej w art. 1041-

1046 bądź art. 1049 k.p.c. Artykuł 480 § 

2  k.c.,  w  przeciwieństwie  do  art.  1051  §  3  k.p.c.,  nie  przewiduje  możliwości  przyznania  w  wyroku 
odpowiedniej  sumy  na  ten  cel,  stąd  należy  przyjąć,  że  wierzyciel  może  domagać  się  zwrotu  kwoty  w 
odrębnym procesie

27)

.  

Wniosek  kierowany  przez  wierzyciela  do  sądu  o  upoważnienie  go  do  usunięcia  zmiany  na  koszt 

dłużnika, można połączyć z wnioskiem o przyznanie wierzycielowi sumy potrzebnej na ten cel. Sąd, zanim 
wyda  postano

wienie  upoważniające  i  ewentualnie  przyznające  wnioskowaną  sumę,  obligatoryjnie 

wysłucha  strony  egzekucji. W  zależności  od  zmiany,  jakiej  dokonał  dłużnik,  sąd  w  postanowieniu  może 
upoważnić  wierzyciela  do  otwartego katalogu czynności. Jeżeli czynność jest  czynnością  zastępowalną, 
treść postanowienia powinna odpowiadać treści postanowienia z art. 1049 § 1 k.p.c.  

Według  B.  Dobrzańskiego:  "Na  żądanie  wierzyciela,  które  może  być  połączone  z  wnioskiem  o 

udzielenie  upoważnienia  lub  też  zgłoszone  oddzielnie,  sąd  przyzna  (czyli  musi  przyznać)  wierzycielowi 
sumę  potrzebną  do  usunięcia  zmiany  dokonanej  przez  dłużnika.  Odmiennie  niż  w  podobnym  w  tym 
zakresie  wypadku  z  art.  1049  §  1  in  fine  kodeks  (art.  1055)  nie  dopuszcza  zażalenia  na  postanowienie 
przyznające  potrzebną  sumę  na  podstawie  art.  1051  §  3.  Nie  przysługuje  też  zażalenie  na  polecenie 
usunięcia  oporu  dłużnika,  które  sąd  musi  wydać  komornikowi  na  wniosek  wierzyciela,  jeżeli  zostanie 
stwierdzone, że dłużnik opór taki rzeczywiście stawia"

28)

.  

Na  wypadek  oporu  d

łużnika Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 listopada 1986 r. zajął stanowisko, 

że "upoważnienie wierzyciela udzielone mu przez sąd egzekucyjny na podstawie art. 1049 k.p.c. stwarza 
w rozumieniu art. 1051 k.p.c. dla dłużnika zakaz szeroko rozumianego przeszkadzania czynnościom, do 
wykonania  których  wierzyciel  został  upoważniony.  Nie  ma  żadnych  racjonalnych  podstaw  do  wykładni 
ograniczającej  dopuszczalność  łamania  oporu  dłużnika  tylko  do  niektórych  postaci  przeszkadzania 
egzekucji  czynności  zamiennych  (zastępowalnych),  jak  na  przykład  do  łamania  tylko  oporu  przeciwko 
usunięciu  dokonanej  przez  dłużnika  sprzecznej  z  jego  obowiązkiem  zmiany  w  rozumieniu  art.  1051  §  3 
k.p.c. Tak więc każdy bezprawny opór dłużnika, wywołujący skutki sprzeczne z celem egzekucji czynności 
zamiennej (zastępowalnej), podlega na wniosek wierzyciela z polecenia sądu (art. 1051 § 3 in fine k.p.c.) 
usunięciu  przez  komornika  w  sposób  przewidziany  w  art.  765  k.p.c."

29)

.  Zgodnie  z  tym  ostatnim 

przepisem, w razie oporu dłużnika, komornik może wezwać pomocy organów Policji.  

E.  Wengerek  słusznie  zauważa,  że  "wniosek  wierzyciela  wiąże  sąd,  jeżeli  wierzyciel  wykazał,  że 

dłużnik  stawił  opór  przy  dokonaniu  czynności,  do  której  wierzyciel  został  umocowany.  Wystarczy 
uprawdopodobnienie, iż opór taki stawi dłużnik przy wykonaniu czynności. Wychodząc z założenia, że tryb 
§ 1 art. 1051 ma zastosowanie również wtedy, gdy w czynnościach wierzyciela przeszkadzają domownicy 
dłużnika,  należy  przyjąć,  że  §  3  ma  zastosowanie  także  w  wypadku  stawiania  oporu  przez  te  osoby. 
Polecenie usunięcia oporu powinno być zawarte w postanowieniu sądu"

30)

.  

Rozdział VII  

Przymus w egzekucji świadczeń niepieniężnych  

 

1. Grzywna  

 

W  literaturze  przyjęło  się  założenie,  że  kodeks  postępowania  cywilnego  zna  tylko  jeden  środek 

przymusu  w  postaci  grzywny,  ewentualnie  zamienianej  na  areszt

1)

.  "Nie  występuje  natomiast  znany 

poprzednio (art. 819 i nast. k.p.c. z 1932 r.) przymus osobisty, polegający na bezpośrednim (a nie tylko w 
postaci  zamiany  na  wypadek  nieściągnięcia  grzywny)  stosowaniu  aresztu.  Pod  rządem  dawnego  k.p.c. 
zastosowanie jednego środka przymusu nie wyłączało zastosowania następnego środka. Obydwa środki 
nie mogły być stosowane jednocześnie.  Przyjmowano  zatem, iż po  wyczerpaniu ogólnej sumy  grzywien 
stosować  można  przymus  osobisty,  aż  do  wyczerpania  ogólnego  czasu  jego  trwania  bądź  odwrotnie,  a 
nawet, że można stosować przemiennie jeden i drugi środek"

2)

.  

Grzywnę  wymierza  się  w  postanowieniu,  na  które  zgodnie  z  art.  1055  k.p.c.  służy  zażalenie.  Przy 

wymierzaniu grzywny sąd jednocześnie orzeka o zamianie jej na areszt na wypadek niezapłacenia.  

Istotne  w  omawianej  materii  jest  stanowisko  Sądu  Najwyższego  wyrażone  w  uchwale  z  dnia  30 

kwietnia  1993  r.:  "Zaskarżalności  [...]  postanowień  sądu  wydanych  w  trakcie  egzekucji  świadczeń 
niepieniężnych  dotyczy  art.  1055  k.p.c.,  stanowiąc,  że  na  postanowienia  sądu  co  do:  a)  wezwania 
dłużnika  do  wykonania  czynności,  b)  zagrożenia  grzywną  i  c)  jej  zamiany  na  areszt  oraz  d)  co  do 
zabezpieczenia  szkody  wierzyciela  - 

przysługuje  zażalenie.  Przepis  ten  obejmuje  postanowienia,  w 

których  sąd  zastosował  środki  przymusu  przewidziane  w  art.  1050  §  1  i  1053  §  1  k.p.c.,  oraz 
postanowienia  dokonujące  zabezpieczenia  szkody  wierzyciela,  przewidziane  w  art.  1051  §  2  k.p.c.  W 
artykule  1055  k.p.c.  nie  wymieni

a  się  postanowień  o  "nałożeniu"  na  dłużnika  grzywny.  Okoliczność  ta 

jednak nie powinna prowadzić do wniosku, że postanowienie sądu o nałożeniu grzywny, przewidziane w 
art. 1051 § 1 k.p.c., nie podlega zaskarżeniu, i to zarówno ze względu na wagę tego postanowienia, jak i 
ze względu na zaskarżalność postanowienia sądu wydanego w pokrewnej sytuacji, której dotyczy art. 768 
k.p.c.  Podstawy  do  zażalenia  na  postanowienie  o  nałożeniu  na  dłużnika  grzywny  (art.  1051  §  1  k.p.c.) 
można byłoby upatrywać w art. 1055 k.p.c. wtedy, gdyby przyjąć, że postanowienie o nałożeniu grzywny, 
które pociąga  za sobą jednoczesne  orzeczenie o  zmianie grzywny  - na  wypadek jej nieściągnięcia  - na 
areszt  (art.  1053  §  1  k.p.c.),  jest  w  gruncie  rzeczy  postanowieniem  dotyczącym  zamiany  grzywny  na 
areszt.  Byłoby  to  jednak  nazbyt  uproszczone  widzenie  sprawy,  podczas  gdy  jest  ona  złożona,  bo 
podstawowym i samodzielnym problemem jest zasadność nałożenia i wysokość zastosowanej grzywny, a 
oddzielnym,  pochodnym  problemem  jest  zamiana  tej  grzywny  n

a  areszt,  co  sprowadza  się  w  istocie  do 

zgodnego z prawem przeliczenia kwoty grzywny na stosowną liczbę dni aresztu. W związku z tym wypada 
stwierdzić,  że  przepisy  o  egzekucji  świadczeń  niepieniężnych  nie  regulują  zaskarżalności  postanowień 
sądu wydanych na podstawie art. 1051 § 1 k.p.c. W doktrynie przedstawiany jest pogląd, że zaskarżenie 
wspomnianych postanowień dopuszczalne jest na podstawie art. 394 § 1 k.p.c. w  związku  z art. 13 § 2 
k.p.c. Sąd Najwyższy podziela ten pogląd. Wobec tego zaś, że egzekucja z art. 1051 § 1 k.p.c. może być 
prowadzona na podstawie tego samego tytułu wykonawczego wielokrotnie i że trudno byłoby zatem uznać 
w  każdym  z  takich  przypadków,  iż  nałożenie  grzywny  "kończy  postępowanie  w  sprawie",  podstawy  do 
zażalenia  na  postanowienie  sądu  nakładające  grzywnę  należy  szukać  w  art.  394  §  1  pkt  5  k.p.c. Treść 
tego przepisu jest tak pojemna, że może zmieścić także nałożenie grzywny na dłużnika"

3)

.  

W  innym  orzeczeniu  Sąd  Najwyższy,  wypowiadając  się  co  do  art.  1055  k.p.c.,  zajął  następujące 

stanowisko: "Przepis ten nie jest sformułowany precyzyjnie, ale jak przyjmują jego komentatorzy dotyczy 
on wszystkich postanowień wydawanych przez sąd w trybie art. 1049-1054 k.p.c. Uznając, że dopuszcza 
on  zażalenie  na  postanowienie  nakładające  na  dłużnika  grzywnę,  jako  środek  przymuszenia  go  do 
określonego  zachowania  się,  nie  sposób  przyjąć,  że  przepis  ten  nie  przewiduje  zażalenia  na 
postanowienie  oddalające  wniosek  wierzyciela  o  nałożenie  takiej  grzywny  na  dłużnika.  Wskazuje  na  to 
sama stylizacja przepi

su ("na postanowienie sądu co do ... przysługuje zażalenie"), a poza tym odmienne 

jego  rozumienie  prowadziłoby  do  naruszenia  równości  procesowej  stron  postępowania  egzekucyjnego 
(wierzyciela i dłużnika)"

4)

.  

Według S. Dalki: "Do zażaleń określonych w art. 1055 mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 

394-

398 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., dające między innymi podstawę sądowi, który wydał zaskarżone 

postanowienie,  do  uchylenia  tego  postanowienia,  jeżeli  zachodzi  nieważność  postępowania  lub  gdy 
zażalenie jest oczywiście uzasadnione"

5)

.  

Grzywna  przewidziana  w  egzekucji  świadczeń  niepieniężnych  nie  jest  sankcją  za  niewypełnienie 

ciążących  na  dłużniku  obowiązków,  a  tylko  stanowi  środek  przymusu.  Dlatego  w  momencie  osiągnięcia 

skutku,  jaki miała  wywołać,  czyli  przełamania  woli  dłużnika  i  wypełnienia  przez  niego  ciążącego  na  nim 
obowiązku, określonego  w tytule  wykonawczym, niezapłacone grzywny  podlegają umorzeniu

6)

.  Zdaniem 

J.  Jankowskiego,  "przez  wykonanie  czynności  należy  również  rozumieć  podporządkowanie  się  przez 
dłużnika  obowiązkowi  zaniechania  pewnej  czynności  lub  nieprzeszkadzania  czynności  wierzyciela, 
którego spełnienie przez dłużnika następuje na skutek zastosowania wobec niego grzywny"

7)

.  

Umorzenie  niezapłaconych  grzywien  następuje  również  w  związku  z  umorzeniem  całego 

postępowania egzekucyjnego w zakresie wykonania czynności niezastępowalnej (art. 1050 k.p.c.) oraz w 
przedmiocie obowiązku zaniechania pewnych czynności lub nieprzeszkadzania czynnościom wierzyciela 
(art. 1051 k.p.c.). Umorzenie powyższych postępowań i w efekcie niezapłaconych grzywien (zob. art. 826 
k.p.c.) ma miejsce w trzech grupach  wypadków. W pierwszej grupie postępowanie egzekucyjne umarza 
się z mocy samego prawa, jeżeli wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego 
prowadzenia  postępowania  lub  nie  zażądał  podjęcia  zawieszonego  postępowania.  Termin  powyższy 
biegnie  od  dnia  dokonania  ostatniej  czynności  egzekucyjnej,  a  w  razie  zawieszenia  postępowania  -  od 
ustania przyczyny zawieszenia (art. 823 k.p.c.). W drug

iej grupie postępowanie umarza się w całości lub 

części z urzędu:  

1) jeżeli okaże się, że egzekucja nie należy do organów sądowych;  
2)  jeżeli  wierzyciel  lub  dłużnik  nie  ma  zdolności  sądowej  albo  gdy  egzekucja  ze  względu  na  jej 

przedmiot lub na osobę dłużnika jest niedopuszczalna;  

3) jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych (art. 

824 § 1 k.p.c.).  

W ostatniej grupie organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek:  
1) jeżeli tego zażąda wierzyciel; jednakże w sprawach, w których egzekucję wszczęto z urzędu lub 

na żądanie uprawnionego organu, wniosek wierzyciela o umorzenie postępowania wymaga zgody 
sądu lub uprawnionego organu, który zażądał wszczęcia egzekucji;  

2) jeżeli prawomocnym orzeczeniem tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności;  
3)  jeżeli  egzekucję  skierowano  przeciwko  osobie,  która  według  klauzuli  wykonalności  nie  jest 

dłużnikiem  i  która  sprzeciwiła  się  prowadzeniu  egzekucji,  albo  jeżeli  prowadzenie  egzekucji 
pozostaje 

z innych powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego;  

4)  jeżeli  wierzyciel  jest  w  posiadaniu  zastawu  zabezpieczającego  pełne  zaspokojenie 

egzekwowanego  roszczenia,  chyba  że  egzekucja  skierowana  jest  do  przedmiotu  zastawu  (art. 
825 k.p.c.).  

W  uchwale  z  dnia  23  stycznia  1970  r.  Sąd  Najwyższy  orzekł:  "Grzywna  nałożona  na  dłużnika  na 

podstawie  art.  1051  §  1  k.p.c.,  w  celu  wymuszenia  nieprzeszkadzania  czynnościom  wierzyciela 
nakazanego zarządzeniem tymczasowym, ulega umorzeniu, jeżeli przed jej zapłatą zostało prawomocnie 
oddalone  powództwo,  dla  zabezpieczenia  którego  wydano  zarządzenie  tymczasowe"

8)

.  W  uzasadnieniu 

Sąd  Najwyższy  argumentował,  iż  "charakter  omawianego  rodzaju  grzywny  jako  środka  wymuszenia 
określonego zachowania się dłużnika, a nie sankcji represyjno-prewencyjnej, sprawia, że gdy obowiązek 
dłużnika  przestaje  istnieć,  to  traci  też  aktualność  nałożona  na  niego,  a  nie  zapłacona  jeszcze  grzywna. 
Odnosi  się  to  zarówno  do  samej  grzywny,  jak  i  do  aresztu  orzeczonego  na  wypadek  jej  nieuiszczenia. 
Daje  temu  wyraz  art.  1052  k.p.c.,  stanowiąc  w  zdaniu  ostatnim,  że  w  razie  wykonania  czynności  przez 
dłużnika  lub  umorzenia  postępowania  egzekucyjnego,  grzywny  do  tego  czasu  nie  zapłacone  ulegają 
umorzeniu".  

Sporna w doktrynie jest natomiast 

kwestia, co należy uczynić, jeżeli przed umorzeniem postępowania 

dokonano sprzedaży przedmiotów celem ściągnięcia grzywny. Według jednego poglądu, uzyskane kwoty 
należy zwrócić dłużnikowi, ponieważ do chwili ich wydania stanowią one jego własność, chyba że dłużnik 
zapłacił komornikowi grzywnę dobrowolnie, wówczas należy uważać uiszczoną kwotę za niepodlegającą 
zwrotowi.  Natomiast  według  drugiego  poglądu,  kwot  uzyskanych  ze  sprzedaży  nie  należy  wydawać 
dłużnikowi,  mimo  późniejszego  umorzenia  postępowania,  ponieważ  z  chwilą  sprzedaży  grzywnę  należy 
uznać za zapłaconą do wysokości sumy, jaka przy podziale ceny przypadnie na grzywnę

9)

.  

W  postanowieniu  nakładającym  grzywnę  sąd  zobowiązany  jest  wskazać,  na  kogo  konkretnie  ta 

grzywna  jest  nakładana.  Jest  to  szczególnie  ważne  w  wypadku,  gdy  dłużnikiem  jest  osoba  prawna  lub 
inna  organizacja.  Wtedy  bowiem  należy  wskazać,  który  z  pracowników  odpowiedzialny  za 
niezastosowanie się do wezwania sądu, a gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione  - która z 
osób  uprawnionych  do  reprezentowania  osoby  prawnej  lub  organizacji  podlega  środkom  przymusu  (art. 
1053  §  2  k.p.c.).  Wskazanie  takiej  osoby  nabiera  zwłaszcza  znaczenia,  gdy  w  razie  nieściągnięcia 
grzywny należy umieścić dłużnika w areszcie. Ustalenie tej osoby powinno nastąpić po wysłuchaniu obu 

stron postępowania.  

S.  Dalka  uważa,  iż  "wobec  tego,  że  art.  1053  nie  precyzuje  pojęcia  "inna  organizacja",  można  je 

odnieść do organizacji wymienionych w art. 61 § 1 i 2"

10)

. G. Wróblewska-Wcisło

11)

 

dodaje, że w zakresie 

poj

ęcia "inna organizacja" mieszczą się również jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, 

utworzone zgodnie z przepisami prawa, jeżeli ich przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności 
wymienionej w art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o 

swobodzie działalności gospodarczej

12)

.  

2. Zamiana grzywny na areszt  

 

Zgodnie  z  treścią  art.  1053  §  1  k.p.c.,  sąd,  wydając  postanowienie  o  nałożeniu  grzywny, 

jednocześnie  orzeka  o  jej  zamianie  -  na  wypadek  niezapłacenia  -  na  areszt  zgodnie  z  przelicznikiem 
wynoszącym od 5 do 150  złotych  za dzień aresztu.  Przy czym ogólny czas trwania aresztu w tej samej 
sprawie nie może przekroczyć 6 miesięcy.  

Dłużnik, by grzywna nałożona na jego osobę nie zamieniła się w areszt, może uwolnić się od niego 

poprzez wypełnienie ciążącego na nim obowiązku. W wypadku art. 1050 k.p.c. sprowadzałoby się to do 
wykonania czynności. W sytuacji z art. 1051 k.p.c. dłużnik powinien zaniechać pewnych czynności bądź 
zaprzestać przeszkadzania wierzycielowi

13)

.  

Zgodnie z tym, co uważa G. Wróblewska-Wcisło: "Sąd, ustalając zamianę grzywny na areszt w treści 

postanowienia,  zobowiązany  jest  umieścić  klauzulę,  iż  areszt  zostanie  wykonany  w  przypadku 
niezapłacenia grzywny po uprawomocnieniu się postanowienia nakładającego grzywnę"

14)

.  

Zamianę  grzywny  na  areszt  reguluje  art.  1053  §  1  k.p.c.,  który  z  dniem  5  lutego  2005  r.  został 

znowelizowany przez ustawę o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych 
ustaw

15)

.  Nowelizacja  powyższa  wzbudziła  w  doktrynie  pewne  wątpliwości,  ponieważ  "powrócono  w 

zasadzie  do  sformułowania  tego  przepisu  sprzed  nowelizacji  w  1985  r.,  przed  którą  część  zd.  1  §  1, 
między  myślnikami  brzmiała:  "na  wypadek  niezapłacenia  jej  dobrowolnie  w  ciągu  tygodnia  od 
uprawomocnienia  się  postanowienia".  W  literaturze  zarysował  się  spór  co  do  tego,  czy  sąd  powinien 
egzekwować  grzywnę,  a  dopiero  w  razie  bezskuteczności  egzekucji  wykonać  areszt,  czy  też  nie 
podejmować  ściągnięcia  grzywny,  lecz  od  razu  po  upływie  tygodnia  zarządzić  wykonanie  aresztu. 
Stanowiska  dok

tryny  i  judykatury  były  zgodne  co  do  tego,  że  grzywny  stosowanej  jako  środek 

przymuszenia nigdy się nie ściąga w drodze egzekucji, lecz zamienia na areszt w razie nieuiszczenia jej 
dobrowolnie.  Natomiast  po  modyfikacji  art.  1053  w  1985  r.,  gdy  części  zd.  1  §  1,  między  myślnikami, 
nadano  brzmienie:  "na  wypadek  nieściągnięcia",  nie  było  wątpliwości,  że  omawiane  grzywny  podlegają 
ściągnięciu  w  drodze  egzekucji,  której  podstawą  jest  prawomocne  postanowienie  sądu  o  ukaraniu 
grzywną  bez  zaopatrywania  go  klauzulą  wykonalności,  art.  762  §  4  ma  być  bowiem  odpowiednio 
stosowany.  Wobec  dokonanej  obecnie  zmiany  brzmienia  omawianego  przepisu  odżywają  dawne 
wątpliwości. Powstaje ponownie pytanie, czy w razie niezapłacenia wymierzonej grzywny przez dłużnika, 
podlega ona ściągnięciu w drodze egzekucji. Pozostawiono bowiem zd. 3, zgodnie z którym odpowiednio 
stosuje  się  art.  762  §  4  stanowiący,  że  prawomocne  postanowienie  komornika  o  ukaraniu  grzywną 
podlega  wykonaniu  w  drodze  egzekucji  sądowej  bez  zaopatrywania  go  klauzulą  wykonalności.  W 
konsekwencji  nadal  niejasne  jest,  czy  należy  egzekwować  niezapłaconą  grzywnę  i  dopiero  w  razie 
bezskuteczności egzekucji wykonać areszt, czy też w przypadku niezapłacenia grzywny od razu zarządzić 
wykonanie aresztu. Wątpliwości pogłębia okoliczność, że nie wyznaczono obecnie terminu na zapłacenie 
grzywny"

16)

.  

Moim zdaniem, ze względu na fakt pozostawienia odesłania do art. 762 § 4 k.p.c., grzywnę najpierw 

należy spróbować ściągnąć w drodze egzekucji, a dopiero w razie bezskuteczności egzekucji zamieniać 
ją na areszt. A co do terminu na zapłacenie grzywny, to z uwagi na brak regulacji w tym zakresie rację ma 
F. Zedler, mówiąc, że "w związku z celem egzekucji należy przyjąć, że powinno nastąpić to możliwie jak 
najszybciej.  Natomiast  wykonanie  a

resztu  powinno  nastąpić  wtedy,  gdyby  było  oczywiste,  że  egzekucja 

jest bezskuteczna"

17)

.  

3. Wykonanie aresztu  

 

Zgodnie z art. 1057 k.p.c., zarządzając wykonanie aresztu, sąd wydaje komornikowi nakaz na piśmie 

z  odpowiednim  uzasadnieniem.  Wraz  z  przystąpieniem  do  wykonania  nakazu  komornik  doręcza  go 
dłużnikowi.  O  wykonanie  aresztu  w  stosunku  do  dłużnika  będącego  żołnierzem  w  czynnej  służbie 
wojskowej albo funkcjonariuszem Policji, Biura Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 
Agencji Wywiadu lu

b Straży Granicznej sąd zwraca się do dowódcy jednostki wojskowej albo komendanta 

jednostki  organizacyjnej  Policji,  Agencji  Bezpieczeństwa  Wewnętrznego,  Agencji  Wywiadu  lub  Straży 
Granicznej, w której pełni on służbę, przesyłając w tym celu nakaz.  

Sąd,  wydając  nakaz  na  piśmie,  opiera  się  na  dostarczonych  przez  wierzyciela  informacjach,  że 

grzywna  nie  została  zapłacona,  nawet  w  efekcie  podjętej  przez  komornika  egzekucji.  Sąd  dlatego 
powinien uzyskać całkowitą pewność, by nie doszło do pomyłki, że zarządzenie wykonania aresztu będzie 
skierowane  do  dłużnika,  który  w  rzeczywistości  wykonał  czynność,  do  której  był  zobowiązany,  albo 
zaniechał  czynności  czy  zaprzestał  przeszkadzaniu  wierzycielowi  w  czynności. W  uzasadnieniu  nakazu 
osadzenia  sąd  powinien  wskazać  na  prawomocne  postanowienie,  które  stanowi  podstawę  wykonania 
aresztu przez dłużnika

18)

.  

Zdaniem  Z.  Merchla:  "Zważywszy  na  powyższe,  wydaje  się,  iż  skoro  sąd  nadaje  bieg  czynności 

dalszej,  to  tym  bardziej  do  niego  też  należy  nadanie  biegu  czynności  ją  poprzedzającej,  a  więc 
skierowania prawomocnego postanowienia o nałożeniu grzywny do wykonania"

19)

.  

Nie ulega wątpliwości, że właściwym do wydania omawianego zarządzenia jest sąd, który uprzednio 

wydał grzywnę, chyba że dłużnik przebywa w momencie wydawania zarządzenia w okręgu innego sądu. 
W  tym  wypadku  sąd,  który  wydał  postanowienie  dotyczące  grzywny,  zwraca  się  do  sądu,  w  którego 
okręgu  dłużnik  aktualnie  przebywa,  o  wykonanie  aresztu,  a  w  konsekwencji  o  wydanie  zarządzenia 
wykonania  aresztu.  Komornikiem  właściwym  jest  komornik  działający  przy  sądzie,  który  wydaje 
zarządzenie wykonania aresztu (art. 1056 § 2 k.p.c.).  

Sam  areszt  wykonywa  się  przez  osadzenie  dłużnika  w  pomieszczeniu  na  ten  cel  przeznaczonym, 

oddzielnie od osób pozbawionych  wolności  w trybie  postępowania karnego  i  administracyjnego. Dłużnik 
powinien  jednak  podczas  przebywania  w  areszcie  być  według  możności  zatrudniony  zarobkowo  w 
granicach jego zdolności. Z jego zarobku pokrywa się przede wszystkim koszty wykonania aresztu. Nakaz 
osadzenia  w  zakładzie  karnym  dłużnika,  w  stosunku  do  którego  kara  grzywny  zamieniona  została  na 
areszt,  komornik  wykonuje  po  otrzymaniu  od  wierzyciela  zaliczki  na  koszty  sprowadzenia  dłużnika  do 
miejsca  osadzenia  oraz  wyżywienia  go  przez  czas  trwania  aresztu,  chyba  że  wierzyciel  korzysta  ze 
zwolnienia od kosztów sądowych. W tym celu komornik wezwie wierzyciela, aby w wyznaczonym terminie 
złożył  odpowiednią  sumę.  Komornik  uzgadnia  z  właściwym  zakładem  karnym  termin  doprowadzenia 
dłużnika  oraz  zawiadamia  pisemnie  zakład  karny,  na  jaki  okres  orzeczono  karę  aresztu.  Jeżeli  w 
ustalonym terminie albo w następnych dwóch dniach doprowadzenie dłużnika do zakładu karnego okaże 
się  niemożliwe  lub  zbędne,  komornik  zawiadomi  o  tym  zakład  karny  i  w  razie  potrzeby  uzgodni  nowy 
termin  osad

zenia dłużnika. Przystępując do wykonania nakazu osadzenia, komornik powinien sprawdzić 

tożsamość dłużnika oraz doręczyć mu nakaz osadzenia. Po doprowadzeniu dłużnika do zakładu karnego 
komornik  doręcza  administracji  tego  zakładu  odpis  nakazu  osadzenia  i  odbiera  zaświadczenie  o 
osadzeniu  dłużnika.  O  osadzeniu  dłużnika  komornik  zawiadamia  niezwłocznie  sąd,  który  wydał  nakaz. 
Wskazaną  przez  zakład  karny  należność  za  wyżywienie  dłużnika  komornik  przekaże  niezwłocznie  z 
zaliczki otrzymanej od wierzyciela (§ 155-158 rozporządzenia w sprawie czynności komorników).  

Trafnie  zauważa  Z.  Merchel,  że  "brak  zaliczki  (na  koszty  sprowadzenia  do  aresztu  i  wyżywienia 

dłużnika  w  areszcie)  w  odpowiednim  terminie  powoduje,  że  komornik  nie  podejmuje  żadnych  dalszych 
czynności  i  dokonuje  zwrotu  wniosku.  [...]  Zwrot  obejmuje  oczywiście  tylko  zwrot  wniosku  w  zakresie 
wykonania  aresztu,  a  nie  generalnie  wniosku  egzekucyjnego,  albowiem  postępowanie  toczy  się  przed 
sądem,  a  nie  przed  komornikiem.  Komornik  jest  tu  jedynie  organem  wykonawczym  sądu.  Po 
uprawomocnieniu  się  zarządzenia  zwrotu  komornik  całą  dokumentację  zwraca  nie  wierzycielowi,  lecz 
sądowi,  od  którego  dostał  polecenie  osadzenia  dłużnika  wraz  z  nakazem  doprowadzenia  i  nakazem 
przyjęcia"

20)

.  

Do zakładu karnego należy zaś obowiązek zawiadamiania sądu, który wydał zarządzenie nakazujące 

osadzenie dłużnika w areszcie, o wszystkim, co mogłoby mieć wpływ na zwolnienie dłużnika z aresztu. W 
wypadku gdyby sąd wydający nakaz nie był sądem prowadzącym egzekucję w danej sprawie ze względu 
na  zmianę  miejsca  pobytu  dłużnika,  sąd  ten  ma  obowiązek  przekazać  sądowi  egzekucyjnemu  owe 
informacje, bo tylko do sądu prowadzącego sprawę należy uprawnienie ewentualnego zwolnienia dłużnika 
z aresztu.  

4. Zwolnienie z aresztu. Zawieszenie wykonania a

resztu ze względu na stan zdrowia  

 

Zwolnienie  z  aresztu,  dokonywane  tylko  i  wyłącznie  przez  sąd  egzekucyjny,  może  mieć  miejsce  w 

trzech w wypadkach. W dwóch sąd jest zobligowany do niezwłocznego zwolnienia dłużnika z aresztu. W 
jednej sytuacji zwolnienie 

z aresztu zależy od uznania sądu egzekucyjnego.  

Sąd egzekucyjny musi niezwłocznie zwolnić dłużnika z aresztu i dodatkowo zawiadomić wierzyciela 

w  razie  umorzenia  postępowania  egzekucyjnego.  Identycznie  sąd  musi  się  zachować,  gdy  dłużnik, 
odbywając  areszt,  zgłosi  gotowość  do  wykonania  czynności  albo  zaniechania  czynności  lub 
nieprzeszkadzania  czynności  wierzyciela.  Zgłoszenie  gotowości  zaniechania  czynności  lub 
nieprzeszkadzania  czynności  wierzyciela  musi  mieć w  praktyce  miejsce  bardzo  rzadko,  ponieważ  samo 
osadzenie  w areszcie na  ogół tym powinno skutkować. Nie można jednak definitywnie  wykluczyć takich 
sytuacji

21)

.  

J. Jankowski zauważa,  iż "w  nauce przyjmuje się,  że  dyspozycja §  1 art. 1054  ma zastosowanie  z 

chwilą  wydania  postanowienia  umarzającego  postępowanie,  a  nie  jego  uprawomocnienia  się.  [...] 
Stanowisko  to  może  budzić  pewne  zastrzeżenia,  jednakże  za  jego  poparciem  przemawiają  względy 
celowościowe. Po pierwsze, przetrzymywanie dłużnika w areszcie do uprawomocnienia się postanowienia 
umarzającego postępowanie stanowiłoby nieuzasadnione obciążenie finansowe wierzyciela, w związku z 
jego powinnością z art. 1056 § 3, zwłaszcza gdyby umorzenie następowałoby na wniosek wierzyciela (art. 
825 pkt 1). Po drugie zaś, wymaganie prawomocnego umorzenia postępowania dla zwolnienia dłużnika z 
aresztu  stawiałoby  go  w  gorszej  sytuacji,  niż  dłużnika  zgłaszającego  gotowość  wykonania  czynności. 
Zgodnie bowiem z przeważającym w nauce poglądem postanowienia wydawane w trybie art. 1054 nie są 
zaskarżalne zażaleniem"

22)

. Pod

stawą zwolnienia z aresztu może być również zawieszenie postępowania 

egzekucyjnego w sytuacjach przewidzianych w art. 818-820 k.p.c.

23)

  

Od  uznania  sądu  natomiast  należy  zwolnienie  dłużnika,  jeśli  zgłasza  on  ponownie  chęć  wykonania 

czynności,  kiedy  to  po  pierwszym  zgłoszeniu  i  zwolnieniu  dłużnik  czynności  nie  wykonał,  przez  co  na 
wniosek  wierzyciela,  po  wysłuchaniu  stron,  ponownie  znalazł  się  w  areszcie  celem  odbycia  tam 
pozostałego do wykonania aresztu czasu.  

Zgodnie  z  tym,  co  uważa  G.  Wróblewska-Wcisło:  "Oświadczenie  dłużnika  powinno  być  wyraźne, 

jednoznaczne,  aby  z  jego  treści  można  było  wnioskować,  że  cel  egzekucji  będzie  osiągnięty. 
Oświadczenie  dłużnik  składa  na  piśmie  sądowi  za  pośrednictwem  kierownictwa  zakładu  karnego,  w 
którym  odbywa  areszt.  Sąd  po  otrzymaniu  zgłoszenia  gotowości  wykonania  czynności  przez  dłużnika 
zwalnia go z aresztu i wyznacza mu stosowny termin do wykonania czynności. [...] Dłużnik w przypadku 
zaistnienia ważnej przyczyny uniemożliwiającej wykonanie czynności w terminie wyznaczonym przez sąd 
(np. obłożnej choroby) może przed upływem tego terminu zgłosić  wniosek o przedłużenie terminu. Sąd, 
rozpoznając wniosek wierzyciela o wykonanie pozostałej części aresztu wobec niesumiennego dłużnika, 
wysłucha  strony  i  stosownie  do  wyników  wysłuchania  zarządzi  wykonanie  aresztu  bądź  zakreśli 
dłużnikowi dodatkowy termin wykonania czynności"

24)

.  

Sąd egzekucyjny może również zwolnić dłużnika na czas określony, nie dłuższy niż tydzień. Zależy 

to od uznania sądu i może nastąpić tylko z ważnych przyczyn, np. ze względu na śmierć bliskiej osoby i jej 
pogrzeb.  Takie  przerwy  w  wykonaniu  aresztu  mogą  być  stosowane  wielokrotnie,  w  zależności  od 
potrzeby.  

Zgodnie  z  art.  1058  k.p.c.,  w  stosunku  do  osób,  których  zdrowie  może  być  narażone  na 

niebezpieczeństwo,  aresztu  nie  wykonuje  się  aż  do  ich  wyzdrowienia.  Narażenie  na  niebezpieczeństwo 
zdrowia  dłużnika  może  wystąpić  zarówno  przed  rozpoczęciem  wykonania,  jak  i  w  trakcie  odbywania 
aresztu. W wypadku gdy ma to miejsce podczas wykonywania aresztu, sąd zwolni dłużnika z aresztu na 
czas rekonwalescencji, by po jej upływie zarządzić wykonanie aresztu w pozostałej części.  

Decyzja  o  zawieszeniu  wykonywania aresztu należy  do sądu. Nie oznacza to jednak,  że komornik, 

widząc,  iż  dłużnik,  którego  ma  doprowadzić  do  zakładu  karnego,  jest  obłożnie  chory,  powinien  to 
bezwzględnie uczynić. Komornik powinien powstrzymać się ze swoimi czynnościami, pouczyć dłużnika o 
możliwości  wnioskowania  o  odroczenie  wykonania  aresztu  oraz  zawiadomić  o  tym  sąd,  który  z  urzędu 
podejmie stoso

wne do sytuacji decyzje. Zazwyczaj oceny stanu zdrowia powinien dokonać lekarz sądowy. 

W wypadkach jednak, kiedy zagrożenie zdrowia jest oczywiste, sąd może podjąć decyzję bez konsultacji 
z lekarzem.  

W oparciu o dyspozycję art. 1058 § 2 k.p.c., na wniosek jednej ze stron i na jej koszt zarządza się 

zbadanie stanu zdrowia dłużnika przez lekarza sądowego. Dłużnik zatem może wnosić albo o odroczenie 
wykonania aresztu, albo o zwolnienie z aresztu. Wierzyciel, jeżeli uważa, że stan zdrowia dłużnika nie jest 
na 

tyle zły, by odraczać bądź zwalniać z wykonania aresztu, może wnosić o zbadanie jego stanu zdrowia. 

Warunkiem  zbadania  przez  lekarza  sądowego  jest  wniesienie  zaliczki  do  sądu  przez  stronę. 
Postanowienia  sądu  w  przedmiocie  zawieszania  wykonania  aresztu  bądź  jego  odmowy  nie  podlegają 
zaskarżeniu.  

Aneks

*

 

 

Ustawa  z  dnia 17  listopada  1964  r.  - 

Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 

296 ze zm.) - 

wyciąg  

 

(...)  

Art. 1041-1059  

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie czynności komorników 
(Dz.U. z 1968 r. Nr 10, poz. 52 ze zm.) - 

wyciąg  

 

(...)  

§ 151-158  

Rozporządzenie  Ministra  Sprawiedliwości  z  dnia  26  stycznia  2005  r.  w  sprawie  szczegółowego 
trybu  postępowania  w  sprawach  o  opróżnienie  lokalu  lub  pomieszczenia  albo  o  wydanie 
nieruchomości  oraz  szczegółowych  warunków,  jakim  powinno  odpowiadać  tymczasowe 
pomieszczenie   

 

 (Dz.U. z 2005 r. Nr 17, poz. 155)  

Dz.U.1964.43.296: art. 1041 

 

Przypisy: 

1)

J. Ignatowicz i S. Grzybowski, w: System prawa cywilnego , t. 1, Ossolineum 1985, s. 414 i 434. 

2)

Szerzej Z. Merchel, 

Kilka uwag o ruchomościach jako przedmiocie egzekucji, "Problemy Egzekucji 

Sądowej" 1995, nr 15, s. 42. 

3)

Szerzej  ibidem, s. 42. 

4)

J.  Jankowski,  w: 

Kodeks  postępowania  cywilnego.  Komentarz,  red.  K.  Piasecki,  t.  2,  Warszawa 

2000, s. 1372; zob. także S. Dalka, Egzekucja świadczeń niepieniężnych, "Problemy Egzekucji Sądowej" 
1994,  nr  5,  s.  21;  idem,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz, 

Postępowanie  zabezpieczające  i  egzekucyjne. 

Komentarz

,  Gdańsk  1994,  s.  364;  G.  Wróblewska-Wcisło,  w:  Kodeks  postępowania  cywilnego. 

Postępowanie  zabezpieczające  i  egzekucyjne.  Komentarz,  kier.  Z.  Szczurek,  Sopot  1994,  s.  457;  K. 
Korzan, 

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  "Nowe  Prawo"  1967,  nr  4,  s.  497;  B.  Dobrzański,  w: 

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. Z.  Resich, W. Siedlecki, Warszawa 1976, s. 1347; Z. 
Merchel,  w:   

Egzekucja  sądowa  w  sprawach  cywilnych,  kier.  Z.  Szczurek,  Sopot  1995,  s.  543;  E. 

Wengerek, 

Postępowanie  zabezpieczające  i  egzekucyjne.  Komentarz  do  części  drugiej  kodeksu 

postępowania  cywilnego,  t.  2,  Warszawa  1994,  s.  370;  F.  Zedler,  Postępowanie  zabezpieczające  i 
egzekucyjne.  Komentarz

,  t.  4,  Toruń  1995,  s.  76;  G.  Wróblewska-Wcisło,  w:    Kodeks  postępowania 

cywilnego.  Postępowanie  zabezpieczające  i  egzekucyjne.  Komentarz,  kier.  Z.  Szczurek,  wyd.  3,  Sopot 
2005, s. 749-750. 

5)

Por. E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 370 i przytoczoną tam literaturę. 

6)

K.  Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 497; zob. też S. Dalka,  Egzekucja świadczeń 

niepi

eniężnych, s. 21. 

7)

Zob. E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 370. 

8)

J. Łukaszewicz, Egzekucja roszczeń o wydanie rzeczy ruchomych oznaczonych gatunkowo, "Nowe 

Prawo" 1957, nr 7-8, s. 169. 

9)

Por. J. Jankowski, w:  Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1372. 

10)

Por. E. Wengerek,  

Postępowanie zabezpieczające..., s. 374; G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., 

kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 750; Z. Merchel, w:  

Egzekucja sądowa..., s. 544; G. Wróblewska-Wcisło, w: 

Kodeks..., kier. Z. Szczurek, s. 457. 

11)

Por. J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1375; Z. Merchel, w: 

Egzekucja sądowa..., 

s. 545. 

12)

Dz.U. Nr 10, poz. 52 ze zm. 

13)

W takim wypadku pozostaje postępowanie o wyjawienie przedmiotu egzekucji przewidziane w art. 

1045 k.p.c., o c

zym w dalszej części rozdziału. 

14)

Zob. E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 373; G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., 

kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 753; F. Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 77. 

15)

Zobacz akty wykonawcze: rozporz

ądzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 

stycznia 2002 r. w sprawie udzielania lub asystowania komornikowi przez Policję lub Straż Graniczną przy 

wykonywaniu  czynności  egzekucyjnych  (Dz.U.  Nr  10,  poz.  106);  rozporządzenie  Ministra  Obrony 
Narodowej  z  dnia  26  września  2001  r.  w  sprawie  udzielenia  pomocy  i  asystowania  komornikowi  przez 
Żandarmerię  Wojskową  lub  wojskowe  organy  porządkowe  przy  wykonywaniu  czynności  egzekucyjnych 
(Dz.U. Nr 112, poz.  1203); rozporządzenie Prezesa  Rady  Ministrów  z dnia  18  marca 2004 r.  w sprawie 
udzielania  pomocy  lub  asystowania  komornikowi  przez  Agencję  Bezpieczeństwa  Wewnętrznego  lub 
Agencję Wywiadu przy wykonywaniu czynności egzekucyjnych (Dz.U. Nr 49, poz. 469).  

16)

Z.  Merchel, 

Kilka  uwag  o  ruchomościach...,  s.  45;  zob.  też  K.  Korzan,    Egzekucja  świadczeń 

niepieniężnych, s. 498; B. Dobrzański, w: Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1348.  

17)

Por.  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K.  Piasecki,  t.  2,  s.  1372;  E.  Wengerek,   

Postępowanie 

zabezpieczające..., s. 371 i literaturę tam przytoczoną. 

18)

F. Zedler,  

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 76. 

19)

III CZP 185/95, OSNC 1996, nr 4, poz. 54. 

20)

G.  Wróblewska-Wcisło,  w:  Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  s.  458;  eadem,  w:  Kodeks...,  kier.  Z. 

Szczurek,  wyd. 

3,  s.  751;  zob.  też  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.,  s.  364;  K.  Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 498. 

21)

Zob.  S.  Dalka, 

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  21;  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K. 

Piasecki, t. 2, s. 1374 i li

teraturę tam przytoczoną. 

22)

Por. J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1375; S. Dalka, w: S. Dalka, J. Rodziewicz, 

op.  cit.,  s.  365;  Z.  Merchel,  w: 

Egzekucja  sądowa...,  s.  545;  S.  Dalka,  Egzekucja  świadczeń 

niepieniężnych, s. 22; Z. Merchel, w: Encyklopedia egzekucji sądowej, Sopot 2002, s. 77; B. Dobrzański, 
w:  Kodeks...,  red.  Z.  Resich, W.  Siedlecki,  s.  1349;  F.  Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające... , t. 4, s. 

78. 

23)

E.  Wengerek, 

Postępowanie  zabezpieczające..., s. 374-375 oraz  literatura tam przytoczona;  zob. 

też J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1376. 

24)

Ibidem, s. 1375. 

25)

Zob. E. Wengerek,  

Postępowanie zabezpieczające..., s. 375. 

26)

III CZP 62/86, OSNCP 1987, nr 10, poz. 146. 

27)

Dz.U. Nr 42, poz. 261. 

28)

 Dz.U. Nr 41, poz. 184. 

29)

Dz.U.  Nr  7,  poz.  78  ze  zm.  Rozporządzenie  zostało  uznane  przez  Trybunał  Konstytucyjny  za 

niezgodne z art. 64 ust. 3 i art. 92 ust. 1 Konstytucji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 
2004 r., sygn. akt K 22/03, Dz.U. Nr 51, poz. 514). 

30)

Zob. przypis 26. 

31)

Zob. przypis 26. 

32)

Zob.  E.  Wengerek, 

Postępowanie  zabezpieczające...,  s.  375;  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K. 

Piasecki,  t.  2,  s.  1377;  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.,  s.  366;  Z.  Merchel,  w:  Egzekucja 
s

ądowa..., s. 545; idem, w:  Encyklopedia egzekucji sądowej, s. 77. 

33)

Zob. E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 376. 

34)

G.  Wróblewska-Wcisło,  w:    Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  wyd.  3,  s.  752;  zob.  też  E.  Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 376-377. 

35)

Ibidem, s. 377. 

36)

Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm. 

37)

J. Jankowski, w: Kodeks... , red. K. Piasecki, t. 2, s. 1379. 

38)

Zob. ibidem, s. 1381.  

39)

E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 379. 

40)

Ibidem, s. 378-

379; zob. też F. Zedler, Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 81. 

1)

Zob. 

Słownik  języka  polskiego  PWN  ,  red.  M.  Szymczak,  t.  2,  Warszawa  2002,  s.  759;  Wielki 

słownik wyrazów bliskoznacznych PWN, red. M. Bańko, Warszawa 2005, s. 574. 

2)

Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm. 

3)

G. Wróblewska-Wcisło i Z. Knypl, w:  Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 763. 

4)

J.  Jankowski,  w:    Kodeks...,  red.  K.  Piasecki,  t.  2,  s.  1382-

1383;  zob.  też  uchwałę  Sądu 

Najwyższego z dnia 28 września 1963 r., III CO 33/62, OSNCP 1964, nr 2, poz. 22; S. Dalka,  Egzekucja 
świadczeń niepieniężnych, s. 23; idem, w: S. Dalka, J. Rodziewicz, op. cit., s. 368-369; G. Wróblewska-
Wcisło  i  Z.  Knypl,  w:    Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  wyd.  3,  s.  762;  E.  Wengerek,  Postępowanie 
zabezpieczające..., s. 380-381; Z. Merchel, w:  Egzekucja sądowa..., s. 548; B. Dobrzański, w: Kodeks..., 
red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1351 i 1352; K. Korzan,  

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 501. 

5)

E. Wengerek,  

Postępowanie zabezpieczające..., s. 381; zob. też G. Wróblewska-Wcisło i Z. Knypl, 

w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 762. 

6)

Zob. E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 381; Z. Merchel, w: Egzekucja sądowa..., s. 

548. 

7)

G. Wróblewska-Wcisło  i  Z.  Knypl,  w:    Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  wyd.  3,  s.  762;  Z.  Merchel,  w: 

Egzekucja sądowa..., s. 548. 

8)

Por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1963 r., III CO 33/62, OSNCP 1964, nr 2, poz. 

22. 

9)

 S. Dalka, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 24. 

10)

E. Wengerek,  

Postępowanie zabezpieczające..., s. 382-383. 

11)

F. Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 83-84. 

12)

III CZP 24/72, OSNCP 1972, nr 12, poz. 212.  

13)

J.  Jankowski,  w:  Kodeks...

,  red.  K.  Piasecki,  t.  2,  s.  1385;  zob.  też  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J. 

Rodziewicz,  op.  cit.,  s.  371;  E.  Wengerek, 

Postępowanie  zabezpieczające...,  s.  386;  K.  Korzan,  

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 502; Z. Merchel, w: Egzekucja sądowa..., s. 547; B. Dobrzański, 
w:  Kodeks...

, red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1353; G. Wróblewska-Wcisło i Z. Knypl, w: Kodeks..., kier. 

Z. Szczurek, wyd. 3, s. 763. 

14)

F. Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 84.  

15)

Zob. J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1385. 

16)

S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.

,  s.  371;  zob.  też  idem,    Egzekucja  świadczeń 

niepieniężnych, s. 24. 

17)

Szerzej  F.  Zedler, 

Postępowanie  zabezpieczające...,  t.  4,  s.  84;  E.  Wengerek,  Postępowanie 

zabezpieczające..., s. 386; K. Korzan,  Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 502-503; J. Jankowski, w: 
Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1385-1386; Z. Merchel, w: 

Encyklopedia egzekucji sądowej, s. 75 i 77; 

idem, w: 

Egzekucja sądowa..., s. 547. 

18)

Dz.U. Nr 17, poz. 155. 

19)

E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 386. 

20)

Ibidem, s. 387. 

21)

Zob.  B.  Dobrzański,  w:  Kodeks...,  red.  Z.  Resich,  W.  Siedlecki,  s.  1353-1354;  J.  Jankowski,  w: 

Kodeks...

, red. K. Piasecki, t. 2, s. 1386 i literaturę tam przywołaną. 

22)

 Z. Merchel, 

Postępowanie z ruchomościami..., s. 44. 

23)

Zob.  ibidem, s. 47. 

24)

E.  Wengerek,   

Postępowanie  zabezpieczające...,  s.  388;  zob.  również  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J. 

Rodziewicz, op. cit., s. 371-372; idem,  

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 25. 

25)

Zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1996 r., III CZP 109/96, OSNC 1997, nr 2, 

poz. 18; uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2000 r., III CZP 16/00, OSNC 2000, nr 12, poz. 
217. 

26)

M. Olczyk,  Komentarz do ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy  - 

Kodeks postępowania 

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.04.172.1804), LEX 2005. 

27)

Ibidem. 

28)

Dz.U. Nr 172, poz. 1804. 

29)

Zob. http://www.sejm.gov.pl/prace. 

30)

Zob. G. Wróblewska-Wcisło i Z. Knypl, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 760. 

31)

Obecnie:  ustawy  z  dnia  12  marca  2004  r.  o  pomocy  społecznej  (Dz.U.  Nr  64,  poz.  593),  która 

weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r., stosownie do art. 144 pkt 2 tej ustawy. 

32)

Zob. G. Wróblewska-Wcisło i Z. Knypl, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 760. 

33)

Ibidem, s. 759-760. 

1)

B. Dobrzański, w: Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1355. 

2)

  Por.  S.  Dalka, 

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  25;  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K. 

Piasecki,  t.  2,  s.  1388-1389;  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.,  s.  372-

373; G. Wróblewska-

Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, s. 465; K. Korzan, Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 503; B. 
Dobrzański,  w:  Kodeks...,  red.  Z.  Resich, W.  Siedlecki,  s.  1355;  Z.  Merchel,  w:  Egzekucja  sądowa...,  s. 
553; E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające... , s. 392-393. 

3)

K. Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 503. 

4)

Zob.  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.,  s.  372-373;  idem, 

Egzekucja  świadczeń 

niepieniężnych, s. 25. 

5)

E. Wengerek,  

Postępowanie zabezpieczające..., s. 393. 

6)

Z. Merchel, w:  

Egzekucja sądowa..., s. 553; G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, 

s.  465;  zob.  też  F.  Zedler,    Postępowanie  zabezpieczające...,  t.  4,  s.  93;  E.  Wengerek,  Postępowanie 
zabezpieczające...,  s.  393  i  literaturę  tam  przytoczoną;  G.  Wróblewska-Wcisło,  w:  Kodeks...,  kier.  Z. 
Szczurek, wyd. 3, s. 770. 

7)

III CZP 32/66, OSNCP 1968, nr 5, poz. 199. 

8)

Zob. Z. Merchel, w: 

Egzekucja sądowa..., s. 553; S. Dalka, Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 

26; idem, w: S. Dalka, J. Rodziewicz, op. cit., s. 373; J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 
1389 i literaturę tam przytoczoną; E. Wengerek, Postępowanie zabezpieczające... , s. 393. 

9)

J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K.  Piasecki,  t.  2,  s.  1389-1390;  podobnie  E.  Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 394. 

10)

 Szerzej ibidem, s. 395. 

11)

J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1390-1391. 

12)

K. Korzan,  

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 504. 

13)

Zob.  Z.  Merchel,  w:   

Egzekucja  sądowa...,  s.  553  i  literaturę  tam  przytoczoną;  E.  Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 397; G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, 
s. 770-771. 

14)

B.  Dobrzański,  w:    Kodeks...,  red.  Z.  Resich,  W.  Siedlecki,  s.  1356;  zob.  też  F.  Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 93-94. 

15)

Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 ze zm. 

16)

Dz.U. Nr 33, poz. 148.  

17)

Zob. J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1391. 

18)

E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 397. 

19)

Szerzej J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1391-1392. 

20)

Zob. E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 397. 

21)

III CKN 375/97, OSNC 1998, nr 10, poz. 161. 

22)

III CZP 32/66, OSPiKA 1968, nr 5, poz. 97. 

23)

Zob. Z. Merchel, w: 

Egzekucja sądowa..., s. 556; E. Wengerek,  Postępowanie zabezpieczające..., 

s. 403. 

24)

J.  Jankowski.  w:  Kodeks...

,  red.  K.  Piasecki,  t.  2,  s.  1394;  zob.  również  E.  Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 401; F. Zedler,  Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 95. 

25)

G. Wróblewska-Wcisło, w:  Kodeks..., kier. Z. Szczurek, s. 469. 

26)

K. Korzan,  

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 505. 

27)

III CZP 69/83, OSNCP 1984, nr 8, poz. 132. 

28)

Zob. B. Dobrzański, w: Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1357. 

29)

III  CZP  32/66,  OSP  1968,  nr  5,  poz.  97;  w  zakresie  uwag  o  umowie  prze

dwstępnej  zob.  też  K. 

Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 503-504. 

30)

Zob. G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks... , kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 766. 

31)

A.  Szpunar, W. Wanatowska, 

Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego, "Nowe Prawo" 1969, nr 

5, s. 792. 

32)

B.  Dobrzański,  Glosa  do  uchwały  Sądu  Najwyższego  z  dnia  7  stycznia  1967  r.,  III  CZP  32/66, 

OSPiKA 1968, nr 5, poz. 97. 

33)

 Ibidem. 

34)

II CKN 930/00, LEX nr 55569. 

35)

II CKN 1035/00, LEX nr 75263. 

36)

III CZP 12/81, OSNCP 1982, nr 4, poz. 44. 

37)

III CZP 34/78, OSPiKA 1978, poz. 220. 

38)

III CRN 83/79, OSNCP 1980, nr 1 poz. 10. 

39)

II CR 309/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 96. 

40)

III CZP 19/93, OSNCP 1993, nr 9, poz. 156. 

41)

Uchwała z dnia 18 lutego 1969 r., III CZP 133/68, OSNCP 1969, nr 11, poz. 193. 

42)

Wyr

ok z dnia 29 września 1969 r., I CR 458/69, OSNCP 1970, nr 7-8, poz. 137. 

43)

Wyrok z dnia 30 czerwca 1987 r., III CRN 152/87, OSNCP 1988, nr 12, poz. 178. 

44)

Postanowienie z dnia 19 czerwca 2002 r., II CKN 997/00, OSNC 2003, nr 6, poz. 85. 

45)

Wyrok z dnia 

20 września 2000 r., I CKN 829/98, LEX nr 50893. 

46)

Wyrok z dnia 14 listopada 1997 r., III CKN 385/97, LEX nr 50529. 

1)

Zob. J. Jankowski, w: Kodeks...

, red. K. Piasecki, t. 2, s. 1394 i przytoczoną tam literaturę, oraz K. 

Korzan, 

Glosa do uchwały Sądu Najwyższego  z dnia 22 kwietnia 1968 r., III CZP 37/68,  "Nowe Prawo" 

1969, nr 9, s. 1444 i przytoczoną tam literaturę. 

2)

 Zob. 

Słownik języka polskiego PWN, t. 1, Warszawa 2002, s. 464. 

3)

Por.  S.  Dalka, 

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  27;  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K. 

Piasecki,  t.  2,  s.  1394;  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.

, s. 376; G. Wróblewska-Wcisło,  w: 

Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  s.  470;  K.  Korzan, 

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  509;  B. 

Dobrzański,  w:  Kodeks...,  red.  Z.  Resich,  W.  Siedlecki,  s.  1358;  Z.  Merchel,  w:  Encyklopedia  egzekucji 
sądowej, s. 63; idem, w: Egzekucja sądowa..., s. 556; E. Wengerek,  Postępowanie zabezpieczające..., s. 
402; F. Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 97; G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. 

Szczurek, wyd. 3, s. 773. 

4)

K. Korzan,  

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 509. 

5)

J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1395. 

6)

F. Zedler,  

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 98. 

7)

E. Wengerek,  

Postępowanie zabezpieczające..., s. 402. 

8)

Zob. 

Słownik języka polskiego, PWN, t. 3, s. 150. 

9)

II  CZ  16/71,  OSNCP  1971,  nr  9,  poz.  162.  Zob.  też  W.  Siedlecki,    Przegląd  orzecznictwa  Sądu 

Najwyższego, "Państwo i Prawo" 1972, nr 10, s. 130. 

10)

Zob. E. Wengerek,  Pos

tępowanie zabezpieczające..., s. 406. 

11)

K.  Korzan,   

Glosa  do  uchwały  Sądu  Najwyższego  z  dnia  22  kwietnia  1968  r.,  III  CZP  37/68,  s. 

1449-1450. 

12)

Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze zm. 

13)

III CRN 429/88, OSNCP 1991, nr 1, poz. 11. 

14)

Szerzej E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 404. 

15)

III CZP 37/68, OSNCP 1969, nr 1 poz. 9. 

16)

K. Korzan, 

Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1968 r., III CZP 37/68, s. 1445. 

17)

Ibidem , s. 1445-1446. 

18)

J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1395. 

19)

Zob. przypis 9. 

20)

  K.  Korzan, 

Glosa  do  uchwały  Sądu  Najwyższego  z  dnia  22  kwietnia  1968  r.,  III  CZP  37/68,  s. 

1449. 

21)

Por. G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 774. 

22)

Por. J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1396. 

23)

III  CZP  37/68,  OSNCP  1969,  nr  1,  poz.  9.  Zob.  też  W.  Siedlecki,  Przegląd  orzecznictwa  Sądu 

Najwyższego,  "Państwo  i  Prawo"  1970,  nr  5.  Odmienne  stanowisko  zajął  Sąd  Najwyższy  w  uchwale  z 
dnia 10 maja 1989 r., III CZP 36/89 (OSNCP 1990, nr 4-

5, poz. 56), stwierdzając, że: "Wierzyciel, który w 

postępowaniu sądowym otrzymał upoważnienie do wykonania czynności na koszt dłużnika (art. 480 § 1 
k.c.),  może  -  na  podstawie  art.  1049  §  1  zd.  drugie  k.p.c.  -  żądać  przyznania  mu  przez  sąd  sumy 
po

trzebnej  do  wykonania  tej  czynności".  Swoje  stanowisko  Sąd  Najwyższy  argumentował  m.in.  tym,  że 

"uprawnienie  sądu  egzekucyjnego  do  przyznania  wierzycielowi  sumy  potrzebnej  do  zastępczego 
wykonania  czynności  zostało  zawarte  w  osobnym  zdaniu,  po  zdaniu  pierwszym  traktującym  o 
wcześniejszych stadiach egzekucji [...]. Takie sformułowanie upoważnia do wykładni, że przyznanie sumy 
potrzebnej  do  zastępczego  wykonania  czynności  nie  jest  zależne  od  tego,  w  jakim  postępowaniu  - 
rozpoznawczym  czy  egzekucyjnym  -  wierzy

ciel  uzyskał  umocowanie  do  wykonania  tych  czynności". 

Stanowisko Sądu Najwyższego spotkało się z uzasadnioną krytyką przedstawicieli doktryny  - zob. glosę 
F. Zedlera, OSP 1990, nr 11-12, poz. 367. 

24)

K. Korzan, 

Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1968 r., III CZP 37/68, s. 1448. 

25)

Por.  S.  Dalka, w:  S.  Dalka, J.  Rodziewicz:  op. cit

, s. 377. Zob. też uchwałę Sądu Najwyższego z 

dnia 22 kwietnia 1968 r., III CZP 37/68, OSNCP 1969, nr 1, poz. 9. 

26)

K.  Korzan,   

Glosa  do  uchwały  Sądu  Najwyższego  z  dnia  22  kwietnia  1968  r.,  III  CZP  37/68,  s. 

1448. 

27)

S. Dalka, w: S. Dalka, J. Rodziewicz, op. cit.

, s. 377. Zob. też Z. Merchel, w: Egzekucja sądowa..., 

s. 558. 

28)

Ibidem, s. 558; Z. Merchel, w: 

Encyklopedia egzekucji sądowej, s. 65; B. Dobrzański, w: Kodeks..., 

red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1359; G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks... , kier. Z. Szczurek, s. 471. 

29)

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 1971 r., II CZ 16/71, OSNCP 1971, nr 9, poz. 

162. Zob. też W. Siedlecki, Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego, "Państwo i Prawo" 1972, nr 10, s. 
130; J. Sobkowski, E. Wengerek, 

Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego, "Nowe Prawo" 1972, nr 6, s. 

970-971. 

30)

W. Siedlecki,  

Przegląd orzecznictwa..., s. 130. 

31)

J. Jankowski, w: Kodeks... , red. K. Piasecki, t. 2, s. 1397-1398. 

32)

Ibidem, s. 1399.  

33)

K.  Korzan, 

Glosa  do  uchwały  Sądu  Najwyższego  z  dnia  22  kwietnia  1968  r.,  III  CZP  37/68  ,  s. 

1452. 

34)

E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 408.  

35)

Zob. ibidem, s. 405. 

36)

B. Dobrzański, w: Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1359. 

37)

II CZ 16/71, OSNCP 1971, nr 9, poz. 162. 

38)

K.  Korzan,   

Glosa  do  uchwały  Sądu  Najwyższego  z  dnia  22  kwietnia  1968  r.,  III  CZP  37/68,  s. 

1450; M. Buczkowski, 

Wadliwości w stosowaniu art. 818 k.p.c. w praktyce, "Nowa Palestra" 1938, nr 7-8, 

s. 306. 

39)

J. Korzonek, 

Ochrona dłużnika przeciw egzekucji , "Głos Prawa" 1938, nr 1-2, s. 12. 

40)

K. Korzan, 

Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1968 r., III CZP 37/68, s. 1450-

1451; zob. też uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1986 r., III CZP 79/86, OSNCP 1987, nr 12, 
poz. 191. 

41)

J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1398. 

42)

Ibidem, s. 1399. 

43)

Szerzej  ibidem, s. 1399. 

44)

K. Korzan, 

Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1968 r., III CZP 37/68, s. 1451. 

45)

Zob. J. Jankowski, w:  Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1399-

1400 i literaturę tam przytoczoną. 

1)

Por.  S.  Dalka,   

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  29;  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K. 

Piasecki,  t.  2,  s.  1401;  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.

, s. 379; G. Wróblewska-Wcisło,  w: 

Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  s.  472;  K.  Korzan,   

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  506;  B. 

Dobrzański,  w:  Kodeks...,  red.  Z.  Resich,  W.  Siedlecki,  s.  1360;  Z.  Merchel,  w:  Encyklopedia  egzekucji 
sądowej, s. 66; idem, w: Egzekucja sądowa..., s. 559; E. Wengerek, Postępowanie zabezpieczające..., s. 
409-410; F. Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 101; G. Wróblewska-Wcisło, w:  Kodeks..., 

kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 776. 

2)

Zob.  S.  Dalka,   

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  29;  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K. 

Piasecki,  t.  2,  s.  1401;  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.

, s. 379; G. Wróblewska-Wcisło,  w: 

Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  s.  472;  K.  Korzan,   

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  506-507;  B. 

Dobrzański,  w:  Kodeks...,  red.  Z.  Resich,  W.  Siedlecki,  s.  1360;  Z.  Merchel,  w:  Encyklopedia  egzekucji 
sądowej, s. 66; idem, w: Egzekucja sądowa..., s. 559; E. Wengerek,  Postępowanie zabezpieczające..., s. 
409-410; F. Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 101; G. Wróblewska-Wcisło, w:  Kodeks..., 

kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 777. 

3)

K. Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 506; zob. też J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. 

Piasecki, t. 2, s. 1402 i literaturę tam przywołaną.  

4)

K. Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 506. 

5)

Szerzej J. Jankowski, w: Kodeks...

, red. K. Piasecki, t. 2, s. 1402 i literatura tam przywołana.  

6)

III CRN 315/81, OSNCP 1982, nr 8-9, poz. 121. 

7)

J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1402-1403. 

8)

 III CRN 429/88, OSNCP 1991, nr 1, poz. 11. 

9)

Zob. J. Jankowski, w: Kodeks... 

, red. K. Piasecki, t. 2, s. 1403 i literaturę tam przytoczoną. 

10)

E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 412. 

11)

Zob. J. Jankowski, w: Kodeks... , red. K. Piasecki, t. 2, s. 1404. 

12)

E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające... , s. 411. 

13)

G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 777. 

14)

Szerzej B. Dobrzański, w: Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1362. 

15)

Zob. J. Jankowski, w: Kodeks...

, red. K. Piasecki, t. 2, s. 1407 i literaturę tam przytoczoną. 

16)

Ibidem, s. 1408.  

17)

G.  Wróblewska-Wcisło,  w:  Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  s.  473;  zob.  też  E.  Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 413. 

18)

Z. Merchel, w:  

Egzekucja sądowa..., s. 561. 

1)

Por.  S.  Dalka,  

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 31-32; J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. 

Piasecki, t. 2, s. 1410; S. Dalka, w: S. Dalka, J. Rodziewicz,  op. cit., s. 382-

383; G. Wróblewska-Wcisło, 

w:  Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  s.  475;  K.  Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 510-511;  B. 

Dobrzański, w:  Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1363; Z. Merchel,  w:   Encyklopedia egzekucji 
sądowej, s. 79; idem, w: Egzekucja sądowa..., s. 564; E. Wengerek,  Postępowanie zabezpieczające..., s. 
414-415. 

2)

B.  Dobrzański,  w:    Kodeks...,  red.  Z.  Resich,  W.  Siedlecki,  s.  1363;  zob.  też  E.  Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 415. 

3)

II CZ 39/66, OSPiKA 1968, nr 4, poz. 77. 

4)

III CZP 80/67, OSNCP 1968, nr 5, poz. 86. 

5)

Por.  S.  Dalka, 

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  31-32;  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K. 

Piasecki, t. 2, s. 1410; S. Dalka, w: S. Dalka, J. Rodziewicz,  op. cit., s. 382-383; G

. Wróblewska-Wcisło, 

w:  Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  s.  475;  K.  Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 510-511;  B. 

Dobrzański,  w:  Kodeks...,  red.  Z.  Resich,  W.  Siedlecki,  s.  1363;  Z.  Merchel,  w:  Encyklopedia  egzekucji 
sądowej, s. 79; idem, w: Egzekucja sądowa..., s. 564. 

6)

Zob.  G.  Wróblewska-Wcisło,  w:    Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  s.  475-476;  Z.  Merchel,  w: 

Encyklopedia  egzekucji  sądowej,  s.  79;  S.  Dalka,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.,  s.  383;  idem, 
Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 31; G. Wróblewska-Wcisło, w:  Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 
3, s. 780. 

7)

II CR 103/70, OSPiKA 1971, nr 4, poz. 83. 

8)

B. Dobrzański, w: Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1364. 

9)

Zob.  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K.  Piasecki,  t.  2,  s.  1409;  K.  Korzan, 

Egzekucja  świadczeń 

niepieniężnych, s. 511; F. Zedler, Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 105. 

10)

K. Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 511. 

11)

B. Dobrzański, w: Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1363; zob. też G. Wróblewska-Wcisło, 

w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 779. 

12)

Zob.  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...,  red.  K.  Piasecki,  t.  2,  s.  1409;  S.  Dalka, 

Egzekucja  świadczeń 

niepieniężnych,  s.  32;  idem,  w:  S.  Dalka,  J.  Rodziewicz,  op.  cit.,  s.  382-383;  K.  Korzan,  Egzekucja 
świadczeń  niepieniężnych,  s.  511;  E.  Wengerek,    Postępowanie  zabezpieczające...,  s.  416;  G. 
Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 779.  

13)

Por. E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 416. 

14)

III CZ 79/86, OSNCP 1987, nr 12, poz. 191. 

15)

Zdaniem  E.  Wengerka, 

Postępowanie  zabezpieczające...,  s.  416,  to  samo  dotyczy  żądania 

przeprowadzenia egzekucji z urzędu. 

16)

K. Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 511. 

17)

Szerzej na temat grzywny w rozdziale VII. 

18)

J. Jankowski, w: Kodeks... , red. K. Piasecki, t. 2, s. 1412. 

19)

III CZP 100/69, OSNCP 1970, nr 7-8, poz. 127. 

20)

III CZP 58/87, OSNCP 1989, nr 4, poz. 59. 

21)

Z. Merchel, w:  

Egzekucja sądowa..., s. 565. 

22)

Zob.  J.  Jankowski,  w:  Kodeks...  ,  red.  K.  Piasecki, 

t.  2,  s.  1413  i  literaturę  tam  przytoczoną;  F. 

Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 106. 

23)

Dz.U. Nr 42, poz. 261. 

24)

III CZP 62/86, OSNCP 1987, nr 10, poz. 146. 

25)

K. Korzan, 

Egzekucja świadczeń niepieniężnych, s. 512. 

26)

Zob. J. Jankowski, 

w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1413 i literaturę tam przytoczoną. 

27)

Szerzej ibidem, s. 1414. 

28)

B. Dobrzański, w: Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1364. 

29)

Zob. przypis 14.  

30)

E. Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 419. 

1)

Zob.  jednak  S.  Dalka, 

Przymus  stosowany  przez  komornika  w  trakcie  egzekucji  sądowej  (artykuł 

dyskusyjny) 

, "Problemy Egzekucji Sądowej" 1995, nr 11, s. 5 i n., który zakłada istnienie większej ilości 

środków  przymusu,  o  czym m.in.  może  świadczyć  następująca  wypowiedź:  "Wyposażenie  komornika  w 
możliwość  zastosowania  szeregu  środków  przymusu  umożliwia  wymuszenie  pożądanego  z  punktu 
widzenia biegu egzekucji zachowania stron postępowania egzekucyjnego lub innych osób i podmiotów w 
nim uczestniczących", oraz A. Marciniak, Pojęcie i system środków przymusu w sądowym postępowaniu 

egzekucyjnym, 

"Problemy  Egzekucji"  2002,  nr  21(57),  s.  5  i  n.,  który  m.in.  stwierdza,  że:  "W  egzekucji 

świadczeń niepieniężnych środki przymusu kierowane są do rzeczy albo przeciwko osobie dłużnika. Jeżeli 
obowiązek dłużnika polega na daniu określonej rzeczy (innej niż pieniądze), cel egzekucji osiąga się przez 
odebranie tej rzeczy dłużnikowi i wydanie wierzycielowi. Dotyczy to zarówno ruchomości (art. 1041 k.p.c.), 
jak i nieruchomości, statku oraz opróżnienia pomieszczenia (art. 1046 k.p.c.). Jeżeli obowiązek dłużnika 
polega  na  wykonaniu  czynności,  której  za  dłużnika  inna  osoba  wykonać  nie  może  (art.  1050  k.p.c.), 
zaniechaniu pewnej czynności lub nieprzeszkadzaniu czynnościom wierzyciela (art. 1051 k.p.c.), sąd - w 
celu  oddziaływania  na  wolę  dłużnika  -  stosuje  środek  przymusu  w  postaci  grzywny,  która  w  razie  jej 
niezapłacenia [...] ulega zamianie na inny środek przymusu - areszt (art. 1053 k.p.c.)". 

2)

J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piase

cki, t. 2, s. 1415; zob. też literaturę tam przytoczoną. 

3)

III CZP 45/93, OSNCP 1993, nr 11, poz. 201. 

4)

III CZP 15/98, OSNC 1998, nr 12, poz. 201. 

5)

S. Dalka, w: S. Dalka, J. Rodziewicz, op. cit., s. 388. 

6)

Zob.  ibidem,  s.  386;  S.  Dalka, 

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych  ,  s.  33;  E.  Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 420; J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1416; zob. 
też F. Zedler, Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 109; G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. 
Szczurek, wyd. 3, s. 785. 

7)

J.  Jankowski,  w:  Kodeks...

,  red.  K.  Piasecki,  t.  2,  s.  1416;  zob.  też  E.  Wengerek,  Postępowanie 

zabezpieczające..., s. 421. 

8)

III CZP 100/69, OSNCP 1970, nr 7-8, poz. 127. 

9)

Zob. J. Jankowski, w: Kodeks... , red. K. Piasecki, t. 2, s. 1416-

1417 i literaturę tam przywołaną; E. 

Wengerek, 

Postępowanie zabezpieczające..., s. 420. 

10)

S. Dalka, w: S. Dalka, J. Rodziewicz, op. cit., s. 387. 

11)

G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 786-787. 

12)

Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm. 

13)

Zob. B. Dobrzański, w: Kodeks... , red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1366. 

14)

G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks... , kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 786. 

15)

Dz.U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804. 

16)

J.  Jankowski, 

Nowelizacja  Kodeksu  postępowania  cywilnego.  Cz.  III.  Postępowanie  egzekucyjne 

(2), "Monitor Prawniczy" 2004, nr 23, s. 1075. 

17)

F. Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 110.  

18)

Zob.  G.  Wróblewska-Wcisło,  w:  Kodeks...,  kier.  Z.  Szczurek,  wyd.  3,  s.  791;  J.  Jankowski,  w: 

Kodeks...

, red. K. Piasecki, t. 2, s. 1422 i literaturę tam przywołaną; Z. Merchel, w: Encyklopedia egzekucji 

sądowej , s. 15; idem, Egzekucja sądowa..., s. 562; S. Dalka, w: S. Dalka, J. Rodziewicz, op. cit., s. 390; 
idem,   

Egzekucja  świadczeń  niepieniężnych,  s.  34;  Z.  Merchel,  Wykonanie  aresztu  orzeczonego  na 

wypadek nieściągnięcia grzywny, "Problemy Egzekucji Sądowej" 1994, nr 9, s. 63 i 64. 

19)

Z. Merchel, Wykonanie aresztu... , s. 63. 

20)

Ibidem, s. 65. 

21)

Przeciwnego zdania jest F. Zedler, 

Postępowanie zabezpieczające..., t. 4, s. 112. 

22)

J. Jankowski, w: Kodeks..., red. K. Piasecki, t. 2, s. 1419-

1420; zob. też Z. Merchel, w:  Egzekucja 

sądowa..., s. 563; B. Dobrzański, w: Kodeks..., red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 1367. 

23)

Zob. G. Wróblewska-Wcisło, w: Kodeks..., kier. Z. Szczurek, wyd. 3, s. 786. 

24)

Ibidem, s. 788. 

*

Treść aktów prawnych dostępna przez hiperłącze.