Tech_tech_drewna_311[32]_Z6.05

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Rola i znaczenie stolarki w urządzaniu wnętrz, rysunek budowlany

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Drzwi

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Okna

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Materiały konstrukcyjne i okucia budowlane

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Funkcjonalność okien i drzwi, okna z tworzyw sztucznych

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Meble do wbudowania i ścianki działowe

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

4.7. Podłogi i schody

4.7.1. Materiał nauczania

4.7.2. Pytania sprawdzające

4.7.3. Ćwiczenia

4.7.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w nabywaniu umiejętności z zakresu rozpoznawania,

klasyfikacji, doboru materiałów do produkcji, a przede wszystkim projektowania
i konstruowania wyrobów stolarki budowlanej.

Jednostka modułowa: Projektowanie wyrobów stolarki budowlanej jest jedną

z podstawowych jednostek dotyczących procesu technologicznego materiałów do produkcji
mebli.

W poradniku zamieszczono:

1. Wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności, które powinieneś posiadać,

aby przystąpić do realizacji tej jednostki modułowej.

2. Cele kształcenia jednostki modułowej, które określają umiejętności, jakie opanujesz

w wyniku procesu kształcenia.

3. Materiał nauczania, który zawiera informacje niezbędne do realizacji zaplanowanych

szczegółowych celów kształcenia, umożliwia samodzielne przygotowanie się do ćwiczeń
i zaliczenia sprawdzianów. Wykorzystaj do poszerzenia wiedzy wskazaną literaturę oraz
inne źródła informacji. Obejmuje on również:

−

pytania sprawdzające wiedzę niezbędną do wykonania ćwiczeń,

−

ćwiczenia z opisem sposobu ich wykonania oraz wyposażenia stanowiska pracy,

−

sprawdzian postępów, który umożliwi sprawdzenie poziomu Twojej wiedzy po

wykonaniu ćwiczeń.

4. Sprawdzian osiągnięć w postaci zestawu pytań sprawdzających opanowanie umiejętności

z zakresu całej jednostki. Zaliczenie jest dowodem nabytych umiejętności określonych
w tej jednostce modułowej.

5. Wykaz literatury dotyczącej programu jednostki modułowej.

Jeżeli masz trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, poproś nauczyciela lub

instruktora  o  wyjaśnienie  i  ewentualne  sprawdzenie,  czy  dobrze  wykonujesz  daną  czynność.
Po  przyswojeniu  materiału  spróbuj  zaliczyć  sprawdzian  z  zakresu  jednostki  modułowej.
Wykonując  sprawdzian  postępów  powinieneś  odpowiadać na pytania tak lub nie, co oznacza,
że opanowałeś materiał lub nie.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie wykonywania ćwiczeń praktycznych musisz przestrzegać regulaminów,

przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz szczegółowych instrukcji opracowanych dla
każdego stanowiska. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

311[32].Z6.07

Wykonywanie

dokumentacji techniczno-

technologicznej wyrobu

311[32].Z6.06

Określanie trwałości

i wytrzymałości

konstrukcji z drewna litego

i tworzyw drzewnych

311[32].Z6.03

Wykonywanie

dokumentacji konstrukcji

wielkowymiarowych

z drewna

311[32].Z6.05

Projektowanie wyrobów

stolarki budowlanej

Moduł 311[32].Z6

Technologia projektowania

wyrobów z drewna

311[32].Z6.01

Klasyfikowanie wyrobów

z drewna

311[32].Z6.04

Projektowanie mebli

311[32].Z6.02

Wykonywanie połączeń

elementów

w konstrukcjach z drewna

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

odczytywać plany budowlane, ustalać wymiary otworów wnęk przeznaczonych na okna,
drzwi i meble wbudowane,

−

rozróżnić grupy wyrobów stolarskich,

−

rozróżnić konstrukcje okien i drzwi,

−

skonstruować wyroby stolarki drzwiowej i okiennej,

−

określić wymagania użytkowe dla okien i drzwi,

−

wykonać szkice i rysunki techniczne mebli wbudowanych,

−

zaprojektować i skonstruować boazerie do kształtu i wystroju wnętrza,

−

zaprojektować i skonstruować ścianki działowe do określonych wnętrz,

−

wykonać projekt elementów podłogi i posadzki,

−

zaprojektować konstrukcje schodów, balustrad i poręczy.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Rola i znaczenie stolarki w urządzaniu wnętrz, rysunek

budowlany

4.1.1. Materiał nauczania

Rola i znaczenie stolarki w urządzaniu wnętrz

Stolarka budowlana to drewniane wyposażenie budynku, montowane w trakcie

wykańczania wnętrz, służące następującym celom:
–

zwiększeniu funkcjonalności wnętrz,

–

ułatwieniu komunikacji między pomieszczeniami,

–

umożliwieniu wietrzenia wnętrz i dopływu do nich światła dziennego,

–

zabezpieczeniu przed hałasem,

–

zabezpieczeniu przed zimnem.

Stolarka budowlana powinna także pełnić funkcję dekoracyjną – ozdabiać wnętrza.

Nazwy i rodzaje rysunków budowlanych

Każdy budynek jest wykonany na podstawie dokumentacji technicznej inwestycji, która

w zależności od tego, czy budynek jest mniej czy więcej złożony, będzie opracowana w jednym
lub dwu stadiach.
Najbardziej prosta dokumentacja budowlana składa się z:
–

projektu techniczno-roboczego,

–

dokumentacji kosztorysowej.

Projekt techniczno-roboczy zawiera opisy i obliczenia statystyczne oraz rysunki

budowlane, architektoniczne, instalacyjne i inne, które są niezbędne dla wykonania
wszystkich robót budowlanych.

W skład rysunków budowlanych wchodzą rzuty i przekroje budynku oraz szczegóły

fundamentów, ścian, stropów, dachów itp.

Przekroje stosuje się dla uwidocznienia wnętrza budowli. Przyjmuje się, że przekrój pionowy,
biegnący równolegle do kalenicy' lub dłuższej ściany budynku, nazywa się podłużnym. Jeżeli
zaś płaszczyzna przekroju zajmuje położenie prostopadłe do kalenicy (górna krawędź dachu),
wówczas jest to przekrój pionowy poprzeczny.

Przekroje poziome wykonuje się dla poszczególnych kondygnacji (pięter), począwszy od

piwnic aż do poddasza i dachu.
Zamiast kreskowania przekrojów stosuje się przeważnie pogrubianie linii zarysu, szczegóły
zaś w dużej podziałce kreskuje się w pobliżu krawędzi.

Dokumentacja kosztorysowa określa wysokość kosztów budowy na podstawie wykazów

materiałów i robocizny według obowiązujących cenników.

Na rysunkach budowlanych konstrukcyjnych stosuje się następujące podziałki: 1:1, 1:5, 1:10,
1:20, 1:50, 1:100, 1:200 i 1:500. W szczególnych wypadkach dopuszcza się stosowanie
podziałki 1:2, 1:25 i 1:400, jeżeli zapewnia to lepsze wykorzystanie powierzchni arkusza, przy
zachowaniu właściwej czytelności.

Oznaczenia umowne na rysunkach budowlanych

Rysunki robocze przedstawiające elementy budowlane powinny być oznaczone w sposób

jednoznaczny dla wykonawcy. Normy przewidują oznaczenia graficzne różnych materiałów

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Czytanie projektów budowlanych

Sposób czytania planów budowlanych wyjaśniono na przykładzie rysunku 1, który

przedstawia rzut parteru (przekrój poziomy) typowego domku wolno stojącego.
Płaszczyzna przekroju została poprowadzona na wysokości okien parteru i dlatego, patrząc na
rysunek, oprócz przekroju ścian zewnętrznych widzimy otwory okienne i drzwiowe, ścianki
działowe, piony przewodów dymowych i wentylacyjnych.

Wejście główne do budynku jest umieszczone od strony zachodniej. Do drzwi

wejściowych dostajemy się po pięciu stopniach o wymiarach 30 x 16 cm. Linia łukowa
wskazuje kierunek otwierania się skrzydła, a liczby w ułamku 80/200 oznaczają, że otwór
drzwiowy ma 80 cm szerokości i 200 cm wysokości w świetle ościeżnicy.

Główne drzwi prowadzą do przedsionka oznaczonego numerem 5a, o powierzchni 1,05

. Skrót „Lastr" oznacza, że podłoga ma być lastrykowa. Po prawej stronie widać wnękę na

licznik elektryczny, po lewej klatkę schodową wiodącą na poddasze i do piwnicy. Strzałka na
biegu  wskazuje  kierunek  podnoszenia  się  biegu,  liczby  zaś  wpisane  na  biegu  (11/22  x  21)
oznaczają, że w biegu jest 11 stopni o przekroju 22 x 21. Przerwa w rysunku (równoległe linie
skośne)  oznacza,  że  pod  spodem  znajduje  się  bieg  schodowy  prowadzący  z  parteru  do
piwnicy.  Klatka  schodowa  piwniczna  jest  zamknięta  na  poziomie  parteru  drzwiami
o wymiarach 70 x 200.

Przez następne drzwi o wymiarach 80 x 200 wchodzimy do przedpokoju, oznaczonego nr

5 o powierzchni 7,27 m

, skąd prowadzą drzwi: w prawo — do pokoju dziennego (nr 1)

i  w lewo —  do kuchni (nr 4), z pokoju dziennego prowadzą drzwi do pomieszczenia nr 2 —
pokoju  do  pracy  oraz  drzwi  balkonowe  na  taras.  Z  tarasu  po  5  schodkach  o  wymiarach
30  x  16  można  zejść  do  ogródka.  Wchodząc  do  kuchni,  po  lewej  stronie  mamy  drzwi  do
spiżarni, a po prawej drzwi do WC i umywalni. W kuchni po prawej stronie znajduje się trzon
kuchenny  węglowo-gazowy,  a  obok  zlewozmywak.  Pod  oknem  o  wymiarach  135  x  133
widoczna jest szafka podokienna z wentylacją 14 x 14.

Pokój do pracy i pokój dzienny są ogrzewane piecem kaflowym (prostokąt z ułamkiem

176

; licznik to głębokość x szerokość, a mianownik wysokość pieca w cm).

Cały rysunek jest pokryty liniami wymiarowymi i pomocniczymi oraz liczbami podanymi

w centymetrach. Ciągi zewnętrzne podają wymiary zewnętrzne budynku (np. szerokość 830
cm, długość 854 cm) oraz odległości między osiami otworów okiennych i drzwiowych
a narożami ścian zewnętrznych.

Ciągi wewnętrzne podają grubości murów zewnętrznych i ścian wewnętrznych oraz

wymiary pomieszczeń w świetle muru (np. kuchnia 365 x 400 cm).

Na rysunku widoczne są w przedpokoju i na tarasie wymiary wysokościowe, ± 0,00

oznacza poziom podłogi parteru. [5, s. 171]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podział wyrobów stolarki budowlanej

Ogólny podział wyrobów stolarki budowlanej został przedstawiony na rysunku 2,

a podział uwzględniający ich konstrukcję na rysunku 3.

Rys. 2. Ogólny podział stolarki budowlanej [6. s. 9]

Rys. 3. Wyroby stolarki budowlanej i ich podział według konstrukcji [6. s. 197]

Koordynacja wymiarowa w budownictwie

Wyroby stolarki budowlanej są produkowane na podstawie Polskich Norm

Budowlanych  (PN-B)  i  Norm  Branżowych  (BN).  Podstawą  do  ustalenia  wymiarów  okien,
drzwi  i  mebli  wbudowanych  są  wartości  modularne,  które  mają  na  celu  ograniczenie  liczby
wymiarów  i  umożliwienie  typizacji.  Moduł  jest  jednostką  długości,  której  wielokrotnościami  są
wszystkie  wymiary  elementów  i  przestrzeni  obudowanej.  Wartość  modułu  podstawowego
stosowanego  w  budownictwie  wynosi  10  cm  (0,1  m,  100  mm,  l  dm).  Oznacza  się  go  symbolem
M. Istnieją także moduły pochodne:
–

multimoduły - których wartość równa jest wielkości modułu podstawowego M,
pomnożonej przez ustalone liczby naturalne: 3, 6, 12, 15, 30 i 60. Wartości
multimodułów są równe np.: 3 x M=30 cm, 6 x M = 60 cm, 15 x M=150 cm itp.,

–

submoduły - których wartość jest równa wartości modułu podstawowego M, podzielonej
przez ustalone liczby naturalne: 2, 5, 10, 50 i 100.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wynikają stąd wartości submodułów:

Elementy budowlane produkowane masowo, a zwłaszcza te, które w zestawieniu

z  innymi  elementami  z  różnych  przyczyn  nie  nadają  się  do  przycinania  lub  łączenia  (np.  okna,
drzwi,  belki  stropowe  itp.),  objęte  są  tzw.  koordynacją  modularną.   Polega  ona  na  doborze
wymiarów  na  podstawie  ustalonego  modułu.  Dlatego  też  łączenie  elementów  oraz  wymiana
odbywają  się  przy  niewielkim  nakładzie  pracy  na  dopasowanie  oraz  przy  małych  stratach
materiałów. [5, s. 173]

Ustalanie wymiarów drzwi i okien.

Otwory okienne i drzwiowe w budownictwie są znormalizowane. Wymiary okien i drzwi

w  katalogach  są  podawane  w  świetle  ościeżnicy,  a  okna  w  świetle  krosna.  W  przypadku
budownictwa  indywidualnego  mogą  mieć  miejsce  pewne  odchyłki  od  ustalonych  norm;
wtedy  pierwszą  czynnością  stolarza  wykonującego  zamówienie  na  wykonanie  stolarki
budowlanej  jest  ustalenie  wymiarów  otworów  okiennych  i  drzwiowych.  Miedzy  ościeżnicą
okienną  i  drzwiową  a  murem  powinna  być  zachowana  szczelina.  Wymiar  szczeliny  z  każdej
strony okna równa się:

Rys.4. Zasada wymiarowania; t

– wymiar teoretyczny otworu, t

– wymiar teoretyczny okna [5. s. 178]

Powinna ona umożliwiać zamocowanie ościeżnicy w otworze oraz wykonanie odpowiedniego
uszczelnienia. Dokonanie podziału płaszczyzny okna oraz ustalenie grubości i szerokości
poszczególnych elementów jest drugą czynnością produkcji rzemieślniczej.

Pojęcia związane z funkcjonalnością drzwi i okien

Na dobrą funkcjonalność drzwi i okien mają wpływ: luz wrębowy i szczelina przylgowa.

W oknach dodatkową rolę odgrywa kanał dekompresyjny. Znaczenie tych terminów
wyjaśniono poniżej.
–

luz wrębowy — zaprojektowana w konstrukcji wyrobu szczelina we wrębie,
umożliwiająca otwieranie i zamykanie skrzydeł.

–

szczelina przylgowa — szczelina występująca między płaszczyznami przylegania,

–

kanał dekompresyjny — wpust we wrębie ościeżnicy lub skrzydła, służący do
rozprężenia przenikającego powietrza lub do odprowadzenia wody opadowej. [6, s. 207]

−

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 5. Określenia związane z konstrukcją i funkcjonalnością drzwi i okien:

a) przymyk, b) wrąb, c) szczelina przylgowa. [6. s. 206]

Określenia związane z wymiarami drzwi i okien

Wymiary drzwi i okien wynikają bezpośrednio z modułów budowlanych. Drzwi i okna

muszą  zapewniać  odpowiednią  komunikację  i  wymianę  powietrza,  wystarczający  dopływ
światła  oraz  izolację  termiczną  i  akustyczną.  Wymienione  zależności  wymuszają  np.  liczbę
i  grubość  szyb  oraz  ich  wymiary,  grubość  płyt  drzwi  oraz  pola  przekrojów  poszczególnych
elementów.
Określenia  związane  z  wymiarami  drzwi  i  okien  przedstawiono  na  rysunku  poniżej.  Dotyczą
one  wymiarów  elementów  oznaczonych  na  przekrojach  poprzecznych  oraz  szerokości
i wysokości zespołów i wyrobów. [6, s. 207]

Rys.6. Określenie wymiarów elementów w stolarce drzwiowej i okiennej; a

, a

– grubość elementu,

– głębokość wrębu, a

– grubość przylgi, b

, b

– szerokość elementu, b

– szerokość wrębu,

– szerokość przylgi. [6. s. 208]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Odczytaj z poziomego przekroju budynku dane dotyczące stolarki budowlanej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą dotyczącą rysunku budowlanego,
2)  zapoznać się z zasadami oznaczeń umownych na rysunkach,
3)  odszukać na rysunku wyroby stolarki budowlanej,
4)  dokonać analizy wymiarowej stolarki,
5)  zanotować wnioski,
6)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  plany budowlane,
–  normy z oznaczeniami graficznymi stosowanymi na rysunkach budowlanych,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Ustal wymiary otworów przeznaczonych na okna i drzwi.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat wymiarów otworów,
2)  dokonać, analizy wymiarów okien i drzwi w katalogach
3)  ustalić wielkość szczeliny pomiędzy oknem a murem,
4)  przedstawić uzasadnienie wyboru w formie opisowej,
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  plany budowlane,
–  katalogi z wymiarami okien i drzwi,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) określić jaką rolę pełni stolarka budowlana w urządzaniu wnętrz?

¨ ¨

2) scharakteryzować dokumenty wchodzące w skład dokumentacji

budowlanej?

¨ ¨

3) wyjaśnić co zawiera projekt techniczno-roboczy?

¨ ¨

4) scharakteryzować co określa dokumentacja kosztorysowa?

¨ ¨

5) scharakteryzować podział stolarki budowlanej?

¨ ¨

6) wyjaśnić cel zastosowania wartości modularnej w budownictwie?

¨ ¨

7) odczytać plany budowlane?

¨ ¨

8) ustalić wymiary otworów i wnęk na okna, drzwi i meble wbudowane?

¨ ¨

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W zależności od liczby skrzydeł drzwiowych i sposobów ich otwierania, nazwy

i określenia drzwi są następujące:
Drzwi jednodzielne – drzwi z jednym skrzydłem.
Drzwi i wrota dwudzielne – drzwi i wrota z dwoma skrzydłami.
Drzwi  i  wrota  rozwierane  –  drzwi  i  wrota,  w  których  skrzydło  jest  otwierane  przez  obrót
względem osi pionowej przechodzącej przez boczną krawędź skrzydła.
Drzwi  dwudzielne  rozwierane  prawe  –  drzwi,  w  których  skrzydło  otwierane  w  pierwszej
kolejności jest skrzydłem prawym.
Drzwi  dwudzielne  rozwierane  lewe  –  drzwi,  w  których  skrzydło  otwierane  w  pierwszej
kolejności jest skrzydłem lewym.
Drzwi  wahadłowe  –  drzwi  ze  skrzydłem  otwieranym,  którego  obrót  względem  osi  pionowej
przechodzącej  przez  boczną  krawędź  skrzydła  jest  możliwy  na  obie  strony  ściany.  Drzwi
zamykają się samoczynnie ruchem wahadłowym.
Drzwi  i  wrota  przesuwane  –  drzwi  i  wrota  otwierane  przez  przesuwanie  skrzydeł
w płaszczyźnie równoległej do płaszczyzny ściany.
Drzwi  obrotowe  –  drzwi,  w  których  skrzydła  osadzone  są  na  jednej  osi  pionowej,  będącej
jednocześnie osią obrotu skrzydeł. [6, s. 200]

W zależności od miejsca wbudowania rozróżnia się:
Drzwi

zewnętrzne

–

drzwi

stanowiące

zamknięcie

otworu

budowlanego

w ścianie zewnętrznej, między otwartą przestrzenią a wnętrzem budynku.
Drzwi wewnętrzne wejściowe – drzwi stanowiące zamknięcie otworu budowlanego w ścianie
wewnętrznej, między klatką schodową lub korytarzem, a pomieszczeniem.
Drzwi wewnątrzlokalowe – drzwi stanowiące zamknięcie otworu budowlanego w ścianie
wewnętrznej między izbami. [6, s. 200]

Drzwi – materiały i przykłady rozwiązań

Drzwi składają się z ościeżnicy i skrzydła (jednego lub większej ich liczby). Na rysunku 9

przedstawiono części, z jakich składa się ościeżnica i skrzydło drzwiowe oraz zobrazowano
niektóre szczegóły konstrukcji skrzydła drzwiowego.

Rys.9. Konstrukcja drzwi: a) elementy i podzespoły tworzące skrzydło drzwiowe i ościeżnicę, b) konstrukcja
popularnego skrzydła drzwiowego pełnego; 1 - ramiaki pionowe, 2 – ramiaki poziome, 3 – ramiak środkowy poziomy, 4
– ramiak środkowy pionowy, 5 – szczeblina 6 - świetlik, 7 – płycina, 8 – stojaki, 9 – próg, 10 – nadproże, 11 – szczeblina,
12 – wypełnienie skrzydła – papier, „plaster miodu” lub paski twardej płyty pilśniowej, 13 – okładzina zewnętrzna,
zwykła twarda płyta pilśniowa, 14 – cokół, 15 – wkład pod zamek, 16 – wkład pod zawiasę. [6. s. 209]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ościeżnica może być wykonana z drewna, stali lub tworzyw sztucznych. W ościeżnicy

wykonanej z drewna stojaki łączy się z nadprożem za pomocą złącza czopowego
podwójnego, a z progiem – pojedynczego.

Rys. 10. Szczegóły konstrukcyjne ościeżnic drzwiowych; 1 - stojak, 2 – nadproże, 3 – próg [3. s. 82]

W konstrukcjach ościeżnic i skrzydeł występują elementy:
–

profil elementu – kształt poprzecznego przekroju elementu,

–

przylga – część profilu skrzydła nakładająca się na współpracujący element lub zespół,

–

przymyk – miejsce styku dwóch skrzydeł lub skrzydła z ościeżnicą,

–

wręb – wycięcie konstrukcyjne w elemencie, którego dwie płaszczyzny ograniczające
tworzą ze sobą kąt 90º lub zbliżony do kąta 90º.

Rys. 11. Ościeżnica drzwiowa drewniana [6. s. 210] Rys. 12. Ościeżnica drzwiowa metalowa [6. s. 208]

Konstrukcja skrzydeł drzwiowych

W drzwiach płytowych ramiaki pionowe z poziomymi łączy się w narożach połączeniami

wpustowo-wypustowymi

prostokątnymi.

Podobnie

łączy się listwy wypełniające

z  ramiakami.  W  drzwiach  płytowych  z  szybą  dużą  oraz  w  drzwiach  płycinowych  ramiaki
łączy  się  w  narożach  połączeniami  czopowymi  przelotowymi  widlicowymi  prostymi.  Są  one
wzmacniane klinem lub kołkami.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Konstrukcja skrzydeł drzwiowych może być bardzo zróżnicowana. Najogólniej rozróżnia

się skrzydła drzwiowe przylgowe i bezprzylgowe – tępe (przylga jest to część profilu skrzydła
nakładająca się na współpracującą z nią ościeżnicę). Miejsce styku jest nazywane przytykiem.

Rys. 16. Skrzydło drzwiowe przylgowe 1 – ościeżnica, 2 – skrzydło, 3 – opaski, 4 – zawiasy, 5 – przylga,

6 – wręb [3. s. 77]

Rys. 17. Skrzydło drzwiowe bezprzylgowe (tępe) 1 – ościeżnica,
2 – skrzydło, 3 – opaski, 4 – zawiasy, 5 – wręb [3. s. 77]

W Polsce podstawowym surowcem do produkcji drzwi jest tarcica ogólnego

przeznaczenia oraz płyty pilśniowe twarde.

Produkcja stolarki drzwiowej opiera się na wymaganiach zawartych w normie

BN-77/7151-08. Do wypełniania ram skrzydeł drzwi płytowych używa się głównie pasków
z twardej płyty pilśniowej oraz pasków papieru tworzącego tzw. „plaster miodu”. Ponadto
stosowane są także paski ze sklejki lub drewna. [6, s. 210]

Rys. 18 Wypełnienia do skrzydeł drzwiowych; a) kratownica, b)drabinka,
c) komórkowe z papieru, d) paski łamane [6. s. 211]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 21. Drzwi wewnątrzlokalowe – przekrój [16]

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.   Jaki jest podział drzwi ze względu na konstrukcje?
2.   Jaki jest podział drzwi w zależności od liczby skrzydeł i sposobu otwierania?
3.   Z jakich elementów składa się ościeżnica?
4.   Jakie elementy i podzespoły tworzą skrzydło drzwiowe?
5.   Jakie rodzaje połączeń są stosowane w skrzydłach i ościeżnicach?
6.   Jakie są różnice pomiędzy skrzydłem przylgowym, a bezprzylgowym?
7.   Jaki są stosowane rodzaje wypełnień w drzwiach płytowych?
8.   W jaki sposób osadza się szyby w drzwiach szklonych?
9.   Jakie  zastosowanie mają poszczególne drzwi w wyposażaniu budynków?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ jakie rodzaje drzwi znajdują się w budynku szkoły.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą dotyczącą klasyfikacji drzwi,
2)  odszukać rysunki wyrobów stolarki budowlanej w katalogach,
3)  porównać drzwi z drzwiami w katalogach,
4)  zanotować wnioski,
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wykonaj rysunek drzwi płycinowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na drzwi płycinowych,
2)  dokonać analizy wymiarów drzwi,
3)  ustalić wielkość płycin,
4)  przygotować przybory kreślarskie,
5)  wykonać rysunek,
6)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przyrządy kreślarskie,
–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Zaprojektuj drzwi wejściowe do mieszkania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na  temat drzwi wejściowych,
2)  ustalić wymiary drzwi w stosunku do otworu,
3)  dokonać wyboru rodzaju konstrukcji,
4)  przygotować przybory kreślarskie,
5)  wykonać rysunek,
6)  przedstawić uzasadnienie wyboru w formie opisowej,
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  plany budowlane,
–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  przyrządy kreślarskie,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Zaprojektuj połączenia ramiaków w drzwiach płytowych i płycinowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat połączenia ramiaków,
2)  dokonać wyboru połączenia,
3)  przygotować przybory kreślarskie
4)  przedstawić uzasadnienie wyboru połączenia w formie opisowej,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5) wykonać rysunek,
6) dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  przyrządy kreślarskie,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 5

Określ z jakich elementów składają się drzwi w szkole.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą dotyczącą budowy drzwi,
2)  odszukać rysunki wyrobów stolarki budowlanej w katalogach,
3)  rozpoznać poszczególne elementy drzwi,
4)  zanotować wnioski,
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  modele drzwi,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) scharakteryzować podział drzwi ze względu na konstrukcje?

¨ ¨

2) scharakteryzować podział drzwi ze względu na liczbę i sposób

otwierania skrzydeł?

¨ ¨

3) wyjaśnić z jakich elementów składa się ościeżnica?

¨ ¨

4) scharakteryzować jakie elementy i podzespoły tworzą skrzydło drzwiowe?

¨ ¨

5) scharakteryzować rodzaj połączeń stosowanych w skrzydłach ościeżnicach?

¨ ¨

6) wyjaśnić różnice pomiędzy skrzydłem przylgowym, a bezprzylgowym?

¨ ¨

7) scharakteryzować rodzaje stosowanych wypełnień w drzwiach płytowych?

¨ ¨

8) określić sposoby osadzania szyb w drzwiach szklonych?

¨ ¨

9) określić zastosowanie poszczególnych drzwi w wyposażeniu budynków?

¨ ¨

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Okna

4.3.1. Materiał nauczania

Poniższa klasyfikacja typów oraz konstrukcji okien i drzwi balkonowych jest zgodna

z normą BN-82/7150-04, obecnie PN-B-91000:1996.

Okna i drzwi balkonowe pojedyncze:
–

okno i drzwi balkonowe krosnowe - okno i drzwi balkonowe mające jedną warstwę
skrzydeł, w których zamiast ościeżnicy występuje krosno,

–

okno i drzwi balkonowe jednoramowe - okno i drzwi balkonowe mające jedną warstwę
skrzydeł, szklone szybami zespolonymi.

Rys. 22. Stolarka okienna – okna pojedyncze; a) krosnowe, b) jednoramowe [6. s. 201]

Okna i drzwi balkonowe podwójne:
–

okno i drzwi balkonowe zespolone - okno i drzwi balkonowe mające dwie warstwy
skrzydeł, w których skrzydła zewnętrzne i wewnętrzne są ze sobą połączone w jeden
zespół,

–

okno i drzwi balkonowe skrzynkowe - okno i drzwi balkonowe mające dwie warstwy
skrzydeł, w których na zewnętrznej stronie ościeżnicy jest umocowane krosno,
umożliwiające otwieranie skrzydeł zewnętrznych do wnętrza pomieszczenia,

–

okno i drzwi balkonowe półskrzynkowe - okno i drzwi balkonowe mające dwie warstwy
skrzydeł, w których na zewnętrznej stronie progu i nadproża są umocowane krośniaki
umożliwiające otwieranie skrzydeł zewnętrznych do wnętrza pomieszczenia,

–

okno i drzwi balkonowe ościeżnicowe (polskie) - okno i drzwi balkonowe mające dwie
warstwy skrzydeł, w których skrzydła zewnętrzne otwierają się na zewnątrz,
a wewnętrzne do wnętrza pomieszczenia. [6, s. 201]

Rys. 23. Okna podwójne; a) zespolone, b) skrzynkowe, c) półskrzynkowe, d) ościeżnicowe (polskie) [6. s. 201]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Charakterystyka okien w zależności od liczby skrzydeł i sposobu ich otwierania:
–

okno i drzwi balkonowe jednodzielne - okno i drzwi balkonowe, które w widoku między
stojakami mają jedno skrzydło.

–

okno i drzwi balkonowe dwudzielne - okno i drzwi balkonowe, które w widoku między
stojakami mają dwa skrzydła umieszczone obok siebie.

–

okno trój- i wielodzielne - okno, które w widoku między stojakami ma trzy lub więcej
skrzydeł umieszczonych obok siebie .

–

okno jednorzędowe - okno, które w widoku między progiem i nadprożem ma jedno
skrzydło lub jeden rząd skrzydeł.

–

okno dwu-, trój- i wielorzędowe (wielopoziomowe) - okno, które w widoku między
progiem i nadprożem ma dwa, trzy lub więcej rzędów skrzydeł umieszczonych nad sobą.

–

okno nieotwierane (stałe) - okno, w którym szyby są osadzone bezpośrednio
w ościeżnicy lub krośnie.

–

okno otwierane - stałe - okno zawierające jedno lub wiele skrzydeł otwieranych oraz nie
otwierane szklone części.

–

okno i drzwi balkonowe rozwierane - okno i drzwi balkonowe, w których skrzydła są
otwierane przez ich obrót względem osi pionowej przechodzącej przez boczne krawędzie
skrzydeł.

–

okna (naświetle) uchylne - okno (naświetle), w którym skrzydła są otwierane przez obrót
względem osi poziomej przechodzącej przez dolną krawędź skrzydła.

–

okno uchylne - okno, w którym skrzydła są otwierane przez obrót względem osi
poziomej przechodzącej przez górną krawędź skrzydła.

–

okno obrotowe - okno, w którym skrzydła są otwierane przez obrót względem osi
pionowej nie przechodzącej przez krawędzie skrzydła.

–

okno przechylne - okno, w którym skrzydła są otwierane względem osi poziomej nie
przechodzącej przez krawędzie skrzydła.

–

okno przesuwne - okno, w którym skrzydła są otwierane przez przesunięcie w kierunku
poziomym lub pionowym w płaszczyźnie równoległej do płaszczyzny ściany.

–

okno uchylno-rozwierane - okno, w którym skrzydła są otwierane przez uchylanie lub
rozwieranie. [6, s. 203]

Rys. 24. Okna w widoku: a) okno skrzynkowe, b) okna jednoramowe [16]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys 33. Przykłady okien dachowych: a) widok, b) przekrój ramy okna [13]

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.   Jak można podzielić okna w zależności od konstrukcji?
2.   Jakie jest podział okien w zależności od liczby skrzydeł i sposobu otwierania?
3.   Jaką funkcję pełni ościeżnica?
4.   Jakie elementy i podzespoły tworzą skrzydło okienne?
5.   Jakie rodzaje połączeń są stosowane w skrzydłach i ościeżnicach okiennych?
6.   Czym różni się okno zespolone od okna skrzynkowego?
7.   Jaki są zalety okien jednoramowych?
8.   Jakie są zalety i wady okien zespolonych?
9.   Jakie zastosowanie mają poszczególne okna w wyposażeniu budynków?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Określ jakie rodzaje okien znajdują się w budynku szkoły.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą dotyczącą klasyfikacji okien,
2)  odszukać rysunki wyrobów stolarki budowlanej w katalogach,
3)  dokonać  porównania  konstrukcji  okien  w  budynku  szkoły  z  konstrukcją  okien

w katalogach,

4) zanotować wnioski,
5) dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonaj rysunek przekroju okna jednoramowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat okien jednoramowych,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  określić właściwe miejsce przeprowadzenia przekroju,
4)  wykonać wstępny szkic okna,
5)  wykonać rysunek,
6)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przyrządy kreślarskie,
–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  modele wyrobów stolarki budowlanej,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Zaprojektuj okno do mieszkania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat konstrukcji i projektowania okien,
2)  ustalić wymiary okna w stosunku do otworu,
3)  dokonać wyboru rodzaju konstrukcji,
4)  przygotować przybory kreślarskie,
5)  wykonać wstępny szkic okna,
6)  wykonać właściwy rysunek,
7)  przedstawić uzasadnienie wyboru w formie opisowej,
8)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  plany budowlane,
–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  przyrządy kreślarskie,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Narysuj sposoby połączenie ramiaków okiennych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat połączeń ramiaków okiennych,
2)  dokonać analizy stosowanych połączeń,
3)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
4)  wykonać rysunek,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
6)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przyrządy kreślarskie,
–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  modele wyrobów stolarki budowlanej,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 5

W podziałce 1:1 narysuj przekrój poprzeczny ramiaków i ościeżnicy okna szkolnego,

zachowując przy tym istniejące proporcje.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  dokonać analizy okien szkolnych,
2)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
3)  wykonać rysunek,
4)  zwymiarować rysunek,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
6)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przyrządy kreślarskie,
–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  projekty okien,
–  literatura z rozdziału 6.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) scharakteryzować podział okien w zależności od konstrukcji?

¨ ¨

2) scharakteryzować podział okien ze względu na liczbę i sposób

otwierania skrzydeł?

¨ ¨

3) wyjaśnić jaka funkcję pełni ościeżnica?

¨ ¨

4) scharakteryzować jakie elementy podzespoły tworzą skrzydło okienne?

¨ ¨

5) scharakteryzować rodzaj połączeń stosowanych w skrzydłach

i ościeżnicach okiennych?

¨ ¨

6) wyjaśnić różnice pomiędzy oknem zespolonym a skrzynkowym?

¨ ¨

7) scharakteryzować zalety okien jednoramowych?

¨ ¨

8) określić zalety i wady okien zespolonych?

¨ ¨

9) określić zastosowanie poszczególnych okien w wyposażeniu budynków?

¨ ¨

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Materiały konstrukcyjne i okucia budowlane

4.4.1. Materiał nauczania

Materiały konstrukcyjne i okucia budowlane

Materiały konstrukcyjne stosowane do produkcji okien i drzwi:
1. Drewno

−

sosna,

−

meranti,

−

dąb.

2.  Polichlorek winylu (PCV)
3.  Aluminium
4.  Profile stalowe

Materiały drzewne używane do produkcji stolarki budowlanej, a szczególnie okien

i  drzwi,  to  przed  wszystkim  drewno  sosnowe,  o  stosunkowo  dużej  zawartości  żywicy,  która
zwiększa  trwałość  drewna,  oraz  sklejka  i  płyta  pilśniowa  twarda  na  elementy  płytowe  do
drzwi.  Jakość  surowca  zależy  w  pewnej  mierze  od  sposobu  wykończenia  powierzchni.
Drewno gatunków liściastych, najczęściej dąb, oraz drewno sosnowe najwyższej jakości służą
do wyrobu stolarki o powierzchniach wykończanych lakierami przezroczystymi.

Obecnie okna wykonywane są z drewna klejonego warstwowo na grubość i łączonego na
długość klejem o zwiększonej wytrzymałości termicznej, mechanicznej i pełnej
wodoodporności.

Rys. 34. Materiał drzewny - kantówka klejona warstwowo [16]

Zalety drewna

Szacuje się, że drewno, jako surowiec doskonały, znalazło dziś w świecie ponad 30 tys.

zastosowań. Niewykluczone, przecież, gdy rozejrzymy się wokół, zawsze znajdziemy je
w swoim otoczeniu.

Wytrzymałość, lekkość, elastyczność i trwałość to podstawowe cechy tego doskonałego

surowca.  Niesłabnąca  popularność  drewnianych  okien  i  drzwi  jest  z  kolei  dowodem  na
docenianie  nie  tylko  jego  walorów  użytkowych,  ale  i  naturalnego  piękna.  Dzięki
nowoczesnym  technologiom  drewno  stało  się  odporne  na  warunki  środowiska  nie  tracąc
żadnego  ze  swoich  walorów.  Okna  drewniane  łączą  w  sobie  naturalne  właściwości  drewna
i doskonałą konstrukcję:
–

są wytrzymałe na stałe obciążenia mechaniczne,

–

są łatwe w czyszczeniu, utrzymaniu i konserwacji,

–

ramy okien drewnianych charakteryzują się wysoką stabilnością, są odporne na zmiany
formy pod wpływem temperatury,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

konstrukcje okien drewnianych spełniają wszelkie wymogi dotyczące izolacji termicznej
oraz akustycznej, zapewniając prawidłową wentylację pomieszczeń idealnie chronią
przed wpływem czynników atmosferycznych,

–

dzięki wysokim parametrom izolacji termicznej nie tylko zespołów szybowych, ale i ram,

–

okna drewniane nadają się idealnie do nowoczesnych domów energooszczędnych,

–

ramy drewniane ze specjalnym oszkleniem, z odpowiednimi okuciami, spełniają
najwyższe

wymagania

dotyczące

ochrony

przeciwsłonecznej,

antywłamaniowej

i przeciwpożarowej (w czasie pożaru drewno nie wydziela trujących substancji),

–

przy odpowiedniej i nieskomplikowanej pielęgnacji, okna drewniane są trwałym
elementem budowlanym, w razie uszkodzeń mechanicznych istnieje możliwość naprawy
okien drewnianych,

–

przy uwzględnieniu całkowitego okresu użytkowania, okna drewniane są najbardziej
ekonomicznym rozwiązaniem,

–

produkcja okien drewnianych nie jest uciążliwa dla środowiska naturalnego a drewno
jako naturalny surowiec jest przyjazny dla otoczenia.

Okucia

Ważnym elementem okna są okucia. Dzisiejsze okucia oferują wiele udogodnień - można

regulować  otwarcie  okna  już  w  klamce, można  też  zamknąć i  otworzyć  drzwi  balkonowe  od
zewnątrz. Nie produkuje się już praktycznie okien bez mikrowentylacji, szeroka jest też gama
zabezpieczeń  antywłamaniowych.  Ciekawym  rozwiązaniem  jest  też  klamka,  która  klikaniem
informuje rodziców, że ich pociecha próbuje właśnie otworzyć okna
Wyposażenie  jest  współcześnie  bardzo  bogate,  łącznie  z  napędami  otwierania  czy  ze
sterowaniem fotokomórką

Rys. 35. Mechanizm zamykający skrzydła rozwieralnego [7, s. 145]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W ostatnich latach wprowadza się budowlane okucia uchylno-rozwieralne, które

pozwalają to samo skrzydło okienne rozwierać pod kątem 90º lub uchylać pod kątem 15º, tzn.
otwierać w zwykły sposób lub uchylać górną krawędź skrzydła; pozwala to na
wyeliminowanie wywietrzników.

Rys. 38. Okucia uchylno-rozwieralne [13]

Zamki stosowane w stolarce budowlanej dzieli się według sposobu zamocowania na

wpuszczane  i  wierzchnie  (nakładane),  a  pod  względem  konstrukcji  -  na  bezzastawkowe,
zastawkowe i bębenkowe.
Produkuje  się  je  również  jako  lewe,  prawe  lub  uniwersalne.  Do  podstawowych  odmian  tych
zamków,  ze  względu  na  sposób  zamykania,  należą  zamki:  zapadkowe-zasuwkowe,  rolkowo-
zasuwkowe oraz zapadkowe i zasuwkowe.
Do  zamykania  drzwi  stosuje  się  popularne  wpuszczane  zamki  zapadkowo-zasuwkowe
zamykanie drzwi następuje albo kluczem, poruszającym jedno- lub dwusuwową zasuwkę albo
bez klucza - klamką

a)

Rys.  39.  Zamki  stosowane  w  stolarce  budowlanej:  a)  zamek  wpuszczany  zapadkowo-zasuwkowy,
b) zamek  wpuszczany  rolkowo-zasuwkowy,  c)tarcza  drzwiowa  podłużna,  d)tarcze  drzwiowe  okrągłe,
e) klamka  i  gałka,  f)  zamek  wierzchni  zapadkowy  bębenkowy,  g)  zamek  wierzchni  zasuwkowy
zastawkowy  skrzynkowy,  h)  zamek  wierzchni  zapadkowo-zasuwkowy  (wiejski),  i)  zamek  wpuszczany
zapadkowo-zasuwkowy bębenkowy z gałkami [1. s. 173]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zawiasy w stolarce budowlanej służą do łączenia ruchomych części skrzydeł drzwiowych

i  okiennych  z  nieruchomymi  ościeżnicami.  Tradycyjne  okucia  tego  rodzaju  to:  zawiasy
czopowe  skośne,  które  przy  otwieraniu  powodują  lekkie  uniesienie  drzwi,  zawiasy  czopowe
przykręcane,  które  stosuje  się  w  drzwiach  płycinowych  tępych  (tzn.  bez  wyciętego  na
obwodzie  wrębu  tworzącego  przylgę),  zawiasy  czopowe  wbijane,  które  umieszcza  się
w  płycinowych  drzwiach  przylgowych.  Podobne  zawiasy,  lecz  o  mniejszych  wymiarach
stosuje się do okuwania okien.
Obecnie  przemysł  stolarki  budowlanej  wytwarza  masowo  drzwi  i  okna,  w  których  zawiasy
wbijane  zastępuje  się  zawiasami  wkręcanymi  lub  wciskano-wkręcanymi.  W  wyrobach  tego
przemysłu  znajdują  zastosowanie  m.in.  również  specjalne  zawiasy  do  łączenia  skrzydeł  okien
zespolonych oraz do drzwi wahadłowych. [1, s. 179]

Rys. 40. Zawiasy stosowane w stolarce budowlanej: a)czopowy skośny, b) czopowy
przykręcany, c) czopowy wbijany, d) krzyżowy, e) pasowy, f) czopowy dwuskrzydełkowy
wkręcany,

czopowy

dwuskrzydełkowy

wkręcano-wciskany,

czopowy

dwuskrzydełkowy przykręcany, i) wierzchni wahadłowy przykręcany [1. s. 178]

W stolarce budowlanej okucia zabezpieczające służą głównie do przytrzymywania

skrzydeł okiennych, jako zabezpieczenia przeciwwiatrowe. Należą do nich haki wiatrowe,
rozwórki przeznaczone do skrzydeł uchylnych w dolnej osi poziomej, grzebienie wiatrowe
oraz różne odmiany przytrzymywaczy. [1, s. 181]

Rys. 41. Okucia zabezpieczające stosowane w stolarce budowlanej: a), b) haki wiatrowe –
płaski i okrągły, c) rozwórka płaska, d) grzebień wiatrowy, e) przytrzymywacz zaczepowy
spinający, f) przytrzymywacz prętowy cierny [1. s. 182]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aktualne wzornictwo okien i drzwi

Rys.42. Wzory produkowanych obecnie okien z drewna [16]

Rys.43. Wzory drzwi [16]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.   Jakie materiały są stosowane do produkcji stolarki budowlanej?
2.   Jakimi zaletami charakteryzują się okna wykonane z drewna?
3.   Jakie są rodzaje okuć okiennych?
4.   Jakie są rodzaje zamków stosowanych do drzwi?
5.   Jakie znaczenie mają okucia uchylno-rozwieralne?
6.   Jakie zawiasy stosuje się obecnie do montażu skrzydeł drzwiowych?
7.   Jaką rolę pełnią okucia zabezpieczające?
8.   Jakie jest aktualne wzornictwo okien i drzwi?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj doboru materiału do wykonania drzwi zewnętrznych budynku mieszkalnego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat drzwi zewnętrznych,
2)  zapoznać się z rodzajami materiałów stosowanych do produkcji drzwi,
3)  określić wymagania stawiane drzwiom zewnętrznym w budynkach,
4)  dokonać analizy zastosowania różnych materiałów,
5)  zanotować wnioski,
6)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  katalogi okien i drzwi,
–  normy dotyczące stolarki budowlanej,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Dokonaj doboru okuć do drzwi płytowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat okuć do drzwi,
2)  zapoznać się z rodzajami zawiasów stosownymi do mocowania drzwi,
3)  dokonać doboru okuć,
4)  przedstawić uzasadnienie wyboru w formie opisowej,
5)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  normy dotyczące stolarki budowlanej,
–  katalogi okien i drzwi,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Rozpoznaj poszczególne okucia i wskaż ich zastosowaniowe w stolarce budowlanej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat okuć,
2)  dokonać przeglądu okuć,
3)  dobrać odpowiednie nazwy do poszczególnych okuć,
4)  określić wymagania stawiane poszczególnym okuciom,
5)  dokonać analizy zastosowania okuć,
6)  zanotować wnioski,
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  katalogi okuć,
–  okucia budowlane,
–  normy dotyczące stolarki budowlanej,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) określić jakie materiały obecnie są stosowane do produkcji stolarki?

¨ ¨

2) scharakteryzować zalety okien wykonywanych z drewna?

¨ ¨

3) określić rodzaje okuć okiennych?

¨ ¨

4) scharakteryzować rodzaje zamków stosowanych do drzwi?

¨ ¨

5) określić znaczenie okuć uchylno-rozwieralnych?

¨ ¨

6) wyjaśnić jaki rodzaj zawiasów stosuje się obecnie do skrzydeł drzwiowych?

¨ ¨

7) wskazać jaką rolę pełnia okucia zabezpieczające?

¨ ¨

8) scharakteryzować aktualne wzornictwo okien i drzwi?

¨ ¨

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Funkcjonalność okien i drzwi, okna z tworzyw sztucznych

4.5.1. Materiał nauczania

Funkcjonalność drzwi i okien

Okna i drzwi są istotnymi elementami użytkowymi budynku, wpływają też poważnie na

koszt  budowy  oraz  konserwacji  i  eksploatacji  budynku.  Drzwi  rozdzielają  poszczególne
pomieszczenia  w  budynku,  umożliwiając  jednocześnie  komunikację  pomiędzy  nimi  i  dostęp
do  budynku.  Okna  umożliwiają  dostęp  do  światła  dziennego  i  wietrzenia  pomieszczeń.
W  ostatnim  okresie  popularne  są  duże  przeszklenia  ścian  oraz  okna  o  bardzo  dużej
powierzchni  skrzydeł.  Poza  tym  okna  i  drzwi  spełniają  dalsze  zadania,  stanowiąc  przegrody
zapewniające:
–

szczelność w stosunku do przepływu powietrza,

–

izolację akustyczną,

–

izolację cieplną,

–

ochronę przed włamaniem.

W przypadku okien dochodzą jeszcze takie zadania jak:

–

zapewnienie szczelności przed przenikaniem wód opadowych,

–

ochrona przed zbytnim nasłonecznieniem wnętrza,

–

zapewnienie wentylacji pomieszczeń.

Poza cechami konstrukcyjnymi, o użytkowej wartości okien i drzwi decyduje także ich

trwałość.  Trwałość  konstrukcji  zależy  od  prawidłowości  jej  wykonania,  wymagane  jest  też
trwałe  zachowanie  cech  funkcjonalnych  –  przy  dopuszczalnym  nieznacznym  spadku  ich
wartości  – do  czasu,  kiedy  cała  konstrukcja  musi ulec  wymianie.  Do  pojęcia  trwałości  należy
także  zaliczyć  niski  koszt  konserwacji  i  napraw  gwarantujących  sprawność  funkcjonowania.
Obecnie  w  świecie  szacuje  się  okres  trwałości  okien  drewnianych  na  40  do  50 lat.  W  Polsce
wynosi  on  średnio  ok.  30  lat.  Dla  drzwi  okres ten jest  dłuższy. Aby  okna i  drzwi były trwałe
i  funkcjonalne,  należy  je  racjonalnie  zaprojektować,  prawidłowo  wykonać,  stosownie  do
stanu  wykończenia  fabrycznego  zabezpieczyć  na  czas  transportu  i  składowania  oraz
odpowiednio wbudować.

Właściwe

wbudowanie

powinno

obejmować,

poza

czynnościami

osadzania

i  uszczelniania  w  murze,  również  zabiegi  zabezpieczające  na  okres  dalszych  robót
wykończeniowych  (tynkarskich,  malarskich  itp.),  aby  dobrze  wykonane,  sprawnie
funkcjonujące  i  prawidłowo  osadzone  okno  nie  uległo  trwałym  uszkodzeniom  jeszcze  przed
oddaniem budynku do eksploatacji.

Na funkcjonalność okien mają wpływ:

–

powierzchnia tafli szyby, grubość szyby,

–

wymiary przekroju poszczególnych elementów, sztywność skrzydła,

–

rodzaj zastosowanych okuć,

–

sposób otwierania,

–

sposób oszklenia okna, możliwość łatwego mycia szyb,

–

szerokość pustki powietrznej pomiędzy szybami i jej szczelność,

–

szczelność całej konstrukcji okna.

Na funkcjonalność drzwi mają wpływ:

–

wymiary przekroju poszczególnych elementów – głównie grubości skrzydła drzwi,

–

rodzaj zastosowanych materiałów konstrukcyjnych,

–

rodzaj wypełnienia,

–

dokładność osadzenia drzwi w ościeżnicy (szczelność całej konstrukcji). [6, s. 220]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Stolarka okienna o podwyższonej szczelności

We wszystkich nowoczesnych oknach drewnianych stosowane są szyby zespolone

niskoemisyjne.  Tworzą  one  kilkakrotnie  lepszą  barierę  cieplną  od  zwykłych  szyb
zespolonych.  Są  to  szyby,  w  których  jedna  formatka  szkła  pokryta  jest  cienkimi,
niewidocznymi  dla  oka  warstwami  metali  i  ich  tlenków  (powłoka  niskoemisyjna).  Dzięki
takiej  konstrukcji  promieniowanie  widzialne  i  słoneczne  przenika  przez  powłokę
niskoemisyjną,  natomiast  promieniowanie  podczerwone  jest  odbijane.  Powoduje  to
zatrzymanie  promieniowania  cieplnego  we  wnętrzu  pomieszczenia,  a  w  okresie  letnim
stanowi  barierę  dla  ciepła  z  zewnątrz.  Dodatkowo  ciepło  z  pomieszczenia  odbijane  od  szyby
niskoemisyjnej podnosi jej temperaturę, co eliminuje zimny ciąg od okna.
O  współczynniku  przenikania  ciepła  okna  decyduje  nie  tylko  szyba,  lecz  również
współczynnik przenikania ciepła ramy okiennej.
Rama  drewniana  zapewnia  najlepszą  z  możliwych  izolację  cieplną  U<1,42.  Rama  drewniana
eliminuje  występowanie  mostków  termicznych.  Rama  drewniana  charakteryzuje  się
minimalną rozszerzalnością termiczną.

Tabela 2. Zależność współczynnika przenikania ciepła od rodzaju szyby [16]

Rodzaje szkła

Współczynnik
przenikania
ciepła K[W/m 2 K]

Izolacyjność
akustyczna
[dB]

Grubość
zestawu
[mm]

4/16/4

U=1,1

6/16/4

U=1,1

8/16/4

U=1,1

4.4.2/16/4

U=1,1

4.4.4/16/4

U=1,1

4.4.1SJ/16/6

U=1,1

4/10/HM/10/4

U=0,7

6/10/HM/10/4

U=0,5

Powszechny jest pogląd, że aby w pomieszczeniu było ciepło okna muszą być szczelne.

Proszę pamiętać, że wymiana powietrza jest potrzebna nie tylko do oddychania, ale również:
–

usuwa z pomieszczeń nadmiar wilgoci,

–

dostarcza tlen do spalania w kuchenkach gazowych, piecykach, kominkach itp.

Nie  odprowadzona  z  pomieszczeń  wilgoć  skrapla  się  w  najchłodniejszych  miejscach
i  wnikając  w  strukturę  budynku,  stwarza  komfortowe  warunki  do  rozwoju  grzybów  i  pleśni.
Polska  norma  PN-91/B-02020  wymaga,  aby  infiltracja  powietrza  okien  i  drzwi  balkonowych
w budynkach mieszkalnych nowo wznoszonych wynosiła od 0,5 do 1,0 m

Stosuje  się  mikrowentylację  poprzez  odpowiednio  ukształtowane  uszczelki.  Zapewniają  one
całkowitą  szczelność  na  wodę  opadową,  a  jednocześnie  umożliwiają  przepływ  powietrza
w  ściśle  określonym  zakresie.  Rozwiązanie  zostało  przebadane  przez  Instytut  Techniki
Budowlanej. Ogromną zaletą tego systemu wentylacji jest sposób przepływu powietrza, który
następuje  równomiernie na całym obwodzie okna. Dzięki temu powietrze szybko się ogrzewa
i rozprasza. Jest to sposób wentylacji zapewniający niezbędną ilość powietrza

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Okna z tworzyw sztucznych
Zalety okien z tworzyw sztucznych
1. Oszczędność energii.

Wielokomorowa  budowa  profili  wykorzystująca  izolacyjne  właściwości  powietrza
zapewnia  doskonałe  parametry  termoizolacyjne,  powodując  obniżenie  wartości
współczynnika przenikania ciepła U ramy okiennej.
Wysoka energooszczędność okien pozwala zmniejszyć koszty ogrzewania nawet do 65%,
chroniąc przy tym środowisko.

2. Nowoczesne wzornictwo.

Zaokrąglone krawędzie, łuki i delikatne skosy na powierzchniach widocznych profili
nadają oknom nowoczesny i profesjonalny wygląd.

3. Jakość powierzchni zewnętrznych.

Gładkie powierzchnie zewnętrzne profili ułatwiają czyszczenie, skracając czas
poświęcony na pielęgnację okien.

4. Łatwe czyszczenie.

Gładka podstawa wrębu ościeżnicy ułatwia czyszczenie okien.

5. Szczelność.

Podwójną ochronę zapewniają dwie obwiedniowe uszczelki odbojowe. Szerokie
powierzchnie przylegania uszczelek do profili skrzydła i ościeżnicy zapewniają dobrą
szczelność, chroniąc przed przeciągami, kurzem, wodą i utratą ciepła.

6. Stabilność.

Ocynkowane zbrojenia stalowe zapewniają wysoką stabilność okien z PVC.

7. Ochrona przed włamaniami.

Części  nośne  okuć  mocowane  są  przez  co  najmniej  dwie  ścianki  z  PVC
lub  dodatkowo  przez  zbrojenie  stalowe.  Konstrukcja  profili  okiennych  umożliwia
zastosowanie  specjalnych  wzmocnionych  elementów  okuć  oraz  innych  rozwiązań
zapobiegających włamaniom.

8. Ochrona przed hałasem.

Zastosowanie odpowiednich szyb zespolonych pozwala na uzyskanie optymalnych
wartości klasy akustycznej (np. Rw= 40 dB).

9. Podstawową zaletą profili z PCV jest ich odporność na korozję, działanie substancji

chemicznych,  olejów  i  czynników  atmosferycznych  oraz  łatwość  w  obróbce
mechanicznej  i  łączeniu.  Profile  z  PCV  właściwie  modyfikowanego,  są  materiałem
odpornym na ogień i samogasnącym.

10. Przez ostanie 30 lat profile PCV przeszły ogromną ewolucję - nie ma dziś mowy o ich

żółknięciu, szarzeniu czy wypaczaniu.

Trwałość okien z PCV

Przyczyną dużego powodzenia okien z tworzywa sztucznego są nie tylko ich znakomite

parametry  izolacji  akustycznej  i  termicznej,  lecz  także  ich  niezwykle  długi,  wynoszący  30  lat
okres użytkowania oraz bezproblemowa pielęgnacja.
Wiele  testów  okien  starszych  niż  30  lat,  które  zostały  wyprodukowane  z  tworzywa
sztucznego,  potwierdza  zachowanie  przez  nie  znakomitych  parametrów  szczelności  spoin,
szczelności  w  ulewnym  deszczu  i  odporności  na  wpływ  czynników  atmosferycznych.
W  efekcie  zastosowania  przy  produkcji  PVC  specjalnych  receptur,  w  oknach  użytkowanych
nawet  w  ekstremalnych  warunkach  klimatycznych  nie  można  zauważyć  zmian  barwy  profili.
Także  funkcje  manipulacyjne  (zamykanie  i  otwieranie)  nie  uległy  zmianie  po  wieloletnim
użytkowaniu.  Do  tego  dodajmy  fakt,  że  okna  z  tworzywa  sztucznego  nie  wymagają  ani
pierwszego,  ani  renowacyjnego  malowania,  a  tym  samym  nie  powstają  koszty  związane
z zakupem farb oraz samą usługą malowania.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Także  podczas  codziennej  pielęgnacji,  okna  z  tworzywa  sztucznego  okazały się  bardzo  łatwe
w  utrzymaniu  w  czystości.  Homogeniczne,  gładkie  powierzchnie  ich  ram  mogą  być
czyszczone zwykłymi, łagodnymi środkami czyszczącymi.
Dzięki  nowym  rozwiązaniom  w  przemysłowym  tłoczeniu  profili,  koszt  okien  znacznie  się
obniża.

Rys. 44. Kształty profili okien z PCV [13]

Baza surowcowa drewna jest ograniczona, a z uwagi na duże zapotrzebowanie z roku na rok
jest  coraz  bardziej  uszczuplana.  Dużą  zaletą  stosowania  PCV  jest  możliwość  recyklingu
zużytych  profili  i  ram  okiennych,  a  uzyskany  w  wyniku  surowiec  może  być  ponownie
wykorzystywany do produkcji profili okiennych

a)

Rys. 45. Okna z tworzywa sztucznego: a) przekrój okna trzykomorowego, b) okno jednoramowe [13]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat funkcjonalności okien,
2)  określić czynniki wpływające na funkcjonalność,
3)  dokonać analizy funkcjonalności na przykładzie okna,
4)  zanotować wnioski,
5)  zaprezentować wykonane ćwiczenie,
6)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  modele okien,
–  przybory do pisania,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Scharakteryzuj czynniki wpływające na szczelność okien.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z literaturą na temat szczelności okien,
2)  określić czynniki wpływające na szczelność okien,
3)  dokonać  analizy  porównawczej  szczelności  okien  przy  zastosowaniu  różnych  rozwiązań

konstrukcyjnych,

4) zaprezentować wykonane ćwiczenie,
5) dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przybory do pisania,
–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  modele wyrobów stolarki budowlanej,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Zaprojektuj okno o podwyższonej szczelności z wykorzystaniem komputera.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  przypomnieć wiadomości dotyczące wykonywania rysunków stolarki budowlanej,
3)  uruchomić komputer,
4)  uruchomić program komputerowy do wspomagania projektowania,
5)  narysować rysunek okna wykorzystując program komputerowy,
6)  zapisać rysunek na dyskietce,
7)  wydrukować wykonany rysunek modelowy,
8)  zaprezentować efekty swojej pracy,
9)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  zestaw komputerowy z drukarką wyposażony w program wspomagający projektowanie,
–  katalogi wyrobów stolarki budowlanej,
–  literatura z rozdziału 6.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) scharakteryzować czynniki wpływające na trwałość konstrukcji

okien i drzwi?

¨ ¨

2) scharakteryzować czynniki mające wpływ na funkcjonalność okien?

¨ ¨

3) scharakteryzować czynniki mające wpływ na funkcjonalność drzwi?

¨ ¨

4) wyjaśnić co to są szyby niskoemisyjne?

¨ ¨

5) określić zalety szyb niskoemisyjnych?

¨ ¨

6) określić ile powinna wynosić infiltracja powietrza w budynkach

mieszkalnych?

¨ ¨

7) określić co zapewnia mikrowentylację w oknach?

¨ ¨

8) scharakteryzować jakie czynniki wpływają na trwałość okien z PCV?

¨ ¨

9) określić rodzaje profili i zalety okien z tworzyw sztucznych?

¨ ¨

10) wykorzystać program komputerowy do narysowania rysunku

okna?

¨ ¨

11) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia?

¨ ¨

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Szafy lub szafki wsuwane we wnęki mają podobną konstrukcję do mebli skrzyniowych

wolno stojących. Jednak w celu połączenia mebla z elementami budowlanymi, a więc
z podłogą, ścianami i sufitem, stosuje się listwy maskujące zwane opaskami.

Rys. 48. Szafa wsuwana we wnękę: 1 – opaska [2. s. 322]

Na rysunkach 47, 48, 49 pokazano meble do wbudowania konstrukcji ramowo-

-płycinowej  z  płycinami  całkowicie  zakrywającymi  ramy.  Tego  rodzaju  konstrukcja  jest
bardziej  pracochłonna,  dlatego  nie  jest  powszechnie  stosowana.  Coraz  częściej  są  stosowane
elementy  mebli  do  wbudowania  wykonywane  z  płyt  wiórowych.  Konstrukcję  zespołu
zamykającego,  tj.  drzwi,  trzeba  dostosować  do  sposobu  wykończenia  wnętrza.  Jeśli  ściany
wewnętrzne  są  wykończone  boazerią deskową, to najczęściej i skrzydła drzwiowe są również
deskowe. Należy je mocować w taki sposób, by krosno było niewidoczne lub mało widoczne.
W  wypadku  ścian  malowanych  lub  tapetowanych  zespół  zamykający  wnękę  może  mieć
dowolną  konstrukcję.  Należy  jednak  zawsze  pamiętać  o  tym,  że  zabudowa  wnęki  powinna
podnosić  estetykę  wnętrza  i  stanowić  motyw  dekoracyjny.  Luzy  zachowane  między
elementami  budowlanymi  a  meblem  do  wbudowania  ułatwiają  montaż.  Ewentualne
odchylenia  elementów  budowlanych  od  pionu  (ściany)  czy  poziomu  (sufit,  podłoga)  zostaną
zakryte  listwami  maskującymi,  przytwierdzanymi  do  krosna  przy  pomocy  wkrętów  do
drewna.  Najczęściej  ściana  boczna  szafy  jest  podobnej  konstrukcji  do  boazerii,  czyli
okładziny  ściennej  i  jest  z  nią  powiązana  tworząc  przedłużenie  ściany  budowlanej.  W  takich
wypadkach montaż ściany bocznej szafy wykonuje się podobnie jak montaż boazerii.

Rys. 49. Przykłady mebli do wbudowania: a) przekrój pionowy szafki
podokiennej, b) przekrój poziomy szafy ubraniowej wbudowanej [6. s. 228]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ścianki działowe z widocznymi ramami nośnymi mają konstrukcje ramowo-płycinowe
(rysunek 51).

Rys. 51. Ścianka działowa konstrukcji ramowo-płycinowej [2. s. 327]

Ramiaki tworzące rodzaj kratownicy mogą mieć profile ozdobne, a ich układ zawsze

powinien podnosić estetykę wnętrza. Najczęściej ramiaki są wykonywane z drewna
najlepszych gatunków liściastych i iglastych. Płyciny należy sporządzać z podobnych
gatunków drewna.

Rys. 52. Ścianka działowa I – szkielet drewniany, II – poszycie; 1 – ramiak przypodłogowy, 2 – ramiak

środkowy, 3 – ramiak górny, 4 – ramiaki pionowe [3. s. 97]

Niskie ścianki działowe wykonuje się z desek łączonych ze sobą na połączenia

równoległe  wzdłużne  zakładkowe,  wpustowo-wypustowe.  W  celu  podniesienia  estetyki
ścianki  działowej  można  wąskim  płaszczyznom  desek  nadawać  odpowiednie  profile.  Dolne
i  górne  końce  desek  są  zamocowane  między  czterema  lub  dwoma  listwami  najczęściej
o  złożonych  profilach.  Listwy  dolne  są  mocowane  do  podłogi.  W  podobny  sposób
unieruchamia  się  pozostałe  typy  ścianek  działowych.  Ścianki  działowe  oszklone  w  górnej
części  mają  podobne  konstrukcje.  Sposób  mocowania  szyb  może  być  bardzo  różnorodny
i  zależy  w  dużej  mierze  od  przeznaczenia  wnętrza  użytkowego.  Często  obudowa  szkła  jest
wykonywana z kształtowników metalowych niklowanych. [2, s. 327]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Konstrukcje specjalne są wykonane z fryzów różnej grubości i szerokości, z klocków

ciętych w poprzek włókien, z łupanych deszczułek, z szorstkiego drewna czy fryzów
o specjalnie obrabianych bokach.

Wykładanie boazerią wymaga odpowiedniego przygotowania podłoża – a więc głównie

ścian,  a  niekiedy  sufitu.  Przygotowanie  podłoża  polega  na  przymocowaniu  listew
montażowych  (tworzących  często  ruszt  montażowy)  do  ścian  lub  sufitu.  Listwy  muszą  być
odpowiednio  zamocowane  w  płaszczyźnie  pionowej  lub  poziomej.  Dlatego  przed  ich
montażem  prostą  listwą  sprawdzamy  nierówności  ściany  i w  odpowiednich  miejscach  dajemy
podkładki.

Rys. 55. Ustawianie listew montażowych: a)-d) sposoby mocowania listew
montażowych do ścian – a) za pomocą gwoździa wstrzelonego w ścianę, b) wkrętem
do wklejonego kołka drewnianego, c) wkrętem do tulejki z tworzywa sztucznego,
d) wkrętem do zagipsowanego klocka drewnianego, e) ustalanie odległości od ściany
za pomocą podwójnego klina [6. s. 229]

Listwy montażowe powinny mieć grubość 18 ÷ 25 mm, a szerokość ok. 50 mm. Rozstawienie
listew montażowych jest zależne od długości i szerokości desek (elementów okładziny) oraz
od położenia powierzchni, na której boazerię układamy – ściany lub sufitu. [6, s. 229]

Rys. 56. Rozstawienie listew montażowych przy wykładaniu boazerią ściany: a) deski okładzinowe o długości równej
wysokości ściany, b) deski o zróżnicowanej długości, c) elementy okładzinowe mające dwie długości [6. s. 230]

Boazeria deskowa. Najpopularniejszą boazerią jest boazeria deskowa, wykonana

z odpowiednio obrobionych desek z litego drewna. Wilgotność drewna tych desek, jeśli
boazeria jest przeznaczona do wnętrz mieszkalnych powinna wynosić 10 ± 2%.

Zaleca się, aby stropy i zacienione ściany były wykładane drewnem jasnym (klonem,

jaworem,  bielem  jesionu  itp.).  Powierzchnie  oświetlone  mogą  być  wykładane  drewnem
ciemniejszym,  np.  dębowym,  wiązowym,  mahoniowym,  teakowym  palisandrowym.  Bardzo
wdzięcznym  gatunkiem,  często  stosowanym,  jest  drewno  świerkowe  wyróżniające  się  jasną

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

barwą, urozmaicone licznymi sękami. Na boazerie mało przydatne jest drewno bukowe,
mające nieatrakcyjny rysunek i bardzo wrażliwe na zmiany wilgotności powietrza.

Deski przeznaczone na boazerię muszą mieć odpowiednią szerokość i grubość. Za

optymalną uznaje się szerokość desek 100 ÷ 120 mm. Najczęściej wynosi ona 50 ÷ 140 mm.
Grubość desek długich, po ostruganiu, powinna wynosić 12 ÷ 18 mm, a krótszych ok. 13 mm.

Deski okładzinowe mocuje się do listew montażowych wkrętami, niekiedy ozdobnymi,

mosiężnymi, najczęściej jednak gwoździami. Gwoździe wbija się ukośnie w wewnętrzny
grzbiet wpustu, tak aby były niewidoczne. Używa się gwoździ z walcowym, wąskim łbem,
o długości 30 ÷ 150 mm. [6, s. 231]

Kształty przekroju desek boazerii oraz sposoby ich łączenia przedstawiono na rysunku 59.

Rys. 59. Przekroje desek okładzinowych i sposoby ich łączenia: a) na obce pióro, b)na wpust wypust [6. s. 231]

Rys. 57. Sposób montowania
desek okładzinowych. 1 – gwóźdź,
2 – deska okładzinowa, 3 – listwa
montażowa [6. s. 232]

Rys.  58.  Boazeria  deskowa:  a)  prawidłowe  zamocowanie,
b)  nieprawidłowe  zamocowanie.  1-  listwy  nośne,  2  –  deski,
3  –  szczelina  równoległa  do  otworu  drzwiowego,  4  –  otwór
drzwiowy,  5  –  ściana  pokrywana  boazerią,  6  –  nierównoległa
szczelina przyległa do otworu drzwiowego [3. s. 95]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Boazeria z elementów okleinowanych. Płyty wiórowe, stolarskie, sklejka, a nawet

niekiedy  drewno  lite  pokryte  okleinami  o  pięknej  barwie  i  rysunku  drewna,  służą  jako
materiał  do  produkcji  boazerii  –  elementów  okładzinowych.  Elementy  te  mają  większe  od
desek  wymiary,  zwykle  kształt  prostokąta,  a  niekiedy  kwadratu.  Montaż  ich  jest  łatwiejszy,
ale  wykonanie  znacznie  trudniejsze.  Dobór  formatek  oklein,  okleinowanie  płyt,  cięcie płyt  na
elementy  okładzinowe,  oklejanie  wąskich  powierzchni,  wykonywanie  złączy  łączących
elementy – to operacje pracochłonnego procesu wykonania takiej boazerii. Z tego względu są
one rzadziej stosowane.

Płyty pilśniowe twarde okleinuje się jednostronnie okleiną sztuczną o niesymetrycznym

układzie słojów, a następnie nacina się lub wyciska rowki na zewnętrznej, okleinowanej
stronie. Rowki te imitują połączenia desek. [6, s. 232]

Boazeria płytowa. Boazeria taka jest wykonywana z płyt wiórowych lub paździerzowych

oklejanych  sztuczną  lub  naturalną  okleiną.  Od  boazerii  wykonanej  z  elementów  okleinowych
różni  się  głównie  wymiarami  płyt  okładzinowych.  Płyty  te  łączy  się  najczęściej  na  wpustkę
ciągłą  (często  z  płyty  pilśniowej).  Wąskie  powierzchnie  zwykle  tylko  maluje  się  lub  pokrywa
lakierami  bezbarwnymi.  Połączenia  płyt  są  często  maskowane  listwami.  Boazeria  płytowa
stanowi najtańszy rodzaj boazerii. [6, s. 232]

Boazeria ramowo-płycinowa. Wykonuje się ją podobnie jak elementy mebli (boki,

drzwi)  o  tej  samej  konstrukcji.  Można  stosować  bardzo  zróżnicowane  podziały  pól,  dające
korzystne  efekty.  Pewną  odmianę  tej  boazerii  stanowią  elementy  okleinowane,  na  które
nakleja  się  ozdobne,  profilowane  listwy  limitujące  płycizny.  Czasem  mogą  być  naklejane
płaskorzeźby  lub  rzeźba  surowa  (w  boazeriach  luksusowych).  Jest  to  boazeria  pracochłonna,
ale o dużych walorach estetycznych. [6, s. 232]

Boazerie specjalne. Wykonywanie boazerii specjalnych, w których drewno występuje

w różnych formach, barwach, kształtach i kompozycjach, jest pracochłonne, lecz boazerie
takie są bardzo piękne.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są rodzaje mebli do wbudowania?
2.  Co nazywamy opaskami w meblach do wbudowania?
3.  Jakie materiały stosuje się  do produkcji mebli wbudowanych?
4.  Jakie znasz rodzaje konstrukcji szaf wnękowych?
5.  Jakie znasz rodzaje drzwi stosowanych w meblach wbudowanych?
6.  Jaką funkcję pełnia ścianki działowe?
7.  W jaki sposób można podzielić ścianki działowe w zależności na konstrukcję?
8.  Jakie materiały są stosowane na ścianki działowe?
9.  Jaki jest cel wykonywani boazerii?
10.  Jaki znasz podział boazerii ze względu na konstrukcje?
11.  Na czym polega przygotowanie podłoża do wykonania boazerii?
12.  Scharakteryzuj sposoby mocowania boazerii.
13.  Jakie materiały stosuje się do wykonywania boazerii?

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaprojektuj boazerię do przedpokoju swojego mieszkania.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,
2)  zapoznać się z wiadomościami dotyczącymi wykonywania boazerii,
3)  dokonać pomiaru ścian, które będziesz chciał pokryć boazerią,
4)  dokonać wyboru konstrukcji i kształtu elementów boazerii,
5)  wykonać rysunek konstrukcyjny boazerii,
6)  wykonać rysunek sposobu mocowania do ściany,
7)  obliczyć ilość potrzebnej boazerii,
8)  zaprezentować efekty swojej pracy,
9)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przyrządy kreślarskie,
–  przymiar liniowy,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Wykonaj

rysunek

przekroju

desek

okładzinowych

sposoby

ich

łączenia

z wykorzystaniem komputera.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  określić sposoby łączenia desek okładzinowych,
3)  uruchomić program komputerowy do wspomagania projektowania,
4)  wykonać rysunki połączeń wykorzystując program komputerowy,
5)  zapisać rysunek na dyskietce lub wydrukować,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z drukarką wyposażony w program wspomagający projektowanie,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Zaprojektuj szafę wnękową do wbudowania, wykonaną z płyty wiórowej, przyjmując

wymiary wnęki: długość 105 cm, szerokość (głębokość) 40 cm, wysokość 230 cm.
Do wykonania ćwiczenia wykorzystaj komputer.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  ustalić wymiary szafy po uwzględnieniu luzów montażowych,
3)  uruchomić program komputerowy do wspomagania projektowania,
4)  wykonać rysunek szafy wykorzystując program komputerowy,
5)  zapisać rysunek na dyskietce lub wydrukować,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny ćwiczenia.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z drukarką wyposażony w program wspomagający projektowanie,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Zaprojektuj ściankę działową oddzielająca pomieszczenia produkcyjne od biurowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  określić wymagania jakie powinna spełniać ścianka działowa,
3)  ustalić wymiary i rodzaj materiałów do wykonania ścianki,
4)  uruchomić program komputerowy do wspomagania projektowania,
5)  wykonać rysunek ścianki wykorzystując program komputerowy,
6)  zapisać rysunek na dyskietce lub wydrukować,
7)  zaprezentować efekty swojej pracy,
8)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z drukarką wyposażony w program wspomagający projektowanie,
– literatura z rozdziału 6.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) zorganizować stanowisko do wykonania ćwiczeń?

¨ ¨

2) wyjaśnić co nazywamy opaską ?

¨ ¨

3) wskazać materiały stosowane do produkcji mebli wbudowanych?

¨ ¨

4) scharakteryzować konstrukcje szaf wnękowych?

¨ ¨

5) scharakteryzować rodzaje drzwi stosownych w szafach wnękowych?

¨ ¨

6) określić funkcje ścianek działowych?

¨ ¨

7) dokonać podziału ścianek działowych?

¨ ¨

8) wskazać materiały stosowane w ściankach działowych?

¨ ¨

9) określić cel wykonywania boazerii?

¨ ¨

10) dokonać podziału boazerii ze względu na konstrukcje?

¨ ¨

11) wyjaśnić na czym polega przygotowanie podłoża do wykonywania boazerii?

¨ ¨

12) scharakteryzować sposoby mocowania boazerii?

¨ ¨

13) określić materiały do wykonywania boazerii?

¨ ¨

14) wykorzystać zdobyte wiadomości w praktycznym działaniu?

¨ ¨

15) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia?

¨ ¨

16) wykorzystać program komputerowy do wykonania rysunku?

¨ ¨

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Podłogi i schody

4.7.1. Materiał nauczania

Podłogi

Podłoga drewniana zawsze daje wrażenie ciepła i przytulności, niestety nie nadaje się do

zastosowania we wszystkich pomieszczeniach w domu. Jakkolwiek są gatunki drewna bardzo
twarde (np. dąb, jesion, buk, klon lub egzotyczne- badi, jatoba, merbau, lapaho, jarrh), to
podłoga drewniana zawsze jest bardziej narażona na uszkodzenia i zabrudzenia niż np. płytki
ceramiczne. Zalecana jest w pomieszczeniach takich jak sypialnia czy pokój dzienny.
Rodzaje podłóg drewnianych to:
–

parkiet tradycyjny,

–

mozaika drewniana,

–

deski podłogowe,

–

bruk drewniany,

–

panele podłogowe.

Podłoga zaliczana jest do stałego elementu wykończenia wnętrz i jest inwestycją na lata,

a  więc  powinna  być  dostosowana  do  poszczególnych  funkcji  użytkowych  pomieszczeń.
Podłogi  w  pomieszczeniach  użytkowanych przez  osoby  niepełnosprawne powinny być przede
wszystkim  równe  i  dobrze  wypoziomowane,  bez  progów,  uskoków  czy  pojedynczych
schodków.  Dotyczy  to  zarówno  pomieszczeń  we  wnętrzu,  jak  i  balkonów,  tarasów
i pomieszczeń dodatkowych.
Przy  wyborze  materiału  należy  zwrócić  uwagę  na  jego  trwałość,  odporność  na  ścieranie
i  zabrudzenia.  W  strefach  intensywnego  użytkowania,  takich  jak  wiatrołapy,  przedsionki,
korytarze  -  podłoga  powinna  być  wykonana  z  materiałów  o  podwyższonym  stopniu
ścieralności.  Do  tego  celu  najlepiej  nadają  się  materiały:  kamień  naturalny,  gresy,  płytki
klinkierowe.
Rodzaje materiałów podłogowych:
–

deski podłogowe - tarcica podłogowa, to deski o szerokości 100 - 200 mm, długości 3,0 -
5,5 m i grubości 28, 32, 38, 45, 50 mm. Najczęściej spotykane są deski z iglastych
gatunków drewna,

–

deszczułki  posadzkowe  (parkiet)  -  produkowane  są  najczęściej  z  liściastych  gatunków
drewna. Deszczułki mają grubość od 16 - 22 mm, szerokość 30 - 100 mm, długość 200 -
500  mm.  Produkowane  są  o  różnych  kształtach  przekroju,  który  umożliwia  łączenie  na
styk, wpust i pióro na dwóch lub czterech krawędziach,

–

płyty  posadzki  mozaikowej  -  produkowane  są  z  liściastych  gatunków  drzew,  z  listewek
o grubości 8 - 10 mm. Listewki układa się w zestawy o boku kwadratu, płyta złożona jest
z  16  takich  zestawów  ułożonych  w "kratkę"  i  naklejonych  na  papier.  Parkiet  mozaikowy
układa  się  na  twardym  równym  podłożu,  na  klej.  Do  podłoża  przyklejana  jest
powierzchnia  płyty  bez  papieru.  Papier  odkleja  się  po  nawilżeniu  go  wodą  po  związaniu
kleju z podłożem,

–

panele podłogowe (i ścienne) - produkowane są z płyt HDF z bardzo cienką i twardą
warstwą okleiny. Układane są na twardym, równym podłożu "na sucho". Panele łączone
są na pióro i wpust,

–

kostka  brukowa  drewniana  -  produkowane  z  drewna  iglastego.  Kostka  ma  kształt
najczęściej  graniastosłupa  lub  walca  o  wysokości  od  60  -  100  mm.  Układana  była
w  halach  fabrycznych,  magazynowych  w  taki  sposób,  że  widoczny  był  przekrój
poprzeczny drewna. Obecnie raczej nie stosowana.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wzory podłóg i posadzek

Rys. 60. Wzory parkietu i mozaiki [15]

Montaż podłóg

Do wykonania podłóg używa się desek lub bali sosnowych, świerkowych lub jodłowych.

Najodpowiedniejsze  są  deski  sosnowe.  Deski  świerkowe  mają  dużo  sęków.  Deski jodłowe są
łatwo  ścieralne,  miękkie  i  raczej  nie  powinny  być  stosowane.  Materiał  używany  na  podłogi
powinien  być  starannie  dobrany.  Należy  więc  dobierać  deski  wąskie,  jednakowej  szerokości,
twardzielowe,  a  nie  bielaste.  Deski  podłogowe  powinny  być  wystarczająco  suche,  zdrowe,
o najmniejszej  liczbie  sęków.  Ze  względu  na  paczenie  się  desek  pod  wpływem  wilgoci
szerokość ich nie powinna przekraczać 12,5 –16 cm.

Deski wilgotne wysychają po ułożeniu i tworzą się między nimi szczeliny. Wielkość

szczelin  zależy  od  sposobu  ułożenia  desek.  Deski  ułożone  stroną  dordzeniową  ku  dołowi
tworzą  po  wyschnięciu  korytka,  ułożone  zaś  stroną  dordzeniową  ku  górze  tworzą
wybrzuszenia  zniekształcające  powierzchnię  podłogi,  przy  czym  wskutek  chodzenia
i  przesuwania  przedmiotów  ciężkich  środki  desek ulegają  większemu  ścieraniu.  Należy raczej
układać  deski  na  przemian  -  zapewnia  to  najrówniejszą  powierzchnię  i  powstawanie  tylko
niewielkich szczelin.

Podłogi wykonuje się jako jedno- lub dwuwarstwowe. Grubość desek w podłodze

jednowarstwowej  powinna  wynosić  38  mm.  Jednak  ze  względu  na  oszczędność  drewna
stosuje  się  deski  grubości  25  mm.  Tylko  w  razie  konieczności,  jak  np.  w  magazynach,
spichrzach,  młynach,  na  rampach  samochodowych  i  kolejowych,  wykonuje  się  podłogi
jednowarstwowe z desek grubszych, a nawet z bali.
W  podłogach  dwuwarstwowych  spodnią  warstwę,  zwaną  ślepą  podłogą,  stanowiącą  podkład
pod  podłogę  białą  lub  posadzkę  z  lepszego  materiału  (np.  deszczułek  dębowych),  wykonuje
się z desek grubości 25–32 mm. Ślepa podłoga nie musi być szczelna i dlatego deski rozkłada
się  z  zachowaniem  odstępów  1–3  cm.  Na  podłogi  ślepe  należy  używać  desek  wąskich  lub
szerokich  rozłupywanych  siekierą.  Można  również  wykorzystać  deski  (po  oczyszczeniu  ich)
z rozbiórek i rusztowań.

Podobnie jak ślepą podłogę wykonuje się jednowarstwowe podłogi z desek surowych,

stosowane w magazynach i innych pomieszczeniach gospodarczych. Deski przybija się na
styk z dociśnięciem.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podłogi  z  desek  struganych,  zwane  białymi, powinny  być  ułożone  szczelnie,  dlatego  łączy  się
je na półwpust, na obce pióro lub też na wpust i wypust. Połączenia te zapewniają szczelność
podłogi  również  po  wyschnięciu  desek.  Podłogi  układa  się  bezpośrednio  na  belkach  stropu
lub  na  legarach  z  łat  7,5  x  10  cm.  Jeżeli  podłogę  układa  się  na  posadzce  betonowej  albo
wyrównanej  płycie  stropowej,  jako  legary stosuje  się bale  50  mm  lub  deski 38  mm  kładzione
na płask.

Przed ułożeniem podłogi należy dokładnie sprawdzić poziomnicą lub wężem wodnym

górny  poziom  belek  stropowych  lub  legarów.  W  razie  stwierdzenia  niedokładności  belki
należy  przyciosać  lub  też  zwiększyć  grubość  podkładek  na  podporach.  Nie  należy
wyrównywać poziomu przez przybijanie skrawków desek.
W  celu  zapewnienia  ścisłego  przylegania  do  siebie  desek  podłogowych  układa  się  je
z  dociąganiem.  Polega  ono  na  tym,  że  po  ułożeniu  2  lub  3  desek  przybija  się  do  legarów  od
strony  nie  ułożonej  podłogi  klamry,  ustawia  prowadnicę  i  między  nią  a  ułożone  deski  wbija
kliny,  które  dociskają  do  siebie  ułożone  deski.  Dociąganie  desek  jest  najważniejszą
czynnością podczas układania desek podłogowych, gdyż od niej zależy szczelność podłogi.

Podczas układania desek na wpust z piórem własnym powinny one być ułożone wpustami

od  strony  zewnętrznej,  aby  przy  dociąganiu  nie  niszczyć  piór. Jeżeli jednak  trzeba  układać  je
przeciwnie,  a  więc  piórem  na  zewnątrz,  to  między  kliny  i  pióro  wstawia  się  deskę  ochronną
z  wpustem.  Po  dobrym  dociągnięciu  każdą  deskę  przybija  się  dwoma  gwoździami  do  legara.
Stosuje  się  przy  tym  gwoździe  długości  równej  trzykrotnej  grubości  deski.  Gwoździe  należy
wbijać z małym ukosem i nie na całą długość.

Rys. 61. Dociąganie desek: a) wpusty od strony zewnętrznej, b) pióro od strony zewnętrznej, c), d) dociągnięcie

ostatniej deski [2. s. 97]

Ostatnią deskę układa się w sposób przedstawiony na rysunku 61 c, d. Uderzając

młotkiem  po  podkładce,  wbija  się  deskę  na  miejsce.  Ścisłe  dopasowanie  ostatniej  deski
uzyskuje się przez wbicie klina między deskę i przekładkę przylegającą do ściany.
Po przybiciu  wszystkich  desek  dobija  się gwoździe  głębiej, tak  aby główki weszły w drewno.
Następnie  zestruguje  się  wystające  brzegi  desek.  W  celu  nadania  podłodze  estetycznego
wyglądu  gwoździe  powinny  być  wbite  wzdłuż  jednej  linii  prostej,  którą  kreśli  się  na  deskach
przed  przybiciem  gwoździ.  Można  też  stosować  gwoździe  ze  zbitymi  łebkami,  które  po
wbiciu  wchodzą  na  parę  milimetrów  w  głąb  deski.  Deski  można  również  przybijać
gwoździami  krytymi;  wbija  się  je  w  przylgę  lub  gniazdo  wpustu,  dobijając  stalowymi
wbijakami  o  wklęsłym  końcu.  Do  każdego  legara  deskę  przybija  się  co  najmniej  jednym
gwoździem.  Wadą  tego  sposobu  jest  słabe  przymocowanie  desek  do  legarów,  gdyż  przybite
są  one  tylko  z  jednej  strony  i  tylko  jednym  gwoździem.  Jeżeli  zdarzy  się  jednocześnie,  że
wykonawca  nie  przybije  deski  do  każdego  legara,  to  uginają  się  one  i  skrzypią  w  czasie

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

chodzenia. Nie można przy takim mocowaniu stosować desek szerszych niż 10 cm. Zaletą
takiego mocowania desek jest to, że gwoździe są niewidoczne i podłogę po pewnym zużyciu
można dla wyrównania ponownie ostrugać.

Kształt elementów tworzących podłogi i posadzki
Materiały podłogowe

Rys. 62. Materiały podłogowe: a) parkiet, b) kształt i profil deszczułki parkietowej, c) sposób układania

parkietu, d) listwy podłogowe, e) deski podłogowe, f) panele podłogowe [14]

Listwy przypodłogowe - wykończeniowe

Do drewnianej podłogi należy stosować drewniane listwy. W całości wykonane z drewna

pokrytego  naturalną  okleiną  (fornirem),  zachowują  wysoką  stabilność  kształtu.  Okleina
wykonana  z  różnych  gatunków  drewna  pasuje  do  odpowiednich  podłóg.  Listwy  nadają
ułożonej podłodze ostateczny wygląd.

Rys. 63. Listwy przypodłogowe: a) profil listew, b), c) sposób montażu [14]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schody, poręcze i balustrady

Schody zapewniają komunikację i łączą ze sobą poszczególne kondygnacje w budynku.

Mogą być usytuowane na zewnątrz lub wewnątrz budynku.

Schody mogą być jednobiegunowe, dwu- i trójbiegowe oraz kręte. Bieg jest to jedna

pochylnia zaopatrzona w stopnie.

a)

Rys. 64. Podział schodów: a) ze względu na układ i kształt biegów, b) schody zbiegowe [7. s. 49]

Elementy schodów są utrzymywane przez belki policzkowe, łączące poszczególne

poziomy budynku. Biegi schodów rozdziela spocznik – miejsce odpoczynku dla osób
wchodzących po schodach. Zabezpieczeniem osoby korzystającej ze schodów przed
upadkiem jest balustrada, która składa się z następujących części:
–

słupków poręcznych – są to pionowe elementy, często o ozdobnym kształcie, mocowane
do stopni lub opoczników i stanowiące podporę poręczy.

–

poręczy.

Rys. 65. Schody jednobiegowe z policzkami [7. s. 49]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Właściwy kąt nachylenia biegu jest warunkiem koniecznym dla schodów, po których łatwo
się wchodzi.

Rys. 69. Schody o różnym kącie nachylenia biegu spełniające regułę kroku [7. s. 48]

Na rysunku 69 przedstawiono wykres kąta nachylenia schodów wraz ze stosunkiem

wysokości  czoła  stopnia  do  szerokości  stopnia  w  rzucie,  poczynając  od  schodów
zewnętrznych  aż  po  drabiny.  Nachylenie  biegu,  tj.  stosunek  wysokości  czoła  stopnia  h  do
szerokości  użytkowej  stopnia  s  w  rzucie,  nie  jest  wartością  określaną  dowolnie.  Wynika  on
przede  wszystkim  z  poziomego  wymiaru  kroku  63  cm  i  pionowego  maksymalnego  wymiaru
podniesienia  stopnia  31,5  cm,  jak  również  od  rodzaju  schodów.  Podniesienie  stopnia  h  to
odległość  między  płaszczyznami  dwóch  kolejnych  stopni.  Natomiast  szerokość  użytkowa
stopnia  jest  to  odległość  w  poziomie  między  płaszczyznami  dwóch  sąsiednich  przednóżków
lub dwóch sąsiednich nosków (część stopnicy wysunięta przed lico podstopnicy).
Reguła  kroku  jest  następująca:  2h  +  s  =  63  cm  (2h  +s  =  od  60  do  65  cm  według  polskiego
prawa budowlanego).

Z rysunku 69 można odczytać, iż przy zmniejszającej się szerokości stopnicy (podnóżka)

rośnie  nachylenie  biegu  i  odwrotnie.  Przy  zmniejszającej  się  szerokości  stopnicy  zmniejsza
się  jednak  bezpieczeństwo  i  wygoda  wchodzenia.  Schody  o  stosunku  wysokości  do
szerokości  stopnia  17/29  spełniają  wymagania wymiarowe.  Kąt  nachylenia  biegu  wynosi  przy
tym 30 stopni.
Najpraktyczniejszy i najdogodniejszy wzór przedstawia tę zależność następująco:

W + S = 45 cm

gdzie: W – wysokość stopnia w cm, S – szerokość stopnia w cm.

Ze wzoru wynika, że jeden wymiar musimy założyć, aby obliczyć drugi. Jeżeli więc

mamy  ograniczyć  wymiar  klatki  schodowej  to  za  podstawę  przyjmujemy  szerokość
|i  obliczamy  wysokość,  jeżeli  natomiast  wymiar  klatki  schodowej  pozwala  na  pewną
dowolność,  to  przyjmujemy  jako  podstawę  wysokość  i  wyliczamy  wysokość.  To  założenie
jest korzystniejsze, gdyż wysokość stopnia decyduje, czy schody będą męczące czy nie.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Projektując schody trzeba przestrzegać następujących zasad:

–

wysokość stopni nie możne przekraczać 190 mm (w szkołach, przedszkolach, gdzie jest
przewaga dzieci do lat 10, wysokość stopni powinna wynosić do 150 mm),

–

szerokość schodów powinna się mieścić w granicach 220 ÷ 270 mm (w specjalnych
przypadkach do 300 mm),

–

przynajmniej z jednej strony schodów powinna być wykonana balustrada z poręczą na
wysokości 900 mm,

–

schody na całej wysokości muszą mieć jednakową szerokość i wysokość,

–

liczba stopni w jednym biegu nie powinna być mniejsza 3 i większa niż 18,

–

w schodach dwu- lub trójbiegowych liczba stopni w biegu nie powinna przekraczać
8 ÷ 10,

–

szerokość  spocznika  międzypiętrowego  rozdzielającego  biegi  schodów  dwu-  lub
trójbiegowych  nie  powinna  być  mniejsza  niż  szerokość  biegu  schodów,  natomiast
szerokość  spocznika  na  poziomie  piętra  powinna  być  od  niej  większa  co  najmniej  o  200
mm.

Schody prowadzące do piwnicy i na strych mogą być mniej wygodne, a ich stopnie mogą
mieć wysokość do 210 mm. [6, s. 236]

Rys. 70. Schody dwubiegowe drewniane: 1 – belka policzkowa, 2 – spocznik, 3 – słupek balustrady, 4 – śruba

ściągająca, 5 – belka nośna, 6 – stopień (inaczej podnóżek), 7 – podstopnica lub podstawka, 8 – poręcz,

9 – szczebliny (w formie tralek lub innego kształtu) [6. s. 236]

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.   Jaką funkcje pełnią podłogi?
2.   Jakie znasz rodzaje podłóg drewnianych?
3.   Jakie materiały są stosowane do produkcji podłóg?
4.   Jakie mogą  być wzory podłóg?
5.   Co nazywamy mozaiką?
6.   W jakich pomieszczeniach jest stosowany bruk drewniany?
7.   Jaka jest optymalna szerokość desek używanych na podłogi?
8.   Jakie mogą być sposoby montażu podłóg?
9.   Jakie znasz rodzaje schodów?
10.  Co to jest bieg schodów?
11.  Z jakich elementów składają się schody?
12.  Jakie schody nazwiemy „wygodnymi”?
13.  Wyjaśnij jaką funkcję pełni balustrada?
14.  Jakie są ogólne wytyczne odnośnie projektowania schodów?

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zaprojektuj kształt deszczułki parkietowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy zgodnie z wymogami bhp i ergonomii pracy,
2)  zapoznać się z wiadomościami dotyczącymi wykonywania podłóg,
3)  dokonać wyboru zastosowanego połączenia i kształtu deszczułki,
4)  wykonać rysunek szczegółu połączenia,
5)  zwymiarować połączenie,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny poprawności wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przyrządy kreślarskie,
–  przymiar liniowy,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 2

Zaprojektuj schody jednobiegowe.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  przyswoić wiadomości dotyczące wymagań stawianych schodom,
3)  uruchomić program komputerowy do wspomagania projektowania,
4)  wykonać rysunki połączeń wykorzystując program komputerowy,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5)  zapisać rysunek na dyskietce lub wydrukować,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z drukarką wyposażony w program wspomagający projektowanie,
– literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 3

Oblicz wysokość stopni schodów jednobiegowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  przyswoić wiadomości dotyczące wymagań stawianych schodom,
3)  ustalić wymiary klatki schodowej,
4)  obliczyć ilość i wysokość schodów korzystając z wzoru,
5)  obliczyć kąt nachylenia schodów,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

–  przyrządy kreślarskie,
–  kalkulator,
–  literatura z rozdziału 6.

Ćwiczenie 4

Wykonaj projekt obudowy schodów betonowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zorganizować stanowisko pracy do wykonania ćwiczenia,
2)  ustalić wymiary stopni,
3)  uruchomić program komputerowy do wspomagania projektowania,
4)  wykonać rysunek schodów,
5)  narysować kształt balustrady,
6)  zaprezentować efekty swojej pracy,
7)  dokonać oceny ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

– zestaw komputerowy z drukarką wyposażony w program wspomagający projektowanie,
– literatura z rozdziału 6.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7.4. Sprawdzian postępów

Tak Nie

Czy potrafisz:

1) zorganizować stanowisko do wykonania ćwiczeń?

¨ ¨

2) wyjaśnić jaką funkcję pełnią podłogi?

¨ ¨

3) określić rodzaje podłóg drewnianych?

¨ ¨

4) scharakteryzować materiały stosowane na podłogi?

¨ ¨

5) scharakteryzować wzory podłóg?

¨ ¨

6) wyjaśnić co nazywamy mozaiką?

¨ ¨

7) określić w jakich po mieszczeniach jest stosowany bruk drewniany?

¨ ¨

8) określić optymalna szerokość desek podłogowych?

¨ ¨

9) określić sposoby montażu podłóg?

¨ ¨

10) scharakteryzować rodzaje schodów?

¨ ¨

11) wyjaśnić co nazywamy biegiem schodów?

¨ ¨

12) scharakteryzować budowę schodów?

¨ ¨

13) wyjaśnić jaka funkcje pełni balustrada?

¨ ¨

14) podać wytyczne odnośnie projektowania schodów?

¨ ¨

15) wykorzystać zdobyte wiadomości w praktycznym działaniu?

¨ ¨

16) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia?

¨ ¨

17) wykorzystać program komputerowy do wykonania rysunku?

¨ ¨

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem pytań testowych.
4.  Test zawiera 22 pytań dotyczących projektowania wyrobów stolarki budowlanej. Pytania:

1, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 11, 13, 14, są to pytania wielokrotnego wyboru i tylko jedna
odpowiedź jest prawidłowa; pytania: 12, 15, 18 to pytania z luką, w pytaniu: 2, 8, 9, 16,
17, 19, 20, 21 należy udzielić krótkiej odpowiedzi, pytanie 22 to zadania rysunkowe.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi:

– w pytaniach wielokrotnego wyboru zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku

pomyłki należy błędną odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić
odpowiedź prawidłową),

–  w pytaniach z krótką odpowiedzią wpisz odpowiedź w wyznaczone pole,
–  w zadaniach do uzupełnienia wpisz brakujące wyrazy lub zdania,
–  w pytaniu dotyczącym projektowania, narysuj rysunek w wyznaczonym polu.

6. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.
7. Jeśli udzielenie odpowiedzi będzie sprawiało Ci trudność, odłóż jego rozwiązanie na

później i wróć, gdy zostanie czas wolny.

8. Na rozwiązanie testu masz 90 minut.

Powodzenia !

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

7. Górny element ościeżnicy to:

a)  próg,
b) stojak,
c)  nadproże,
d)  szczeblina.

8. Wyjaśnij pojęcie:
Wręb - ………………………………………………………………………………………......
…………………………………………………………………………………………………..

9. Meble do wbudowania dzielą się na:

– ……………………………………………….
– ……………………………………………….
– ……………………………………………….

10. Rysunek przedstawia boazerię:

a)  deskową,
b)  ramowo-płycinowa,
c)  płytową,
d)  specjalną.

11. Wilgotność boazerii przeznaczonej do wnętrz mieszkalnych powinna wynosić:

a)  10 ± 2 %,
b)  12 ± 2 %,
c)  14 ± 2 %,
d)  16 ± 2 %.

12. Boazeria płytowa jest wykonywana ………………………………………………elementy

te łączy się na ……………………………….. .

13. Wysokość stopni w schodach nie może przekraczać:

a)  15 cm
b)  17 cm
c)  19 cm
d)  22 cm

14. Rysunek przedstawia sposób osadzenia stopni w schodach:

a)  czopowe kryte,
b)  wsuwane,
c)  nakładane,
d) na belce nośnej.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

15. W stolarce budowlanej okucia zabezpieczające służą ……………………………………...
…………………………………………………………………………………………………..

16. Stolarka budowlana to drewniane wyposażenie budynku, montowane w trakcie

wykańczania wnętrz, służące następującym celom:

−

……………………………………………………………………………………………….

−

……………………………………………………………………………………………….

−

…………………………………………………………………………………………….....

−

………………………………………………………………………………………………

−

……………………………………………………………………………………………….

17. Na funkcjonalność okien maja wpływ:
–

powierzchnia tafli szyby, grubość szyby,

–

…………………………………………………….

–

…………………………………………………….

–

…………………………………………………….

–

…………………………………………………….

–

…………………………………………………….

–

szczelność całej konstrukcji okna.

18. Wpisz brakujące elementy podziału stolarki budowlanej

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko .............................................................................

Projektowanie wyrobów stolarki budowlanej

Zakreśl poprawną odpowiedź, wpisz brakujące części zdania.

zadania

Odpowiedź

Punktacja

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.  Prażmo J.: Stolarstwo Część 1. WSiP, Warszawa 1997
2.  Prządka W., Szczuka J.: Technologia meblarstwa Część II, WSiP, Warszawa 1996
3.  Prządka W., Szczuka J.: Stolarstwo Część 2, WSiP, Warszawa 1995
4.  Szczuka

J.,

Żurowski J.: Materiałoznawstwo przemysłu drzewnego. WSiP,

Warszawa 1995

5.  Sławiński m.: Rysunek zawodowy dla stolarza, WSiP, Warszawa 1998
6.  Swaczyna I., Swaczyna M.: Konstrukcje mebli. Część 2. WSiP, Warszawa 1993
7.  Technologia  drewna  –  podręcznik  do  nauki  zawodu.  Praca  zbiorowa,  REA,

Warszawa 2002

8.  Polska Norma PN-EN 13756:2004 Podłogi drewniane - Terminologia
9.  Polska Norma PN-EN 14076:2006 Schody drewniane - Terminologia
10.  Polska Norma PN-B-91000:1996 Stolarka budowlana - Okna i drzwi - Terminologia
11.  Polska  Norma  PN-90/B-91002  Okna  i  drzwi  balkonowe  -  Zasady  ustalania  wymiarów

skoordynowanych modularnie

12.  Polska Norma PN-EN 12519:2005 Okna i drzwi – Terminologia
13.  www.finestra.pl
14.  www.drewexpol.com.pl
15.  www.parkietykuczynskiego.com.pl
16.  www.stolbud.pl

Czasopisma

−

Gazeta przemysłu Drzewnego: Wydawnictwo Inwestor sp. z o. o.

−

Gazeta Drzewna – Holz-Zentralblatt Polska sp. z o.o. Poznań

−

Przemysł Drzewny: Wydawnictwo Świat sp. z o. o.