1
UKŁADY SEKWENCYJNE
1. Przerzutniki asynchroniczne i synchroniczne
2. Klasyfikacja układów sekwencyjnych
Układy sekwencyjne:
a) – układy procesowo zależne
- układy czasowo zależne
b) – układy Moore’a
- układy Mealy’ego
c) – układy asynchroniczne
- układy synchroniczne
d) – układy o programach liniowych
- układy o programach rozgałęzionych
e) - układy o działaniu cyklicznym
- układy acykliczne
f) – układy deterministyczne
- układy probabilistyczne
Schemat układu Moore’a
Schemat układu Mealy’ego
Funkcja przejść
Funkcja przejść
)
,
(
1
t
t
t
X
Q
Q
)
,
(
1
t
t
t
X
Q
Q
Funkcja wyjść
Funkcja wyjść
)
(
1
t
t
Q
Y
)
,
(
2
t
t
t
Q
X
Y
X
t
Q
t+1
Q
t
Y
t
X
t
Q
t+1
Q
t
2
3.
Synteza układów sekwencyjnych z elementów logicznych i
przerzutników
Ze względu na charakter zależności pomiędzy kolejnymi stanami sygnałów
oddziałujących na obiekt, można wyróżnić trzy typy procesów:
- w których określony jest czas trwania kolejnych faz procesu, a więc i czas trwania
kolejnych stanów sygnałów oddziałujących na obiekt,
- w których, czas trwania kolejnych faz procesu nie jest określony - rozpoczęcie
realizacji danej fazy uzależnione jest od zakończenia fazy poprzedniej,
- w których występują obydwa wymienione przypadki.
Układ przeznaczony do sterowania procesem pierwszego typu nazywa się układem
czasowo–zależnym. Układ taki nie ma sygnałów wejściowych, informujących o stanie
sterowania procesu. Układ czasowo-zależny realizować może tylko program liniowy. Układ
przeznaczony do sterowania procesem drugiego typu nazywa się procesowo-zależnym. Układ
sterowania procesami trzeciego typu jest rozwiązaniem pośrednim między układem czasowo
– zależnym a procesowo-zależnym.
Ogólnie w procesie syntezy układów sekwencyjnych można wyróżnić etapy:
- formalizacja założeń, czyli sformułowanie założeń w postaci umożliwiającej
tworzenie modelu matematycznego układu (w etapie tym wyodrębnia się stany
wewnętrzne, często w ilości większej niż jest to niezbędne, oraz przypisuje im stany
wyjść - przyjmuje się zatem model układu Moore’a. Najczęściej wyjściową formą
zapisu działania automatu jest pierwotna tablica przejść i wyjść, graf lub sieć działań,
- minimalizacja liczebności zbioru stanów wewnętrznych (w etapie tym podejmuje się
również decyzję o ewentualnej zmianie układu Moore'a na układ Mealy'ego, co
prowadzi do dalszego, zmniejszenia liczby stanów wewnętrznych),
- kodowanie, czyli przypisanie poszczególnym stanom wewnętrznym stanów sygnałów
pamięciowych,
- wyznaczanie funkcji wyjść,
- wyznaczanie funkcji przejść,
- sporządzenie schematów blokowych i montażowych,
- realizacja układu.
Przykład 1
W wielogniazdowym automacie montażowo-pakującym (rys. 1) wyroby po
zmontowaniu gromadzone są w magazynie 1 i ładowane w kilku gniazdach do pojemników 3.
Do poszczególnych gniazd co pewien czas dostarczany jest pusty pojemnik 3, który pozostaje
w gnieździe przez okres wtedy tylko wystarczający do pełnego załadowania, kiedy ładowanie
rozpocznie się natychmiast po dostarczeniu pojemnika do gniazda. W okresach kiedy w
magazynie nie ma wystarczającej do pełnego załadowania kolejnego pojemnika ilości wy-
robów z magazynu do pojemnika nie powinno być uruchamiane. Z automatu wydalane są
wtedy puste pojemniki. Sortowanie pojemników na puste i pełne odbywa się poza automatem.
Urządzenie przekładające 2 włączane jest przez sygnał y=1. Urządzenie to powinno
być włączone na czas trwania sygnału x
1
=1, informującego o obecności pojemnika w
gnieździe, lecz tylko wtedy jeżeli w momencie pojawienia się stanu x
1
=1sygnał x
2
=1. Sygnał
x
2
=1 informuje o tym, że w magazynie znajduje cię wystarczająca do pełnego załadowania
kolejnego pojemnika ilość wyrobów.
Należy zaprojektować układ sterujący urządzeniem przekładającym 2. Zadaniem tego
układu jest zabezpieczenie przed możliwością częściowego zapełniania pojemników.
3
y
x
1
x
2
1
2
3
Rys. 1. Schemat do przykładu 1
Rozwiązanie
Projektowany układ ma jeden sygnał wyjściowy y (sterujący pracą urządzenia
przekładającego) oraz dwa sygnały wejściowe: x
1
i x
2
. Nie może to być układ kombinacyjny,
ponieważ dla x
1
=x
2
=1 zarówno może być y=0 (jeżeli stan x
1
=1 rozpoczął się gdy x
2
=0) jak i
y=1 (jeżeli stan x
1
=1 rozpoczął się gdy było x
2
=1). Jest to więc układ sekwencyjny. Ponieważ
zmiany stanu wyjść powinny zachodzić w momentach zmian stanów wejść, należy przyjąć, że
jest to układ asynchroniczny.
Dla układów o niewielkiej liczbie sygnałów wejściowych tablicę przejść i wyjść
tworzy się na podstawie przebiegów czasowych sygnałów. Ponieważ w trakcie pracy układu
wystąpić mogą różne sekwencje sygnałów wejściowych (nie ma określonego cyklu przebiegu
sygnałów – jest to więc układ o rozgałęzionym programie pracy), należy utworzyć
przykładowy przebieg czasowy sygnałów, starając się uwzględnić w nim wszystkie mogące
wystąpić podczas pracy sekwencje zmian. Przykład takiego przebiegu czasowego pokazano
na rys.
t
t
t
x
1
x
2
y
0
2
1
3
4
4
3
5 4 0
3
3
0 1
0 1 2 1 0 3 4 5
0
a)
4
t
t
t
x
1
x
2
y
0
2
1
3
4
4
3
5 4 0
3
3
0 1
0 1 2 1 0 3 4 5
0
0
1
2
3
4
5
Q
t+1
d)
e)
x
1
x
2
Q
t
00
01
11
10
y
0
1
2
Q
t+1
Rys. 2. Rysunek do przykładu 1: a) przebiegi czasowe sygnałów; b) pierwotna tablica przejść
i wyjść, c) wykres skracania, d) uproszczona (skrócona) tablica przejść i wyjść, e) wykres
przejść
x
1
x
2
Q
t
00
01
11
10
y
0
1
2
3
4
5
a)
b)
c)
1
2
0
5
Wariant z przejściem cyklicznym
Tablica nie zakodowana
Tablica zakodowana
x
1
x
2
Q
t
00
01
11
10
y
0
1
2
Q
t+1
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
y
00
01
11
10
,
1
1
t
Q
1
2
t
Q
Funkcje przejść:
Fukcja wyjść:
Wariant z dodatkowym stanem wewnętrznym
Tablica nie zakodowana
Tablica zakodowana
x
1
x
2
Q
t
00
01
11
10
y
0
1
2
3
Q
t+1
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
y
00
01
11
10
,
1
1
t
Q
1
2
t
Q
Funkcje przejść:
Fukcja wyjść:
6
Projektowanie układu z wydzielonym blokiem przerzutników wz
(wariant z dodatkowym stanem wewnętrznym)
Tablica przejść i wyjść
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
y
00
01
11
10
,
1
1
t
Q
1
2
t
Q
Tablica przejść przerzutnika wz
Macierz przejść przerzutnika wz
wz
Q
t
00
01
11
10
0
0
0
-
1
1
1
0
-
1
Q
t+1
Q
t
Q
t+1
wz
0
0
0
1
1
1
1
0
0-
10
-0
01
Tablica wzbudzeń przerzutnika Q
1
Tablica wzbudzeń przerzutnika Q
2
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
00
01
11
10
w
1
z
1
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
00
01
11
10
w
2
z
2
Funkcje wzbudzeń:
w
1
=
w
2
=
z
1
=
z
2
=
Funkcja wyjść:
y =
7
Uniwersalna tablica przejść i wyjść
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
y
w
F1 (F1, F-)
z
F0 (F0, F-)
00
01
11
10
,
1
1
t
Q
1
2
t
Q
Schemat układu
8
Układ synchroniczny z blokiem przerzutników JK
(oryginalna wersja układu)
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
y
J
F1 (F0, F1, F-)
K
F0 (F1, F0, F-)
00
01
11
10
,
1
Q
2
Q
Tablica przejść przerzutnika JK
Macierz przejść przerzutnika JK
JK
Q
t
00
01
11
10
0
0
0
1
1
1
1
0
0
1
Q
t+1
Q
t
Q
t+1
JK
0
0
0
1
1
1
1
0
0-
1-
-0
-1
Tablica wzbudzeń przerzutnika Q
1
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
y
00
01
11
10
J
1
K
1
Funkcje wzbudzeń:
J
1
=
J
2
=
K
1
=
K
2
=
Fukcja wyjść:
y =
9
Układ synchroniczny z blokiem przerzutników D
(oryginalna wersja układu)
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
y
00
01
11
10
,
1
Q
2
Q
Tablica przejść przerzutnika D
Macierz przejść przerzutnika D
D
Q
t
0
1
0
0
1
1
0
1
Q
t+1
Q
t
Q
t+1
D
0
0
0
1
1
1
1
0
0
1
1
0
Tablica wzbudzeń przerzutnika Q
1
x
1
x
2
Q
1
Q
2
00
01
11
10
y
00
01
11
10
1
D
Funkcje wzbudzeń:
D
1
=
D
2
=
Funkcja wyjść:
y =
Układ Mealy’ego asynchroniczny
10
0
1
2
3
4
5
Q
t+1
Tablica przejść uproszczona (skrócona)
Tablica wyjść
x
1
x
2
Q
t
00
01
11
10
y
0
0
3
-
1
0
1
0
-
2
1
0
2
-
3
2
1
0
3
0
3
4
-
0
4
-
3
4
5
1
5
0
-
4
5
1
x
1
x
2
Q
t
00
01
11
10
0
1
Q’
x
1
x
2
Q
t
00
01
11
10
0
1
y
a)
b)