Język według Noama 

Chomsky’ego 

Katarzyna Kuczyńska 

Noam Chomsky 

Urodził się w 1938 roku      
w Filadelfii. Jest jednym        
z najbardziej znanych             
i najczęściej cytowanych 
lingwistów  i myślicieli 
politycznych.   

Definicja języka według                  
N. Chomsky’ego: 
 
Język – nieskończony zbiór zdań 
zbudowanych ze skończonego 
zbioru symboli zgodnie ze 
skończonym zbiorem reguł. 

NAJWAŻNIEJSZE 

POJĘCIA 

GRAMATYKA GENERATYWNA 

„Przez gramatykę generatywną rozumiem po prostu 
pewien system reguł, który w pewien ściśle określony 
sposób przyporządkowuje zdaniom opisy strukturalne.” 

Noam Chomsky,  Zagadnienia teorii składni 

Generatywizm: teoria języka traktująca język jako 
nieskończony zbiór zdań, który można ściśle opisać 
za pomocą formalnych reguł gramatyk. 

Słownik PWN 

KOMPETENCJA JĘZYKOWA (language 
competence): wrodzona zdolność 
człowieka do posługiwania się 
językiem 
 
REALIZACJA JĘZYKOWA (language 
performance): konkretne akty 
posługiwania się językiem 

GRAMATYKA UNIWERSALNA (Universal 
Grammar):  
wrodzona zdolność, dzięki której dziecko 
jest  w stanie przyswoić dowolny język 
używany na świecie; 
Chomsky podkreśla fakt, że wszystkie języki 
ludzkie mają pewne wspólne cechy (we 
wszystkich językach występują reguły 
gramatyczne). 

 

FIRST LANGUAGE ACQUISITION 

Jest to teoria odnosząca się do nauki języka ojczystego przez 
dzieci.  Noam  Chomsky  twierdzi,  że  każde  dziecko  rodzi  się    
z  tzw.  mechanizmem  przyswajania  języka,  który  koduje 
główne  zasady  języka  i  struktury  gramatyczne  w  jego 
mózgu.  Zadanie  dziecka  polega  tylko  na  nauce  słówek            
i  tworzeniu  zdań  za  pomocą  struktur,  które  ma  już                
w  głowie.  Chomsky  podkreśla,  że  dziecko  nie  jest  w  stanie 
nauczyć  się  języka  tylko  na  zasadzie  powtarzania  tego,  co 
słyszy.  Dorośli  zwykle  mówią  w  sposób  nieuporządkowany      
i czasem niegramatyczny.  
Każdy  język  jest  bardzo  skomplikowany,  a  mimo  to  dzieci 
(niezależnie  od  swoich  zdolności)  już  w  wieku  5-6  lat 
posługują się nim płynnie.  

TEORIA GRAMATYKI 

GENERATYWNO- 

-TRANSFORMACYJNEJ 

(KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ) 

Głównymi elementami tej teorii są:  
- generacja – tworzenie, formułowanie 
zdań 
- transformacja – przekształcanie jednych 
form zdania na inne, np. ze zdania 
oznajmującego na pytające 

Reguła struktur frazowych: 
2 podstawowe elementy: fraza nominalna (NP) i 
fraza werbalna (VP), np.: 
 S -> NP + VP 
NP -> /det/

*

+ N         

*(rodzajnik) 

VP -> V + NP 
N -> chłopiec, kanapka 
V -> je 
Zdania, które możemy wygenerować: 
Chłopiec je kanapkę. / 

Kanapka je chłopca. 

 
 

Posługując się tym modelem można stworzyć 
wiele poprawnych gramatycznie zdań, ale nie 
wszystkie z nich będą logiczne. 

MODEL KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ (1965) 

 

REGUŁY FRAZOWE + LEKSYKON 
 

STRUKTURA 

 

REGUŁY   

 

 FORMA 

GŁĘBOKA 

 

SEMANTYCZNE    

LOGICZNA 

 
 

REGUŁY TRANSFORMACYJNE 
 

 
STRUKTURA 

 

REGUŁY   

 

FORMA   

POWIERZCHNIOWA 

FONOLOGICZNE   

FONETYCZNA 

TEORIA ZASAD I PARAMETRÓW 

Zakłada, że wpływ na naszą wiedzę o języku 

mają 2 główne elementy: 

 
ZASADY: właściwości wspólne wszystkim 

językom i dialektom (np. zasady gramatyczne) 

 
PARAMETRY: właściwości szczegółowe języków    

i dialektów, różniące je od siebie. 

X-bar THEORY 

  Szuka elementów podobnych między językami 

naturalnymi. Zakłada, że we wszystkich językach 
występują podobieństwa strukturalne na 
poziomie kategorii frazowej.  

 
  Analizując wypowiedź oznaczamy poszczególne 

jej części. 

HIERARCHIA 

JĘZYKÓW 

Noam Chomsky dokonał klasyfikacji 
języków formalnych (pod względem 
automatycznego ich wykonania), 
podzielił je na 4 grupy: 
• języki regularne (typ 3) 
• języki bezkontekstowe (typ 2) 
• języki kontekstowe (typ 1) 
• języki rekurencyjne przeliczalne (typ 0) 

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ 

 

 

Bibliografia 

• I. Kurcz, H. Okuniewska, Język jako przedmiot badań 

psychologicznych, Warszawa 2011 

• N. Chomsky, Zagadnienia teorii składni, Warszawa 

1982 

• N. Chomsky, Three models for the description of 

language, 1956, plik PDF, IRE Transactions on 
Information Theory 

• www.chomsky.info