PODRĘCZNIK DLA 

SŁUCHACZA 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

JM 06 

 
 
 
 
 
 

 

Wykonywanie czynności  

w sprawach o wykroczenia 

 
 
 

 

 
 
 
 
 

 
 
 
 

 

 

 
 

Jednostka Szkolna nr 01 

 

Wprowadzenie do postępowania w sprawach  

o wykroczenia.

 

3

PRZEWODNIK DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 01. 
Nazwa jednostki szkolnej: Wprowadzenie do postępowania w sprawach o 
wykroczenia. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie policjanta do prowadzenia postępowania  
w sprawach o wykroczenia. 
Stron 1 
Opracował: J. Dowejko. 

JM06JS01PS01 

Wskazówki dla słuchacza: 

1.  Wymagania wejściowe. 
Wymagane są od Ciebie podstawowe umiejętności z zakresu: 

-  materialnego prawa wykroczeń, 
-  kwalifikowania określonych stanów faktycznych z zakresu wykroczeń. 

2.  Cele szkolenia. 

Po zakończeniu jednostki szkolnej będziesz potrafił: 
-  rozróżnić sytuację procesowe pozwalające na wszczęcie postępowania w sprawach  

o wykroczenia, 

-  zastosować tryb postępowania w sprawach o wykroczenia,  
-  zastosować zasady procesowe w zależności od etapu postępowania. 
3.  Metody nauczania i uczenia się. 
Posługując się kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia poznasz podstawowe pojęcia 
prawa procesowego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz z zaznajomisz się z celami 
prowadzenia postępowania. Poznasz zadania postępowania oraz zasady procesowe i przesłanki, 
występujące w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Wskażesz przesłanki dodatnie i ujemne 
oraz określisz ich skutki wystąpienia. W ramach pracy z tekstem poznasz rodzaje postępowań 
i różnice w ich przebiegu. Dokonasz kwalifikacji określonych stanów faktycznych, pod kątem 
zastosowania prawidłowego rodzaju postępowania, poczym przedstawisz prawidłowe rozwiązanie 
dokonanej kwalifikacji prawnej czynu oraz określenia właściwego trybu postępowania. Zlecone 
zostaną Ci treści do samo-dzielnego opanowania takie jak: zasady procesowe, rodzaje postępowań 
w sprawach o wykroczenia, przesłanki prawne i faktyczne.  
4.  Sposoby oceniania: 
-  Ocenie podlega wiedza, umiejętności z zakresu: prawidłowego kwalifikowania czynu  

i określania właściwego trybu postępowania – w skali zal lub nzal. 

-  Każda negatywna ocena uzyskana w trakcie jednostki szkolnej musi być poprawiona na ocenę 

pozytywną, 

-  Zaliczenie jednostki szkolnej „Wprowadzenie do postępowań w sprawach  

o wykroczenia” nastąpi wspólnie (od JS.01 do JS.03). 

 

4

MATERIAŁY  DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS.01 
Nazwa jednostki szkolnej: Wprowadzenie do postępowania w sprawach 
o wykroczenia. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant 
Stron:  
Opracował: J. Dowejko. 

JM06JS01PS01

MATERIAŁY  DLA SŁUCHACZA: 
 
 
1.Pojęcie, cel, zadania i przedmiot procesu w sprawach o wykroczenia 
 
 

Art. 1 kpw określa zakres podmiotowo-przedmiotowy regulacji wskazując,  że 

postępowanie w sprawach o wykroczenia toczy się według zasad ujętych w wykroczeniowym 
prawie procesowym, z tym że w postępowaniu tym mają zastosowanie przepisy Ustawy z 
dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego  jedynie wówczas gdy wynika to z 
przepisu szczególnego. 

 Konstrukcja przepisu (§ 1) podkreśla autonomiczność postępowania w sprawach o 

wykroczenia, wskazując równocześnie na konieczność zastosowania jednoznacznie 
określonych norm postępowania karnego (§ 2). Dzięki precyzyjnemu określeniu kiedy, jak 
również które rozwiązania kodeksu postępowania karnego mają zastosowanie do 
postępowania w sprawach o wykroczenia uniknie się  błędów w sferze interpretacji kwestii, 
czy dane rozwiązanie omawianego kodeksu jest wyraźne i jednoznaczne, czy też należy przed 
podjęciem decyzji kończącej postępowanie sięgnąć do rozwiązań procedury karnej.  

 Postępowanie w sprawach o wykroczenia nie jest postępowaniem sensu stricto karnym, 

lecz jedynie zbliżonym do procesu karnego, a zatem jako postępowanie odrębne dotyczące 
czynów charakteryzujących się gatunkowo łagodniejszym stopniem szkodliwości społecznej, 
zawiera jedynie niezbędne, (choć obszerne) odniesienie do zasad określonych w kpk. 
Ustawodawca nakazał stosowanie do postępowania w sprawach o wykroczenia 264 artykuły, 
spośród 687 artykułów tworzących polską procedurę karną. Są to przepisy określające: 

* cel postępowania (art. 2 k.p.k.), 
* badanie okoliczności sprawy (art. 4 k.p.k.), 
* zasadę domniemania niewinności (art. 5 k.p.k.), 
* sposób dokonywania oceny dowodów (art. 7 k.p.k.), 
* tryb rozstrzygania (art. 8 k.p.k.), 
* czynności procesowe przeprowadzane z urzędu (art. 9 k.p.k.), 
* zezwolenie władzy na ściganie (art. 13 k.p.k.), 
* postępowanie sądowe (art. 14 k.p.k.), 
* obowiązek udzielania pomocy organom procesowym (art. 15 § 2 k.p.k.), 
* procedurę pouczania uczestników postępowania (art. 16 k.p.k.), 
* warunki przekazania sprawy innemu organowi (art. 18 § 2 k.p.k.), 
* postępowanie w razie naruszenia obowiązków procesowych (art. 20 k.p.k.), 
* udział małoletniego (art. 23 k.p.k.), 
* właściwość miejscowa sądu (art. 31 k.p.k.), 

 

5

* właściwość szczególna sądu (art. 32 k.p.k.), 
* łączność podmiotową (art. 33 § 1 k.p.k.), 
* łączność przedmiotową (art. 34 k.p.k.), 
* sposób badania właściwości przez sąd (art. 35 k.p.k.), 
* sposób przekazania sprawy innemu sądowi (art. 36 k.p.k.), 
* rozpoznanie sprawy przekazanej przez sąd wojskowy (art. 39 k.p.k.), 
* warunki wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 40 k.p.k.), 
* warunki wyłączenia sędziego na wniosek (art. 41 k.p.k.), 
* tryb wyłączenia sędziego (42 § 1 -3 k.p.k.), 
* skutki wyłączenia sędziego (art. 43 k.p.k.), 
* moc czynności dokonanych przez osobę podlegającą wyłączeniu (art. 48 § 2 k.p.k.), 
* definicję pokrzywdzonego (art. 49 k.p.k.), 
* zasady podejmowania w imieniu pokrzywdzonego czynności procesowych (art. 51 

k.p.k.), 

* uprawnienia oskarżyciela posiłkowego (art. 54 § 2 k.p.k.), 
* sposób przyłączenia się do postępowania innego pokrzywdzonego (art. 55 § 3 k.p.k.), 
* ograniczenia odnoszące się do oskarżyciela posiłkowego (art. 56 k.p.k.), 
* skutki odłączenia się oskarżyciela posiłkowego od postępowania (art. 57 § 1 k.p.k.), 
* prawa i obowiązki obwinionego (art. 74 § 1, 2 i 3 k.p.k.), 
* stawiennictwo na wezwanie (art. 75 k.p.k.), 
* zakres czynności procesowych podejmowanych przez przedstawiciela ustawowego (art. 

76 k.p.k.), 

* warunki cofnięcia wyznaczenia obrońcy z urzędu (art. 78 § 2 k.p.k.), 
* kto może być obrońcą (art. 82 k.p.k.), 
* warunki ustanowienia obrońcy (art. 83 k.p.k.), 
* prawa i obowiązki obrońcy (art. 84 k.p.k.), 
* warunki obrony kilku osób (art. 85 k.p.k.), 
* kierunek czynności procesowych (art. 86 k.p.k.), 
* rolę pełnomocnika (art. 89 k.p.k.), 
* treść postanowienia (art. 94 k.p.k.), 
* wyznaczenie rozprawy lub posiedzenia (art. 95 k.p.k.), 
* konieczność sprawdzenia okoliczności (art. 97 k.p.k.), 
* sposób ogłaszania orzeczeń (art. 100 § 1 i 6 k.p.k.), 
* podstawę sprostowania (art. 105 k.p.k.), 
* sposób nadania klauzuli wykonalności 107 k.p.k.), 
* tajność głosowania (art. 108 k.p.k.), 
* tryb narady i głosowania (art. 109 k.p.k.), 
* sposób naradzania i głosowania nad poszczególnymi kwestiami (art. 110 k.p.k.), 
* zasadę większości głosów (art. 111 k.p.k.), 
* głos sędziego (art. 112 k.p.k.), 
* zasadę podpisywania głosów (art. 113 k.p.k.), 
* moc zdania odrębnego (art. 114 k.p.k.), 
* podpisywanie uzasadnienia orzeczenia (art. 115 k.p.k.), 
* wnioski stron (art. 116 k.p.k.), 
* udział w czynnościach (art. 117 k.p.k.), 
* ocenę znaczenia czynności procesowej (art. 118 k.p.k.), 
* treść pisma procesowego (art. 119 k.p.k.), 
* reakcję na stwierdzone braki formalne pisma (art. 120 k.p.k.), 
* odmowę złożenia podpisu (art. 121 k.p.k.), 
* skutki upływu terminu zawitego (art. 122 k.p.k.), 

 

6

* bieg terminu (art. 123 k.p.k.), 
* metodę zachowania terminu zawitego (art. 124 k.p.k.), 
* skutki niewłaściwego określenia adresata (art. 125 k.p.k.), 
* warunki przywrócenia terminu (art. 126 k.p.k.), 
* wstrzymanie wykonania orzeczenia (art. 127 k.p.k.), 
* sposób doręczania odpisów (art. 128 k.p.k.), 
* treść wezwania (art. 129 k.p.k.), 
* konieczność potwierdzania odbioru (art. 130 k.p.k.), 
* sposób doręczania wezwania (art. 131 k.p.k.), 
* doręczanie pisma adresatowi (art. 132 k.p.k.), 
* warunki pozostawiania pisma w urzędzie pocztowym (art. 133 k.p.k.), 
* pisma kierowane do szczególnych adresatów (art. 134 k.p.k.), 
* skutki odmowy przyjęcia pisma (art. 136 k.p.k.), 
* pilny charakter wezwania (art. 137 k.p.k.), 
* konieczność wskazania adresata (art. 138 k.p.k.), 
* skutki zmiany adresu (art. 139 k.p.k.), 
* katalog odbiorców pism procesowych (art. 140 k.p.k.), 
* delegację do określenia zasad i trybu doręczania pism procesowych (art. 141 k.p.k.), 
* skutki oświadczenia o otrzymaniu pisma (art. 142 k.p.k.), 
* status protokolanta (art. 144 k.p.k.), 
* sporządzanie stenogramu (art. 145 k.p.k.), 
* warunki wyłączenia protokolanta i stenografa (art. 146 k.p.k.), 
* rolę zapisu dźwiękowego (art. 147 § 3 k.p.k.), 
* treść protokołu (art. 148 k.p.k.), 
* zasady podpisywania protokołów (art. 149 § 1 i 2 k.p.k.), 
* asygnatę uczestników czynności procesowej (art. 150 k.p.k.), 
* poprawki wniesione do protokołu (art. 151 k.p.k.), 
* tryb sprostowania protokołu (art. 153 § 3 i 4 k.p.k.), 
* tryb sprostowania oczywistych omyłek (art. 154 k.p.k.), 
* tryb zawiadamiania stron o sprostowaniu protokołu (art. 155 k.p.k.), 
* dostęp do akt (art. 156 § 1-4 k.p.k.), 
* odpisy wydane na żądanie (art. 157 k.p.k.), 
* uprawnienia prokuratora (art. 158 k.p.k.), 
* postępowanie odtworzeniowe akt (art. 160 k.p.k.), 
* odtworzenie akt w niezbędnych częściach (art. 161 k.p.k.), 
* wnioski w przedmiocie odtworzenia akt (art. 162 k.p.k.), 
* warunki przedstawienia dokumentów (art. 163 k.p.k.), 
* przeprowadzanie dowodów (art. 164 k.p.k.), 
* postanowienie w kwestii odtworzenia (art. 165 k.p.k.), 
* warunki powtórzenia czynności procesowej (art. 166 k.p.k.), 
* procesowy stosunek do faktów powszechnie znanych (art. 168 k.p.k.), 
* formę wniosku dowodowego (art. 169 k.p.k.), 
* kwestię oddalenia wniosku (art. 170 k.p.k.), 
* formę przesłuchania (art. 171 k.p.k.), 
* konfrontację (art. 172 k.p.k.), 
* okazanie (art. 173 k.p.k.), 
* prawo składania wyjaśnień przez obwinionego (art. 175), 
* obowiązek stawienia się na wezwanie (art. 177 k.p.k.), 
* podmioty objęte zakazem przesłuchiwania (art. 178 k.p.k.), 
* sposób przechowywania protokołów z rozprawy niejawnej (art. 181 § 2 k.p.k.), 

 

7

* podstawę odmowy zeznań (art. 182 k.p.k.), 
* podstawę uchylenia się od odpowiedzi (art. 183 k.p.k.), 
* podstawę zwolnienia z zeznań (art. 185 k.p.k.), 
* zakaz dowodowy (art. 186 k.p.k.), 
* formę przyrzeczenia (art. 187 k.p.k.), 
* treść przyrzeczenia (art. 188 k.p.k.), 
* zakaz odbierania przyrzeczenia (art. 189 k.p.k.), 
* uprzedzenie o odpowiedzialności za zeznanie nieprawdy (art. 190 k.p.k.), 
* sposób utrwalenia danych świadka (art. 191 § 2 k.p.k.), 
* sposób ustalenia stanu zdrowia pokrzywdzonego (art. 192 k.p.k.), 
* zawartość oceny psychiatrycznej (art. 202 § 4 k.p.k.), 
* konieczność wezwania tłumacza (art. 204 k.p.k.), 
* udział specjalistów (art. 205 k.p.k.), 
* obowiązki specjalistów (art. 206 k.p.k.), 
* rodzaje oględzin (art. 207 k.p.k.), 
* oględziny ciała (art. 208 k.p.k.), 
* dopuszczalność eksperymentu procesowego (art. 211 k.p.k.), 
* dopuszczalność określonych czynności (art. 212 k.p.k.), 
* warunki wydania rzeczy (art. 217 k.p.k.), 
* dopuszczalność rewizji nocnej (art. 221 k.p.k.), 
* zawiadomienie o przeszukaniu (art. 222 k.p.k.), 
* płeć przeszukującego (art. 223 k.p.k.), 
* tryb rewidowania (art. 224 k.p.k.), 
* ochronę tajemnicy (art. 225 k.p.k.), 
* ograniczenia dowodowe (art. 226 k.p.k.), 
* kulturę rewizji (art. 227 k.p.k.), 
* przechowanie dowodów (art. 228 k.p.k.), 
* sposób protokołowania zatrzymania rzeczy lub przeszukania (art. 229 k.p.k.), 
* zwrot rzeczy (art. 230 k.p.k.), 
* depozyt sądowy (art. 231 k.p.k.), 
* dopuszczalność sprzedaży depozytów (art. 232 k.p.k.), 
* sposób przechowania walut (art. 233 k.p.k.), 
* bezskuteczność rozporządzenia rzeczą (art. 234 k.p.k.), 
* dopuszczalność zażalenia na postanowienie dotyczące przeszukania i zatrzymania 

rzeczy (art. 236 k.p.k.), 

* prawo ujęcia osoby na gorącym uczynku (art. 243 k.p.k.), 
* sposób i wynik rozpoznawania zażalenia na zatrzymanie (art. 246 § 3 i 4 k.p.k.), 
* czynności procesowe w wypadkach nie cierpiących zwłoki (art. 308 § 1 k.p.k.), 
* konieczność bezzwłocznego wyznaczenia rozprawy (art. 348 k.p.k.), 
* możliwość wniesienia sprawy na posiedzenie (art. 349 k.p.k.), 
* obowiązek wydania zarządzenia o wyznaczeniu rozprawy głównej (art. 350 k.p.k.), 
* dopuszczenie dowodów (art. 352 k.p.k.), 
* terminy procesowe (art. 353 k.p.k.), 
* dopuszczalność utrwalania przebiegu rozprawy przez mass media (art. 357 k.p.k.), 
* rejestrowanie rozprawy (art. 358 k.p.k.), 
* objęcie tajemnicą przebiegu rozprawy toczącej się z wyłączeniem jawności (art. 362 

k.p.k.), 

* skutki złożenia wniosku o wyłączenie jawności rozprawy (art. 363 k.p.k.), 
* obowiązek wyjaśniania okoliczności (art. 366 k.p.k.) 
* prawo głosu (art. 367 k.p.k.), 

 

8

* kolejność przeprowadzania dowodów (art. 369 k.p.k.), 
* zakaz kontaktu świadków (art. 371 k.p.k.), 
* konieczność zapewnienia spokoju podczas rozprawy (art. 372 k.p.k.), 
* obecności obwinionego (art. 374 § 2 k.p.k.), 
* przyczynę wydalenia obwinionego z sali (art. 375 k.p.k.), 
* skutki samowolnego opuszczenia sali przez obwinionego (art. 376 k.p.k.), 
* skutki niezdolności obwinionego do udziału w rozprawie (art. 377 k.p.k.), 
* konieczność ustanowienia nowego obrońcy (art. 378 k.p.k.), 
* sposób zapewnienia powagi sądu (art. 379 k.p.k.), 
* obecność podczas rozprawy (art. 384 k.p.k.), 
* przesłuchanie obwinionego (art. 386 k.p.k.), 
* udostępnienie dowodów rzeczowych (art. 395 k.p.k.), 
* wyznaczenie sędziego (art. 396 k.p.k.), 
* zmianę kwalifikacji prawnej (art. 399 k.p.k.), 
* zamknięcie przewodu sądowego (art. 405 k.p.k.), 
* kolejność przemówień (art. 406 k.p.k.), 
* sposób tłumaczenia przemówień (art. 407 k.p.k.), 
* możliwość wznowienia przewodu sądowego (art. 409 k.p.k.), 
* podstawę wyroku (art. 410 k.p.k.), 
* podstawę odroczenia (art. 411 k.p.k.), 
* treść wyroku (art. 413 § 1 k.p.k.), 
* sposób ogłoszenia wyroku (art. 418 § 1 i 3 k.p.k.), 
* konsekwencje wyrokowania poza rozprawą (art. 418a k.p.k.), 
* obecność podczas ogłaszania wyroku (art. 419 k.p.k.), 
* warunki sporządzania uzasadnienia wyroku (art. 422 k.p.k.), 
* termin sporządzenia uzasadnienia wyroku (art. 423 k.p.k.), 
* treść uzasadnienia (art. 424 k.p.k.), 
* możliwość zaskarżenia wyroku (art. 425 § 3 i 4 k.p.k.), 
* brak możliwości odwołania (art. 426 k.p.k.), 
* treść odwołania (art. 427 k.p.k.), 
* odmowę przyjęcia środka odwoławczego (art. 429 k.p.k.), 
* okoliczności pozostawienia bez rozpoznania środka odwoławczego (art. 430 k.p.k.), 
* warunki cofnięcia środka odwoławczego (art. 431 k.p.k.), 
* możliwość pozostawienia bez rozpoznania (art. 432 k.p.k.), 
* zakres rozpoznania sprawy (art. 433 k.p.k.), 
* warunki orzeczenia na niekorzyść (art. 434 k.p.k.), 
* warunki orzeczenia na korzyść współ obwinionych (art. 435 k.p.k.), 
* możliwość częściowego rozpoznania środka odwoławczego (art. 436 k.p.k.), 
* orzeczenie po rozpoznaniu sprawy (art. 437 k.p.k.), 
* warunki uchylenia lub zmiany orzeczenia (art. 438 k.p.k.), 
* rażącą niesprawiedliwość (art. 440 k.p.k.), 
* zagadnienie prawne wymagające wykładni Sądu Najwyższego (art. 441 k.p.k.), 
* granice orzeczenia (art. 442 k.p.k.), 
* warunki wydania surowszego orzeczenia (art. 443 k.p.k.), 
* zakres apelacji (art. 447 k.p.k.), 
* formę rozpoznania sprawy odwoławczej (art. 449 k.p.k.), 
* sposób procedowania (art. 453 k.p.k.), 
* możliwości sądu odwoławczego (art. 454 § 1 k.p.k.), 
* możliwość poprawienia kwalifikacji prawnej (art. 455 k.p.k.), 
* konieczność orzekania przez sąd odwoławczy wyrokiem (art. 456 k.p.k.), 

 

9

* warunki wstrzymania wykonania kary (art. 462 k.p.k.), 
* warunki uwzględnienia zażalenia (art. 463 § 1 k.p.k.), 
* kompetencje prokuratora (art. 465 § 1 i 2 k.p.k.), 
* zastosowanie przepisów dotyczących zażaleń na postanowienia do zażaleń na 

zarządzenia (art. 466 k.p.k.), 

* skutek zasadnego zażalenia(art. 467 § 2 k.p.k.), 
* skład sądu (art. 476 § 2 k.p.k.), 
* treść nakazu (art. 504 k.p.k.), 
* sposób doręczenia nakazu (art. 505 k.p.k.), 
* prawo wniesienia sprzeciwu (art. 506 § 1-3, § 5 i 6 k.p.k.), 
* jednorazowość wniesienia kasacji (art. 522 k.p.k.), 
* kompozycję zarzutu kasacyjnego (art. 526 § 1 k.p.k.), 
* brak przeszkód towarzyszących wniesieniu i rozpoznaniu kasacji (art. 529 k.p.k.), 
* warunki odmowy przyjęcia kasacji (art. 530 § 2 i 3 k.p.k.), 
* warunki pozostawienia kasacji bez rozpoznania (art. 531 § 1 k.p.k.), 
* możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia (art. 532 § 1 k.p.k.), 
* skład sądu kasacyjnego (art. 534 § 2 k.p.k.), 
* sposób rozpoznania kasacji (art. 535 k.p.k.), 
* zakres kasacji (art. 536 k.p.k.), 
* skutki wniesienia kasacji (art. 537 k.p.k.), 
* skutki uchylenia wyroku (art. 538 § 1 k.p.k.), 
* niedopuszczalność kasacji (art. 539 k.p.k.), 
* warunki wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym 

orzeczeniem (art. 540 k.p.k.), 

* niemożność wydania wyroku skazującego (art. 541 k.p.k.), 
* wniosek strony w kwestii wznowienia postępowania (art. 542 k.p.k.), 
* sąd właściwy do wznowienia postępowania (art. 544 § 2 i 3 k.p.k.), 
* warunki formalne skutkujące wznowienie postępowania (art. 545 k.p.k.), 
* udział stron w czynnościach sprawdzających (art. 546 k.p.k.), 
* warunki wniesienia zażalenia w kwestii wznowienia postępowania (art. 547 k.p.k.), 
* udział obrońcy we wznowionym postępowaniu (art. 548 k.p.k.), 
* nieskuteczność roszczenia o odszkodowanie lub zadośćuczynienie (art. 553 k.p.k.), 
* skutki śmierci obwinionego (art. 556 § 4 k.p.k.) 
* zasadność roszczenia zwrotnego (art. 557 k.p.k.), 
* warunki zastosowania w sprawach o odszkodowanie procedury cywilnej (art. 558 

k.p.k.), 

* możliwość zastosowania przepisów do cudzoziemców (art. 559 k.p.k.), 
* warunki bezpośredniego porozumienia (art. 613 § 2 k.p.k.), 
* koszty postępowania (art. 616 k.p.k.), 
* odesłanie do odrębnych przepisów w kwestii opłat (art. 617 k.p.k.), 
* wydatki Skarbu Państwa (art. 618 § 1 i 3 k.p.k.), 
* powody zwolnienia z kosztów sądowych (art. 623 k.p.k.), 
* względy słuszności przemawiające za zwolnieniem z kosztów sądowych (art. 624 § 1 

k.p.k.), 

* podmioty, od których nie pobiera się kosztów sądowych (art. 625 k.p.k.), 
* koszty sądowe (art. 626 k.p.k.), 
* koszty w sprawie z oskarżenia publicznego (art. 627 k.p.k.), 
* warunki zastosowania częściowych kosztów (art. 630 k.p.k.), 
* koszty według zasady słuszności (art. 633 k.p.k.), 
* zastosowanie przepisów o kosztach za postępowanie (art. 634 k.p.k.), 

 

10

* koszty procesu za postępowanie odwoławcze (art. 635 k.p.k.), 
* zasady ogólne ponoszenia kosztów w razie nieuwzględnienia  środka odwoławczego 

(art. 636 § 1 i 2 k.p.k.), 

* obciążenie kosztami w sytuacjach szczególnych (art. 637 k.p.k.), 
* wydatki na kasację (art. 638 k.p.k.), 
* zastosowanie przepisów odnoszących się do kosztów w sprawach o wznowienie 

postępowania (art. 639 k.p.k.), 

* warunki przedawnienia prawa ściągnięcia kosztów procesu (art. 641 k.p.k.), 
* podstawę rozpoznania łącznego (art. 649 k.p.k.), 
* właściwość sądu wojskowego (art. 651 k.p.k.). 
 

           Organami właściwymi do orzekania w postępowaniu w sprawach o wykroczenia są: 
Sąd Najwyższy, sądy powszechne i wojskowe.  

Przepisy  kodeksu w sprawach  o wykroczenie (zgodnie z treścią recypowanego art. 2 kpk ) 
mają na celu takie ukształtowanie postępowania , aby: 

 1) sprawca wykroczenia został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności , a osoba 

niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności, 

 2) przez trafne zastosowanie środków przewidzianych w prawie karnym oraz ujawnienie 

okoliczności sprzyjających popełnieniu wykroczenia osiągnięte zostały zadania 
postępowania nie tylko w zwalczaniu wykroczeń, lecz również w zapobieganiu im oraz w 
umacnianiu poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego, 

 3)  uwzględnione zostały prawnie chronione interesy pokrzywdzonego, 
 4)  rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło w rozsądnym terminie. 
 
        Każde postępowanie prawne opiera się na pewnych regułach zwanych zasadami. Tak jest
w przypadku prawa karnego, cywilnego, administracyjnego, tak jest również w przypadku
postępowania w sprawach o wykroczenia. Zasady prawne to swojego rodzaju normy prawne.
Mogą być wyraźnie oznaczone w obowiązujących przepisach bądź też interpretowane z nich.
Mają one ogromne znaczenie praktyczne, ponieważ w przypadku pojawienia się wątpliwości
w trakcie toczącego się postępowania wskazują, w jakim kierunku powinniśmy poszukiwać
rozwiązania, jakich reguł powinniśmy bezwzględnie przestrzegać, a w jakich warunkach
możemy od wskazanych reguł odstąpić. Możemy zatem powiedzieć, że zasady postępowania
w sprawach o wykroczenia, to wynikające z ustawy, dyrektywy nakazujące lub
uprawniające określony sposób rozwiązywania konkretnego zagadnienia. 
         Podstawowym  aktem  prawnych,  choć nie jedynym, regulującym postępowanie w 
sprawach o wykroczenia jest kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. W art. 1 § 2 
Kpow stwierdza, że:  W postępowaniu w sprawach o wykroczenia, przepisy Kodeksu 
postępowania karnego stosuje się jedynie, gdy niniejszy kodeks tak stanowi.  Wśród wielu 
zasad dotyczących procedury w sprawach o wykroczenia są zasady o większej doniosłości, 
jak i takie, których znaczenie jest dużo mniejsze. 
         Pierwszą kategorię zasad procesowych odnoszących się do postępowania w 
sprawach o wykroczenia, są zasady wspólne dla wszystkich postępowań prawnych: 
 
−  Zasada prawdy (zwana także zasadą prawdy materialnej) – zawarta jest w art. 2 § 2 kpk. 

Oznacza,  że podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić ustalenia faktyczne. 
Organy procesowe są więc zobowiązane do podejmowania wszelkich starań, aby ich 
ustalenia faktyczne były zgodne z prawdą. Jeżeli zatem organ podejmuje decyzję 
rozstrzygającą jakąś kwestię, to ma obowiązek opierać się przy tym na ustaleniach 
faktycznych, zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy, a nie na bardziej lub mniej 
wiarygodnych przypuszczeniach co do przebiegu zdarzenia. Zasada ta zobowiązuje także 

 

11

organy procesowe do wyczerpującego zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału 
dowodowego, przy czym podstawa rozstrzygnięcia może być tylko całokształt 
okoliczności sprawy (wszystkie za i przeciw). Jedyne ograniczenia w dochodzeniu do 
prawdy mogą wynikać z zakazów dowodowych (np. zakaz przesłuchania duchownego na 
okoliczność spowiedzi, czy posiadania immunitetu). Zasada prawdy jest kluczową zasadą 
wszelkich postępowań. Wszystkie pozostałe zasady są jej podporządkowane. 

 
−  Zasada swobodnej oceny dowodów – polega na tym, że organ orzekający nie jest 

skrępowany narzuconymi z góry regułami co do wartości dowodów w danym procesie 
(reguły takie istniały w przeszłości, np. w procesie karnym inkwizycyjnym, gdzie 
przyjmowano „z góry” pewną wartość dowodów – tzw. legalna teoria dowodów), lecz 
wiarygodność i moc dowodów podlega jego swobodnej ocenie. Jednakże swobodna ocena 
dowodów nie oznacza bynajmniej dowolności. Ocena musi być oparta na wiedzy oraz 
doświadczeniu  życiowym. Ponadto odrzucając pewien dowód organ musi należycie i 
przekonywująco uzasadnić swoją decyzję. 

 

−  Zasada obiektywizmu – oznacza obowiązek badania i brania pod uwagę zarówno 

okoliczności przemawiających na niekorzyść obwinionego, jak i na jego korzyść. Jej 
wymiar praktyczny oznacza, że organy prowadzące postępowanie o wykroczenie powinny 
mieć obiektywny stosunek do sprawy, jak i sprawcy czynu. Niedopuszczalna jest 
stronniczość. 

 

−  Zasada prawa do obrony – obwiniony ma prawo bronić się, przy czym może to czynić 

samodzielnie bądź też ustanowić sobie obrońcę. Na podstawie Kpow obwinionemu 
przysługuje prawo do jednego obrońcy (adwokat lub radca prawny). O przysługującym 
mu prawie do obrony, należy obwinionego bezwzględnie pouczyć. Pod pojęciem prawa 
do obrony należy także rozumieć czynności podejmowane przez obwinionego w celu 
uwolnienia się od ciążącego na nim zarzutu popełnienia wykroczenia (prawo do składania 
wyjaśnień, odmowy składania wyjaśnień, składania wniosków dowodowych, etc.). 

 

−  Zasada domniemania niewinności – stanowi nakaz uważania obwinionego za 

niewinnego i traktowania go jako osoby niewinnej dopóki nie zapadnie prawomocny 
wyrok sądu stwierdzający jego winę. Z zasady domniemania niewinności wypływa szereg 
ważkich konsekwencji. Przede wszystkim domniemanie to jest regulatorem ciężaru 
dowodu. To oskarżyciel musi udowodnić winę obwinionemu, a nie obwiniony musi 
udowadniać swojej niewinności. Zasadą domniemania niewinności wiąże się ściśle reguła, 
że nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść obwinionego ( łac. in dubio 
pro reo). 

 

−  Zasada kontradyktoryjności -  polega na wyodrębnieniu przeciwstawnych stron 

prowadzących spór przed niezawisłym sądem, który ma go rozstrzygnąć. Należy 
podkreślić, że zasada kontradyktoryjności zakłada równość stron procesowych, tzn., że te 
same środki prawne (składanie wniosków dowodowych, możliwość wypowiedzenia się w 
kwestii dotyczącej rozstrzygnięcia) przysługują zarówno stronie oskarżycielskiej jak i 
obwinionemu. 

 

−  Zasada skargowości – polega na tym, że sąd nie wszczyna postępowania w sprawie o 

wykroczenie z urzędu lecz tylko na skutek skargi uprawnionego podmiotu (wniosek o 
ukaranie). Po wniesieniu wniosku o ukaranie decyzja o dalszym przebiegu procesu należy 
do sądu. 

 

12

 

−  Zasada szybkości i ekonomiki postępowania – szybkość postępowania opiera się na 

założeniu, że wychowawczy wpływ orzeczenia jest tym większy, im szybciej ono zapada i 
jest wykonane. Ekonomika opiera się na ocenie społecznych kosztów postępowania. W 
sprawach drobnych jest niecelowe wielokrotne wzywanie świadków czy przeprowadzanie 
kosztownych badań. Należy jednak podkreślić,  że szybkość i ekonomika postępowania 
nie mogą być realizowane kosztem zasady prawdy, która jest zasadą nadrzędną. 

 

−  Zasada informacji prawnej – oznacza nakaz udzielania informacji prawnej uczestnikowi 

postępowania nie tylko w sytuacjach wyraźnie wskazanych w ustawie, ale także w 
każdym przypadku, gdy może to mieć dla niego znaczenie procesowe. Brak pouczenia lub 
mylne pouczenie nie może w żadnym wypadku wywoływać ujemnych skutków prawnych 
dla osoby, której nie przekazano pouczenia, bądź też pouczono ją w sposób 
nieprawidłowy. 

 
         Pośród wszystkich zasad procesowych na pierwszy plan w przypadku postępowania w 
sprawach o wykroczenia, wysuwają się dwie zasady, które znajdują zastosowanie wyłącznie 
w tym postępowaniu i odróżniają postępowanie w sprawach o wykroczenia od innych 
postępowań prawnych. Są to zasady : 
 
 
−  Zasada celowości (zasada oportunizmu) – jest to rozwiązanie odmienne od przyjętego w

prawie karnym, gdzie obowiązuje zasada legalizmu, która sprowadza się do tego, że organ
ścigania ma obowiązek wszczęcia i prowadzenia postępowania, jeżeli tylko ściganie jest
faktycznie zasadne oraz prawnie dopuszczalne, a więc nie zachodzą przeszkody prawne w
ściganiu.  Zasada celowości oznacza uprawnienie, a nie obowiązek  ścigania. Organ
ścigania może zatem ścigać sprawcę wykroczenia, ale może również poprzestać np. na
zastosowaniu tzw. środków oddziaływania wychowawczego (pouczenie, zwrócenie uwagi,
ostrzeżenia), czy też zastosowaniu innych środków, o czym mówi art. 41 kw. Podobnie
organ orzekający może poprzestać na zastosowaniu środków oddziaływania społecznego
(obowiązek przeproszenia pokrzywdzonego, zobowiązanie do przywrócenia stanu
poprzedniego itp.). 

 

−  Zasada preferencji środków poza karnych – wykroczenia to czyny zabronione o dużo

mniejszej, z założenia, szkodliwości społecznej niż przestępstwa. Zatem również reakcja
państwa na takie czyny powinna być inna niż wobec sprawców przestępstw. Kara za
wykroczenie powinna być ostatecznością. Zasada ta oznacza, że  środki oddziaływania
społecznego,  środki oddziaływania wychowawczego mają pierwszeństwo przed karami
przewidzianymi w kodeksie wykroczeń. 

 
 

          Przesłanki procesowe to pewne warunki (stany), które decydują o prawnej
dopuszczalności postępowania w sprawach o wykroczenia. W zależności od przyjętego
kryterium możemy mówić o przesłankach, które są niezbędne do tego aby
postępowanie w sprawie o wykroczenie mogło być przeprowadzone, jak również takie
przesłanki, które nie mogą zaistnieć, gdyż ich zaistnienie stanowi przeszkodę dla
postępowania. Taka przeszkoda może być trwała i nieusuwalna, a więc będzie
stanowiła trwałą przeszkodę procesową, bądź też  będzie usuwalna i da się usunąć.
Wreszcie możemy wyróżnić przesłanki, od których będzie zależało, czy można

 

13

prowadzić postępowanie zwyczajne oraz takie, które warunkować  będą możliwość
postępowania szczególnego. 
 

Wyodrębnić można: 
 
a) przesłanki ogólne, dotyczące każdego rodzaju (trybu) postępowania o wykroczenia i 

taki też charakter ma większość okoliczności wskazanych w art. 5 § 1, oraz przesłanki 
szczególne, odnoszące się tylko do określonego trybu (rodzaju) postępowania (np. przesłanki 
trybu nakazowego - zob. art. 93, czy trybu przyspieszonego - zob. art. 90, 91) bądź do 
postępowania w określonych kategoriach spraw (np. żądanie ścigania, przewidziane w art. 5 § 
1 pkt 9, niezbędne tylko przy niektórych wykroczeniach); 

 

b)  przesłanki dodatnie (pozytywne), czyli takie, od których istnienia zależy, by 

postępowanie było dopuszczalne (np. skarga uprawnionego oskarżyciela, istnienie czynu 
będącego wykroczeniem, istnienie obwinionego, właściwość sądu), i ujemne (negatywne), a 
więc takie, których wystąpienie czyni postępowanie niedopuszczalnym (np. przedawnienie 
karalności, immunitet, abolicja), czyli tzw. przeszkody procesowe, z tym że rolę takiej 
przeszkody pełni też zaprzeczona przesłanka dodatnia (np. śmierć oskarżonego, brak znamion 
wykroczenia w czynie zarzucanym, brak skargi uprawnionego oskarżyciela czy żądania 
ścigania itd.); cały § 1 art. 5 ujęty jest właśnie w taki sposób, że normuje zaprzeczone 
przesłanki dodatnie i przesłanki z natury swej ujemne, zakładając ich skutek w postaci 
odmowy wszczęcia procesu lub umorzenia wszczętego postępowania; 

c)  przesłanki bezwzględne i względne. Te pierwsze to takie przeszkody procesowe, 

które nigdy nie mogą być usunięte, tym samym zawsze w razie zaistnienia skutkują 
niedopuszczalnością postępowania (np. śmierć oskarżonego, przedawnienie karalności), 
natomiast te drugie to przeszkody usuwalne, powodujące niedopuszczalność procesu, jeżeli 
nie zostaną usunięte (np. brak zezwolenia na ściganie, brak skargi uprawnionego 
oskarżyciela, brak wymaganego żądania  ścigania). Prawomocne umorzenie postępowania z 
uwagi na przeszkodę bezwzględną czyni tę decyzję prawomocną także w sensie materialnym 
ze skutkiem ne bis in idem, natomiast przy takim umorzeniu, ale z uwagi na przesłankę 
ujemną względną, nie istnieje zakaz ponownego wszczynania postępowania, jeżeli tylko 
ustanie przeszkoda będąca przyczyną poprzedniego umorzenia (np. skargę wniesie teraz 
prawidłowy oskarżyciel, po umorzeniu uzyskano uchylenie immunitetu, pokrzywdzony złożył 
wymagane żądanie ścigania itd.); 

d)  przesłanki materialnoprawne, formalnoprawne i mieszane. Te pierwsze to 

przesłanki, których źródło i skutek tkwią w prawie materialnym, a niedopuszczalność 
postępowania jest efektem braku naruszenia prawa karnego, są one w istocie swej też 
warunkami odpowiedzialności materialnoprawnej za wykroczenie, a chodzi tu o przesłanki 
wskazane w pkt 1-3 § 1 art. 5. Natomiast przesłanki formalnoprawne to te, których źródło i 
skutek tkwią wyłącznie w prawie procesowym, nie mają one zatem nic wspólnego z prawem 
materialnym (np. brak skargi uprawnionego oskarżyciela, immunitety, śmierć oskarżonego, 
brak zezwolenia na ściganie lub żądania  ścigania, rzecz osądzona itd.). Z kolei przesłanki 
mieszane to takie, których źródłem jest prawo materialne, ale skutek następuje dopiero w 
postępowaniu (np. przedawnienie po upływie terminów określonych w art. 45 § 1 k.w. w 
wyniku zbyt długotrwałego procesu). 

W razie zbiegu przesłanki formalnoprawnej i materialnoprawnej prymat należy - co do 

zasady - nadać przesłance formalnej, gdyż nie można orzekać odnośnie do braku 
odpowiedzialności za wykroczenie, jeżeli postępowanie jest niedopuszczalne. Przy zbiegu 
dwu przesłanek formalnych należy się oprzeć na tej, której skutki są dalej idące (np. 
przesłanka bezwzględna i względna), a jedynie gdy skutek wielu przeszkód jest taki sam, 

 

14

można wszystkie przyjąć za podstawę rozstrzygnięcia. Pamiętać też trzeba, iż w razie 
ujawnienia dopiero po wszczęciu przewodu sądowego przeszkód wskazanych w pkt 1 i 2 § 1 
art. 5 sąd uniewinnia obwinionego, chyba że sprawca był w chwili czynu niepoczytalny (art. 
62 § 2).  

Przesłanki ujemne

  ujęto w  art. 5 a w wśród nich wyróżniono : 

 

1. w art.5 § 1 pkt 1-3 ujęto pięć przesłanek materialnoprawnych. Należą do nich: 

a)  brak czynu , tj. brak w ogóle zdarzenia (np. skradziony przedmiot znalazł się jako 

zagubiony) lub zdarzenia będącego czynem, a więc świadomym zachowaniem się człowieka 
(np. uszkodzenie rzeczy, o jakim mowa w art. 124 k.w., było efektem zachowania się 
zwierzęcia, a nie człowieka), w tym także wykazanie takiego „braku czynu" przez 
obwinionego, w sensie braku sprawstwa po jego stronie, czyn bowiem trzeba przypisać 
określonej osobie (umorzenie wobec niego lub uniewinnienie tej osoby, nie przeszkadza 
nowemu postępowaniu o ten sam czyn wobec innej osoby); 

b)   brak danych dostatecznie uzasadniających popełnienie czynu , czyli sytuacje 

podobne jak w pkt a), z tym że nie chodzi tu o pozytywne wykazanie braku czynu (jego 
sprawstwa przez określoną osobę), ale o brak dostatecznych danych (dowodów) do przyjęcia 
zaistnienia czynu lub sprawstwa danej osoby; 

c)   brak znamion wykroczenia w zarzuconym czynie , tj. przy istnieniu czynu 

zabronionego brak jest wszystkich wymaganych przez ustawę znamion tego zachowania, 
pozwalających uznać go za określone wykroczenie, np. sprawca rzeczywiście nie opuścił 
cudzego pola czy lasu mimo żądania (art. 157 k.w.), z tym że żądanie to pochodziło od osoby 
nieuprawnionej do występowania z nim (np. sąsiada właściciela, który to sąsiad następnie 
doprowadził do interwencji Policji, w efekcie której sprawca opuścił dane miejsce, a 
pokrzywdzony zażądał ścigania), należy jednakże pamiętać, iż wiążące sąd jest jedynie samo 
zdarzenie faktyczne, a nie jego opis i kwalifikacja prawna podana przez oskarżyciela, zatem 
sąd może dokonać zmian w opisie czynu i przyjąć inną jego kwalifikację w granicach 
zdarzenia będącego przedmiotem osądu (np. uznać przy zarzucie wybryku wywołującego 
zgorszenie z art. 51 § 1 k.w., że w istocie czyn był tylko nieobyczajnym wybrykiem z art. 140 
k.w.); 

d)  ustawa stanowi, iż sprawca nie popełnia wykroczenia , to z kolei sytuacja, gdy z 

norm kodeksu wykroczeń wynika, że w danym wypadku sprawca „nie popełnia 
wykroczenia". Takimi przepisami są m. in. art. 1 § 2 (brak winy), art. 7 § 2 (błąd przy 
wykroczeniach umyślnych), art. 15 (obrona konieczna), art. 16 § 1 (stan wyższej 
konieczności) czy art. 17 § 1 (niepoczytalność).  Przez „niepopełnienie wykroczenia" 
należy także rozumieć te sytuacje, gdy ustawa stwierdza, że sprawca „nie podlega 
odpowiedzialności" (tak np. w art. 146 § 2 k.w.). W orzecznictwie SN na gruncie 
przestępstw trafnie natomiast wskazuje się, że pod przesłankę „niepopełnienia przestępstwa" 
zaliczyć też należy całkowity brak społecznej szkodliwości czynu, wywodząc to z art. 1 § 2 
k.k. . Stanowisko to należy uznać za w pełni aktualne także na gruncie prawa wykroczeń, 
skoro bowiem wykroczeniem jest jedynie czyn społecznie niebezpieczny zagrożony przez 
ustawę,  zupełny brak społecznej szkodliwości danego zachowania powoduje brak 
wykroczenia, a więc niepopełnienie wykroczenia w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1 
k.w.  

e) nie podleganie karze , a więc te sytuacje określone w prawie materialnym, w których 

przyjmuje się, iż sprawca „nie podlega karze"; taki przypadek przewiduje art. 11 § 4 k.w. 
(odstąpienie od czynu przy usiłowaniu). 

Stwierdzenie tych okoliczności przed wszczęciem postępowania powinno skutkować 

wydanie przez prezesa sądu postanowienia o odmowie wszczęcia (art. 59 § 2), po wszczęciu 
zaś - postanowienia o umorzeniu wydanego przez sąd (art. 62 § 2 ), z tym że gdy okoliczności 

 

15

wskazane w pkt 1 i 2 zostaną stwierdzone dopiero po rozpoczęciu przewodu sądowego, sąd 
wydaje wyrok uniewinniający, chyba że chodzi o niepoczytalność sprawcy, kiedy to 
postępowanie umarza się, tyle że już wyrokiem (art. 62 § 3). 

3. Przedawnienie orzekania (art. 5 § 1 pkt 4) to przeszkoda unormowana szczegółowo 

w art. 45 k.w. Karalność wykroczenia ustaje z upływem roku od czasu jego popełnienia, ale 
gdy w tym okresie wszczęto postępowanie - z upływem lat 2 od popełnienia czynu. Przez 
wszczęcie postępowania należy rozumieć postanowienie prezesa sądu o wszczęciu (art. 59 § 
2), ale też i wszczęcie np. dochodzenia karnego, gdy czyn początkowo oceniano jako 
przestępstwo, a także - w sprawach w toku - wszczęcie postępowania przez 
przewodniczącego kolegium, stosownie do art. 23 § 1 d.k.p.w. 

Czas popełnienia czynu, od którego liczy się okres przedawnienia, określa art. 4 § 1 k.w. 

Przy wykroczeniach trwałych liczy się go do momentu, w którym ustał stan bezprawny, przy 
ciągłych zaś od daty ostatniego fragmentu zachowania . Żadna czynność procesowa nie 
przerywa biegu terminu przedawnienia, zatem także postępowanie odwoławcze powinno 
zakończyć się przed jego upływem. Ponieważ okoliczności wyłączające postępowanie 
uwzględnia się w każdym stadium postępowania, i to z urzędu (art. 62 § 1), więc stwierdzenie 
upływu terminu przedawnienia po wydaniu wyroku w I instancji i po złożeniu odwołania, ale 
przed przekazaniem sprawy sądowi odwoławczemu, powinno prowadzić do umorzenia 
procesu jeszcze przez sąd I instancji, natomiast gdy okoliczność  tę stwierdzi dopiero sąd 
odwoławczy, to on powinien umorzyć postępowanie. Gdyby jednak termin przedawnienia 
upłynął wprawdzie tuż po wydaniu wyroku w I instancji, ale nie złożono  środka 
odwoławczego, to wyrok wydano ostatecznie przed upływem przedawnienia karalności, 
zatem może dojść do jego uprawomocnienia się bez zaskarżania i możliwe będzie 
wykonywanie takiego wyroku. Do umorzenia z uwagi na przedawnienie powinno też dojść, 
gdy obwinionemu nie doręczono wyroku zaocznego w ciągu 3 miesięcy od jego wydania, a 
jednocześnie stwierdzono, że upłynął już termin przedawnienia karalności, mimo że termin 
ten upłynął po wydaniu tego wyroku (zob. art. 83). 

Termin przedawnienia „odżywa” w razie uchylenia prawomocnego rozstrzygnięcia i 

wówczas liczy się od daty tego uchylenia, czyli daty wydania orzeczenia o uchyleniu (art. 45 
§ 2 k.w.). Przez uchylenie należy tu rozumieć zarówno uchylenie w trybie kasacji, jak i 
wznowienia postępowania (rozdz. 18 i 19 k.p.w.). Liczony od nowa termin przedawnienia jest 
tu dwuletni, gdyż postępowanie było już wszczęte . To samo należy odnieść do uchylenia 
prawomocnego orzeczenia kolegium sprzed 17 października 2001 r., zarówno, gdy wniosek o 
takie uchylenie złożono jeszcze przed wejściem w życie nowego kodeksu, jak i gdy 
wystąpiono o to po 17 października 20001 r., gdyż do uchyleń takich stosuje się nadal dawne 
przepisy (art. 8 przep. wprow. k.p.w.), a uchylenie powyższe mieści się w ramach § 2 art. 45 
k.w., z tym że - zgodnie ze stosowanym wówczas art. 515 § 6 k.p.k. - uchylenie na niekorzyść 
obwinionego nie jest możliwe w razie upływu w dacie orzekania w tej materii terminu z art. 
45 § 1 k.w. Inaczej natomiast wygląda sytuacja, gdyby doszło do stwierdzenia nieważności 
prawomocnego orzeczenia kolegium ds. wykroczeń wydanego przed 17 października 2001 r. 
(tu też stosuje się przepisy dotychczasowe - art. 8 przep. wprow.), gdyż orzeczenie 
unieważnia się tu, a nie uchyla, jak wymaga tego art. 45 § 2 k.w - w tym wypadku nowe 
prawomocne rozstrzygnięcie nadal powinno zapaść w ciągu 2 lat od daty czynu, a nie od daty 
unieważnienia poprzedniego orzeczenia . 

Przedawnienie karalności nie stoi na przeszkodzie kasacji na korzyść ani wznowieniu na 

korzyść obwinionego (art. 529 i 545 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 i art. 113 § 1 k.p.w.). 

4.  Śmierć obwinionego to przeszkoda procesowa bezwzględna, uniemożliwiająca 

postępowanie w każdym jego stadium (art. 5 § 1 pkt 5). Jeżeli obwiniony zmarł po wydaniu 
orzeczenia, a przed jego zaskarżeniem, sąd I instancji powinien postanowieniem umorzyć 
postępowanie, gdyż nie można skierować sprawy do wykonania, jeżeli skazany już nie żyje, a 

 

16

trzeba zważyć,  że kodeks karny wykonawczy zna jedynie umorzenie wszczętego 
postępowania wykonawczego, nie przewiduje natomiast odmowy jego wszczęcia (por. art. 9 § 
1 i art. 15 § 1 k.k.w.); powyższe nie dotyczy jednak sytuacji, gdy orzeczono przepadek 
przedmiotów, w tym zwłaszcza nie będących własnością sprawcy, które to przedmioty z 
momentem uprawomocnienia się orzeczenia stają się  własnością Skarbu Państwa (art. 30 
k.w.). Jeżeli do śmierci doszło już po wniesieniu tego środka, sąd odwoławczy powinien 
umorzyć postępowanie w tej sprawie. W razie gdyby śmierć nastąpiła już w postępowaniu 
wykonawczym, umarza się postępowanie wykonawcze (art. 15 § 1 k.w.), gdyby zaś doszło do 
niej po przyjęciu mandatu, ale przed jego uregulowaniem, a więc w toku egzekucji 
administracyjnej, umorzenia dokonuje organ tej egzekucji (art. 59 § 1 pkt 6 ustawy o 
postępowaniu egzekucyjnym w administracji z 1966 r., Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z 
późn. zm. - w zw. z art. 100 k.p.w.). 

Śmierć obwinionego nie stoi natomiast na przeszkodzie wniesieniu i rozpoznaniu 

kasacji na jego korzyść, jak i wznowieniu postępowania (art. 529 i 545 § 1 k.p.w. w zw. z art. 
112 i 113 § 1 k.p.w.). Śmierć nie uniemożliwia też unieważnienia orzeczenia kolegium - 
stwierdzenie nieważności umożliwia tu art. 8 przep. wprow. k.p.w. - z tym że po takiej 
decyzji postępowanie musi być następnie umorzone właśnie ze względu na śmierć 
obwinionego. 

5. Immunitet zakrajowości to okoliczność wyłączająca postępowanie ze względu na 

normy prawa międzynarodowego. Nie uchyla on karalności czynu, ale jedynie uniemożliwia 
ściganie jego sprawcy. Osobom objętym tym immunitetem stosowne dokumenty wydaje 
Ministerstwo Spraw Zagranicznych . 

Przepis art. 5 § 1 pkt 6 powtarza rozwiązanie art. 10 § 1 pkt 5 d.k.p.w. i wyróżnia: 
a)  immunitet dyplomatyczny (lit. a-e) o charakterze pełnym, obejmujący wszelkie 

czyny osób nim objętych, a będące wykroczeniami, bez znaczenia jest tu więc, czy 
wykroczenie ma związek z czynnościami służbowymi osoby chronionej immunitetem, oraz 

b)  immunitet konsularny (lit. f), niepełny, obejmujący tylko zachowania w zakresie 

czynności pełnionych w toku i przy wykonaniu funkcji urzędowych (art. 5 § 2 pkt 1). 

Immunitet zakrajowości odnosi się do wszelkich trybów ścigania, w tym i mandatowego, 

z tym,  że: 

a) nie obejmuje on osób określonych w art. 5 § 1 pkt 6, jeżeli są one obywatelami 

polskimi lub mają w Polsce stałe miejsce zamieszkania (chodzi o osoby zatrudniane przez 
przedstawicielstwa zagraniczne w Polsce i konsulów honorowych) - art. 5 § 2 pkt 1, 

b) nie stosuje się wyłączenia ścigania osób objętych immunitetem dyplomatycznym lub 

konsularnym spod orzecznictwa sądów polskich, jeżeli umowa międzynarodowa, której 
Polska jest stroną, stanowi inaczej (art. 5 § 2 pkt 2), 

c) można zaś go nie stosować wobec obywatela państwa obcego, jeżeli z państwem tym 

nie ma stosownej umowy, a kraj jego obywatelstwa nie zapewnia wzajemności (art. 5 § 3). 

Należy też pamiętać, że osoby objęte immunitetem dyplomatycznym nie są też w ogóle 

obowiązane do składania zeznań, a objęte immunitetem konsularnym także, ale tylko wtedy 
gdy okoliczności, których oświadczenie dowodowe by dotyczyło, związane byłyby z ich 
czynnościami służbowymi lub urzędowymi (art. 66 § 1 i 2). 

6. Immunitety krajowe stanowią także przeszkodę prawną w ściganiu określonych osób, 

którą k.p.w. określa jako niepodleganie orzecznictwu w trybie przewidzianym w kodeksie 
(art. 5 § 1 pkt 7). Jest to wprawdzie powtórzenie rozwiązania zawartego w art. 10 § 1 pkt 6 
d.k.p.w., ale zakres działania tej przeszkody jest zdecydowanie węższy niż poprzednio. 

Pod rządem d. k.p.w. przyjmowano, iż przeszkoda ta obejmuje immunitety formalno- i 

materialnoprawne oraz tzw. inne wyłączenia spod orzecznictwa. Te ostatnie dotyczyły 
funkcjonariuszy Policji, UOP, Straży Granicznej i Służby Więziennej w ustawach, w których 
zawarte były stwierdzenia, że funkcjonariusze ci za wykroczenia podlegają tylko 

 

17

odpowiedzialności dyscyplinarnej, z wyjątkiem możliwości stosowania do nich trybu 
mandatowego . Już w 2001 r. przyjęto je także w odniesieniu do funkcjonariuszy Biura 
Ochrony Rządu w ustawie z dnia 16 marca 2001 r. (Dz.U. Nr 27, poz. 298 - zob. art. 120 
ustawy). Podobne rozwiązanie do 1 września 1998 r. dotyczyło również żołnierzy , ale zniósł 
je już k.p.k. z 1997 r., poddając wykroczenia żołnierzy orzecznictwu sądów (wojskowych); 
należy to odnieść też do przepisów ustaw szczególnych sprzed 1997 r., które tworząc 
wykroczenia, statuowały też odrębnie wyłączenia  żołnierzy spod odpowiedzialności za te 
wykroczenia, uznając owe zachowania tylko za naruszenia dyscyplinarne (zob. np. art. 82 
ustawy z 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospollitej Polskiej, Dz.U. Nr 86, 
poz. 433 z późn. zm.). Obecny kodeks nie zna już żadnych tego typu wyłączeń, gdyż art. 5 § 
3-6 i art. 11 przep. wprow. k.p.w. uchyliły te przepisy w ustawach o Policji, UOP, Straży 
Graniczej, Służbie Więziennej i Biurze Ochrony Rządu, które ograniczały odpowiedzialność 
ich funkcjonariuszy za wykroczenia wyłącznie do odpowiedzialności dyscyplinarnej, z tym że 
odnosić się to ma do czynów popełnionych po 17 października 2001 r.; do wykroczeń 
popełnionych przed wejściem w życie kodeksu przepisy te nadal mają zastosowanie (art. 11 
przep. wprow.), przeto nadal jeszcze będzie tu istnieć czasowo przeszkoda procesowa z art. 5 
§ 1 pkt 5 k.p.w. Zob. też uw. do art. 5 i 11 przep. wprow. k.p.w. 

Spod orzecznictwa w trybie k.p.w. pozostają wyłączeni sędziowie i prokuratorzy. Do 

1985 r. podmioty mogły odpowiadać przed ówczesnymi kolegiami ds. wykroczeń po 
uzyskaniu przez oskarżyciela zgody sądu dyscyplinarnego lub komisji dyscyplinarnej w 
prokuraturze. Obecnie jednak ustawa - Prawo o ustroju sądów powszechnych z dnia 27 lipca 
2001 r. (Dz.U. Nr 98, poz. 1070) przyjmuje w art. 81 - podobnie jak poprzednia u.s. p. z 1985 
r. w art. 50 § 4 - że „za wykroczenia sędzia odpowiada tylko dyscyplinarnie". Taką samą 
regulację zawiera art. 37 § 1 ustawy z 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. 
Nr 117, poz. 753) oraz art. 27 ust. 4 ustawy o Sądzie Najwyższym z 1984 r. (Dz.U. z 1994 r. 
Nr 13, poz. 48 z późn. zm.), a przepisy tej ostatniej ustawy stosuje się też do sędziów 
Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym 
z 1995 r., Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) i sędziów Trybunału Konstytucyjnego (art. 6 
ust. 4 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 1997 r., Dz.U. Nr 102, poz. 643). Także ustawa 
o prokuraturze z 1985 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70 z późn. zm.) w art. 54 ust. 4 
przyjmuje, że za „wykroczenia prokurator odpowiada tylko dyscyplinarnie". W istocie mamy 
tu do czynienia z immunitetem materialnoprawnym, który uchyla odpowiedzialność za 
wykroczenie na podstawie kodeksu wykroczeń, czyniąc z czynu naruszenie dyscyplinarne. 
Powyższy immunitet będzie też dotyczył Rzecznika Interesu Publicznego i jego zastępców, 
gdyż jeżeli są oni sędziami lub prokuratorami w stanie spoczynku, także stosuje się do nich 
odpowiednio przepisy o ustroju sądów lub o prokuraturze (art. 17 ust. 3 i 4 ustawy z 1997 r. o 
ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w 
latach 1944-1990... - Dz.U. Nr 70, poz. 443) oraz prokuratorów Instytutu Pamięci Narodowej 
jako prokuratorów w rozumieniu art. 6 ustawy o prokuraturze. 

Podobny immunitet, choć niepełny, mają inspektorzy kontroli skarbowej, którzy za 

wykroczenia, ale tylko „związane bezpośrednio z pełnieniem obowiązków służbowych", 
odpowiadają jedynie dyscyplinarnie (art. 41 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej z 1991 r., 
Dz.U. Nr 100, poz. 442 z późn. zm.). 

Z trwałego immunitetu, wykluczającego w ogóle odpowiedzialność przed sądami 

powszechnymi (a także wojskowymi i Sądem Najwyższym),  korzysta Prezydent RP, a 
jedynym organem władnym do jego sądzenia jest Trybunał Stanu (art. 145 Konstytucji RP), 
tym samym, mimo że wspomniany przepis ustawy zasadniczej wprost mówi tylko o 
przestępstwie, wyłącza on tym bardziej (a maiori ad minus) odpowiedzialność Prezydenta za 
wykroczenia w trybie k.p.w. . 

7. Na gruncie d.k.p.w. przyjmowano, iż immunitet - tym razem jedynie formalnoprawny i 

 

18

to uchylalny, a więc uniemożliwiający tylko ściganie sprawcy bez zezwolenia określonego 
organu, ale nie uchylający karalności czynu - przysługuje na gruncie prawa wykroczeń 
posłom i senatorom, wywodząc, iż skoro Konstytucja przewiduje dla nich ów immunitet dla 
pociągnięcia ich do „odpowiedzialności karnej" (art. 105 ust. 2 i art. 108 Konstytucji RP), to 
ponieważ od orzeczenia kolegium można odwołać się do sądu, który orzeka w trybie kodeksu 
postępowania karnego, immunitet dotyczy też  ścigania wykroczeń. Rozumowanie to 
stosowano także do innych podmiotów objętych immunitetem w zakresie „odpowiedzialności 
karnej", a więc m.in. z ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli, Rzeczniku Praw Obywatelskich, 
Trybunale Stanu i wobec Generalnego Inspektora Danych Osobowych . 

Trzeba jednak zauważyć, że obecnie orzekanie w sprawach o wykroczenia od początku 

następuje przed sądem i to nie w trybie procedury karnej, ale na podstawie samodzielnej 
regulacji procesowej, jaką jest k.p.w. (zob. uw. do art. 1). Mimo to należy uznać,  że 
wskazane wyżej podmioty nadal korzystają z immunitetu formalnoprawnego i bez zgody 
odpowiedniego organu ich ściganie nie jest możliwe. Rzecz bowiem w tym, że 
odpowiedzialność za wykroczenie ponoszona w trybie określonym w k.p.w. jest w szerokim 
ujęciu odpowiedzialnością karną, czyli odpowiedzialnością za czyn zabroniony przez ustawę 
pod groźbą kary, tyle że za czyn będący wykroczeniem, a nie przestępstwem . Trudno też 
byłoby pogodzić się z interpretacją, wedle której wskazane wyżej podmioty korzystały i 
korzystają z immunitetu przy odpowiedzialności za przestępstwa, korzystały też - i to tylko 
poprzez stosowną wykładnię  łączącą się z możliwością odwołania się do sądu - z takiego 
immunitetu za wykroczenia, gdy w sprawach tych orzekały w I instancji kolegia, a przestały 
zeń korzystać, gdy sprawy te już w I instancji przeszły do orzecznictwa sądów, i to do 
postępowania bardziej jeszcze niż uprzednio zbliżonego do procedury karnej. 

W konsekwencji trzeba przyjąć, że immunitet formalnoprawny, wymagający uprzedniej 

zgody (zezwolenia) na ściganie sprawcy wykroczenia, obejmuje dziś: 

a)  posłów i senatorów ( art. 105 § 2 i art. 108 Konstytucji), przy ściganiu których w 

trakcie kadencji Parlamentu (od dnia ogłoszenia wyników wyborów do dnia wygaśnięcia 
mandatu) wymagana jest zgoda, odpowiednio, Sejmu lub Senatu (zob. też uw. 11 do art. 8), 

b) sędziów Trybunału Stanu ( art. 16 ust. 1 ustawy o Trybunale Stanu z 1982 r., Dz.U z 

1993 r. Nr 38, poz. 172 z późn. zm.), kiedy wymagana jest zgoda Trybunału, z tym że także 
po upływie kadencji, ale wówczas jedynie w odniesieniu do czynów związanych z 
wykonywaniem funkcji w Trybunale, 

c)  Rzecznika Praw Obywatelskich ( art. 6 ust. 2 ustawy z 1987 r. o Rzeczniku Praw 

Obywatelskich, Dz.U. z 1991 r. Nr 109, poz. 471 z późn. zm.), Prezesa Najwyższej Izby 
Kontroli ( art. 18 ustawy o NIK z 1994 r., Dz.U. z 1995 r. Nr 13, poz. 59 z późn. zm.), 
Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ( art. 11 ustawy z 1997 r. o 
ochronie danych osobowych, Dz.U. Nr 133, poz. 883) i Prezesa Instytutu Pamięci 
Narodowej ( art. 14 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej z 1998 r., Dz.U. Nr 155, poz. 
1016 z późn. zm.), których ściganie wymaga zgody Sejmu, 

d)  wiceprezesów i dyrektora generalnego NIK, a także pracowników nadzorujących 

lub wykonujących czynności kontrolne NIK, ale tylko „z powodu czynności służbowych", a 
więc za czyny związane z ich wykonywaniem, a zgodę na ściganie może tu udzielić 
Kolegium NIK. 

W przypadku tej kategorii immunitetów podstawę odmowy wszczęcia lub umorzenia 

postępowania - gdy posiadanie immunitetu ujawni się po wszczęciu - powinien jednak 
stanowić art. 5 § 1 pkt 9, tam bowiem mówi się o braku wymaganego zezwolenia, którego 
istnienie eliminuje ujemną przesłankę procesową. Przy pozostałych immunitetach krajowych 
podstawy tej należy upatrywać w art. 5 § 1 pkt 7 k.p.w. 

8. Rzecz osądzona (res iudicata) i zawisłość sprawy (lis pendens) to przeszkody 

procesowe ujęte w pkt 8 § 1 art. 5 i powiązane ze sobą. Zawisłość sprawy jest bowiem 

 

19

konsekwencją istnienia przesłanki rei iudicatae, skoro bowiem mogłyby toczyć się dwa lub 
więcej postępowań w tej samej sprawie, to jedno z nich zakończyłoby się jako pierwsze i 
stanowiło wówczas przeszkodę dla pozostałych. Względy ekonomiki procesowej nakazują 
więc zakazanie prowadzenia więcej niż jednego procesu o to samo. Przez wcześniej wszczęte 
postępowanie należy rozumieć zarówno inne postępowanie o ten sam czyn tej samej osoby 
przed sądem właściwym według norm k.p.w., jak i postępowanie prowadzone w trybie i przed 
sądem określonym w art. 400 k.p.k. 

Dla istnienia obu przesłanek  podstawowymi kryteriami są tożsamość osoby i 

tożsamość czynu, nie wolno bowiem orzekać dwa razy „co do tego samego czynu" tego 
samego obwinionego. Przez „ten sam czyn" należy rozumieć to samo zdarzenie faktyczne i 
zachowania danej osoby, odnośnie do którego wydano już prawomocne rozstrzygnięcie (res 
iudicata) albo co do którego toczy się wcześniej wszczęte postępowanie (lis pendens), bez 
względu na przyjmowaną kwalifikację prawną tego czynu. Decydujące znaczenie ma tu 
tożsamość przedmiotu ochrony i czynności wykonawczej oraz czasu i miejsca zdarzenia, a 
także osoby pokrzywdzonego, gdy czyn godzi w dobro określonej osoby. 

W przypadku rzeczy osądzonej istotne znaczenie ma prawomocność rozstrzyg- nięcia 

kończącego poprzednie postępowania o to samo. Tak jak i w postępowaniu karnym należy tu 
wyróżnić prawomocność formalną, która zachodzi w razie prawnej niemożności zaskarżenia 
dalej rozstrzygnięcia w drodze zwykłych  środków odwoławczych, oraz prawomocność 
materialną, wyrażającą się w skutku ne bis in idem, czyli zakazie ponownego rozpatrywania 
tej samej sprawy. 

Te rozstrzygnięcia, które rozstrzygają o przedmiocie postępowania (odpowiedzialności 

obwinionego), czyli merytoryczne (wyrok skazujący lub uniewinniający, nakaz karny, mandat 
karny), a także rozstrzygnięcia formalne, decydujące w przedmiocie dopuszczalności 
postępowania (postanowienia o odmowie wszczęcia, o umorzeniu procesu lub wyrok 
umarzający), ale pod warunkiem że oparte są na przesłance ujemnej bezwzględnej, jeżeli są 
formalnie prawomocne, są także materialnie prawomocne. Gdy chodzi o mandat karny, to 
należy tu jednak uwzględnić,  że mandat zaoczny staje się prawomocny tylko wtedy, gdy 
uregulowano go w ustawowym terminie , a także że uchylenie prawomocnego mandatu nie 
otwiera drogi do ścigania, ponieważ następuje, gdy czyn, za który nałożono mandat, nie był w 
ogóle uznawany za wykroczenie (art. 101 § 1). 

Jeżeli natomiast podstawę orzeczenia odnoszącego się do dopuszczalności postępowania 

stanowiła przeszkoda względna, usuwalna (np. brak wymaganego żądania  ścigania, 
zezwolenia na ściganie czy brak skargi uprawnionego oskarżyciela), to fakt, że jest już ono 
formalnie prawomocne, nie stwarza przesłanki rzeczy osądzonej, jeżeli tylko przeszkoda 
będąca podstawą poprzedniego orzeczenia zostanie usunięta; stwarza natomiast taką 
przeszkodę, gdy jej nadal nie usunięto. Gdyby przeszkoda stanowiąca podstawę orzeczenia 
została usunięta już w postępowaniu odwoławczym od tej decyzji procesowej, organ 
odwoławczy powinien fakt ten uwzględnić i orzeczenie uchylić. 

 

9. Brak skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 5 § 1 pkt 9 ) to przeszkoda związana z 

przyjęciem w k.p.w. możliwości oskarżania w postępowaniu o wykroczenia przez różne 
podmioty oraz z zasadą skargowości. Ta ostatnia - wyrażona w recypowanym przez art. 8 
k.p.w. - art. 14 § 1 k.p.k. - zakłada,  że postępowanie w I instancji wszczyna się tylko na 
żądanie uprawnionego oskarżyciela, a więc że sąd nie może wszcząć postępowania z urzędu. 
Żądaniem wszczęcia jest w k.p.w. wniosek o ukaranie złożony przez oskarżyciela 
publicznego, a wyjątkowo także przez pokrzywdzonego (art. 57 § 1). 

Co do zasady, oskarżycielem publicznym jest tu wprawdzie Policja (art. 17 § 1), ale już 

w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika oraz o inne, związane z 
wykonywaniem pracy zarobkowej, jeżeli ustawa tak stanowi, wyłącznie inspektor pracy (art. 

 

20

17 § 2). Ponadto uprawnienia oskarżyciela przysługują też organom administracji 
rządowej i samorządowej oraz kontroli państwowej i samorządowej, a także strażom 
miejskim i gminnym, ale tylko gdy w zakresie swego działania ujawniły wykroczenie i 
złożyły wniosek o ukaranie (art. 17 § 3); zakres uprawnień (działania) określają tu ustawy 
szczególne o danym organie. Wreszcie i Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia 
nadać uprawnienia oskarżycielskie innym jeszcze instytucjom państwowym, 
samorządowym i społecznym, określając, kiedy w ramach swego działania mogą 
występować z wnioskiem o ukaranie za ujawnione przez siebie wykroczenia (art. 17 § 4). 
Jednak w postępowaniu przed sądem wojskowym jednym uprawnionym oskarżycielem 
publicznym jest tylko prokurator wojskowy (art. 85 § 2). Sam pokrzywdzony z kolei może 
samodzielnie wystąpić z wnioskiem ukaranie jako oskarżyciel (konkurencyjny), gdy 
chodzi o wykroczenia ścigane na jego żądanie (art. 27 § 1), a także przy innych 
wykroczeniach (subsydiarny), jeżeli w ciągu miesiąca od powiadomienia właściwego 
oskarżyciela publicznego nie zostanie zawiadomiony o wniesieniu przez niego wniosku o 
ukaranie albo zostanie powiadomiony o braku podstaw do wystąpienia przez uprawniony 
organ z takim wnioskiem (art. 27 § 2), w tym także przed sądem wojskowym (art. 88). 

W  świetle powyższego będziemy mieli do czynienia z brakiem skargi uprawnionego 

oskarżyciela nie tylko wtedy, gdy w ogóle brak jest jakiegokolwiek wniosku o ukaranie, ale 
także jeżeli np. pokrzywdzony wystąpi z wnioskiem o ukaranie za wykroczenie związane z 
wykonywaniem pracy zarobkowej bez powiadomienia o tym uprzednio inspektora pracy i 
oczekiwania na jego decyzję albo gdy straż miejska zażąda ukarania za czyn, który ujawniła, 
ale jako pokrzywdzony nim podmiot, a nie w ramach swego działania, i to nie powiadamiając 
o wykroczeniu Policji i nie czekając na jej decyzję, bądź gdy wniosek o ukaranie żołnierza 
złoży Żandarmeria Wojskowa, ale bez zatwierdzenia go przez prokuratora wojskowego, albo 
jeżeli organ administracji czy kontroli wystąpi z wnioskiem o ujawniony przez siebie czyn, 
gdy ujawnienie to nastąpiło poza zakresem jego działania, tylko przypadkowo, bądź gdy 
wniosek pochodzi od podmiotu, który ani nie jest organem uprawnionym do działania w 
danej sprawie w roli oskarżyciela publicznego, ani nie jest pokrzywdzony danym 
wykroczeniem itd. 

Odmowa wszczęcia postępowania lub jego umorzenie z powodu braku skargi 

uprawnionego oskarżyciela nie stwarza przesłanki  rei iudicatae, jeżeli tylko po tej decyzji 
procesowej wniosek o ukaranie o ten sam czyn tej samej osoby złoży prawidłowy, 
uprawniony oskarżyciel. 

10. Brak żądania  ścigania (art. 5 § 1 pkt 9) to przeszkoda wiążąca się z konstrukcją, 

zakładającą, iż przy ściganiu niektórych wykroczeń, godzących przede wszystkim w dobro 
indywidualne, do ścigania konieczne jest wyrażenie przez osobę pokrzywdzoną woli 
pociągnięcia sprawcy do opowiedzialności.  Żądanie  ścigania jest dla prawa wykroczeń 
tym, czym tzw. wniosek o ściganie dla procesu karnego. Nie używa się tu określenia 
„wniosek", gdyż nazwa ta została zastrzeżona dla skargi zasadniczej - wniosku o ukaranie, 
czyli odpowiednika aktu oskarżenia w postępowaniu karnym . 

W aktualnym stanie prawnym żądanie  ścigania pochodzące od pokrzywdzonego jest 

wymagalne: 

a) względnie, tj. jedynie gdy sprawca jest osobą najbliższą dla pokrzywdzonego - przy 

wykroczeniach: kradzieży i przywłaszczenia (art. 119 § 3 k.w.), szkodnictwa leśnego (art. 148 
§ 2 k.w.), drobnych szkód leśnych (art. 153 § 2 k.w.), niszczenia substancji leśnej lub rolnej i 
zaśmiecania gruntów polnych (art. 154 § 3 k.w.) oraz niszczenia zasiewów i sadzonek (art. 
156 § 2 k.w.), 

b)  bezwzględnie, a więc niezależnie od tego, kto jest sprawcą czynu - przy 

wykroczeniach: kradzieży ogrodowej (art. 123 § 2 k.w.), niszczenia cudzej rzeczy (art. 124 § 
3 k.w.), kradzieży rzeczy o wartości niemajątkowej (art. 126 § 2 k.w.), samowolnego 

 

21

używania cudzej rzeczy (art. 127 § 2 k.w.), uszkadzania cudzego ogrodu (art. 150 § 2 k.w.), 
wypasu zwierząt na cudzym gruncie i przeganiania zwierząt przez cudzy grunt (art. 151 § 4 
k.w.), nieopuszczenia cudzego gruntu wbrew żądaniu (art. 157 § 2 k.w.) oraz z ustawy z dnia 
16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U. Nr 47, poz. 211 z późn. 
zm.), z tym że w tym ostatnim wypadku żądanie  ścigania mogą też  złożyć krajowe lub 
regionalne organizacje, których celem statutowym jest ochrona interesów konsumentów lub 
przesiębiorców, a także Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art. 27 
ustawy). 

Zasady uzyskiwania żądania  ścigania określa art. 6 . Obowiązek posiadania żądania 

obciąża oskarżyciela występującego z wnioskiem o ukaranie (art. 6 § 1). Brak żądania 
nakazuje odmówić wszczęcia postępowania, a gdyby dostrzeżono go po wszczęciu - 
umorzenie postępowania. Brak ten obejmuje zarówno zupełny brak oświadczenia 
domagającego się ścigania, jak i istnienie takiego żądania, tyle że nie pochodzącego od osoby 
uprawnionej do jego złożenia. Nie jest to przy tym formalny brak pisma, który uzasadnia 
zwrot wniosku do uzupełnienia (art. 119 i 120 k.p.k. w zw. z art. 38 k.p.w.), ale z uwagi na 
względny charakter tej przeszkody można już w toku postępowania odwoławczego uzupełnić 
ów brak (konwalidować go), dołączając  żądanie  ścigania do złożonego  środka 
odwoławczego, co powinno doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji procesowej. Nie 
jest też wykluczone ponowne wystąpienie z wnioskiem o ukaranie za ten sam czyn tej samej 
osoby po prawomocnej odmowie wszczęcia lub po prawomocnym umorzeniu postępowania i 
dołączenie doń wymaganego żądania  ścigania. W takim wypadku nie zachodzi przypadek 
rzeczy osądzonej  i nowy proces o to samo jest dopuszczalny. 

11. Brak wymaganego zezwolenia na ściganie (art. 5 § 1 pkt 9 ) to ujemna przesłanka 

procesowa związana z uchylalnymi krajowymi immunitetami formalnoprawnymi . Uzyskanie 
tego zezwolenia jest obowiązkiem oskarżyciela (art. 13 k.p.k. w zw. z art. 8 k.p.w.), tj. tego 
podmiotu, który występuje z wnioskiem o ukaranie, w tym i oskarżyciela posiłkowego 
samoistnego (art. 27 § 1 i 2). To on powinien przed złożeniem skargi do sądu wystąpić do 
właściwego organu o uchylenie immunitetu, czyli zezwolenie (zgodę) na ściganie. Jeżeli do 
wniosku o ukaranie nie dołączono wymaganego w danym wypadku zezwolenia na ściganie, 
należy odmówić wszczęcia postępowania (art. 59 § 2), a gdyby brak ten ujawnił się po 
wszczęciu - umorzyć postępowanie (art. 62 § 2). Jeśliby brak ten uzupełniono w 
postępowaniu odwoławczym od tych decyzji, należy je uchylić, doszło bowiem do sanacji 
braku. Nie ma też przeszkody rei iudicate w ponownym wszczęciu postępowania po 
prawomocnym zakończeniu procesu, gdy poprzednie postępowanie zakończono orzeczeniem 
formalnym z uwagi na brak wymaganego zezwolenia na ściganie, a obecnie podmiot 
oskarżający dysponuje już wymaganym zezwoleniem albo nie jest ono już potrzebne (np. 
dany podmiot utracił już immunitet). 

12. Inne okoliczności wyłączające orzekanie w trybie k.p.w. (art. 5 § 1 pkt 10) ujęte są 

ogólnie, gdyż mogą to być różne sytuacje wynikające z rozmaitych przepisów, a także z 
innych ustaw, w tym i wydanych w przyszłości. 

Do przeszkód tych można zaliczyć np. abolicję, czyli zakaz wszczynania i nakaz 

umorzenia postępowania wszczętego w sprawach, w których ustawa (amnestyjna lub jedynie 
abolicyjna) puszcza fakt popełnienia wykroczenia „w niepamięć i przebacza"; rozwiązanie 
takie istniało np. w ustawie z dnia 29 maja 1989 r. o puszczeniu w niepamięć i przebaczeniu 
niektórych przestępstw i wykroczeń (Dz.U. Nr 34, poz. 179 - art. 8 i 9 w zw. z art. 13). 
Podstawę rozstrzygnięcia stanowi wówczas art. 5 § 1 pkt 10 k.p.w. i określony przepis ustawy 
szczególnej o abolicji. 

Przeszkodę w orzekaniu w trybie k.p.w. może też stanowić nieletniość sprawcy. Zgodnie 

z art. 8 k.w. na zasadach kodeksu wykroczeń, a tym samym w trybie k.p.w., odpowiada 
jedynie sprawca, który ukończył lat 17. Wobec osoby, która nie osiągnęła tego wieku, a 

 

22

popełniła czyn o znamionach wykroczenia, można wszcząć postępowanie, ale tylko przed 
sądem rodzinnym, w trybie ustawy z 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich . Nie jest 
jednak wówczas postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności nieletniego za czyn, lecz 
proces, którego przedmiotem jest kwestia potrzeby stosowania środków wychowawczych 
wobec tego nieletniego. W razie zatem złożenia do sądu rejonowego wniosku o ukaranie 
nieletniego za czyn będący wykroczeniem nie można odmówić wszczęcia postępowania z 
uwagi na brak znamion wykroczenia (art. 5 § 1 pkt 2), gdyż w czynie tkwią te znamiona, ani z 
uwagi na to, że obwiniony nie podlega orzecznictwu na podstawie niniejszego kodeksu (art. 5 
§ 1 pkt 7), gdyż nieletni w ogóle nie może być obwinionym o wykroczenie i podlega 
wprawdzie procedurze innej, ale nie odpowiada tam za swój czyn, lecz jedynie w związku z 
tym, co uczynił, rozważa się kwestię stosowania środków wychowawczych wobec niego; 
zatem jak się wydaje, podstawą odmowy wszczęcia powinien tu być właśnie art. 5 § 1 pkt 10 
k.p.w. ze wskazaniem na nieletniość osoby podanej we wniosku o ukaranie jako obwiniony . 

Do dodatnich przesłanek zaliczana jest właściwość  sądu, przeto brak tej właściwości 

stanowi przeszkodę procesową, ale z uwagi na odrębną regulację tej materii nie prowadzi to 
do odmowy wszczęcia czy umorzenia procesu. Zgodnie bowiem z recypowanym przez art. 11 
§ 1 k.p.w. - art. 35 k.p.k. sąd bada z urzędu swą  właściwość i przekazuje sprawę  sądowi 
właściwemu, gdy sam uzna się za niewłaściwy, z tym że gdy kwestia właściwości miejscowej 
ujawni się dopiero na rozprawie, przekazanie jest możliwe tylko wtedy, gdy pojawia się 
konieczność odroczenia rozprawy; nigdy zatem z tego powodu nie może nastąpić ani odmowa 
wszczęcia, ani umorzenie postępowania. 

Przepis § 4 art. 5 upoważnia organ uprawniony do prowadzenia czynności 

wyjaśniających do podejmowania takich czynności, ale tylko w niezbędnym zakresie, w 
odniesieniu do czynności nie cierpiących zwłoki dla zabezpieczenia śladów i dowodów 
wykroczenia, gdy w grę wchodzą wykroczenia ścigane wyłącznie na żądanie 
pokrzywdzonego lub za uprzednim zezwoleniem władzy . 

Wprawdzie na gruncie k.p.w. czynności wyjaśniające nie powodują wszczęcia 

(faktycznie) postępowania, jak w procedurze karnej, ale chodzi o to, że skoro organ 
uprawiony do działania jako oskarżyciel publiczny - a taki prowadzi owe czynności (art. 54 § 
1 i art. 56 § 1-3) - nie dysponuje wymaganym żądaniem lub zezwoleniem, to nie powinien w 
ogóle prowadzić jakichkolwiek czynności dowodowych, których wyniki mogą być 
wykorzystane w postępowaniu (zob. art. 54 § 3-6, art. 74 § 1, art. 75 i 76 § 2). Ze względu 
wszak na obawę zniszczenia lub utraty dowodu na wypadek uzyskania zezwolenia lub 
żądania kodeks zezwala mu wyjątkowo na przeprowadzenie czynności nie cierpiących 
zwłoki, a więc ogranicza zakres czynności wyjaśniających w takich sytuacjach, i nakazuje 
podjąć kroki w celu ustalenia, czy będzie udzielone zezwolenie bądź żądanie. 

 Orzekanie  wbrew  przesłankom określonym w art. 5 § 1 pkt 4 - 10 stanowi tzw. 

bezwzględną przyczynę odwoławczą, powodującą zawsze uchylenie zaskarżonego orzeczenia 
(art. 104 § 1 pkt 7 k.p.w.).  
 

Przesłanki dodatnie

 – to okoliczności, które muszą łącznie zaistnieć aby 

postępowanie mogło się toczyć. Do przesłanek dodatnich zaliczamy: 
 

−  Istnienie znamion wykroczenia w czasie zarzucanym oraz prawnych 

warunków odpowiedzialności obwinionego. 

          Nie można wszcząć i prowadzić postępowania, jeżeli w czynie zarzucanym brak jest 

np. społecznej szkodliwości, zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność czynu lub winę, 

 

23

a przede wszystkim brak jest wszystkich znamion niezbędnych do przypisania danego typu 

wykroczenia – np. stwierdzono, że sprawca zniszczył rzecz własną, a nie cudzą, że zatamował 

ruch ale nie na drodze publicznej itp. 

 
−  Podległość sprawy orzecznictwu sądów do spraw wykroczeń. 
 
         Zgodnie z regulacją zawartą w art. 9 i 10 Kpow, sprawy o wykroczenia 
podlegają orzecznictwu sądów rejonowych, a w odniesieniu do wykroczeń związanych 
ze służbą wojskową – sądów garnizonowych. 
 

 

Art. 9. § 1. W sprawach o wykroczenia w pierwszej instancji orzeka sąd rejonowy, z zastrzeżeniem 

spraw określonych w art. 10. 
§ 2. Sąd właściwy do rozpoznania sprawy rozpoznaje także środki zaskarżenia w wypadkach 
wskazanych w ustawie oraz przeprowadza inne czynności, gdy ustawa to przewiduje. 
 
Art. 10. § 1. W sprawach o wykroczenia popełnione przez: 

1) żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, 
2) żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej 
Polskiej oraz członków ich personelu cywilnego, jeżeli pozostają w związku z pełnieniem 
obowiązków służbowych, o ile ustawa lub umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita 
Polska jest stroną, nie stanowi inaczej 

-  orzekają w pierwszej instancji wojskowe sądy garnizonowe. 

 

 
-  Właściwość sądu. 
 
         Nie należy rozumieć tej przesłanki jako podleganie sprawy  orzecznictwu sądów 
w ogóle. Chodzi tu o wniesienie wniosku o ukaranie do sądu właściwego miejscowo i 
funkcjonalnie. Sąd z urzędu bada swoją właściwość, a w razie stwierdzenia 
niewłaściwości przed rozpoczęciem postępowania – przekazuje sprawę sądowi 
właściwemu. 
 
 
 
-  Złożenie wniosku o ukaranie przez uprawniony podmiot. 
 
          Wniosek o ukaranie może złożyć do sądu organ uprawniony do występowania w 
charakterze oskarżyciela publicznego w danej sprawie (Policja, Inspektor pracy w 
sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika, organ administracji rządowej 
lub samorządowej, straż miejska albo inna organizacja, której Rada Ministrów nadała 
rozporządzeniem takie uprawnienie), a także pokrzywdzony (gdy wykroczenie podlega 
ściganiu na żądanie pokrzywdzonego albo zachodzą okoliczności określone w art. 27§2 
Kpow (oskarżyciel posiłkowy). 
 

Rodzaje postępowań i warunki ich dopuszczalności . 

 

24

 

 

 

Orzekanie  w sprawach o wykroczenie następuje w trzech trybach : 

-zwyczajnym; 
- przyspieszonym; 
- nakazowym.  

Podstawę do wszczęcia postępowania zwyczajnego stanowi wniosek o ukaranie złożony 

przez organ uprawniony do występowania w charakterze oskarżyciela publicznego w danej 
sprawie. W sprawach o wykroczenia ścigane na żądanie pokrzywdzonego, pokrzywdzony 
może samodzielnie wnieść wniosek o ukaranie jako oskarżyciel posiłkowy. Natomiast w 
sprawach o wykroczenia ścigane z urzędu, pokrzywdzony również może samodzielnie 
sporządzić wniosek o ukaranie jako oskarżyciel posiłkowy, ale wówczas jeżeli w ciągu 
miesiąca od ujawnienia wykroczenia organowi uprawnionemu do występowania w tych 
sprawach w charakterze oskarżyciela publicznego nie zostanie zawiadomiony o skierowaniu 
przez ten organ do sądu wniosku o ukaranie albo otrzyma od organu prowadzącego czynności 
wyjaśniające zawiadomienie o braku podstaw do sformułowania wniosku o ukaranie. 
Zawiadomienie to musi zawierać wyraźne uzasadnienie, które w sposób nie budzący 
wątpliwości wyjaśni pokrzywdzonemu na czym uprawniony organ oparł swoją decyzję. 
Pozwoli to pokrzywdzonemu na przemyślenie jego dalszych czynności w danej sprawie. 

Wniosek o ukaranie powinien obejmować: imię i nazwisko oraz adres obwinionego, a 

także inne dane niezbędne do ustalenia jego tożsamości, rodzaj zarzucanego mu czynu ze 
wskazaniem miejsca, czasu, sposobu i okoliczności jego popełnienia, dowody, a nadto 
wniosek powinien być własnoręcznie podpisany przez sporządzającego, przy czym wniosek 
pochodzący od pokrzywdzonego powinien zawierać jego adres zamieszkania. Natomiast 
wniosek o ukaranie składany przez oskarżyciela publicznego powinien ponadto wskazać: 
kwalifikację prawną czynu, z wyszczególnieniem naruszonych przepisów, miejsce 
zatrudnienia obwinionego i dane o jego warunkach materialnych, rodzinnych i osobistych, 
pokrzywdzonych (jeżeli zostali ujawnieni), wysokość wyrządzonej szkody oraz czy objęty 
określonym zarzutem był uprzednio karany. Wniosek taki powinien być podpisany przez 
sporządzającego, z podaniem stanowiska służbowego. Do wniosku o ukaranie należy 
dołączyć materiały postępowania przygotowawczego lub czynności wyjaśniających, jeżeli 
były one prowadzone, a także do wiadomości sądu adresy świadków i pokrzywdzonych. 
Jeżeli wniosek o ukaranie nie odpowiada wskazanym warunkom formalnym prezes sądu 
zwraca wniosek w celu usunięcia braków w terminie 7 dni. Natomiast sformułowanie 
wniosku o ukaranie zgodnie z warunkami formalnymi powoduje wszczęcie przez prezesa 
sądu postępowania w trybie zarządzenia i skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie 
lub na posiedzeniu. W myśl zasad określonych w art. 58 k.p.w. oskarżyciel publiczny może za 
zgodą obwinionego, który był przesłuchany uprzednio w toku czynności wyjaśniających (art. 
54 § 6 k.p.w.), umieścić we wniosku o ukaranie wniosek o skazanie obwinionego za 
zarzucany mu czyn bez przeprowadzania rozprawy i wymierzenie mu określonej kary lub 
środka karnego albo odstąpienie od wymierzenia kary lub środka karnego. Nie ma 
wątpliwości, iż wniosek o skazanie bez rozprawy jest możliwy wówczas, gdy zebrane w 
sprawie dowody jednoznacznie wskazują, iż wyjaśnienia obwinionego oraz okoliczności 
popełnienia wykroczenia nie budzą wątpliwości, a skazanie bez rozprawy nie uchybi celom 
postępowania. Sąd może uwzględnić wniosek o skazanie obwinionego bez przeprowadzania 
rozprawy, pod warunkiem, że nie zgłosił wobec niego sprzeciwu oskarżyciel publiczny, a 
także występujący w sprawie oskarżyciel posiłkowy.  

Postępowanie przyspieszone jest trybem szczególnym, stosowanym do osób nie 

mających stałego miejsca zamieszkania, miejsca stałego pobytu lub przebywających jedynie 
czasowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że 
rozpoznanie sprawy w postępowaniu zwyczajnym będzie niemożliwe lub znacznie 

 

25

utrudnione. Wydanie orzeczenia w postępowaniu przyspieszonym jest możliwe tylko 
wówczas, gdy sprawca został ujęty na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu 
wykroczenia i niezwłocznie doprowadzony do sądu. Prawo zatrzymania i doprowadzenia ma 
Policja, której podstawowym zadaniem, wyznaczonym mocą ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. 
- o Policji (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 101, poz. 1092 ze zm.), są: ochrona życia ludzi oraz mienia 
przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra, bezpieczeństwa i porządku 
publicznego, działania mające na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz 
zjawiskom kryminogennym.  

Postępowanie nakazowe ma zastosowanie do spraw o wykroczenia, w których 

wystarczające jest wymierzenie grzywny w kwocie nie wyższej niż połowa przewidzianej w 
art. 24 § 1 k.w. górnej granicy wysokości grzywny, a więc do 2.500 zł. Orzekanie w 
postępowaniu nakazowym może nastąpić wyłącznie na podstawie wniosku o ukaranie 
złożonego przez oskarżyciela publicznego, sporządzonego w wyniku ustaleń popartych 
wiarygodnymi dowodami, jeżeli z dowodów tych wynika, że obwiniony nie kwestionuje 
popełnienia zarzucanego mu czynu, a okoliczności tego czynu i wina obwinionego nie budzą 
wątpliwości. Postępowanie nakazowe nie może być prowadzone wobec obwinionego, który 
jest głuchy, niemy lub niewidomy, a także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość w 
kwestii jego poczytalności. (art. 93 § 4 w zw. z art. 21 § 1 k.p.w.). 

 Możliwe jest nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego (§ 2), przy czym mandat 

karny nie należy do afery orzekania, lecz jedynie zastępczego rozstrzygania spraw o 
wykroczenie. Głównym gospodarzem postępowania mandatowego jest Policja, przy czym 
ustawa dopuszcza prowadzenie tego postępowania, ale w ograniczonym zakresie, również 
przez inne organy. Mając na względzie konieczność zapewnienia szybkiej reakcji na 
popełniane wykroczenia, a także potrzebę właściwej ochrony dóbr szczególnie narażonych na 
naruszenia ze strony sprawców wykroczeń, określenie, w drodze rozporządzenia, wykazu 
wykroczeń, za które funkcjonariusze Policji oraz Żandarmerii Wojskowej uprawnieni są do 
nakładania grzywny w drodze mandatu karnego powierzono odpowiednio ministrowi 
właściwemu do spraw wewnętrznych oraz Ministrowi Obrony Narodowej, którzy działają w 
porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości. Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra 
właściwego do spraw wewnętrznych złożony w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości 
może nadać w drodze rozporządzenia uprawnienia do nakładania grzywien w drodze mandatu 
karnego funkcjonariuszom innych organów, określając jednocześnie wykaz wykroczeń, za 
które funkcjonariusze ci upoważnieni są do nakładania grzywien oraz zasady i sposób 
wydawania im stosownych upoważnień. Wymienionymi rozporządzeniami można także 
określić zróżnicowaną wysokość mandatów karnych za poszczególne rodzaje wykroczeń w 
zależności od stopnia społecznej szkodliwości czynu i rodzaju naruszonego dobra, przy czym 
uprawniony organ nie może całkowicie wyłączyć stosowania mandatów karnych w 
wysokości równej dolnej granicy grzywny przewidzianej w ustawie za wykroczenie (20 zł), 
za które grzywna może być nałożona w drodze mandatu karnego. Prezesowi Rady Ministrów 
powierzono określenie, również w drodze rozporządzenia, wzorów formularzy mandatu 
karnego oraz szczegółowego sposobu nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, celem 
ujednolicenia zasad wymierzania przez funkcjonariuszy uprawnionych organów grzywny w 
drodze mandatu karnego, a także sposobu i zakresu pouczania osób ukaranych mandatem o 
ich prawach i obowiązkach.  
 
 
 
 
 
 

 

26

 

 
 

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 01 
Nazwa jednostki szkolnej: Wprowadzenie do postępowania w sprawach o 
wykroczenia. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Postępowanie w sprawach  
o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowań w sprawach  
o wykroczenia. 
Stron: 1 
Opracował: J. Dowejko. 

JM06JS01LU01

Literatura uzupełniająca: 

1.  Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 roku Kodeks postępowania w sprawach  

o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148, z późn. zm.). 

2.  Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 roku w sprawie 

nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. Nr 20, poz. 201, z późn. 
zm.). 

3.  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 

października 2002 roku w sprawie wykroczeń, za które policjanci są uprawnieni do 
nakładania grzywien w drodze mandatu karnego oraz wysokości mandatów karnych 
nakładanych przez policjantów za poszczególne rodzaje wykroczeń, (Dz. U. Nr 174, 
poz. 1430, z późn. zm.). 

4.  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1994 roku w sprawie sposobu 

dokumentacji i ewidencji grzywien za wykroczenia, ściąganych w postępowaniu 
mandatowym oraz organów właściwych w sprawach rozprowadzania i rozliczania 
bloczków mandatowych. 

5.  Grzegorczyk T., Komentarz. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, 

Warszawa 2002. 

6.  Bojarski M., Świda Z., Podstawy materialnego i procesowego prawa  

o wykroczeniach, Wrocław 2002. 

7.  Marek A., Prawo wykroczeń, Warszawa 2000. 

 

 

 

27

 
 
 
 
 
 
 
 
 

Jednostka Szkolna nr 02 

 

Pouczenie sprawcy wykroczenia.

 

PRZEWODNIK DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 02. 
Nazwa jednostki szkolnej: Pouczenie sprawcy wykroczenia. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowania w sprawach  
o wykroczenia. 
Stron 2 
Opracował: H. Frątczak, M. Podgórski. 

JM06JS02PS01 

1.  Wymagania wejściowe. 

Wymagane są podstawowe informacje z zakresu : 
-  komunikacji interpersonalnej oraz legitymowania, 
-  nawiązywania kontakt z dyżurnym jednostki oraz przekazywania drogą radiową danych do 

sprawdzenia, 

-  zasad odpowiedzialności za wykroczenia. 

2.  Cele szkolenia. 

Po zakończeniu jednostki szkolnej będziesz potrafił: 

-  posługiwać się aktem prawnym z zakresu wykroczeń, 
-  nawiązać kontakt z osobą, 
-  ustalić tożsamość osoby, 
-  określić (sformułować) rodzaj popełnionego wykroczenia i poinformować o tym sprawcę, 
-  przeprowadzić w niezbędnym zakresie czynności wyjaśniające, 
-  dokonać właściwej oceny przesłanek pozwalających na zastosowanie środka oddziaływania 

wychowawczego, 

-  pouczyć sprawcę wykroczenia, 
-  dokonać zapisu w notatniku służbowym. 
3.  Metody nauczania i uczenia się. 
Od nauczyciela policyjnego prowadzącego zajęcia otrzymasz pełny zakres materiału pomocy do 
opanowania umiejętności określonych wyżej. Twoim zadaniem jest aktywny udział w zajęciach. 
W pierwszej części zajęć, w oparciu o kodeks wykroczeń, poznasz istotę i cel pouczenia oraz 
przesłanki  stosowania pouczenia wobec sprawcy wykroczenia.  
Zaprezentowany zostanie Ci wzorcowy zapis takiego pouczenia w notatniku służbowym oraz 
pouczenie sprawcy wykroczenia. Dokonasz samodzielnie pouczenia sprawcy wykroczenia  (wg 
założeń) i udokumentujesz wykonaną czynność w notatniku służbowym. Na zakończenie 
prowadzący zajęcia wskaże błędy jakie popełniłeś, stosując pouczenie i zapis w notatniku 
służbowym.  
4.  Sposoby oceniania. 

-  Na bieżąco sprawdzany będzie Twój poziom opanowania wiedzy i umiejętności. 

-  W trakcie w/w jednostki szkolnej szczególnej ocenie podlegać będzie: prawidłowość 

wykonanej czynności, prawidłowość kwalifikacji prawnej czynu oraz prawidłowe 
dokonanie zapisu czynności w notatniku służbowym – według zapisu uogólnionego – zal. 
lub nzal. 

-  Zaliczenie wpisane jest do dziennika. 

 

-  Każda negatywna ocena uzyskana w trakcie realizacji jednostki szkolnej musi być 

poprawiona na ocenę pozytywną, jest to warunek niezbędny dopuszczenia do zaliczenia 
części szkolenia, 

-  Zaliczenie jest wspólne dla jednostek szkoleniowych od JS01 do JS03. 
Obszary podlegające ocenie przy zadaniu praktycznym. 
-  Praworządność działania (znajomość przepisów prawa). 
-  Stosowanie procedur postępowania policjanta podczas pouczenia sprawcy wykroczenia. 
-  Postawa moralna. 
-  Komunikowania się. 
-  Dokumentowania wykonanych czynności. 
Obszary podlegające ocenie przy sporządzeniu dokumentacji. 
-  Zawartość merytoryczna dokumentu. 
-  Wymogi formalne dokumentu. 
-  Estetyka, przejrzystość i poprawność językowa dokumentu. 

 

 

MATERIAŁY DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS.02 
Nazwa jednostki szkolnej: : Pouczenie sprawcy wykroczenia. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant 
Stron:  
Opracował: H. Frątczak,  

JM06JS02PS01

MATERIAŁY  DLA SŁUCHACZA: 
 
1.         Istota i cel stosowania środka oddziaływania wychowawczego. 
 
Środkami oddziaływania wychowawczego są wszelkiego rodzaju przedsięwzięcia stosowane 
w celach wychowawczych przez organy uprawnione do prowadzenia postępowania 
mandatowego w przypadkach zaistnienia okoliczności  łagodząco wpływających na wymiar 
kary. 
Ograniczenie się do zastosowania wobec sprawcy wykroczenia środków oddziaływania 
wychowawczego może nastąpić w trzech podstawowych sytuacjach przewidzianych w 
kodeksie wykroczeń i kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia. 
Pierwsza sytuacja – organ upoważniony do złożenia wniosku o ukaranie czy do nałożenia 
grzywny w drodze mandatu karnego może bowiem zawsze w sprawie o wykroczenie, bez 
kontroli prokuratorskiej poprzestać na: 

a)  pouczeniu, 
b)  zwróceniu uwagi, 
c)  ostrzeżeniu, 
d)  zastosowaniu innych środków oddziaływania wychowawczego. 

 
Art. 41 kodeksu wykroczeń mówi: „W stosunku do sprawcy czynu można poprzestać na 
zastosowaniu pouczenia, zwróceniu uwagi, ostrzeżeniu lub na zastosowaniu innych środków 
oddziaływania wychowawczego”. 
 
Druga sytuacja – może nastąpić po złożeniu wniosku o ukaranie i wiąże się z decyzją sądu o 
odmowie wszczęcia postępowania lub umorzeniu już wszczętego. 
 
Art. 61 § 1 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia mówi: „Można odmówić 
wszczęcia postępowania, a wszczęte umorzyć, także wtedy, jeżeli: 
2) wobec sprawcy zastosowano środek oddziaływania w postaci pouczenia, zwrócenia uwagi 
lub ostrzeżenia albo środek przewidziany w przepisach o odpowiedzialności dyscyplinarnej 
lub porządkowej, a środek ten jest wystarczającą reakcją na wykroczenie”. 
 
Trzecia sytuacja – art. 39 § 4 kodeksu wykroczeń upoważnia do zastosowania do sprawcy 
środka oddziaływania społecznego, który może przykładowo (w szczególności) polegać na: 
a) 

przeproszeniu pokrzywdzonego, 

b) 

uroczystym zapewnieniu nie popełnienia więcej takiego czynu, 

c) 

przywróceniu stanu poprzedniego. 

 
Art. 39 § 4 – W razie odstąpienia od wymierzenia kary można zastosować do sprawcy środek 

 

oddziaływania społecznego, mający na celu przywrócenie naruszonego porządku prawnego 
lub naprawienie wyrządzonej krzywdy, polegający zwłaszcza na przeproszeniu 
pokrzywdzonego, uroczystym zapewnieniu nie popełnienia więcej takiego czynu albo 
zobowiązaniu sprawcy do przywrócenia stanu poprzedniego. 
 
Ustawodawca posłużył się liczbą pojedynczą, z czego wynika, że organ orzekający może 
zastosować tylko jeden ze wskazanych środków, nie może ich kumulować. Oczywiste jest, że 
jeżeli wykroczeniem została wyrządzona szkoda, to preferować należy zobowiązanie sprawcy 
do przywrócenia stanu poprzedniego. 
Środki te nie są zabezpieczone sankcją przymusu państwowego. Należy zatem stosować je z 
wyczuciem, gdyż jeżeli sprawca się im nie podporządkuje, nie ma żadnej możliwości 
wpłynięcia na niego, aby środek ten wykonał. 
 
2.  Przesłanki zastosowania pouczenia sprawcy wykroczenia. 
 
Pouczenia są to wszelkiego rodzaju uwagi, wytknięcia kierowane przez policjanta pod 
adresem sprawcy wykroczenia w celu wdrożenia go do poszanowania prawa i przestrzegania 
zasad współżycia społecznego. Stosuje się je, gdy zachodzą przesłanki prowadzenia 
postępowania mandatowego, a wymierzenie grzywny w postaci mandatu karnego byłoby karą 
niewspółmierną do społecznej szkodliwości popełnionego wykroczenia. 
Ponadto w takich przypadkach policjant może zobowiązać sprawcę wykroczenia do: 

- 

naprawienia wyrządzonej krzywdy, 

- 

przywrócenia stanu poprzedniego lub innego zachowania zgodnego z prawem. 

 
3.  Dokumentowanie wykonywanej czynności. 
 
Policjant dokumentuje pouczenie sprawcy wykroczenia w notatniku służbowym, względnie 
na odpowiednim nośniku technicznym lub w notatce służbowej. 
Policjant musi określić czas, miejsce i przyczynę pouczenia oraz następujące dane: 

- 

imię (imiona) i nazwisko, 

- 

datę i miejsce urodzenia, adres zamieszkania lub pobytu, w miarę możliwości numer 

PESEL, 

- 

rodzaj i cechy identyfikacyjne dokumentu, na podstawie którego ustalono tożsamość 

osoby. 

(zgodnie z Rozporządzeniem RM z dnia 8 lutego 2005 roku w sprawie sposobu postępowania 
przy wykonywaniu niektórych uprawnień Policji oraz wzorów dokumentów stosowanych w 
tych sprawach – Dz.U. Nr 25, poz 204 z 2005 roku). 
 
 
 
 
 

 

 

 

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 02 
Nazwa jednostki szkolnej: Pouczenie sprawcy wykroczenia. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Postępowanie w sprawach  
o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowań w sprawach  
o wykroczenia. 
Stron: 1 
Opracował: H. Frątczak, M. Podgórski. 

JM06JS02LU01

Literatura uzupełniająca: 

1.  Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 roku Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia 

(Dz.U. Nr 106, poz. 1148, z późn. zm.). 

2.  Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 roku w sprawie 

nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. Nr 20, poz. 201, z późn. zm.). 

3.  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1994 roku w sprawie sposobu 

dokumentacji i ewidencji grzywien za wykroczenia, ściąganych w postępowaniu 
mandatowym oraz organów właściwych w sprawach rozprowadzania i rozliczania 
bloczków mandatowych. 

4.  Grzegorczyk T., Komentarz. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, 

Warszawa 2002. 

5.  Bojarski M., Świda Z., Podstawy materialnego i procesowego prawa o wykroczeniach, 

Wrocław 2002. 

6.  Marek A., Prawo wykroczeń, Warszawa 2002. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Jednostka Szkolna nr 03 

 

Postępowanie mandatowe.

 

PORADNIK DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS.03. 
Nazwa jednostki szkolnej: Postępowanie mandatowe. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowania w sprawach  
o wykroczenia. 
Stron 2 
Opracował: W. Cejmański, D. Siemko. 

JM06JS03PS01 

Wskazówki dla słuchacza: 
1.  Wymagania wejściowe. 
Wymagane są podstawowe wiadomości z zakresu: 
-  legitymowania i zatrzymywania sprawców wykroczeń, 
-  nawiązywania kontaktu z dyżurnym jednostki oraz przekazania drogą radiową danych do 

sprawdzenia, 

-  materialnego prawa wykroczeń oraz postępowania w sprawach o wykroczenia. 
2.  Cele szkolenia. 
Po zakończeniu jednostki szkolnej będziesz potrafił: 

-  nawiązać kontakt z osobą i ustalić jej tożsamość, 
-  określić rodzaj popełnionego wykroczenia, przeprowadzić w niezbędnym zakresie 

czynności wyjaśniające, 

-  ustalić czy w danym przypadku postępowanie mandatowe jest dopuszczalne, 
-  poinformować sprawcę o zastosowaniu postępowania mandatowego, określić rodzaj 

mandatu i wysokość grzywny ( taryfikator), 

-  pouczyć o prawie odmowy przyjęcia mandatu karnego i związanych z tym 

konsekwencjach, 

-  wypełnić blankiet mandatu karnego i wręczyć właściwe odcinki, 
-  sporządzić zapis w notatniku służbowym oraz, w przypadku odmowy przyjęcia mandatu, 

notatkę urzędową, 

-  rozliczyć bloczek mandatów karnych. 
3.  Metody nauczania i uczenia się. 
W oparciu o kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz akty wykonawcze 
i przygotowane foliogramy, zapoznany zostaniesz z istotą postępowania mandatowego, 
z podstawami prawnymi i warunkami stosowania tego postępowania. Poznasz rodzaje 
mandatów karnych i wysokość grzywien. W trakcie zajęć na podstawie kodeksu wykroczeń i „ 
taryfikatora” omówione zostaną zasady pobierania i rozliczania bloczków mandatowych. 
Poznasz rodzaje mandatów karnych oraz sposób ich wypełniania. Wypracujesz katalog 
podstawowych czynności policjanta związanych z nakładaniem grzywny w postępowaniu 
mandatowym. Weźmiesz udział w symulacji nałożenia mandatu karnego i samodzielnie 
wypełnisz mandat karny oraz udokumentujesz ten fakt w notatniku służbowym. Sporządzisz 
notatkę urzędową związaną z odmową przyjęcia mandatu karnego.  Poznasz podmioty 
upoważnione do ściągania należności oraz warunki uzasadniające przeprowadzenie czynności 
wyjaśniających w postępowaniu mandatowym. 

Zaliczenie części szkolenia  JS 01, JS 02, JS 03 Test osiągnięć- („ Wprowadzenie do 

 

postępowania w sprawach o wykroczenia”, „ Pouczenie sprawcy wykroczenia”,  
„Postępowanie mandatowe”).  
4.  Sposoby oceniania: 
-  Na bieżąco sprawdzany będzie Twój poziom opanowania wiedzy i umiejętności. 
-  W trakcie w/w jednostki szkolnej szczególnej ocenie podlegać będzie: sposób sporządzenia 

wymaganej dokumentacji – zapis w notatniku służbowym, notatka urzędowa oraz 
wypełniony blankietu MKK, zaliczenie następuje  według zapisu uogólnionego – zaliczono 
(zal) lub nie zaliczono (nzal). 

-  Zaliczenie wpisane jest do dziennika. 
-  Każda negatywna ocena uzyskana w trakcie szkolenia musi być poprawiona, 
-  Zaliczenie dokumentacji jest warunkiem niezbędnym dopuszczenia do zaliczenia  części 

szkolenia, 

-  Zaliczenie jest wspólne dla jednostek szkoleniowych od  JS01 do JS03 ( tj. „ wprowadzenie 

do postępowania w sprawach o wykroczenia”, „ zastosowanie pouczenia sprawcy 
wykroczenia”, nakładanie mandatu karnego”). 

Obszary podlegające ocenie przy zadaniu praktycznym. 
-  Praworządność działania (znajomość przepisów prawa ). 
-  Stosowanie procedur postępowania policjanta podczas nakładania mandatu karnego. 
-  Postawa moralna. 
-  Komunikowania się. 
-  Dokumentowania wykonanych czynności. 
Obszary podlegające ocenie przy sporządzeniu dokumentacji. 
-  Zawartość merytoryczna dokumentu. 
-  Wymogi formalne dokumentu. 
-  Estetyka, przejrzystość i poprawność językowa dokumentu. 

 

 

 

 
 
 
 

 

II. 

MATERIAŁY  DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS.03 
Nazwa jednostki szkolnej: Postępowanie mandatowe. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant 
Stron:  
Opracował: W. Cejmański, D. Siemko. 

JM06JS03PS01

MATERIAŁY  DLA SŁUCHACZA: 
 
        
Istota i cel postępowania mandatowego. 
 
 Postępowanie mandatowe to postępowanie szczególne, prowadzone przez organ 
niesądowy. Jest najbardziej uproszczonym trybem postępowania w sprawach o wykroczenia. 
W postępowaniu tym kary nakładane są przez policjantów lub innych upoważnionych do tego 
funkcjonariuszy organów administracji. Ma ono charakter zastępczy wobec postępowań o 
wykroczenia prowadzonych przed sądem. Dzięki temu odciąża się  sądy od konieczności 
rozpoznawania dużej ilości drobnych spraw, co pozwala na skoncentrowanie się  sądów na 
sprawach o większym ciężarze gatunkowym. Zastępczy charakter tego postępowania 
przejawia się tym, że decyzje funkcjonariusza są warunkowe. Warunkiem tym jest zgoda na 
przyjęcie mandatu karnego przez osobę, którą funkcjonariusz uważa za sprawcę wykroczenia. 
Ma on obowiązek pouczyć ją o prawie odmowy przyjęcia mandatu oraz poinformować, że w 
przypadku odmowy sporządzony zostanie wniosek o ukaranie do sadu (art. 97 § 2 i 3 oraz art. 
99 k.p.w.) Istotnym jest również fakt społecznych kosztów postępowania. W trybie 
mandatowym nie przeprowadza się rozprawy, a w związku z tym nie ma postępowania 
dowodowego, karę natomiast nakłada organ ścigający wykroczenie. Nie bez znaczenia są 
także koszty postępowania (zaoszczędza się wzywania świadków, biegłych itp.). Ten rodzaj 
postępowania jest także korzystny dla sprawcy wykroczenia, kiedy nie kwestionuje on swojej 
winy. Dzięki natychmiastowej reakcji na wykroczenie, postępowanie mandatowe spełnia 
funkcję prewencyjno – wychowawczą. 
 

Jego celem jest szybka reakcja na naruszenie prawa, załatwienie sprawy „od ręki”, a 

mandat karny staje się prawomocny z chwilą uiszczenia grzywny lub po pokwitowaniu 
odbioru przez ukaranego. Może być stosowane w przypadku drobnych wykroczeń, w których 
nie zachodzi potrzeba orzekania innych kar niż stosunkowo niskiej grzywny (zgodnie z art. 96 
§ 1 k.p.w. do 500 zł. a wyjątkowo do 1000 zł.). Podstawę prawną jego stosowania daje art.95 
§ 1 k.p.w. 
 

Jak z powyższego wynika , w postępowaniu mandatowym dominująca role odgrywają 

zasady szybkości i ekonomiki postępowania. Nie mają tu zastosowania zasady występujące w 
postępowaniu zwyczajnym takie jak: kontradyktoryjności i rozdziału funkcji procesowych, a 
cale postępowanie oparte są na kumulacji tych funkcji w rękach jednego organu 
(funkcjonariusza). Oczywiście decyzja w sprawie nałożenia mandatu karnego może być 
poprzedzona wymianą zdań, wyjaśnieniem okoliczności zdarzenia, ale nie stanowi to prawa 
podmiotowego sprawcy, a zależy od dobrej woli funkcjonariusza. 
 Należy podkreślić, iż w postępowaniu mandatowym muszą być spełnione ogólne 
przesłanki dopuszczalności postępowania i orzekania w sprawach o wykroczenia (przesłanki 
dodatnie i brak przesłanek ujemnych). 
 
 

 

PODSTAWY PRAWNE I WARUNKI POSTĘPOWANIA 
MANDATOWEGO 

 
Podstawy prawne i organy uprawnione do stosowania postępowania mandatowego. 
 
 

Do nakładania kar grzywien w drodze mandatów upoważnieni są funkcjonariusze 

Policji, a także innych organów, jeżeli ustawa tak stanowi (art. 95 § 1 k.p.w.). Z mocy samego 
kodeksu postępowanie mandatowe może prowadzić Policja (§1 art. 95 kpw) i inspektor pracy 
(§ 3 art.95 kpw). W przypadku osób podlegających orzecznictwu sadów wojskowych 
uprawnienia Policji ma Żandarmeria Wojskowa. Policjanci w zakresie postępowania 
mandatowego maja najszersze uprawnienia w porównaniu z innymi organami. Policji 
przekazano największą liczbę wykroczeń i to dotyczących naruszenia przepisów 
obowiązujących w różnych dziedzinach życia. 
 Inspektorzy 

pracy 

mogą stosować mandat przy każdym wykroczeniu leżącym w sferze 

ich  ścigania (wykroczenia przeciwko prawom pracownika, a także związane z 
wykonywaniem pracy zarobkowej). Mogą oni stosować postępowanie mandatowe także po 
przeprowadzeniu pełnych czynności wyjaśniających, jeżeli uznają, ze grzywna jest 
wystarczającą reakcją prawną na wykroczenie. 
 

Inne organy mogą prowadzić postępowanie mandatowe tylko wtedy, gdy przepis 

szczególny tak stanowi (art. 95 § 1 kpw). Zgodnie z art.95 § 5 przepisem takim może być 
rozporządzenie Prezesa rady Ministrów albo ustawa szczególna. 
 Ustawami szczególnymi wskazującymi uprawnienia do nakładania grzywien w drodze 
mandatu karnego m.in. są: 
-  ustawa o strażach gminnych z 1997 r. (Dz. U. Nr 123 poz. 779), uprawniająca straż do 

nakładania grzywny w drodze mandatu karnego na zasadach określonych w odrębnych 
przepisach, 

-  ustawa o transporcie kolejowym z 2003 r. (Dz. U. Nr 86, poz. 789), upoważnia ona 

funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei do stosowania postępowania mandatowego na 
zasadach określonych w odrębnych przepisach, 

-  ustawa Prawo o miarach z 2001 r.(Dz. U. Nr 63, poz. 636 z późn. zm.) nadaje 

pracownikom Głównego Urzędu Miar oraz okręgowych i obwodowych urzędów 
probierczych uprawnienia do stosowania postępowania mandatowego na zasadach 
określonych w odrębnych przepisach, 

-  ustawa o lasach z 1991 r. (Dz. U. Nr 101, poz. 444 z późn. zm.), upoważnia strażników 

leśnych do nakładania grzywny w drodze mandatu w sprawach i zakresie określonym w 
odrębnych przepisach, 

-  ustawa o ochronie przyrody z 1991 r. (Dz. U. Nr 114 poz. 492 z późn. zm.), dająca prawo 

stosowania postępowania mandatowego funkcjonariuszom Straży Parku, ale tylko za 
wykroczenia przeciwko przepisom z zakresu ochrony przyrody, 

-  ustawa Prawo łowieckie z 1995 r. (Dz. U. Nr 147, poz. 713 z późn. zm.), upoważnia ona 

strażników państwowej Straży Łowieckiej do nakładania grzywny w drodze mandatu za 
wykroczenia popełnione na terenie obwodów łowieckich w zakresie szkodnictwa 
łowieckiego, 

-  ustawa o rybactwie śródlądowym z 1995 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 91 z późn. zm.) 

upoważniająca do stosowania grzywny w drodze mandatu strażników Państwowej Straży 
Rybackiej za wykroczenia określone w ustawie. 
Jeżeli uprawnienia określonego organu do stosowania postępowania mandatowego 

wynikają z ustaw szczególnych, a te nie określają wykroczeń, za które stosuje się ten tryb, ma 
je określić w drodze rozporządzenia odpowiedni minister w porozumieniu z Ministrem 
Sprawiedliwości. Rozporządzenie ma też wskazywać zasady wydawania upoważnień dla 
funkcjonariuszy danego organu do stosowania postępowania mandatowego. Należy, zatem 

 

pamiętać, iż nie każdy funkcjonariusz upoważnionego organu może stosować grzywnę w 
drodze mandatu (mogą tylko ci, którym wydano upoważnienia). 

Innym przepisem szczególnym dającym określonym organom uprawnienia do stosowania 

postępowania mandatowego jest rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów, wydane na 
wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych złożony w porozumieniu z ministrem 
Sprawiedliwości. (art. 95 §5 k.p.w.). Rozporządzenie takie nadaje uprawnienia do stosowania 
postępowania mandatowego, określając jednocześnie wykaz wykroczeń, za które 
funkcjonariusze ci uprawnieni są do nakładania grzywien oraz zasady i sposób wydawania 
upoważnień mając na względzie zakres ustawowych uprawnień tych organów oraz potrzebę 
ochrony dóbr szczególnie narażonych na naruszenia ze strony sprawców. 

Prezes Rady Ministrów upoważnił do nakładania grzywien w drodze mandatów karnych 

funkcjonariuszy innych organów wydając między innymi. następujące rozporządzenia: 

.- z dnia 21 marca 2003 r. w sprawie nadania inspektorom Inspekcji      Transportu 
Drogowego uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. Nr 59, 
poz. 522), 

-  z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie określenia wykroczeń za które strażnicy straży 

gminnych są uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. Nr 
208, poz. 2026), 

-  z dnia 17 października 2002r. w sprawie nadania funkcjonariuszom Straży granicznej 

uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. Nr 174, poz. 
1427), 

-  z dnia 13 października 2002 r. w sprawie nadania inspektorom Inspekcji Ochrony 

Środowiska uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. Nr 
151, poz. 1253), 

-  z dnia 17 października 2002 r. w sprawie nadania funkcjonariuszom organów Państwowej 

Inspekcji Sanitarnej uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. 
U. Nr 174, poz. 1426), 

-  z dnia 16 października 2002 r. w sprawie nadania pracownikom organów nadzoru 

budowlanego uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. Nr 
174, poz. 1423), 

-  z dnia 16 października 2002 r. w sprawie nadania pracownikom Głównego Inspektoratu 

Kolejnictwa uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. Nr 
174, poz. 1422). 

Wykazy wykroczeń, za które poszczególne organy mogą nałożyć grzywnę w drodze 
mandatu karnego, zostają określone w rozporządzeniach zainteresowanych ministrów. 

 

Nowelizacja ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, która weszła w 

życie z dniem 1. 07. 2003 r. wprowadziła zmiany wymogów postępowania mandatowego w 
sprawach o wykroczenia. Ustawodawca uchylił w art. 95 k.p.w. wcześniej obowiązujący § 2, 
który był delegacją ustawową dla ministra właściwego do spraw wewnętrznych do wydania 
rozporządzenia określającego wykaz wykroczeń, za które policjanci uprawnieni byli do 
nakładania grzywny w drodze mandatu karnego. Konsekwencją takiego rozwiązania jest 
możliwość stosowania postępowania mandatowego przez policjantów za wszystkie 
wykroczenia, za wyjątkiem tych, za które organ może nakładać grzywny w drodze mandatu 
karnego na zasadach wyłączności oraz kiedy pojawią się ograniczenia ustawowe a więc tzw. 
przesłanki negatywne (art. 96 § 2 k.p.w.).. Przykładem ograniczenia Policji, wymienionym w 
art. 95 § 3 k.p.w., są wykroczenia przeciwko prawom pracownika określone w kodeksie 
pracy, a także inne, związane z wykonywaniem pracy zarobkowej. W tym przypadku 
organem mandatowym jest inspektor pracy (art. 17 § 2 k.w.). 
 Policjanci 

nabywają prawo do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego po 

ukończeniu szkolenia podstawowego – zawodowego, w czasie, którego poznają 
najważniejsze zagadnienia związane z tą procedurą. 

 

 
 
 
Warunki dopuszczalności postępowania mandatowego (przesłanki dodatnie) 
          W  postępowaniu mandatowym, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, funkcjonariusz 
uprawniony do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego może ją nałożyć jedynie, gdy:
 
−  schwytano sprawcę wykroczenia na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu  

wykroczenia, 

 
−  stwierdzi popełnienie wykroczenia naocznie pod nieobecność sprawcy albo za pomocą 

urządzenia pomiarowego lub kontrolnego, a nie zachodzi wątpliwość co do osoby 
sprawcy czynu 

 
−  popełnione wykroczenie jest objęte postępowaniem mandatowym , 
 
−  sprawca wyraża zgodę na przyjęcie mandatu karnego. 
 
 
 
Zakazy stosowania postępowania mandatowego (przesłanki ujemne) 
      Nie stosuje się postępowania mandatowego gdy: 
 

−  sprawca popełnił wykroczenie, za które należałoby orzec środek karny (art. 96 § 2 Kpow) 
 
−  wystąpiła sytuacja określona w art. 10 § 1 Kw (zbieg wykroczenia z przestępstwem), 
 
−  wystąpiła sytuacja określona w art. 9 § 1 Kw  (zbieg wykroczeń), nałożenie mandatu 

karnego w takiej sytuacji jest możliwe jedynie, gdy w zakresie wszystkich naruszonych 
przepisów postępowanie mandatowe jest dopuszczalne, 

 
−  sprawca wykroczenia odmówił przyjęcia mandatu karnego. 
 
 

 Mandat nie może być też nałożony na osoby korzystające z immunitetu zakrajowości 

(dyplomatycznego i konsularnego), nie można go też stosować wobec osoby, która powołuje 
się na (i ma rzeczywiście) immunitet materialnoprawny, a więc gdy za wykroczenie 
odpowiada tylko dyscyplinarnie (sędziowie, prokuratorzy), a także gdy powołuje się na 
posiadany krajowy immunitet formalnoprawny, a więc gdy ściganie jej za wykroczenie 
wymaga zezwolenia odpowiedniej władzy (np. parlamentarzyści). Jeżeli korzystający z 
immunitetu nie powołuje się na fakt jego posiadania, a także inne okoliczności nie wskazują 
na jego istnienie, można nałożyć grzywnę mandatem karnym. Gdyby grzywny tej nie 
uregulowano w terminie (zob. art. 98 § 3 i 4 oraz art. 100), to przy mandacie zaocznym 
ściganie sprawcy nie będzie możliwe bez uprzedniego uchylenia immunitetu 
formalnoprawnego, o co musi postarać się sam oskarżyciel, albo będzie możliwe tylko w 
drodze dyscyplinarnej, lub - przy immunitecie zakrajowym - w ogóle będzie wykluczone, 
przy mandacie kredytowanym zaś możliwa będzie egzekucja administracyjna (z wyłączeniem 
jednak osób objętych immunitetem zakrajowości), ale tylko w takim zakresie, w jakim wobec 
danych osób dopuszczają to przepisy o tej egzekucji.  
 

 

Rodzaje mandatów karnych 

 
          Rozporządzenie Prezesa Rady ministrów  z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie 
nakładania grzywien w drodze mandatu karnego ( Dz. U. Nr 20 poz. 201, z późniejszymi 
zamianami) określa m.in. wzór formularza mandatu karnego oraz rozróżnia trzy rodzaje 
mandatów karnych: 
 
Mandat karny gotówkowy (MKG) – wydawany ukaranemu po uiszczeniu grzywny 
bezpośrednio funkcjonariuszowi, który ją nałożył. Mandatem tym może być nałożona 
grzywna jedynie na osoby czasowo tylko przebywające na terytorium RP. Mandat taki staje 
się prawomocny z chwilą uiszczenia grzywny funkcjonariuszowi. 
 
Mandat karny kredytowany (MKK) – wydawany ukaranemu za pokwitowaniem odbioru. 
Mandat karny kredytowany powinien zawierać pouczenie o obowiązku uiszczenia grzywny w 
terminie 7 dni od daty jego przyjęcia oraz o skutkach nieuiszczenia grzywny w terminie. Staje 
się on prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego. 
 
Mandat karny zaoczny (MKZ) – tym rodzajem mandatu karnego można nałożyć grzywnę w 
razie stwierdzenia wykroczenia, którego sprawcy nie zastano na miejscu jego popełnienia, 
gdy nie zachodzi wątpliwość co do osoby tego sprawcy; mandat taki pozostawia się wówczas 
w takim miejscu, aby sprawca mógł go niezwłocznie odebrać. Mandat karny zaoczny 
powinien zawierać informację, gdzie w terminie 7 dni od daty jego wystawienia ukarany 
może uiścić grzywnę oraz informować o skutkach jej nieuiszczenia w tym terminie. Staje się 
on prawomocny z chwilą uiszczenia grzywny we wskazanym miejscu i terminie. 
 
WYSOKOŚĆ GRZYWIEN 
 
         W postępowaniu mandatowym można nałożyć grzywnę w wysokości od 20 zł do 500 zł, 
a w wypadku, o którym mowa w art. 9 § 1 Kodeksu wykroczeń (zbieg wykroczeń) do 1000 
złotych. Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z sankcji wykroczenia, za 
które policjant nakłada grzywnę w drodze mandatu karnego (w niektórych przepisach górna 
granica grzywny wynosi 250 zł) oraz ograniczeniach wynikających z rozporządzenia Prezesa 
Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w 
drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń (Dz. U. Nr 208, poz. 2023),  
Przykład 

. Jeżeli kierujący nie ma zapiętych pasów bezpieczeństwa, rozmawia przez telefon 

komórkowy, a następnie zatrzymuje się na pasie między jezdniami wówczas popełnia trzy 
wykroczenia formalne stanowiące naruszenie zasad bezpieczeństwa i porządku w ruchu 
drogowym określonych w art. 97 k.w., z powodu niezastosowania się do przepisów kolejno 
art. 39, 45 ust. 2 pkt 1 i art. 49 pkt 8 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu 
drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm.). Jest to realny zbieg wykroczeń. W takiej 
sytuacji sprawca może być ukarany mandatem karnym za każdy z trzech samodzielnych i 
niezależnych czynów, na zasadzie kumulacji.  
 
 
 
Zasady nakładania i ściągania grzywien w postępowaniu mandatowym 
 

Czynności związane z nakładaniem mandatu karnego gotówkowego 
 

 

−  błyskawiczna analiza ujawnionego wykroczenia w celu wyeliminowania wszelkich 

wątpliwości co do faktu popełnienia wykroczenia, osoby sprawcy i jego winy; 

−  podejście do sprawcy, przedstawienie się (oddanie honoru, podanie stopnia, imienia i 

nazwiska oraz jednostki Policji) podanie rodzaju wykroczenia jakie jest zarzucane 
sprawcy (krótki opis słowny, ewentualna kwalifikacja prawna); 

−  legitymowanie, zapisanie w notatniku służbowym danych sprawcy: imię i nazwisko, adres 

zamieszkania, ewentualne dane pojazdu (wszelkich danych, które będą niezbędne do 
sporządzenia wniosku o ukarania na wypadek odmowy przyjęcia mandatu karnego); 

−  pozwolenie sprawcy na wyjaśnienie motywów i okoliczności swojego zachowania; 

−  wyjaśnienie sprawcy ewentualnych wątpliwości oraz wskazanie na niebezpieczeństwo 

podobnych zachowań; 

−  podjecie decyzji o ukaraniu mandatem karnym i o wysokości grzywny (niedopuszczalne 

jest targowanie się o wysokość grzywny); 

−  zakomunikowanie sprawcy o decyzji o ukaraniu go mandatem karnym gotówkowym 

(podać przyczynę zastosowania takiego właśnie mandatu), podając jednocześnie 
wysokość grzywny.  

 
 
   
    PRZYKŁAD: 
           Za popełnienie wykroczenia polegającego na niezastosowaniu się do znaku STOP 
karzę pana mandatem karnym w wysokości 50 zł, a z uwagi na to , że jest pan osobą czasowo 
przebywającą na terytorium Polski grzywnę musi pan uiścić w gotówce. Pouczam pana o 
prawie do odmowy przyjęcia mandatu karnego. W przypadku skorzystania przez pana z tego 
uprawnienia zostanie przeciwko panu skierowany wniosek o ukaranie, do sądu. Jeżeli okaże 
się, że rozpoznanie sprawy w trybie zwyczajnym nie będzie możliwe lub znacznie utrudnione 
rozpoznanie sprawy nastąpi w trybie przyspieszonym. 
 
          Następnie należy pouczyć o konsekwencjach zastosowania trybu przyspieszonego  
(niezwłoczne doprowadzenie do sądu, etc.) 
 
          W przypadku wyrażenia zgody przez sprawcę wykroczenia na przyjęcie mandatu 
karnego należy wykonać następujące czynności: 
−  przyjąć pieniądze (tylko w walucie polskiej), 

−  wypełnić odcinek „C” formularza: wpisać wysokość grzywny, oznaczyć rodzaj 

mandatu, wypełnić rubryki dotyczące ukaranego zgodnie z opisem, w razie 
niemożności ustalenia nr PESEL wpisać datę urodzenia ukaranego, wpisać rodzaj i 
charakter wykroczenia oraz kwalifikację prawną, w przypadku naruszenia 
przepisów ruchu drogowego wpisać liczbę punktów karnych przewidzianych za to 
wykroczenie, wpisać swój identyfikator, datę nałożenia mandatu oraz złożyć swój 
podpis, 

−  sprawca wykroczenia potwierdza przyjęcie mandatu karnego gotówkowego 

składając czytelny podpis na odcinku „C” formularza, 

−  odcinek „C” mandatu karnego wręczyć wraz z dokumentem tożsamości sprawcy, 

poinformować sprawcę o zakończeniu czynności. 

 
Czynności związane z nakładaniem mandatu karnego kredytowanego 
 

−  błyskawiczna analiza ujawnionego wykroczenia w celu wyeliminowania wszelkich 

wątpliwości co do faktu popełnienia wykroczenia, osoby sprawcy i jego winy; 

−  podejście do sprawcy, przedstawienie się (oddanie honoru, podanie stopnia, imienia i 

 

nazwiska oraz jednostki Policji) podanie rodzaju wykroczenia jakie jest zarzucane 
sprawcy (krótki opis słowny, ewentualna kwalifikacja prawna); 

−  legitymowanie, zapisanie w notatniku służbowym danych sprawcy: imię i nazwisko, adres 

zamieszkania, ewentualne dane pojazdu (wszelkich danych, które będą niezbędne do 
sporządzenia wniosku o ukarania na wypadek odmowy przyjęcia mandatu karnego); 

−  pozwolenie sprawcy na wyjaśnienie motywów i okoliczności swojego zachowania; 
−  wyjaśnienie sprawcy ewentualnych wątpliwości oraz wskazanie na niebezpieczeństwo 

podobnych zachowań; 

−  podjecie decyzji o ukaraniu mandatem karnym i o wysokości grzywny (niedopuszczalne 

jest targowanie się o wysokość grzywny); 

−  zakomunikowanie sprawcy o decyzji o ukaraniu go mandatem karnym gotówkowym 

(podać przyczynę zastosowania takiego właśnie mandatu), podając jednocześnie 
wysokość grzywny oraz termin 7 dniowy uiszczenia mandatu. 
 
PRZYKŁAD: 
      Za popełnienie wykroczenia polegającego na kąpieli w miejscu niedozwolonym (art. 
55 Kw)  

karzę panią mandatem karnym w wysokości 250 zł. Pouczam panią o prawie do odmowy 
przyjęcia mandatu karnego. W przypadku skorzystania przez panią z tego uprawnienia 
zostanie przeciwko pani  skierowany wniosek o ukaranie, do sądu. Mandat należy uiścić w 
terminie 7 dni.  

 

          W przypadku wyrażenia zgody przez sprawcę wykroczenia na przyjęcie mandatu 

karnego należy wykonać następujące czynności:  
−  oddzielić części A i b od części C – E formularza, 
−  na odcinku „A” formularza wpisać wysokość nałożonej grzywny, 

−  wypełnić odcinek „C” formularza: wpisać wysokość grzywny, oznaczyć rodzaj 

mandatu, wypełnić rubryki dotyczące ukaranego zgodnie z opisem, w razie 
niemożności ustalenia nr PESEL wpisać datę urodzenia ukaranego, wpisać rodzaj i 
charakter wykroczenia oraz kwalifikację prawną, w przypadku naruszenia 
przepisów ruchu drogowego wpisać liczbę punktów karnych przewidzianych za to 
wykroczenie, wpisać swój identyfikator, datę nałożenia mandatu oraz złożyć swój 
podpis, 

−  sprawca wykroczenia potwierdza przyjęcie mandatu karnego kredytowanego 

składając czytelny podpis na odcinku „C” formularza, 

−  Odcinki „A”, „B” i „C” mandatu karnego wręczyć wraz z dokumentem tożsamości 

sprawcy, poinformować sprawcę o zakończeniu czynności. 

 
 
Czynności związane z nakładaniem mandatu karnego zaocznego 
 
−  Analiza ujawnionego wykroczenia w celu wyeliminowania wszelkich wątpliwości co 

do faktu popełnienia wykroczenia, osoby sprawcy i jego winy; 

−  Upewnienie się,  że sprawca wykroczenia nie jest obecny na miejscu popełnienia 

wykroczenia; 

−  Podjęcie decyzji o ukaraniu mandatem karnym i o wysokości grzywny, 
−  Oddzielenie części A i B od części C- E formularza, 

−  Na odcinku „A” wpisać wysokość nałożonej grzywny; 

−  Na odcinku „C” formularza wpisać wysokość nałożonej grzywny, oznaczyć rodzaj 

mandatu, wypełnić rubryki dotyczące ukaranego zgodnie z opisem, z tym, że zamiast 
danych osobowych i adresu można wpisać inne informacje wskazujące  na sprawcę 

 

wykroczenia, wpisać rodzaj i charakter wykroczenia oraz kwalifikację prawną, w 
przypadku naruszenia przepisów ruchu drogowego wpisać liczbę punktów karnych 
przewidzianych za to wykroczenie, wpisać swój identyfikator, datę nałożenia 
mandatu oraz złożyć swój podpis, 

−  Sprawcy wykroczenia ukaranemu mandatem karnym zaocznym pozostawia się 

odcinki „A”, „B” i „C”  formularza. 

−  Mandat karny zaoczny można pozostawić osobie pełnoletniej, która zobowiąże się do 

przekazania go sprawcy wykroczenia. Osoba ta potwierdza otrzymanie druków A”, 
„B” i „C”  formularza, wpisując swoje imię i nazwisko oraz adres zamieszkania na 
odwrocie odcinka „E”, jak również potwierdzając prawdziwość tych danych 
własnoręcznym podpisem. 

−  W razie niemożności doręczenia osobiście sprawcy wykroczenia odcinków 

formularza mandatu karnego, w drzwiach mieszkania sprawcy wykroczenia lub w 
miejscu widocznym na terenie nieruchomości lub też w pojeździe należącym do 
sprawcy, bądź przez niego użytkowanym umieszcza się zawiadomienie. 

−  Zawiadomienie powinno wskazywać gdzie i kiedy odcinki mandatu karnego 

pozostawiono oraz, że należy je odebrać w ciągu 7 dni, wraz z pouczeniem, że 
docinki mandatu nieodebrane w terminie uważa się za doręczone. 

−  W przypadku stwierdzenia wykroczenia za pomocą urządzenia pomiarowego lub 

kontrolnego, rejestrującego obraz, funkcjonariusz nakładając na sprawcę 
wykroczenia mandat karny zaoczny, może wysłać mu przesyłką poleconą odcinki 
A”, „B” i „C”  formularza, wraz z zarejestrowanym obrazem, po usunięciu z niego 
wizerunków innych osób niż sprawca zarejestrowanego wykroczenia. 

−  Po upływie 7 dni sprawdzić czy grzywna wpłynęła na konto organu, wskazanego w 

formularzu mandatu karnego. W przypadku nie wpłacenia grzywny wystąpić z 
wnioskiem o ukaranie do sądu. 

 

Czynności wyjaśniające w postępowaniu mandatowym 

 

Zgodnie z obowiązującym kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia policjant może poprzedzić nałożenie mandatu karnego 
przeprowadzeniem czynności wyjaśniających w niezbędnym zakresie. (art.97 §1 pkt. 2 k.p.w.). Celem prowadzenia czynności 
wyjaśniających jest ustalenie, czy istnieją podstawy do ukarania sprawcy mandatem karnym oraz zebranie niezbędnych danych np. 
ustalenie tożsamości sprawcy. W takim wypadku policjant może nałożyć grzywnę w drodze mandatu karnego w ciągu 14 dni od 
schwytania sprawcy na gorącym uczynku lub bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia, ale tylko wówczas, gdy niezwłocznie podjęte 
zostały czynności wyjaśniające. W przypadku, gdy wykroczenie zostało ujawnione naocznie pod nieobecność sprawcy lub za pomocą 
urządzenia pomiarowego, a nie zachodzi wątpliwość, co do osoby sprawcy termin wynosi wówczas 30 dni. W obu tych przypadkach po 
upływie odpowiednio 14 lub 30 dni od ujawnienia wykroczenia stosowanie postępowania mandatowego jest niedopuszczalne. Policjant 
w tej sytuacji powinien sporządzić wniosek o ukaranie. 

 
Zasady pobierania i rozliczania się z mandatów karnych. 
 
 

Pobieranie i rozliczanie się z mandatów karnych regulują przepisy Rozporządzenia 

Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1994 roku w sprawie sposobu dokumentacji i ewidencji 
grzywien za wykroczenia, ściganych w postępowaniu mandatowym, oraz organów 
właściwych w sprawach rozprowadzania i rozliczania bloczków mandatowych. Zgodnie z 
tymi przepisami bloczki mandatów karnych są drukami ścisłego zarachowania i podlegają 
wpisowi do księgi druków ścisłego zarachowania. W związku z tym „obrót” nimi nie może 
odbywać się na zasadzie dowolności. 
 Organem 

właściwym w sprawach rozprowadzania i rozliczania bloczków 

mandatowych jest właściwy terytorialnie wojewoda. Organy upoważnione do stosowania 
postępowania mandatowego zaopatrują się nieodpłatnie w bloczki mandatowe wykonane na 
zlecenie ministra Spraw Wewnętrznych we właściwym urzędzie wojewódzkim na podstawie 
pisemnego zapotrzebowania.  

 

 Czynności związane z zaopatrywaniem i rozliczaniem mandatów karnych oraz 
prowadzeniem ewidencji w jednostkach Policji zajmuje się wyznaczony przez kierownika 
jednostki pracownik. Policjantom uprawnionym do nakładania grzywien w drodze mandatu 
karnego wydaje się bloczek mandatów, który kwitują własnoręcznym podpisem. 
Po wykorzystaniu blankietów mandatów policjant niezwłocznie wypełnia rozliczenie 
jednostkowe, znajdujące się na ostatniej kartce w bloczku, i przekazuje je osobie, od której 
pobrał mandaty, wraz z grzbietem” bloczka oraz dowodami wpłaty lub gotówką z nałożonych 
i pobranych grzywien w celu ich rozliczenia. Dopiero po rozliczeniu wykorzystanego bloczka 
mandatów karnych pobiera nowy. 
 Kwoty 

pieniężne uzyskane przez policjantów z grzywien nałożonych w drodze 

mandatu gotówkowego niezwłocznie wpłacane są na konto właściwego terytorialnie urzędu 
wojewódzkiego. 
 Rozliczając mandaty karne kredytowane i zaoczne policjant sprawdza poprawność i 
czytelność wypełnienia poszczególnych rubryk i odcinków a następnie odrywa od grzbietu 
odcinek „D” – dla organu egzekucyjnego i przekazuje go wyznaczonemu pracownikowi, 
który wpisuje przekazany mandat do rejestru potwierdzeń ukarania mandatem. Mandaty te, co 
pewien czas zbiorczo (zebrane od wszystkich policjantów z danej jednostki Policji) 
przekazywane są do urzędu wojewódzkiego. Jednostki Policji prowadzą statystykę grzywien 
nałożonych w drodze mandatu karnego, inwentaryzują mandaty karne oraz prowadzą 
sprawozdawczość z tym związaną. 
 

W przypadku utraty lub zagubienia bloczka mandatów karnych policjant niezwłocznie 

powiadamia pisemnym raportem przełożonego oraz podejmuje prawem dopuszczone 
działania mające na celu odzyskanie utraconego bloczka. W przypadku pojawienia się takiej 
sytuacji przeprowadza się każdorazowo postępowanie wyjaśniające, na podstawie, którego 
ustala się winę i okoliczności zaginięcia bloczków mandatowych. W zależności od wyników 
postępowania wyjaśniającego, kierownik jednostki decyduje o sposobie załatwienia sprawy.  
 Informację, wynikającą z przeprowadzonego postępowania, co do sposobu rozliczenia 
funkcjonariuszy z utraconych druków mandatów karnych (obciążenie funkcjonariusza, 
anulowanie mandatu itp.) kieruje się do osoby zajmującej się w jednostce rozliczaniem 
druków mandatów karnych, jak i do urzędu wojewódzkiego, który wydał bloczki mandatów 
karnych. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 

 

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 03 
Nazwa jednostki szkolnej: Postępowanie mandatowe. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Postępowanie w sprawach  
o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowań w sprawach 
o wykroczenia. 
Stron 1 
Opracował: W. Cejmański, D. Siemko. 

JM06JS03LU01

Literatura uzupełniająca: 

1.  Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 roku Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia 

(Dz.U. Nr 106, poz. 1148, z późn. zm.). 

2.  Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 roku w sprawie nakładania 

grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. Nr 20, poz. 201, z późn. zm.). 

3.  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1994 roku w sprawie sposobu 

dokumentacji i ewidencji grzywien za wykroczenia, ściąganych w postępowaniu 
mandatowym oraz organów właściwych w sprawach rozprowadzania i rozliczania bloczków 
mandatowych. 

4.  Grzegorczyk T., Komentarz. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, Warszawa 

2002. 

5.  Bojarski M., Świda Z., Podstawy materialnego i procesowego prawa o wykroczeniach, 

Wrocław 2002. 

6. 

Marek A., Prawo wykroczeń, Warszawa 2002.

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Jednostka Szkolna nr 04 

 

Czynności wyjaśniające.

 

PRZEWODNIK DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS.04. 
Nazwa jednostki szkolnej: Czynności wyjaśniające. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Postępowanie w sprawach  
o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie policjanta do prowadzenia postępowania  
w sprawach o wykroczenia. 
Stron: 2 
Opracował: J. Dowejko. 

JM06JS04PS01 

Wskazówki dla słuchacza: 
1.  Wymagania wejściowe. 
Wymagane są podstawowe wiadomości z zakresu: 
-  Komunikacji interpersonalnej, oraz z zakresu legitymowania, zatrzymania osoby, kontroli 

osobistej i przeszukania osoby. 

-  Znajomość zasad odpowiedzialności w sprawach o wykroczenia. 
-  Znajomość części szczególnej kodeksu wykroczeń 
-  Kwalifikowania stanów faktycznych.  
-  Przyjęcia informacji o przestępstwie i przesłuchania świadka 
2.  Cele szkolenia. 
Po zakończeniu jednostki szkolnej będziesz potrafił: 
-  nawiązać kontakt z osobą i ustalić jej tożsamość;  
-  wysłuchać spontanicznej relacji zawiadamiającego i sformułować pytania uzupełniające; 
-  prawidłowo zakwalifikować czyn i określić tryb ścigania; 
-  sporządzić protokół ustnego zawiadomienia o wykroczeniu wraz z wymaganymi pouczenia-

mi i czynnościami końcowymi; 

-  sporządzić protokół przesłuchania świadka wykroczenia, 
-  sporządzić notatkę urzędową z przeprowadzonej czynności dowodowej, 
-  przeprowadzić i udokumentować podstawowe czynności dowodowe w sprawie. 
3.  Metody nauczania i uczenia się. 

W pierwszej części zajęć poznasz cel i zadania czynności wyjaśniających oraz sytuacje 
procesowe uprawniające Policję do ich prowadzenia. Poznasz zakres i czas trwania czynności 
wyjaśniających oraz organy uprawnione do ich prowadzenia a także omów ich kompetencje. 
Poznasz rodzaje czynności dowodowych wykonywanych w ramach czynności wyjaśniających, 
a także sposób dokumentowania materiału dowodowego Następnie w grupach dokonasz 
kwalifikacji prawnej określonych stanów faktycznych i zaplanujesz czynności dowodowe, 
w ramach czynności wyjaśniających, w oparciu o ćwiczenie nr 1 Będziesz brał udział 
w symulacji przyjęcia ustnego zawiadomienia o wykroczeniu i przesłuchania  świadka –
pokrzywdzonego. W ramach nauki własnej utrwal poznane na zajęciach zagadnienia, 
szczególną uwagę zwróć na rodzaje czynności dowodowych w ramach czynności 
wyjaśniających i ich dokumentowanie, uprawnienia organów procesowych. 
 
 
 

 

 

4.  Sposoby oceniania. 

Na bieżąco sprawdzany będzie Twój poziom opanowania wiedzy i umiejętności, 
Sporządzona przez słuchaczy dokumentacja w postaci: protokołu przyjęcia zawiadomienia 
o wykroczeniu, notatka urzędowa, protokół przesłuchania  świadka podlega ocenie według 
zapisu uogólnionego – zaliczono(zal.) lub nie zaliczono (nzal.). 
Każda negatywna ocena uzyskana w trakcie realizacji jednostki szkolnej musi być 
poprawiona na ocenę pozytywną, jest to warunek, który musi być spełniony abyś został 
dopuszczony do zaliczenia części szkolenia (zaliczenie będzie wspólne dla jednostek 
szkoleniowych od S.J04 do SJ.07). 

Obszary podlegające ocenie przy sporządzaniu dokumentów. 
-  Estetyka i przejrzystość dokumentów. 
-  Poprawność merytoryczna sporządzonych dokumentów. 
-  Poprawność formalna dokumentów. 
-  Poprawność językowa. 

 

 

 

MATERIAŁY  DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS.04 
Nazwa jednostki szkolnej: Czynności wyjaśniające. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Postępowanie w sprawach  
o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant 
Stron:  
Opracował: M. Organiściak  

JM06JS04PS01

MATERIAŁY  DLA SŁUCHACZA: 
 
        
Podstawy prawne i faktyczne , pojęcie, cel , zadania  i przedmiot czynności 
wyjaśniających. 
 
        Podstawą prawną prowadzenia czynności wyjaśniających są art. : 54, 55,56 kpw , ujęte 
w Dziale  VII pt. Czynności  wyjaśniające.  Czynności, o jakich mowa w art. 54, to działania 
podejmowane z własnej inicjatywy przez organ uprawniony do ich przedsięwzięcia; zob. art. 
56 kpw. Uzupełnieniem powyższego jest art. 55, normujący czynności wyjaśniające polecone 
przez sąd dla uzupełnienia lub sprawdzenia danych z wniosku samodzielnego oskarżyciela 
posiłkowego. 

  Podstawa  faktyczna  czynności wyjaśniających sprowadza się do sytuacji gdy organ 

dostrzega taką konieczność, a więc nie ma on przekonania, czy popełniono wykroczenie albo 
o jakie wykroczenie chodzi, lub brak jest wystarczających danych odnośnie tego, kto  popełnił 
wykroczenie. Jak wskazano w art. 54 § 1 zd. drugie, czynności te należy, w miarę możności, 
podjąć w miejscu popełnienia czynu bezpośrednio po jego ujawnieniu. 

Jeżeli zatem np. wezwany na miejsce tzw. kolizji drogowej (art. 86 k.w.) funkcjonariusz, 

po wylegitymowaniu jej uczestników i ewentualnych świadków, wysłuchawszy ich relacji, 
widzi zgodność  oświadczeń, z których wynika wyraźnie, kto był sprawcą czynu, może 
ograniczyć się do sporządzenia notatki urzędowej z zeznań osoby pokrzywdzonej tym 
wykroczeniem oraz świadków zdarzenia i ewentualnie odnotować też informację sprawcy 
odnośnie do jego zatrudnienia, warunków rodzinnych i zarobków, kończąc na tym owe 
czynności, gdyż pozwala mu to sporządzić wniosek o ukaranie, jeżeli uważa przy tym, że 
reakcja w formie mandatu jest niewystarczająca. Będą one wtedy trwały wyjątkowo krótko, a 
i ich zakres nie będzie zbyt obszerny. Jeżeli zaś np. organ stwierdza fakt wykroczenia pod 
nieobecność sprawcy (np. parkowanie w miejscu niedozwolonym) albo poprzez urządzenie 
kontrolne, nie będąc na miejscu zdarzenia (np. naruszenia w zakresie ruchu drogowego 
poprzez wideo za pomocą stacjonarnej  aparatury kontrolnej), i nie wie przy tym, kim jest ta 
osoba, to niezbędne będzie - nawet dla wymierzenia mandatu, co obecnie jest wyraźnie 
dopuszczone (zob. art. 97 § 1) - podjęcie najpierw działań zmierzających  do ustalenia tej 
osoby, a następnie dopiero jej przesłuchanie i zebranie stosownych danych dla rozstrzygnięcia 
w przedmiocie ewentualnego wniosku o ukaranie. Także w razie zgłoszenia jednostce  Policji  
o wykroczeniu, np. przez osobę pokrzywdzoną, trzeba będzie sprawdzić informacje podane 
przez tę osobę odnośnie  okoliczności czynu, osoby sprawcy itd., co może wymagać 
dłuższego lub krótszego czasu. Jeżeli natomiast funkcjonariusz Policji ujmuje sprawcę na 
gorącym uczynku np. wybryku nieobyczajnego z art. 140 k.w. (np. załatwianie potrzeby 
fizjologicznej w miejscu publicznym) czy jazdy bez dokumentów (art. 95 k.w.) albo 

 

znacznego przekroczenia dopuszczalnej  prędkości (art. 86 § 1 i art. 92 § 1 k.w.) - i nie widzi 
możliwości ograniczenia się do nałożenia grzywny mandatem karnym, a także w razie 
odmowy przyjęcia mandatu - wystarczające może być ograniczenie się przez tegoż 
funkcjonariusza do wylegitymowania sprawcy i spisania jego danych niezbędnych do 
sporządzenia wniosku o ukaranie, a następnie ewentualne przesłuchanie  przez organ 
odpowiedzialny za złożenie wniosku o ukaranie, który ujął sprawcę wykroczenia na gorącym 
uczynku, w charakterze świadka . 
      Czynności  wyjaśniające  są czynnościami  dowodowymi, niesformalizowanymi, a  
zatem  można  je utrwalić  również  w formie notatki urzędowej, co zwiększa  szansę  na 
szybkie  ich przeprowadzenie.  Jeżeli  czynności  wyjaśniające  nie dostarczą  podstaw  
do wniesienia  wniosku  o ukaranie, zawiadamia się  o tym  ujawnionych 
pokrzywdzonych oraz osobę, która  złożyła  zawiadomienie o wykroczeniu, wskazując  
przyczynę   nie wniesienia  wniosku o ukaranie . Pokrzywdzony może  wnieść  
samodzielnie  wniosek o ukaranie  jako oskarżyciel  posiłkowy, natomiast osobie, która  
złożyła   zawiadomienie o popełnieniu  wykroczenia , przysługuje  zażalenie do organu  
nadrzędnego na nie wniesienie wniosku o ukaranie, jeżeli nie zachodzą  okoliczności  
określone w art. 27 k.p.w.  
 
Cele  i  zadania  czynności wyjaśniających  
        Wyróżnia się następujące cele stojące  przed organem  prowadzącym  czynności 
wyjaśniające . Z punktu  widzenia   policjanta  będą    one    zależały  od charakteru  tychże 
czynności. Jeśli zostaną podjęte z własnej inicjatywy albo na polecenie  prokuratora , ich 
celem będzie : 

a) ustalenia, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie, a więc 

czy popełniono czyn wypełniający znamiona wykroczenia i jakiego, oraz czy i 
kogo można obwinić o ten czyn, a przy ustaleniu pozytywnym w tej materii także 

b) zebrania danych niezbędnych do sporządzenia wniosku o ukaranie, tzn. informacji 

o obwinionym, jego warunkach rodzinnych i majątkowych, uprzedniej karalności 
oraz o samym zdarzeniu, aby je opisać i podać jego kwalifikację prawną, wskazać 
ewentualnie wielkość szkody, dane pokrzywdzonego itd. (o wymogach wniosku o 
ukaranie zob. art. 57 § 3) . 

 

 
 Przedmiot  czynności  wyjaśniających  

 

Katalog czynności, które można  przeprowadzić  w ramach czynności wyjaśniających , nie jest określony, a zatem jest  dopuszczalne  
przeprowadzenie  każdej czynności dowodowej, jeżeli pojawi się  taka   konieczność  procesowa. Ich zakres  jest uzależniony od tego, 
czy  okoliczności sprawy  budzą wątpliwości , czy też  nie.  Jedyną czynnością, na którą  ustawodawca  położył szczególny nacisk , jest  
przesłuchanie  osoby, jeżeli  istnieje  uzasadniona  podstawa  do sporządzenia przeciwko niej   wniosku  o ukaranie.  Czynność tę należy 
przeprowadzić niezwłocznie po zaistnieniu  tejże przesłanki.  Osoba taka ma  prawo odmówić złożenia wyjaśnień  oraz  zgłosić wnioski 
dowodowe,  o czym należy  ją pouczyć. Przesłuchanie osoby  zaczyna się  od powiadomienia  jej o treści  zarzutu wpisanego do 
protokołu przesłuchania. Utrwalenie  tej czynności  następuje  w formie  protokołu ograniczonego do  zapisu  najbardziej  istotnych  
oświadczeń danej osoby.  Od takiego  przesłuchania  można  odstąpić , jeśli wiązałoby się ono ze znacznymi  trudnościami. W takim 
wypadku  osoba  ta  można  nadesłać wyjaśnienia do właściwego organu w terminie  7 dni  od odstąpienia   od przesłuchania, o czym  
należy ja pouczyć. Odstąpienie  od przesłuchania   oraz pouczenie  dokumentuje się  notatką  urzędowa. 

 
 
 
 
2.  CHARAKTERYSTYKA  CZYNNOŚCI  WYJAŚNIAJĄCYCH    
  
      Czynności  wyjaśniające  są czynnościami  dowodowymi, niesformalizowanymi, a  zatem  
można  je utrwalić  również  w formie notatki urzędowej, co zwiększa  szansę na szybkie  ich 

 

przeprowadzenie.          Czynności  wyjaśniające  są prowadzone  przez  Policję    z  własnej  
inicjatywy. W miarę    możliwości należy je podjąć  w miejscu  popełnienia  czynu  
bezpośrednio  po jego ujawnieniu i zakończyć    w  ciągu miesiąca. Jeżeli  nie dostarczą  
podstaw  do wniesienia  wniosku  o ukaranie, zawiadamia  się o tym  ujawnionych  
pokrzywdzonych  oraz zawiadamiającego o wykroczeniu, wskazując  przyczynę    nie 
wniesienia wniosku o  ukaranie .  Jeżeli natomiast będzie  konieczne dalsze ich prowadzenie , 
mimo  upływu  miesięcznego  terminu , należy pokrzywdzonego poinformować  o tym fakcie, 
wskazując  przy tym  przypuszczalny termin zakończenia . Gdy czynności wyjaśniające  są 
wykonywane na polecenie sądu należy je  przeprowadzić  w terminie  oraz  zakresie  
określonym  w poleceniu sądu, chyba że  w toku  wykonywania tych  czynności wyjdą na jaw  
okoliczności  wymagające  utrwalenia  dowodu, którego  nie będzie  można  powtórzyć  przed 
sądem, lub  zostanie  znaleziony i zatrzymany  przedmiot.  W razie konieczności 
przesłuchania  obwinionego, wskazanego we wniosku o ukaranie, czynności  przeprowadza 
się według  tych samych  zasad , zgodnie  z którymi  przesłuchuje  się osobę, jeżeli  istnieje 
uzasadniona  podstawa  do sporządzenia  przeciwko niej  wniosku o ukaranie. Czynności 
wyjaśniające  o tym  charakterze będą  prowadzone wtedy, gdy do sądu wpłynie wniosek o 
ukaranie  od oskarżyciela posiłkowego, a okaże  się, że  jest on  niekompletny  i zaistnieje 
konieczność  przeprowadzenia  określonych  czynności  dowodowych. Przeprowadzenie 
czynności  wyjaśniających może  zlecić Policji także  prokurator ( zob. art.  56 & 1 kpw.). 
     Nadzór  nad  czynnościami  wyjaśniającymi  sprawuje  organ  nadrzędny  w stosunku  do 

organu  prowadzącego  te czynności ( zob. art. 56 & 4 kpw). Sposób sprawowania  nadzoru  

nie został  określony  w ustawie , w związku  z czym jest on  uzależniony   od praktyki  

wypracowanej  w poszczególnych  jednostkach .   Nadzór ten  sprawuje bezpośredni 

przełożony  funkcjonariusza  prowadzącego czynności wyjaśniające. 

 

b)  Zakres  i  czas trwania czynności wyjaśniających  

        Art. 54 § 5  stanowi , że można tu dokonywać wszelkich czynności dowodowych 
dopuszczalnych przez k.p.w., ustawa bowiem stwierdza, że „w szczególności" można 
przeprowadzać tu przesłuchania  świadków, oględziny, przeszukania, okazywać osoby, 
wzywać do wydania lub okazania dokumentu lub rzeczy oraz powoływać specjalistów i 
biegłych. Nie jest to katalog zamknięty, stąd też możliwe są i inne czynności, np. 
eksperyment, pobranie odcisków palców czy wskazane w art. 54 § 6 przesłuchanie osoby 
podejrzanej. Decyzje procesowe, postanowienia lub zarządzenia o przeprowadzeniu danego 
dowodu, gdy ustawa ich wymaga, leżą w gestii organu prowadzącego czynności, chyba że 
przepis szczególny stanowi inaczej (np. jeśli chodzi o przeszukanie, należy co do zasady mieć 
postanowienie prokuratora lub    sądu     art. 44 § 3). Dopuszczalne są też czynności  leżące w 
gestii danego organu, np. legitymowanie, kontrola osobista czy kontrola bagażu albo środka 
transportu, rozpytywanie itd. Przeprowadzając daną czynność dowodową, organ ją 
prowadzący może też stosować środki przymusu dla wymuszenia obowiązków procesowych 
na osobowych źródłach dowodowych lub dla uzyskania przedmiotu oględzin albo dowodu 
rzeczowego (zob. art. 51 i uwagi do niego).  

 Jak zaznaczono w art. 54 § 4, w stosunku do osoby podejrzanej o popełnienie 

wykroczenia stosuje się odpowiednio przepisy art. 74 § 3 i art. 308 § 1 k.p.k., co oznacza, że 
osobę taką można bez jej zgody - ale jedynie gdy jest to niezbędne dla danej sprawy - poddać 
oględzinom ciała, pobrać od niej odciski palców, fotografować  ją i okazać w celach 

 

rozpoznawczych oraz poddać innym badaniom nie połączonym z naruszeniem integralności 
ciała, a za jej zgodą również pobrać od niej krew i wydzieliny organizmu (art. 74 § 3 k.p.k.), 
gdyby jednak było to niezbędne dla zabezpieczenia śladów i dowodów czynu i nie cierpiało 
zwłoki, a więc gdy zwłoka groziłaby utratą dowodu lub jego zniekształceniem, można pobrać 
od niej krew i wydzieliny organizmu bez jej zgody (art. 308 § 1 k.p.k.), np. bezpośrednio po 
czynie poddać pobraniu krwi dla ustalenia, czy nie jest w stanie po użyciu alkoholu. Ponieważ 
na osobie podejrzanej ciąży obowiązek prawny poddania się tym zabiegom, organ ścigania 
może także siłą fizyczną wymusić od niej poddanie się tym czynnościom; wolno jednak użyć 
tylko takiej siły, jaka jest niezbędna do realizacji danej czynności, np. przytrzymać rękę do 
pobrania odcisków palców czy przytrzymać siłą dla umożliwienia pobrania krwi . 
      Jedyną czynnością, na którą  ustawodawca  położył szczególny  nacisk , jest przesłuchanie 
osoby, jeżeli  istnieje  uzasadniona  podstawa  sporządzenia  przeciwko niej  wniosku o 
ukaranie . Czynność tę należy  przeprowadzić  niezwłocznie  po  zaistnieniu  tejże przesłanki. 
Osoba  taka  ma prawo  odmówić  złożenia  wyjaśnień  oraz  zgłosić  wnioski dowodowe, o 
czym  należy  ją pouczyć. Przesłuchanie  osoby  zaczyna się od powiadomienia  jej o treści  
zarzutu wpisanego do protokołu przesłuchania. Utrwalenie  tej czynności      następuje  w 
formie  protokołu ograniczonego do zapisu  najbardziej  istotnych  oświadczeń  danej osoby. 
Od takiego przesłuchania   można  odstąpić , jeżeli wiązałoby się ono  ze znacznymi  
trudnościami . 

 Czynności wyjaśniające  powinny być zakończone w ciągu miesiąca od ich podjęcia 

(art. 54 § 1 ) . Jest to termin instrukcyjny , a jego przekroczenie  nie powoduje  ujemnych  
konsekwencji  procesowych .  W  efekcie  powinny posłużyć  stwierdzeniu , czy doszło do 
popełnienia  wykroczeniem. Należy pamiętać, iż w razie podejmowania ich po uprzednim 
zawiadomieniu o wykroczeniu pokrzywdzony, który w ciągu miesiąca od złożenia 
zawiadomienia nie otrzyma informacji o wystąpieniu przez oskarżyciela publicznego z 
wnioskiem o ukaranie lub o braku - zdaniem tego podmiotu - podstaw do jego złożenia, może 
samodzielnie złożyć wniosek o ukaranie jako oskarżyciel publiczny (art. 27 § 2). 

   Jeżeli w sprawie, w której może być nałożona grzywna mandatem karnym, podjęto 

czynności wyjaśniające, po których można jeszcze stosować mandat, powinny one jednak 
trwać nie dłużej niż 3 dni, gdy sprawcę ujęto na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, i 
14 dni, jeżeli wykroczenie stwierdzono pod nieobecność sprawcy lub za pomocą urządzenia 
pomiarowego albo kontrolnego (art. 97 § 1 in fine). Jeżeli okresy powyższe nie wystarczyły 
na ustalenie niezbędnych okoliczności, mandat staje się niedopuszczalny, a po ustaleniu 
podstaw do oskarżenia organ może jedynie wystąpić z wnioskiem o ukaranie do sądu.  
 
  c)  Organy uprawnione do prowadzenia czynności wyjaśniających  
      Obecnie   z mocy  art. 54 & 1  do przeprowadzenia  czynności  wyjaśniających 
upoważniona jest  zawsze Policja ; może je także przeprowadzić prokurator ( zob. art. 56 & 
1); natomiast  w sprawach  należących  do właściwości  sądów  wojskowych  uprawniona jest 
Żandarmeria  Wojskowa  ( art. 85 & 2 kpw). 
       Przepis  art. 55 kpw rozszerza  prawo  prowadzenia  tych czynności  na inne organy , a 
mianowicie : 

a)  prokuratora, który  jednak może zlecić je Policji ( art. 56 & 1), 
b)  organy  uprawnione  wskazane  w art. 17 &2  kpw ( inspektor  pracy) i art. 

17& 3 kpw ( organy administracji,  kontroli oraz straże  gminne i miejskie) z 
tym  że organy  uprawnione  do występowania w roli  oskarżyciela 
publicznego na podstawie  rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów ( 
art.  17& 4) tzn. inne – niż  wskazane w art. 17 & 1 – 3  instytucje państwowe, 
samorządowe , a także wyjaśniających. Mogą one jedynie  - w razie  
ujawnienia  wykroczenia zwrócić się  do Policji o  przeprowadzenie czynności 

 

wyjaśniających w zakresie  niezbędnym  do  ustalenia podstaw  do wystąpienia 
z takim  wnioskiem i  zebrania danych  koniecznych do jego  sporządzenia ( 
art. 56 & 3 ) . Organy te powinny  więc,  zwracając  się do Policji, określić  , 
jaki czyn  ujawniły , i wskazać  jakie  czynności są  w ich ocenie niezbędne. 
Policja powinna  wówczas  podjąć  czynności sprawdzające i przeprowadzić je 
w miarę    swoich    możliwości.  Policja  może  też „ przejąć „ niejako taką  
sprawę , gdyż  jest  zasadniczym  oskarżycielem publicznym w każdej  sprawie 
( art. 17 & 1 ) , i  po takich  sprawdzeniach  wnieść      własny  wniosek  o 
ukaranie , eliminując  w ten sposób  organ szczególny , ten bowiem , jeżeli  nie  
złoży sam  takiego  wniosku  do sądu , nie  będzie oskarżycielem  publicznym, 

c)  Straż  Graniczna która  umocowanie  swoje  do oskarżenia  czerpie z art.  17 & 

3  k.pw  jako  oskarżyciel publiczny i na  podstawie  Ustawy o Straży  
Granicznej która daje  jej prawo  ścigania sprawców wykroczeń , a tym samym  
może                też dokonywać  czynności wyjaśniających w tych  sprawach i  
występować  z  wnioskami  o ukaranie, 

d)  Państwowa  Inspekcja Ochrony Środowiska ; 
e)  Inne  organy, jeżeli  ustawa  je upoważnia do prowadzenia   czynności 

wyjaśniających ( art.  56& 2 ) są  to w kolejności : 

•  strażnicy Państwowej  Straży Rybackiej ( art. 23 pkt 5 ustawy z  

1985 r. o rybactwie śródlądowym, Dz. U. z 1999 r. Nr 66, poz. 750), 

•  strażnicy  Państwowej  Straży  Łowieckiej ( art. 39 ust. 2 pkt 8 

ustawy  z 1995 r.  – Prawo  łowieckie , Dz. U Nr 147, poz. 713 z 
późn. Zm.), 

•  Dyrektor  Parku Narodowego i upoważnieni  przez niego  

funkcjonariusze  Straży Parku ( art.  15  ust. 6  i 7  ustawy o ochronie  
przyrody z 1991 r. , Dz. U.  Nr 114 , poz. 492 z późn. Zm.) przy  
czym  funkcjonariusze ci mają  w granicach parku  odpowiednio  
uprawnienia  Państwowej Straży  Łowieckiej w zakresie  zwalczania  
kłusownictwa  i Państwowej Straży Rybackiej w zakresie  kontroli 
legalności dokonywania połowu ( art. 18 ust. 8 ustawy), co eliminuje  
straż  rybacką i łowiecką, oraz 

•  Strażnicy leśni   Straży Leśnej  Państwowych ( art. 47 ust. 8 ustawy 

o lasach  z 1991 r., Dz. U. Nr 101, poz. 444 ). 

     
 d)   Uczestnicy  postępowania , ich prawa i obowiązki : 
      Uczestnikiem  postępowania w sprawach o wykroczenia  jest  każda osoba fizyczna 
lub prawna, a także  jednostka organizacyjna nie  posiadająca osobowości  prawnej, 
która  bierze  udział w postępowaniu przed odpowiednim organem  w charakterze  
określonym przez prawo procesowe . 

1.  Organy procesowe : 

a)  ścigania ;  
b)  orzekające; 
c)  wykonawcze. 

 
         2.  Strony procesowe : 
                     a)  czynna 
                   b)  bierna. 
      Organy  procesowe  to te podmioty , które na podstawie  przepisów są    powołane do 
pełnienia  funkcji procesowych.  Organem procesowym  będzie  zatem  Policja, a także  inne  
podmioty zobowiązane do wykonywania czynności  w razie  popełnienia  wykroczenia, w 

 

szczególności czynności  wyjaśniających . Do grupy organów orzekających należą :   sądy 
powszechne , wojskowe, a także  w zależności od poglądu, organy mandatowe.  
Nakładając  grzywnę  w drodze mandatu  karnego, rozstrzygają  one  tym samym o winie, a  
zatem  grzywna  jest  jakby odpowiednikiem kary orzekanej przez sąd. Należy  jednak  
podkreślić , że  kodeks postępowania  w sprawach o wykroczenia  mówi o nakładaniu 
grzywny w drodze  postępowania  mandatowego, a nie  o orzekaniu przez  organ mandatowy. 
Dlatego   taki pogląd   ma  rację  bytu  w  wypadku   szeroko   rozumianego       pojęcia  „ 
organy orzekające „ . 
      Za stronę  procesową  należy uznać podmiot, który  ma interes  prawny w  korzystnym  
dla  siebie  rozstrzygnięciu  o przedmiocie   procesu . Strony procesowe dzieli się  na czynną  
( oskarżającą ) i bierną ( oskarżaną ). Stroną      czynną  jest oskarżyciel ( publiczny ,  
posiłkowy, prywatny), powód cywilny, a więc  podmiot  występujący z określonym  
żądaniem  wobec  strony oskarżonej.  
     Stroną bierną  jest  podmiot , pod  którego  adresem jest skierowane  żądanie ; jest to więc  
obwiniony. Jest  nim  osoba , przeciwko której  wniesiono do sądu  grodzkiego  wniosek o 
ukaranie w sprawie  o wykroczenie .   
      Strony  postępowania  mogą mieć  swoich  przedstawicieli procesowych , którzy mają  
gwarantować  lepszą realizację praw tychże stron. Zarówno  obwiniony  jak i pokrzywdzony 
mogą  mieć  po jednym  przedstawicielu  procesowym . Obrońcą obwinionego  może  być  
adwokat lub radca prawny.  
      Pełnomocnikiem  pokrzywdzonego lub  oskarżyciela  posiłkowego może  być  adwokat , 
radca prawny, a  wtedy , gdy  pokrzywdzonym  jest instytucja państwowa, samorządowa  lub 
społeczna  - także  pracownik tej instytucji lub jej  organu nadrzędnego.  
         
   Prawa i obowiązki pokrzywdzonego. 
      W myśl przepisów kodeksu postępowanie w sprawach o wykroczenia można przedstawić 
następującą definicję pokrzywdzonego: 
      pokrzywdzony – jest to ten czyje dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub 
zagrożone przez przestępstwo lub wykroczenie . 

Definiując pojęcie pokrzywdzonego nie używa się tu, jak w k.p.k. (zob. art. 49 § 1 i 2), 

dodatkowych określeń, wskazujących, iż chodzi o osobę fizyczną lub prawną albo jednostkę 
organizacyjną, lecz ogólnego określenia „ten", obejmującego z założenia każdy podmiot. 
Podobnie jak w k.p.k. chodzi o podmiot, którego dobro prawne zostało  bezpośrednio 
zagrożone lub naruszone przez wykroczenie. Między naruszeniem lub zagrożeniem dobra 
prawnego a czynem nie może być  zatem żadnych ogniw pośrednich, co odróżnia pojęcie 
pokrzywdzonego od poszkodowanego w ujęciu prawa cywilnego, gdzie owa bezpośredniość, 
także przy poszkodowaniu czynem niedozwolonym, nie jest wymagana. Naruszenie pośrednie 
nie czyni danej osoby pokrzywdzonym, zatem kradzież czy zniszczenie rzeczy osobistego 
użytku jednego ze współmałżonków nie czyni drugiego pokrzywdzonym, choć faktycznie - 
przez potrzebę ponownego nabycia podobnej rzeczy - powoduje uszczerbek w majątku 
wspólnym. 
      Recypowanie art. 51 k.p.k. ( zob. art. 25 § 3) oznacza z kolei, iż za pokrzywdzonego, 
który nie jest osobą fizyczną, czynności procesowych dokonuje organ uprawniony do 
działania w jego imieniu (art. 51 § 1 k.p.k.), a więc stosowny organ statutowy czy ustawowy. 
Jeżeli jest pokrzywdzonym małoletni albo ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo, 
prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą 
pokrzywdzony pozostaje (art. 51 § 2 k.p.k.), czyli tzw. opiekun faktyczny. . 

Przepis § 2 zakłada, podobnie jak art. 52 k.p.k., że w razie śmierci pokrzywdzonego 

prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać osoby najbliższe dla zmarłego (pojęcie 
osoby najbliższej formułuje § 3 art. 47 k.w.). Nie może tego natomiast, jak w   k.p.k., 

 

realizować prokurator, gdyby brak było osób najbliższych dla zmarłego albo ich nie 
ujawniono. Osoby najbliższe dla zmarłego mogą   zatem wytoczyć samodzielne oskarżenie 
posiłkowe (art. 27 § 1 i 2) lub przyłączyć się do oskarżenia publicznego jako oskarżyciel 
uboczny (art. 26 § 3). Stają się w ten sposób tzw. stroną zastępczą. Ich uprawnienia w razie 
śmierci pokrzywdzonego będącego już stroną postępowania, jako tzw. stron nowych, reguluje 
art. 31kpw.  

Stroną zastępczą lub nową może być każda osobą  będąca najbliższym dla 

pokrzywdzonego, z tym że wstąpienie do postępowania jednej z nich eliminuje uprawnienia 
pozostałych. Osoba najbliższa działająca jako strona zastępcza lub nowa samodzielnie 
decyduje o zakresie, w jakim wykorzysta uprawnienia służące pokrzywdzonemu. Może więc 
wytoczyć samodzielne oskarżenie posiłkowe, mimo że zmarły tego sobie nie życzył, jak 
również cofnąć je i odstąpić od oskarżenia posiłkowego. 
 
7.Prawa i obowiązki świadka 

 Przeprowadzanie dowodu z zeznań świadka w postępowaniu w sprawach o wykroczenia 

opiera się właściwie w całości na  przepisach k.p.k., jak bowiem wynika z art. 41 § 1 nie 
przejęto z k.p.k. jedynie przepisów odnośnie do zwalniania z tajemnicy, tj. art. 179-181, co 
wiąże się z własną regulacją w tej materii zawartą w art. 41 § 2-5 k.p.w., oraz przepisów 
dotyczących świadka incognito (art. 184 i 191 § 3 k.p.k.), która to instytucja na gruncie k.p.w. 
nie występuje. 

 
  Przejęcie przepisów kpk przewidzianych w § 1 oznacza, że: 
  a) na osobie wezwanej w charakterze świadka ciąży  obowiązek stawienia się i 

obowiązek  złożenia zeznań (art. 177 § 1 k.p.k.), nadto zaś też mówienia prawdy pod 
rygorem odpowiedzialności karnej (art. 233 k.k.), o czym powinien on być uprzedzony przed 
rozpoczęciem przesłuchania (art. 190 k.p.k.); Przed rozpoczęciem przesłuchania należy 
uprzedzić  świadka o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy 
(art. 190 k.p.k.). W postępowaniu wyjaśniającym świadek podpisuje oświadczenie, że został 
uprzedzony o tej odpowiedzialności. Przesłuchanie rozpoczyna się od zapytania świadka o 
imię, nazwisko, wiek, zajęcie, miejsce zamieszkania, karalność za fałszywe zeznanie lub 
oskarżenie oraz stosunek do stron (art. 191 § 1 i 2 k.p.k.). Świadka należy uprzedzić o treści 
art. 182 k.p.k., a o treści art. 183 k.p.k. oraz art. 185 k.p.k., jeżeli ujawnią się okoliczności 
objęte tymi przepisami. 
        b) z obowiązku stawiennictwa świadek jest zwolniony, jeżeli z powodu choroby, 
kalectwa lub innej nie dającej się pokonać przeszkody (np. powódź) nie może się on stawić na 
wezwanie; można wtedy dokonać przesłuchania w miejscu jego pobytu, w tym w drodze 
pomocy prawnej (art. 177 § 2 k.p.k.), przy czym - ponieważ recypowano także art. 396 k.p.k. 
(zob. art. 81 k.p.w.) - dotyczy to też sytuacji, gdy świadek nie mógł się stawić z powodu 
przeszkód zbyt trudnych do usunięcia (np. podeszły wiek utrudniający poruszanie się 
świadka); 
        c) nie wzywa się i nie przesłuchuje osób do powoływania na świadka, wobec których 
istnieje bezwzględny zakaz dowodowy (art. 178 k.p.k.); 
      d)  świadkowi będącemu osobą najbliższą dla obwinionego (pojęcie osoby najbliższej 
określa art. 47 § 3 k.w.) oraz takiemu, który w innym toczącym się postępowaniu jest 
obwiniony lub oskarżony o współudział w czynie objętym tym postępowaniem, przysługuje 
prawo do odmowy zeznań (art. 182 k.p.k.), świadek zaś pozostający z obwinionym w 
szczególnie bliskim stosunku osobistym może wnosić o zwolnienie go od zeznawania (art. 
185 k.p.k.), a o uprawnieniach tych powinien być pouczony, gdy tylko ujawnią się 
okoliczności uzasadniające możliwość skorzystania z nich przez świadka (art. 191 § 2 k.p.k.); 
osoba uprawniona do odmowy zeznań lub zwolniona od zeznawania może skorzystać ze 

 

swego prawa jedynie do rozpoczęcia pierwszego jej przesłuchania przed sądem I instancji 
(art. 186 k.p.k.) - chyba że jest po raz pierwszy przesłuchiwana dopiero przed sądem 
odwoławczym - i wówczas jej poprzednio złożone (np. w toku czynności wyjaśniających) 
zeznanie nie stanowi dowodu i nie może być w żaden sposób odtworzone, w tym także np. 
przez przesłuchanie osoby przesłuchującej czy protokołującej poprzednie zeznanie świadka; 
      e) świadek może też zawsze uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli jej udzielenie 
mogłoby narazić jego lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub za 
wykroczenie, a także wnosić o przesłuchanie go z wyłączeniem jawności, jeżeli treść zeznań 
mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę mu najbliższą (art. 183 k.p.k.), i o tym uprawnieniu 
świadek powinien być pouczony, gdy ujawni się okoliczność objęta tym prawem (art. 191 § 2 
k.p.k.); 

f) w postępowaniu przed sądem od świadka odbiera się  przyrzeczenie na zasadach  

określonych w art. 187-189 k.p.k., a jego przesłuchanie, także w toku czynności 
wyjaśniających, powinno rozpocząć się od zapytania o imię i nazwisko, wiek, zajęcie, miejsce 
zamieszkania, karalność za fałszywe zeznanie lub oskarżenie oraz o stosunek do stron (art. 
191 § 1 k.p.k.). Świadek składa przyrzeczenie przed rozpoczęciem zeznań. Można odstąpić od 
odebrania przyrzeczenia od świadka, jeżeli obecne strony nie sprzeciwiają się temu. Świadek 
składa przyrzeczenie powtarzając za sędzią  słowa: "Świadomy znaczenia moich słów i 
odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście,  że będę mówił szczerą prawdę, 
niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome" (art. 188 k.p.k.). W czasie składania 
przyrzeczenia wszyscy, nie wyłączając sędziów, stoją. Osoby nieme i głuche składają 
przyrzeczenie przez podpisanie tekstu przyrzeczenia. Świadkowi, który w danej sprawie 
składał już przyrzeczenie, sąd przypomina je przy przesłuchaniu, chyba że uzna za potrzebne 
ponowne odebranie przyrzeczenia. Nie odbiera się przyrzeczenia (art. 189 k.p.k.): od osób, 
które nie ukończyły 17 lat, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że  świadek z powodu 
zaburzeń psychicznych nie zdaje sobie należycie sprawy ze znaczenia przyrzeczenia, gdy 
świadek jest osobą podejrzaną o popełnienie wykroczenia będącego przedmiotem 
postępowania lub pozostającego w ścisłym związku z czynem stanowiącym przedmiot 
postępowania albo gdy za to wykroczenie został skazany, gdy świadek był prawomocnie 
skazany za fałszywe zeznanie lub oskarżenie. 
       g)  świadek może być też  przesłuchany z udziałem psychologa lub lekarza, gdy 
zachodzą wątpliwości co do jego stanu psychicznego lub rozwoju umysłowego albo zdolności 
postrzegania i odtwarzania spostrzeżeń, a także poddany oględzinom i badaniom, gdy 
karalność czynu zależy od jego stanu zdrowia (art. 192 k.p.k.); te ostatnie sytuacje zwłaszcza 
w sprawach o wykroczenia w zasadzie się nie zdarzają, ale przy obecnym ujęciu znamion 
wypadku drogowego w odniesieniu do obrażeń ciała (art. 177 § 1 k.k.) i powiązaniu innych 
obrażeń z tzw. kolizją drogową (art. 86 k.w.) wystąpią one, z tym że raczej w postępowaniu 
karnym, po którym rozstrzygnie się, czy czyn jest przestępstwem, czy tylko wykroczeniem. 

 Odmienną niż w k.p.k., własną regulację zawiera  k.p.w. odnośnie do zwalniania 

świadków z zachowania tajemnicy państwowej, służbowej, zawodowej i funkcyjnej (art. 41 § 
2-5) : 
       a. Kodeks przyjmuje więc, że osoby obowiązane do zachowania tajemnicy państwowej 
mogą być przesłuchane co do okoliczności, na które obowiązek ten się rozciąga, tylko po 
zwolnieniu ich od jej zachowania przez uprawniony organ przełożony (§ 2), z tym że nie 
zakłada, jak czyni to k.p.k. (zob. art. 179 § 2 k.p.k.), by organ ów mógł odmówić zwolnienia 
jedynie ze względu na poważną szkodę państwa. Zatem uprawniony do zwolnienia organ ma 
tu się kierować wyłącznie interesem państwa, powodem objęcia danych okoliczności 
tajemnicą, możliwością i potrzebą jej uchylenia w danej sytuacji, zgodnie z przepisami 
ustawy o ochronie informacji niejawnych z dnia 22 stycznia 1999 r. (Dz.U. Nr 11, poz. 95) 
oraz rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy. Praktycznie należałoby przyjąć, iż ze 

 

względu na wagę wykroczeń uchylenie tajemnicy państwowej w zasadzie nie powinno tu 
następować. 
       b. W wypadku tajemnicy służbowej  - jej pojęcie określa art. 2 pkt 2 i art. 23 ust. 2 
ustawy o ochronie informacji niejawnych z 1999 r., a możliwość zwolnienia przez sąd 
zakłada też jej art. 4 - zawodowej (wynikającej z ustaw o różnych zawodach) oraz 
funkcyjnej świadek, powołując się na nie, może odmówić zeznań, ale sąd uprawniony jest 
wówczas do zwolnienia go od ich zachowania (§ 3). Uczynić to może jedynie sąd, w tym 
również w toku czynności wyjaśniających, a na postanowienie sądu służy zażalenie; 
przysługuje ono tak na decyzję o zwolnieniu (np. zwalnianemu świadkowi), jak i o odmowie 
zwolnienia (np. oskarżycielowi, ale i oskarżonemu, np. przy świadku obrony). Każde z tych 
postanowień powinno zatem zawierać uzasadnienie (art. 36 § 1) .    

c. Osoby zwolnione 

od zachowania tajemnicy są na rozprawie przesłuchiwane z wyłączeniem jej jawności (§ 5); 
osoby pozostające na sali rozpraw powinny być wówczas pouczone o obowiązku zachowania 
tajemnicy i konsekwencjach jego niedopełnienia (art. 361, 362 k.p.k. w zw. z art. 70 § 5 
k.p.w.), tj. odpowiedzialności karnej przewidzianej w art. 241 § 2 k.k. 
        d. Kodeks wyklucza jednak, ze względu na wagę czynów, których dotyczy, możliwość 
zwalniania  świadka od zachowania tajemnicy zawodowej adwokata, radcy prawnego, 
lekarza i dziennikarza (§ 4), którą to możliwość zna k.p.k. . Osoby te mają zatem prawo do 
odmowy zeznań z powołaniem się na wskazane tajemnice zawodowe i nie mogą być 
wówczas przesłuchane w sprawie o wykroczenie na okoliczności objęte tymi tajemnicami.  
       Świadkowi wezwanemu w prawidłowy sposób przez organ prowadzący postępowanie w 
sprawach o wykroczenie przysługuje zwrot kosztów stawiennictwa i utraconego zarobku na 
podstawie przedstawionych dokumentów np. biletu ,  zaświadczenia z zakładu pracy itp. 
 
Prawa i obowiązki osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia . 
 

Czynności wyjaśniające, które mogą poprzedzać wniosek o ukaranie i które faktycznie 

zastępują w k.p.w. dochodzenie karne, nie są formalnie jeszcze postępowaniem o 
wykroczenie, choć są to czynności procesowe, przewidziane w kodeksie, ale funkcjonują one 
poza oficjalnym postępowaniem, ograniczonym do postępowania przed sądem. W toku tych 
czynności może pojawić się „osoba podejrzana o popełnienie wykroczenia", wobec której 
mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 74 § 3 i art. 308 § 2 k.p.k.  jak do tzw. osoby 
podejrzanej w ujęciu k.p.k. Chodzi tu o osobę, którą podejrzewa się tylko o popełnienie 
wykroczenia. Osoba podejrzana nie jest stroną postępowania o wykroczenie, gdyż takiego 
postępowania jeszcze nie ma. Gdyby jednak została ona np. zatrzymana lub przeszukana, to 
posiada takie uprawnienia, jakie kodeks przyznaje każdej osobie, u której dokonano 
przeszukania lub którą zatrzymano (zob. art. 44 § 2-5 oraz art. 46 i 47). Przepis art. 20 § 3 
odnosi    stosowanie art. 74 § 2 do obwinionego, a więc osoby, co do której złożono już 
wniosek o ukaranie a  ponieważ w toku czynności wyjaśniających obwiniony jeszcze nie 
występuje, występuje tu natomiast osoba podejrzana o popełnienie wykroczenia i w związku 
z tym do osoby tej mają z kolei odpowiednie zastosowanie art. 74 § 3 i art. 308 § 1 k.p.k., co 
oznacza, iż: 
    -  w  toku  tych  czynności wobec osoby podejrzanej można, bez potrzeby uzyskiwania jej 
zgody, dokonywać czynności wskazanych w art. 74 § 1 pkt 1 k.p.k., czyli wymagających 
jedynie znoszenia przez nią określonych tam działań organu ścigania (pobranie odcisków 
palców, próby zapachowej, oględziny, okazanie itd.), natomiast przy czynnościach 
wskazanych w art. 74 § 2 pkt 2 k.p.k., tj. wymagających jej aktywności, w tym i pobrania 
próby krwi lub wydzielin organizmu, potrzebna jest już jej zgoda (art. 74 § 3 k.p.k.), 

     - gdyby jednak były to jednocześnie czynności nie cierpiące zwłoki, a więc podejmowane 
bezpośrednio po czynie dla zabezpieczenia śladów i dowodów wykroczenia przed ich utratą, 

 

zniekształceniem lub zniszczeniem (np. na miejscu tzw. kolizji drogowej, przy ujęciu na 
prowadzeniu pojazdu po użyciu alkoholu itp.), można wobec osoby podejrzanej podjąć bez 
jej zgody nie tylko czynności z art. 74 § 2 pkt 1 k.p.k., ale też i inne niezbędne czynności, nie 
wyłączając pobrania próby krwi lub wydzielin organizmu (art. 308 § 1 k.p.k.). 

 
Prawa i obowiązki osoby co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia 
wniosku o ukaranie. 

Kodeks zna też podmiot określany mianem „osoby, co do której istnieje uzasadniona 

podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie" (art. 54 § 6). Osoba taka, 
którą można by ewentualnie, operując pojęciem procedury karnej, określać mianem 
podejrzanego, może być przesłuchana przez organ prowadzący czynności wyjaśniające - ale 
przesłuchanie to nie jest niezbędne do wystąpienia z wnioskiem o jej ukaranie - i wówczas 
należy jej wyjaśnić, o jaki czyn może być obwiniona, wpisując zarzut do protokołu 
przesłuchania; ma ona wówczas prawo do odmowy złożenia wyjaśnień i zgłoszenia organowi 
własnych wniosków dowodowych, o czym powinna być pouczona. 
       
Osoba o której mowa powyżej podobnie jak obwiniony jako strona postępowania korzysta 
w nim z uprawnień przyznanych każdej stronie, takich jak np. prawo udziału w rozprawie i 
posiedzeniach sądu, zaskarżania orzeczeń, przedkładania własnych dowodów itd., oraz z 
uprawnień szczególnych, przyznanych tylko jemu, a więc z domniemania niewinności, prawa 
do obrony, w tym korzystania z pomocy obrońcy, czy prawa do składania wyjaśnień (a nie 
zeznań składanych pod groźbą odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznawanie) oraz do 
odmowy ich złożenia bez podania powodów itd.  

Przesłuchanie, o jakim mowa w art. 54 § 6, odnosi się do osoby, co do której istnieje 

już uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie. 
Podstawa ta może wynikać zarówno z przeprowadzonych już wyjaśniających czynności 
dowodowych, jak i z działań operacyjnych czy ze spostrzeżeń  własnych organu (np. przy 
ujęciu sprawcy na gorącym uczynku wykroczenia). Przesłuchanie takie nie jest jednak 
obligatoryjne. Powinno następować wtedy, kiedy organ ścigania dostrzega taką potrzebę, np. 
choćby dla rozwiania własnych wątpliwości co do przebiegu zdarzenia lub uściślenia 
pewnych okoliczności albo ewentualnie dla uzyskania od przesłuchanego jego własnych 
dowodów, prezentujących inaczej istotne aspekty tego zdarzenia itd. Nie jest jednak 
wykluczone wystąpienie z wnioskiem o ukaranie bez uprzedniego przesłuchania przyszłego 
obwinionego, jak i w ogóle bez przeprowadzania czynności wyjaśniających. Tylko jednak po 
uprzednim przesłuchaniu przyszłego obwinionego oskarżyciel publiczny może wystąpić o 
skazanie go bez rozprawy (art. 58 § 1). Jednak obwiniony może złożyć taki wniosek także 
wtedy, gdy nie przesłuchiwano go w toku czynności wyjaśniających, a wówczas sąd 
przesłucha go na posiedzeniu lub przyjmie jego pisemne wyjaśnienia nadesłane sądowi albo 
wręcz będzie orzekał bez wyjaśnień obwinionego (art. 64 § 3). Bez przesłuchania 
obwinionego w toku czynności wyjaśniających nie jest natomiast możliwe  orzekanie 
nakazem karnym, gdyż wymaga się tu, by z dowodów dołączonych do wniosku o ukaranie 
wynikało, że obwiniony nie kwestionuje popełnienia zarzucanego mu czynu (art. 93 § 2 zd. 
pierwsze  in fine), zatem bez jego przesłuchania przesłanka ta nie jest spełniona. 
Przesłuchanie wskazane w art. 54 § 6 zawsze musi być  utrwalone w formie protokołu, 
choćby przesłuchiwany skorzystał z prawa do odmowy składania wyjaśnień. Jest to protokół, 
który można określić jako „protokół przesłuchania osoby, co do której istnieje podstawa 
do sporządzenia wniosku o ukaranie". Przez przesłuchanie to osoba owa nie staje się 
bowiem podejrzanym, jak w procesie karnym, nie można zatem operować tu pojęciem 
„podejrzanego". Można też ewentualnie twierdzić, iż  jest  to  przesłuchanie  „w charakterze 
obwinionego", gdyż takim określeniem operuje się np. w art. 74 § 1 k.p.w., z tym że należy 

 

pamiętać, iż po takim przesłuchaniu przesłuchany nie staje się jednak obwinionym w 
rozumieniu prawa (ma tylko niektóre uprawnienia jak obwiniony, tj. prawo do składania 
wyjaśnień i ich odmowy oraz składania wniosków dowodowych, ale już nie do korzystania z 
pomocy obrońcy), a będzie nim dopiero, gdy zostanie złożony wniosek o ukaranie go. 

 Przed  przesłuchaniem należy wezwanemu wyjaśnić, o jakie wykroczenie może być 

obwiniony, a zarzut ten wpisuje się do protokołu (§ 6 zd. trzecie). Należy też pouczyć go o 
prawie do odmowy składania wyjaśnień i do zgłoszenia własnych wniosków dowodowych (§ 
6 zd. drugie). Przesłuchujący zatem po odebraniu od wezwanego danych osobowych 
powinien poinformować go o treści zarzutu i o powyższych uprawnieniach, wpisując to do 
protokołu przesłuchania, a następnie umożliwić mu swobodne wypowiedzenie się odnośnie 
do tego zarzutu, odnotowując to oświadczenie w protokole, i dalej ewentualnie zadawać 
pytania i odnotowywać odpowiedzi na nie, chyba że przesłuchiwany oświadczy, że odmawia 
wyjaśnień albo że odmawia ich składania od pewnego momentu. Protokół przesłuchania 
powinien być następnie odczytany i podpisany tak przez przesłuchującego, jak 
przesłuchiwanego, a gdy sporządzał go odrębnie wezwany protokolant, także i przez tę osobę 
(art. 150 k.p.k. w zw. z art. 37 § 5 k.p.w.). Na wniosek przesłuchiwanego należy też 
umożliwić mu złożenie wyjaśnień na piśmie na zasadach określonych w art. 40; są one 
wówczas załącznikiem do protokołu przesłuchania (art. 40 § 2 zd. drugie). Protokół 
przesłuchania, o jakim mowa w art. 54 § 6, i załączniki do niego odczytuje się w 
postępowaniu przed sądem w wypadkach wskazanych w art. 74. 
 
RODZAJE  CZYNNOŚCI  DOWODOWYCH  
 

Jak zaznaczono w art. 54 § 5, w stosunku do osoby podejrzanej o popełnienie 

wykroczenia stosuje się odpowiednio przepisy art. 74 § 3 i art. 308 § 1 k.p.k., co oznacza, że 
osobę taką można bez jej zgody - ale jedynie gdy jest to niezbędne dla danej sprawy - poddać 
oględzinom ciała, pobrać od niej odciski palców, fotografować  ją i okazać w celach 
rozpoznawczych oraz poddać innym badaniom nie połączonym z naruszeniem integralności 
ciała, a za jej zgodą również pobrać od niej krew i wydzieliny organizmu (art. 74 § 3 k.p.k.), 
gdyby jednak było to niezbędne dla zabezpieczenia śladów i dowodów czynu i nie cierpiało 
zwłoki, a więc gdy zwłoka groziłaby utratą dowodu lub jego zniekształceniem, można pobrać 
od niej krew i wydzieliny organizmu bez jej zgody (art. 308 § 1 k.p.k.), np. bezpośrednio po 
czynie poddać pobraniu krwi dla ustalenia, czy nie jest w stanie po użyciu alkoholu. Ponieważ 
na osobie podejrzanej ciąży obowiązek prawny poddania się tym zabiegom, organ ścigania 
może także siłą fizyczną wymusić od niej poddanie się tym czynnościom; wolno jednak użyć 
tylko takiej siły, jaka jest niezbędna do realizacji danej czynności, np. przytrzymać rękę do 
pobrania odcisków palców czy przytrzymać siłą dla umożliwienia pobrania krwi. 

Zagadnienie  dokumentowania   czynności dowodowych sprowadza się do  sporządzenia  

dokumentacji  w postaci  protokołu  :   

•  przesłuchania  świadka, 

•  przesłuchania sprawcy wykroczenia, 
•  oględzin, 

•  przeszukania, 

•  użycia urządzenia  elektronicznego dokonującego   pomiaru stężenia 

alkoholu w    wydychanym powietrzu, pobrania krwi, 

•  tymczasowego  zajęcia  przedmiotów w celu  zabezpieczenia   przepadku 

. 

 Przeprowadzając czynności dowodowe, organ prowadzący czynności sprawdzające musi 

dopełnić rygorów ustawowych wymaganych dla ważności  czynności  procesowej, a więc 
np. uprzedzić  świadka o jego prawie do odmowy zeznań lub do odmowy odpowiedzi na 

 

pytanie, gdy prawo takie mu przysługuje, uprzedzić go o odpowiedzialności karnej za 
składanie fałszywych zeznań, sporządzić protokół z czynności, gdy przepisy k.p.w. lub 
recypowane normy k.p.k. tego wymagają itd.; należy pamiętać,  że k.p.w. nakazuje co do 
zasady protokołowanie każdej czynności dowodowej dokonanej poza rozprawą (zob. uw. do 
art. 37). Zgodnie jednak z art. 54 § 5, jeżeli przeprowadzana czynność jest powtarzalna, a 
więc można ją  będzie powtórzyć na rozprawie, organ może ograniczyć utrwalenie każdej 
takiej czynności do sporządzenia notatki urzędowej zamiast wymaganego protokołu. 

Przesłuchanie, o jakim mowa w art. 54 § 6, odnosi się do osoby, co do której istnieje 

już uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie. 
Podstawa ta może wynikać zarówno z przeprowadzonych już wyjaśniających czynności 
dowodowych, jak i z działań operacyjnych czy ze spostrzeżeń  własnych organu (np. przy 
ujęciu sprawcy na gorącym uczynku wykroczenia). Przesłuchanie takie nie jest jednak 
obligatoryjne. Powinno następować wtedy, kiedy organ ścigania dostrzega taką potrzebę, np. 
choćby dla rozwiania własnych wątpliwości co do przebiegu zdarzenia lub uściślenia 
pewnych okoliczności albo ewentualnie dla uzyskania od przesłuchanego jego własnych 
dowodów, prezentujących inaczej istotne aspekty tego zdarzenia itd. Nie jest jednak 
wykluczone wystąpienie z wnioskiem o ukaranie bez uprzedniego przesłuchania przyszłego 
obwinionego, jak i w ogóle bez przeprowadzania czynności wyjaśniających. Tylko jednak po 
uprzednim przesłuchaniu przyszłego obwinionego oskarżyciel publiczny może wystąpić o 
skazanie go bez rozprawy (art. 58 § 1). Jednak obwiniony może złożyć taki wniosek także 
wtedy, gdy nie przesłuchiwano go w toku czynności wyjaśniających, a wówczas sąd 
przesłucha go na posiedzeniu lub przyjmie jego pisemne wyjaśnienia nadesłane sądowi albo 
wręcz będzie orzekał bez wyjaśnień obwinionego (art. 64 § 3). Bez przesłuchania 
obwinionego w toku czynności wyjaśniających nie jest natomiast możliwe  orzekanie 
nakazem karnym, gdyż wymaga się tu, by z dowodów dołączonych do wniosku o ukaranie 
wynikało, że obwiniony nie kwestionuje popełnienia zarzucanego mu czynu (art. 93 § 2 zd. 
pierwsze  in fine), zatem bez jego przesłuchania przesłanka ta nie jest spełniona. 
Przesłuchanie wskazane w art. 54 § 6 zawsze musi być  utrwalone w formie protokołu, 
choćby przesłuchiwany skorzystał z prawa do odmowy składania wyjaśnień. Jest to protokół, 
który można określić jako „protokół przesłuchania osoby, co do której istnieje podstawa 
do sporządzenia wniosku o ukaranie". Przez przesłuchanie to osoba owa nie staje się 
bowiem podejrzanym, jak w procesie karnym, nie można zatem operować tu pojęciem 
„podejrzanego". Można też ewentualnie twierdzić, iż  jest  to  przesłuchanie  „w charakterze 
obwinionego", gdyż takim określeniem operuje się np. w art. 74 § 1 k.p.w., z tym że należy 
pamiętać, iż po takim przesłuchaniu przesłuchany nie staje się jednak obwinionym w 
rozumieniu prawa (ma tylko niektóre uprawnienia jak obwiniony, tj. prawo do składania 
wyjaśnień i ich odmowy oraz składania wniosków dowodowych, ale już nie do korzystania z 
pomocy obrońcy), a będzie nim dopiero, gdy zostanie złożony wniosek o ukaranie go. 

 Przed  przesłuchaniem należy wezwanemu wyjaśnić, o jakie wykroczenie może być 

obwiniony, a zarzut ten wpisuje się do protokołu (§ 6 zd. trzecie). Należy też pouczyć go o 
prawie do odmowy składania wyjaśnień i do zgłoszenia własnych wniosków dowodowych (§ 
6 zd. drugie). Przesłuchujący zatem po odebraniu od wezwanego danych osobowych 
powinien poinformować go o treści zarzutu i o powyższych uprawnieniach, wpisując to do 
protokołu przesłuchania, a następnie umożliwić mu swobodne wypowiedzenie się odnośnie 
do tego zarzutu, odnotowując to oświadczenie w protokole, i dalej ewentualnie zadawać 
pytania i odnotowywać odpowiedzi na nie, chyba że przesłuchiwany oświadczy, że odmawia 
wyjaśnień albo że odmawia ich składania od pewnego momentu. Protokół przesłuchania 
powinien być następnie odczytany i podpisany tak przez przesłuchującego, jak 
przesłuchiwanego, a gdy sporządzał go odrębnie wezwany protokolant, także i przez tę osobę 
(art. 150 k.p.k. w zw. z art. 37 § 5 k.p.w.). Na wniosek przesłuchiwanego należy też 

 

umożliwić mu złożenie wyjaśnień na piśmie na zasadach określonych w art. 40; są one 
wówczas załącznikiem do protokołu   przesłuchania (art. 40 § 2 zd. drugie). Protokół 
przesłuchania, o jakim mowa w art. 54 § 6, i załączniki do niego odczytuje się w 
postępowaniu przed sądem w wypadkach wskazanych w art. 74 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

                 

       Zgodnie z treścią  & 3 art. 54 kpw , jeżeli  okoliczności  czynu  nie budzą wątpliwości, 
utrwalenie  czynności wyjaśniających można  ograniczyć  do sporządzenia notatki urzędowej, 
zawierającej  ustalenia  niezbędne  do  sporządzenia  wniosku o ukaranie.    
      Z uwagi na rolę  notatek urzędowych jaką spełniają , należy zwrócić  uwagę , że notatka  
taka  powinna zawierać  : 

•  wskazanie  rodzaju czynności , np. rozpytanie osoby, czasu i miejsca oraz 

osób  uczestniczących, a także  krótki opis przebiegu czynności i podpis 
osoby, która  sporządziła notatkę. Rozwiązanie takie ułatwić ma działania 
Policji i innych organów prowadzących czynności sprawdzające, uwalniając 
je od potrzeby każdorazowego protokołowania czynności dowodowych, 

•  okoliczności  ujawnienia  wykroczenia ( czas, źródło informacji   itp.); 
•  podjęte  czynności i wyniki ustaleń  ( rozmowy, oględziny, pościg, 

zatrzymanie sprawcy czynu ), 

•  dane  o sprawcy wykroczenia : 
        - personalia  sprawcy wykroczenia; 
        - stosunki rodzinne i majątkowe sprawcy wykroczenia, 
        - zachowanie się sprawcy  po popełnieniu wykroczenia, 
        - stan trzeźwości w czasie  popełnienia  wykroczenia, 
        - informacje  o ewentualnej uprzedniej karalności( za co i kiedy), 

•  źródła  dowodowe ( np. świadkowie i ich adresy), 
•  propozycje  co do  merytorycznego  załatwienia   sprawy, 

•  miejscowość, datę    sporządzenia , personalia, nazwę jednostki i  podpis 

sporządzającego.      

       Notatka  może  być sporządzona  w trakcie  czynności , ale  też  można  ja sporządzić po 
jej  dokonaniu i poza  miejscem  czynności, podczas  której  funkcjonariusz  organu  czynił  
jedynie  zapiski,  będące  następnie  podstawą  do sporządzenia   notatki. Rozwiązanie  takie  
ułatwić  ma działanie  Policji i  innych organów prowadzących  czynności  sprawdzające ,  

 

uwalniając je  od potrzeby  każdorazowego  protokołowania czynności  dowodowych .  

Notatki urzędowe, o jakich mowa w art. 54 § 3, włączone do akt sprawy stanowią 

materiał dowodowy dla sądu, gdy wydaje on wyrok skazujący na posiedzeniu na wniosek 
oskarżyciela publicznego lub obwinionego (art. 63 § 1 i art. 64 § 1), mogą też być odczytane 
na rozprawie lub uznane za ujawnione bez odczytywania, chyba że strona zażąda 
bezpośredniego przeprowadzenia czynności, której notatka dotyczy (art. 76 § 2); nie mogą 
one jednak stanowić podstawy wydania wyrokiem nakazu karnego (art. 93 § 2 zd. 
trzecie). To ostatnie wynika z przyjęcia założenia, iż nakaz karny wydawany jest na 
posiedzeniu i wola stron nie ma tu znaczenia, podczas gdy przy skazywaniu w trybie art. 63 i 
64 dochodzi do niego za zgodą oskarżyciela i obwinionego, a na rozprawie, jeżeli strona nie 
żąda bezpośredniego przeprowadzenia danego dowodu, to uznaje poprawność notatki z jego 
przeprowadzenia i przyjmuje za dowód odnotowane tam wypowiedzi i stwierdzenia. Nie 
można zatem tych sytuacji porównywać z wydaniem wyrokiem nakazu karnego, dlatego 
podstawy nakazu nie mogą stanowić notatki wymienione w art. 54 § 3 kpw. 

Notatka, o której mowa w art. 54 § 3, nie może utrwalać czynności dowodowej o 

charakterze niepowtarzalnym. Do czynności takich w doktrynie procesu karnego zalicza się 
np. przesłuchanie  świadka lub osoby cierpiącej na chorobę mogącą wywołać patologiczne 
zmiany w psychice czy też osoby wyjeżdżającej na dłuższy pobyt za granicę, konfrontację, 
oględziny i eksperyment, gdy ujawniają one ślady i dowody o charakterze zanikowym, 
przeszukanie czy pobranie próby krwi i wydzielin,  jest to aktualne także na gruncie 
procedury ujętej w k.p.w. Tego typu czynności muszą więc być utrwalone w formie 
protokołu. Protokołu wymaga się też dla utrwalenia przesłuchania osoby, co do której istnieje 
podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie (art. 54 § 6). 

  
W formie „zwykłej" niejako notatki urzędowej  - innej niż wskazane w art. 54 § 3 - 

można natomiast w toku czynności wyjaśniających utrwalać czynności nie wymagające w 
ogóle sporządzania protokołu i inne zdarzenia mające znaczenie dla postępowania (art. 37 § 
2; zob.   uw. 4  do art. 37), np. fakt zgłoszenia przez świadka swego wyjazdu za granicę, co 
albo zmusi do jego protokolarnego przesłuchania, albo - gdy takie już istnieje - będzie miało 
znaczenie dla sądu przy ustalaniu terminu wezwania go na rozprawę lub decydowaniu o 
odczytaniu protokołu jego zeznań. Tego typu notatki podlegają odczytaniu na rozprawie tak 
jak i inne dokumenty zawarte w aktach (art. 76 § 1).   

Z treści & 7 art. 54 kpw wynika , iż  odstąpienie od przesłuchania  osoby, o której mowa 

w & 6  można  dokumentować notatką  urzędową.      
 
 
B.  Przyjęcie  ustnego zawiadomienia o  wykroczeniu, 
 
     Informacje    o  popełnieniu  wykroczenia  docierają do organów  ścigania  różnorodnymi  
drogami.  
    Podstawowym  źródłem  informacji o wykroczeniu  jest  zawiadomienie  o popełnieniu  
wykroczenia. Zawiadomienie  o  wykroczeniu  może mieć formę pisemną i ustną. Ustne 
zawiadomienie o wykroczeniu  podlega  protokołowaniu .  W przypadku  otrzymania  
informacji telefonicznej o popełnionym wykroczeniu , a także  obserwacje  własne  organów  
ścigania  wymagają sporządzenia notatki urzędowej. Najczęściej zawiadomienie  o 
wykroczeniu składa  pokrzywdzony. Może  to uczynić  także inna osoba, która ujawniła fakt 
popełniania wykroczenia . Anonim  jest formą  zawiadomienia  o wykroczeniu, lecz nie 
zawiera  danych o nadawcy  informacji .  Przedmiotem  zainteresowania  jest  zawarta w nim 
treść. W takich  wypadkach  organ ścigania   w trakcie sprawdzanie  informacji zawartych  w 
treści anonimu powinien  postępować bardzo ostrożnie . Podane fakty w anonimie  powinny 

 

być sprawdzone .W zależności  od wyniku  uzyskanych  w następstwie  sprawdzenia  anonim 
może być  źródłem  wiadomości o przestępstwie. Zawiadamiającemu powinno  towarzyszyć  
przekonanie , że  wykroczenie  miało miejsce. Świadome  wprowadzenie  w błąd organu  
ścigania  fałszywym oskarżeniem    stanowi  przestępstwo  z art.  234 k.k. 
      
c)  dokumentowanie  czynności  procesowych z osobowymi  źródłami  dowodowymi    
 
       Przez czynność  procesową  powszechnie  rozumie  się  jakiekolwiek  zachowanie  
uczestnika  procesu, mające  na celu wywołanie  odpowiednich skutków przewidzianych w  
procesowym prawie wykroczeń.  
        Przez  źródło dowodowe  rozumie się  osobę lub rzecz, które dostarczają      środków 
dowodowych. 
   
     Protokoły  stanowią  podstawową    formę  dokumentowania  czynności  procesowych. 
Protokół jest dokumentem  sporządzonym  w formie pisemnej. Protokół spisuje  się z każdej 
czynności mającej istotne znaczenie  dla sprawy, w szczególności z rozprawy i posiedzenia  , 
a także  z dokonanych  poza rozprawą  czynności dowodowych , chyba że  ustawa  stanowi 
inaczej ( zob. art. 37 & 1 kpw). Ustawa  określa , z jakich  czynności  sporządza się  protokół . 
Z pozostałych czynności procesowych  spisuje się  protokół , jeżeli  tego wymaga  szczególny  
przepis  albo  przeprowadzający  czynność  uznaje to za  potrzebne . W takiej  sytuacji  
spisanie protokołu  jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem osoby prowadzącej czynność  
procesową . 
       Wyjaśnienia , zeznania, oświadczenia i wnioski oraz  stwierdzenie  określonych  
czynności  przez  organ  prowadzący  postępowanie  zamieszcza  się  w protokole  z możliwą 
dokładnością, a osoby biorące  udział w czynności  mogą  żądać  wciągnięcia do protokołu 
wszystkiego, co dotyczy ich praw i interesów. 
       Czynności, z  których  nie sporządza się  protokołu , a także  inne  zdarzenia , które  mają  
znaczenie dla postępowania , utrwala  się  w aktach  w formie notatki  urzędowej   podpisanej  
przez  osobę, która dokonała tych  czynności ( zob. art. 37 &  2 Kpw.) . 
       Przebieg    czynności  protokołowanych może  być  utrwalony  ponadto za pomocą  
urządzenia  rejestrującego obraz  lub dźwięk, pozostałych czym  należy  uprzedzić  osoby 
uczestniczące  w czynności. Zapis  taki i jego  przekład , jeżeli  został    sporządzony, są 
załącznikami  do protokołu. W pozostałym zakresie  formą dokumentowania  czynności  
procesowych  jest sporządzenie  notatki  urzędowej.  
       Protokół   jest tradycyjną  formą  dokumentowania czynności  procesowych 

 

przeprowadzonych z osobowymi źródłami dowodowymi.  Przebieg  czynności  
protokołowanych  może  być  ponadto  utrwalony  za pomocą  aparatury utrwalającej  obraz  i 
dźwięk. Niezależnie  więc od spisania  protokołu  może  być  sporządzony  stenogram z 
przeprowadzonej czynności.   
       Wyjaśnienia , zeznania , oświadczenia i wnioski  oraz  stwierdzenie  określonych  
czynności  przez organ  prowadzący  postępowanie  zamieszcza się   protokole  z możliwa 
dokładnością  , a osoby  biorące  udział  w czynnościach  mogą    żądać    wciągnięcia  do 
protokołu  wszystkiego , co dotyczy ich praw i interesów .      
  
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 
 
 

 
 

 

 

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 04

 

Nazwa jednostki szkolnej: Czynności wyjaśniające. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny Postępowanie w sprawach  
o wykroczenia. – SZP 01. JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowań w sprawach  
o wykroczenia. 
Stron: 1 
Opracował: J. Dowejko. 

JM06JS04LU01

Literatura uzupełniająca: 

1.  Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 roku Kodeks postępowania w sprawach o 

wykroczenia (Dz.U. Nr 106, poz. 1148, z późn. zm.). 

2.  Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 roku w sprawie 

nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. Nr 20, poz. 201, z późn. 
zm.). 

3.  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 

października 2002 roku w sprawie wykroczeń, za które policjanci są uprawnieni do 
nakładania grzywien w drodze mandatu karnego oraz wysokości mandatów 
karnych nakładanych przez policjantów za poszczególne rodzaje wykroczeń, (Dz. 
U. Nr 174, poz. 1430,  
z późn. zm.). 

4.  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1994 roku w sprawie sposobu 

dokumentacji i ewidencji grzywien za wykroczenia, ściąganych w postępowaniu 
mandatowym oraz organów właściwych w sprawach rozprowadzania i rozliczania 
bloczków mandatowych. 

5.  Grzegorczyk T., Komentarz. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, 

Warszawa 2002. 

6.  Bojarski M., Świda Z., Podstawy materialnego i procesowego prawa  

o wykroczeniach, Wrocław 2002. 

7.  Marek A., Prawo wykroczeń, Warszawa 2002. 

 
 
 
 
 
 

 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Jednostka Szkolna nr 05 

 

Przesłuchanie osoby, co do której istnieje uzasadniona 

podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku  

o ukaranie.

 

 

PRZEWODNIK DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 05 
Nazwa jednostki szkolnej: Przesłuchanie osoby, co do której istnieje 
uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku  
o ukaranie  
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie policjanta do przedstawienia zarzutu 
popełnienia wykroczenia i przesłuchania

 

osoby, co do której istnieje 

uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku  
o ukaranie  
Stron: 2 
Opracował: M. Podgórski. 

JM06JS05PS01 

Wskazówki dla słuchacza: 
1.  Wymagania wejściowe. 
Wymagane są podstawowe wiadomości i umiejętności z zakresu: 
-  komunikacji interpersonalnej, 
-  kodeksu wykroczeń – część ogólna i szczególna, 
-  legitymowania, zatrzymania osoby, kontroli osobistej i przeszukania,  
-  rodzaje postępowań w sprawach o wykroczenia, przesłanki dodatnie i ujemne postępowania,
-  zasad odpowiedzialności w sprawach o wykroczenia,  
-  praw i obowiązków osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia, podejrzany. 
2.  Cele szkolenia. 
Po zakończeniu jednostki szkolnej będziesz potrafił: 

-  zinterpretować prawa i obowiązki osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia, 
-  sprawdzić osobę Pkr-1A, 
-  sformułować i przedstawić zarzut popełnienia wykroczenia, 
-  pouczyć osobę o przysługujących jej prawach i obowiązkach, 
-  wysłuchać spontanicznych wyjaśnień, zadać pytania uzupełniające,  
-  sporządzić protokół przesłuchania ( art. 54§6 kpow ) 
-  rozważyć zasadność wniesienia wniosku o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy, 
-  zaznajomić osobę podejrzaną o popełnienie wykroczenia z treścią protokołu,  

3.  Metody nauczania i uczenia się. 
Podczas realizacji zajęć zostaniesz zapoznany z prawami i obowiązkami osoby podejrzanej 
o popełnienie wykroczenia. W ramach nauki własnej utrwalisz sobie pojęcia: osoby co do której 
istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie,

 

obwiniony. 

Nauczyciel policyjny sprawdzi Twoją wiedzę z tematyki wykroczeń, zwłaszcza z części ogólnej 
i szczególnej kodeksu wykroczeń. Poznasz zagadnienia związane z  zasadami formułowania 
zarzutu popełnienia wykroczenia oraz chronologię czynność przesłuchania  osoby, co do której 
istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie. Nauczyciel 
policyjny omówi„krok po kroku” czynności związane z przygotowaniem policjanta do 
przedstawienia zarzutu. Sprawdzisz osobę Pkr-1A Będziesz uczestniczył w symulacji związanej 

 

z przesłuchaniem osoby co, do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko 
niej wniosku o ukaranie czynności tej sporządzisz protokół przesłuchania osoby podejrzanej 
o popełnienie wykroczenia.

 

4.  Sposoby oceniania: 
-  Na bieżąco sprawdzany będzie Twój poziom opanowania wiedzy i umiejętności, 
-  Sporządzona przez słuchaczy dokumentacja w postaci: protokołu przesłuchania osoby 

podejrzanej o popełnienie wykroczenia podlega ocenie według zapisu uogólnionego – 
zaliczono(zal.) lub nie zaliczono (nzal.). 

-  Każda negatywna ocena uzyskana w trakcie realizacji jednostki szkolnej musi być 

poprawiona na ocenę pozytywną, jest to warunek który musi być spełniony abyś został 
dopuszczony do zaliczenia części szkolenia,(zaliczenie będzie wspólne dla jednostek 
szkoleniowych od SJ04 do SJ07). 

Obszary podlegające ocenie przy sporządzaniu dokumentów: 
-  Estetyka i przejrzystość dokumentów. 
-  Poprawność merytoryczna sporządzonych dokumentów. 
-  Poprawność formalna dokumentów. 
-  Poprawność językowa. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

MATERIAŁY DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 05 
Nazwa jednostki szkolnej: Przesłuchanie osoby, co do której istnieje 
uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku  
o ukaranie  
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie policjanta do przedstawienia zarzutu 
popełnienia wykroczenia i przesłuchania

 

osoby, co do której istnieje 

uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku  
o ukaranie  
Stron: 5 
Opracował: M. Podgórski. 

JM06JS05MS01 

 

Przesłuchanie sprawcy wykroczenia 

 

Podejrzany w sprawie o wykroczenie jest jedną z centralnych postaci, zarazem 

podmiotem tego postępowania jak i pełnoprawną stroną. Jego wyjaśnienia posiadają moc 
dowodową. Uzyskanie od podejrzanego prawdziwych i zarazem wyczerpujących wyjaśnień 
uwarunkowane jest wieloma czynnikami. Wśród nich należy wymienić jego procesowe 
uprawnienia, które w pewnym zakresie pozwalają mu nawet kłamać. Dowód z przesłuchania 
podejrzanego winien być przeprowadzony przez organ procesowy w prawidłowy sposób. 
Uzyskane wyjaśnienia sprawcy wykroczenia są pełnoprawnym, podobnie jak inne, środkiem 
dowodowym. Na ich podstawie dokonuje się ustaleń faktycznych. Podobnie jak inne dowody 
podlegają one weryfikacji i ocenie ze strony organu prowadzącego postępowanie. Jego wartość 
dowodowa zależy od tego czy podejrzany skorzystał ze swoich uprawnień w zakresie odmowy 
złożenia wyjaśnień lub też kłamał. Organ procesowy może dojść do wniosku, że dowód ten jest 
wiarygodny, o ile jest zgodny z innymi ustaleniami stanu faktycznego; może być wtedy 
podstawą do dalszych czynności lub decyzji podjętych w sprawie. Należy zaznaczyć, że 
wyjaśnienia podejrzanego w sprawie o wykroczenia nie stanowią „koronnego dowodu” w 
sprawie.  
 
Prawa i obowiązki osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia . 
W toku prowadzonych czynności w sprawie o wykroczenie p-ko osobie podejrzanej o 
popełnienie wykroczenia, mają zastosowanie przepisy art. 74 § 3 i art. 308 § 2 k.p.k.  jak do tzw. 
osoby podejrzanej w ujęciu k.p.k. Chodzi tu o osobę, którą podejrzewa się tylko o popełnienie 
wykroczenia. Osoba podejrzana nie jest stroną postępowania o wykroczenie, gdyż takiego 
postępowania jeszcze nie ma. Gdyby jednak została ona np. zatrzymana lub przeszukana, to 
posiada takie uprawnienia, jakie kodeks przyznaje każdej osobie, u której dokonano 
przeszukania lub którą zatrzymano (zob. art. 44 § 2-5 oraz art. 46 i 47). Przepis art. 20 § 3 
odnosi    stosowanie art. 74 § 2 do obwinionego, a więc osoby, co do której złożono już wniosek 
o ukaranie a  ponieważ w toku czynności wyjaśniających obwiniony jeszcze nie występuje, 
występuje tu natomiast osoba podejrzana o popełnienie wykroczenia i w związku z tym do 
osoby tej mają z kolei odpowiednie zastosowanie art. 74 § 3 i art. 308 § 1 k.p.k., co oznacza, iż: 
-   

 

 

-  w toku tych czynności wobec osoby podejrzanej można, bez potrzeby uzyskiwania jej 

zgody, dokonywać czynności wskazanych w art. 74 § 1 pkt 1 k.p.k., czyli wymagających 
jedynie znoszenia przez nią określonych tam działań organu ścigania (pobranie odcisków 
palców, próby zapachowej, oględziny, okazanie itd.), natomiast przy czynnościach 
wskazanych w art. 74 § 2 pkt 2 k.p.k., tj. wymagających jej aktywności, w tym i pobrania 
próby krwi lub wydzielin organizmu, potrzebna jest już jej zgoda (art. 74 § 3 k.p.k.), 

-  gdyby jednak były to jednocześnie czynności nie cierpiące zwłoki, a więc podejmowane 

bezpośrednio po czynie dla zabezpieczenia śladów i dowodów wykroczenia przed ich utratą, 
zniekształceniem lub zniszczeniem (np. na miejscu tzw. kolizji drogowej, przy ujęciu na 
prowadzeniu pojazdu po użyciu alkoholu itp.), można wobec osoby podejrzanej podjąć bez 
jej zgody nie tylko czynności z art. 74 § 2 pkt 1 k.p.k., ale też i inne niezbędne czynności, 
nie wyłączając pobrania próby krwi lub wydzielin organizmu (art. 308 § 1 k.p.k.). 

 
 
Sprawdzenie osoby drukiem Pkr-1A 
 
Obowiązek zarejestrowania informacji o osobie w KSIP ( zgodnie z instrukcją do zarządzenia nr 
6 z dnia 16 maja 2002r. z późn. zmianami ) spoczywa na policjancie wykonującym czynności 
służbowe, podczas których zaistniały okoliczności wymagające zarejestrowanie tej informacji. 
Policjant rejestruje informację niezwłocznie po zebraniu niezbędnych danych. 

 
Przed rozpoczęciem czynności procesowych z osobą, co do której istnieje podstawa do 

przesłuchani jej w charakterze sprawcy wykroczenia należy taką osobę sprawdzić w systemie 
KSIP drukiem Pkr 1A. Jako powód sprawdzenia osoby podajemy symbol „G” - przed 
przedstawieniem zarzutu, sporządzeniem wniosku o ukaranie  

 

Metody przesłuchania podejrzanego.  
 
Metoda przesłuchania podejrzanego jest to świadomy wybór i stosowany sposób postępowania 
przesłuchującego w trakcie przesłuchania, oparty na podstawie podstawowych zasad 
procesowych, zmierzający do uzyskania prawdziwych wyjaśnień. 

1.  Metoda czołowego natarcia. 
2.  Metoda dawkowania dowodów. 
3.  Metoda perswazji. 
4.  Metoda oddziaływania na uczucia podejrzanego. 
5.  Metoda pogrążania podejrzanego w sprzecznościach. 
6.  Metoda deprymacji. 
7.  Metoda szczegółowych pytań. 
8.  Metoda wykorzystania nieporozumień miedzy współpodejrzanymi. 
9.  Metoda odtwarzania przebiegu zdarzeń wobec podejrzanego. 

10.  Metoda wszechwiedzy. 

 
 
Techniki obronne stosowane przez podejrzanych i ich wpływ na wybór metody przesłuchania.  
 
Należy wskazać,  że taktykę przy przesłuchaniu w charakterze podejrzanych o popełnienie 
wykroczenia stosują nie tylko organa ścigania, ale i sami przesłuchiwani. Do najczęściej 
spotykanych taktyk w wyżej opisanym zakresie należą: 

9  Taktyka „w zaparte” – stosowana przez mało inteligentnych i wyrobionych 

podejrzanych; polega na upartym, gołosłownym zaprzeczaniu wszelkim zarzutom bez 

 

podejmowania chociażby tylko prób wskazywania na dowody, które mogłyby świadczyć 
na korzyść podejrzanego; bywa niekiedy stosowana (wbrew dowodom) przez cały czas 
postępowania,  

9  Taktyka „zagadania – jest odwrotnością poprzedniej; polega na „zalewaniu” 

przesłuchującego potokiem słów rzekomo wskazujących na całkowitą niewinność 
sprawcy wykroczenia, lecz w gruncie rzeczy nie mających nic wspólnego z treścią 
stawianych mu zarzutów,  

9  Taktyka „powoływania się” – polega na różnych próbach zastraszania przesłuchującego, 

powoływaniem się na rzekome poparcie osób wysoko postawionych w hierarchii 
społecznej i grożeniem ich interwencją,  

9  Taktyka „przekonywania” – wyraża się w pozornie logicznym udowadnianiu przez 

podejrzanego, iż nie dopuścił się on zarzucanych mu czynów; stosowane w tej taktyce 
argumenty bywają starannie przygotowane, logiczne i przekonujące, lecz zazwyczaj 
jeden element argumentacji jest zafałszowany i przez to pozornie wskazuje na 
niewinność podejrzanego, 

9  Taktyka „obciążania” – polega na obciążaniu przez sprawcę wykroczenia wszelkich 

możliwych osób odpowiedzialnością za jego czyn, a ponadto na usłużnym informowaniu 
przesłuchującego o rzekomych lub niekiedy rzeczywistych przestępstwach i 
wykroczeniach popełnionych przez inne osoby,  

9  Taktyka „dowodowa” – polega na domaganiu się przez podejrzanego przedstawiania mu 

przekonujących (w jego pojęciu) dowodów potwierdzających każdy, nawet 
najdrobniejszy fragment stawianych mu zarzutów; po zapoznaniu się z tymi dowodami, 
jeżeli uzna je za przekonujące podejrzany, czasem przyznaje się do zarzucanych mu 
czynów; na ogół uważa on te dowody za nieprzekonujące, ostro je krytykuje i pozostaje 
przy dotychczasowej linii obrony.  

 
Przebieg przesłuchania.  
 
          Przesłuchanie jest sposobem przeprowadzenia dowodu z osobowych źródeł dowodowych. 
KPoW przewiduje pewne unormowania odnoszące się do przesłuchania. Ogólne reguły 
obowiązują przy każdym przesłuchaniu, bez względu, w którym stadium postępowania karnego 
ma ono miejsce. 
Do ogólnych reguł można zaliczyć: 
−  swobodę wypowiedzi składającego wyjaśnienia lub zeznania  
−  porządek przesłuchania  
−  zakaz substytuowania zeznań lub wyjaśnień treścią pism, zapisków lub notatek urzędowych 

Przysługujące prawo do obrony może być realizowane przez składanie wyjaśnień lub za 

pomocą prawa do milczenia. Nie może to powodować dla obwinionego niekorzystnych 
następstw procesowych. Nie może być potraktowane jako milczące przyznanie się do winy, 
gdyż obowiązuje zasada domniemania niewinności, wzmocnienie podejrzenia popełnienia 
przestępstwa przez podejrzanego. Korzystanie z własnych uprawnień nie może być oceniane 
negatywnie.  
          W  niektórych  przypadkach  nie  można wykluczyć faktycznych ujemnych następstw 
milczenia obwinionego. Np. milczenie na temat danych personalnych może powodować 
zatrzymanie sprawcy wykroczenia. 
          Organ przesłuchujący może podejmować zabiegi taktyczne w celu uzyskania wyjaśnień, 
pod warunkiem, że nie naruszają swobody wypowiedzi. Podejrzany ma prawo do milczenia i nie 
można pociągnąć go do odpowiedzialności za zatajenie dowodów niewinności 
współdziałającego. 
 

 

 
 
 
 
Przesłuchanie sprawcy wykroczenia.  
 
          Wyjaśnienia obwinionego są to jego własne oświadczenia wiedzy dostarczające 
informacji o okolicznościach faktycznych sprawy, złożone przed uprawnionym organem 
procesowym i zaprotokołowane. 
 
Przedmiot wyjaśnień obwinionego to wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie w sprawie: 
ƒ  bezpośrednio czynu zabronionego, 
ƒ  opisu czynu, 
ƒ  miejsca popełnienia, 
ƒ  motywów, 
ƒ  sposobu popełnienia, 
ƒ  użytych środków, 
ƒ  okoliczności, które ułatwiły popełnienie wykroczenia. 
 
Obwiniony we własnej sprawie nie może występować jako świadek. 
 
 
Stadia przesłuchania. 
          W przesłuchaniu jako czynności procesowej możemy wyodrębnić pewne stadia:  
 
Stadium wstępno-obserwacyjne.  
          Po  sprawdzeniu  tożsamości osoby przeprowadzamy luźną rozmowę ze sprawcą 
wykroczenia.  Dla przesłuchującego taka rozmowa powinna dać maksimum informacji o 
obwinionym, wytworzyć odpowiednią atmosferę dla dalszego przesłuchania, zorientować 
przesłuchującego, czy wybrał odpowiednią metodę przesłuchania. Następnie należy wykonać 
czynności związane z przedstawieniem zarzutów, spisać część formalną protokołu przesłuchania 
sprawcy wykroczenia. Ten pierwszy etap należy zakończyć pouczeniem o jego prawach i 
obowiązkach. Na przesłuchującym leży obowiązek pouczenia podejrzanego o popełnienie 
wykroczenia przed pierwszym przesłuchaniem pouczenie o uprawnieniach. 
Pouczenie należy wręczyć podejrzanemu na piśmie, co podejrzany potwierdza podpisem.  
 
Stadium spontanicznych wyjaśnień. 
          Stadium  to  rozpoczyna  się od postawienia podejrzanemu podejrzanemu popełnienie 
wykroczenia pytania: czy przyznaje się do popełnienia czynu określonego w protokole 
przesłuchania sprawcy wykroczenia i czy chce składać wyjaśnienia bądź odpowiadać na 
zadawane pytania?  

W tym stadium przesłuchujący powinien uważnie słuchać i obserwować obwinionego. 

Pytania można stawiać tylko wtedy, gdy obwiniony wyraźnie zbacza z tematu. Na podstawie 
zewnętrznych objawów zachowania obwinionego należy wyciągnąć wnioski o zachodzących u 
niego procesach psychicznych. Nie wolno przerywać swobody wypowiedzi nawet, jeżeli 
obwiniony kłamie.  
 
Stadium uściślające wyjaśnienia i zaprotokołowanie ich.  
          Dla uściślenia wyjaśnień obwinionego należy zadawać pytania, które mają na celu: 

1.  wyjaśnienie niejasności, 

 

2.  powtórzenie niektórych fragmentów, 
3.  ujawnienie sprzeczności, 
4.  podkreślenie okoliczności, które mają istotne znaczenie, 
5.  uzupełnienie okoliczności pominiętych przez podejrzanego, 
6.  kontrolę wiarygodności podejrzanego. 

 

Nie wolno zadawać osobie pytań sugerujących treść. Istotne pytania należy 

zaprotokołować. Prawo zadawania pytań mają strony, obrońcy, pełnomocnicy, biegli. 
          Pytania mają na celu: 
−  uzupełnienie, czyli wzbogacenie treści zawartej w relacji spontanicznej, a zarazem o istotne 

dla odtworzenia przebiegu zdarzenia, a pominięte przez obwinionego, 

−  wyjaśnienie, gdy w swej wypowiedzi podejrzany wyraził się w sposób niejasny lub 

ogólnikowy, 

−  kontrolę, czyli sprawdzenie prawdziwości wyjaśnień lub sprawdzenie informacji uzyskanych 

z innych źródeł. 

 

Nie należy zadawać pytań niestosownych lub niedozwolonych, np.: 

−  podchwytliwych, tj. takich, w których każda odpowiedź pozytywna lub negatywna jest 

odpowiedzią godzącą w obwinionego, 

−  niezrozumiałych /niedostosowanych do poziomu intelektualnego osoby pytanej/, 
−  nieostrych, 
−  wieloznacznych, 
−  o charakterze sugestywnym, czyli podsuwających treść wypowiedzi.  
 
Etap końcowy.  

1.  omówienie poprawek w tekście, 
2.  zapoznanie podejrzanego ze sporządzonym protokołem, 
3.  ewentualne uzupełnienie wyjaśnień, 
4.  podpisanie protokołu przez osoby uczestniczące w przesłuchaniu.  

 
 
Przygotowanie się do przesłuchania. 
 
          Przesłuchanie podejrzanego powinno być poprzedzone przygotowaniem się 
przesłuchującego do dokonania tej czynności procesowej. W związku z tym należy: 

1.  Zaznajomić z dotychczasowymi wynikami sprawy o wykroczenie - przeanalizowanie 

wszystkich okoliczności sprawy / również informacji z materiałów operacyjnych/ analiza 
ta powinna dać nam odpowiedź na dwa pytania: co wiemy o wykroczeniu oraz o 
sprawcy wykroczenia? czy wykonano wszystkie czynności wyjaśniające rolę i 
działalność przestępczą sprawcy wykroczenia? 

2.  przygotować dowody świadczące o tym, że wykroczenia dopuścił się podejrzany o jego 

popełnienie. 

3.  zebrać dane osobopoznawcze, również o jego zainteresowaniach, charakterze, nawykach, 

nałogach, informacje co do pobytu w określonych miejscach przed i po dokonaniu 
przestępstwa, jego kontaktach, stosunku do pokrzywdzonego, świadków. 

4.  zapewnić odpowiednie pomieszczenia do przesłuchania oraz potrzebne środki 

techniczne. 

5.  wybrać i opracować odpowiednią taktykę przesłuchania. 
6.  wezwać podejrzanego o popełnienie wykroczenia, 
7.  wezwać inne osoby, których obecność jest niezbędna przy przesłuchaniu podejrzanego, 

 

np. biegłego, psychologa, obrońcę. 

8.  zapewnić warunki bezpieczeństwa. 

 
 
 

 

 

 

 

KARTA OCENY ĆWICZENIA NR 1 

 

Sprawdzana umiejętność wystąpiło  nie wystąpiło

Umiejętności przy wykonywaniu czynności  

1.1 
 

Dokonał prawidłowej kwalifikacji 
 

 
 

 
 

1.2 
 

Poprawnie sformułował zarzut 
 

 
 

 
 

1.3 
 

Przedstawił zarzut 
 

 
 

 
 

1.4 
 

Przesłuchał sprawcę wykroczenia 
 

 
 

 
 

1.5 Pouczył sprawcę o uprawnieniach i obowiązkach 

 

 

2.1. 
 

Prawidłowe wypełnienie protokołów 
 

 
 

 
 

2.2. 
 

Dokonał stosownych skreśleń w protokole 
 

 
 

 
 

2.3. 
 

Zebrał w odpowiednich miejscach podpisy 
 

 
 

 
 

 

 

 

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 05 
Nazwa jednostki szkolnej: Przesłuchanie osoby co, do której istnieje 
uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie

  

Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie policjanta do przedstawienia zarzutu 
popełnienia wykroczenia i przesłuchania osoby co, do której istnieje 
uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku 
o ukaranie.

 

Stron 1 
Opracował: M. Podgórski. 

JM06JS05LU01

Literatura uzupełniająca: 

1.  Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 roku Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia 

(Dz.U. Nr 106, poz. 1148, z późn. zm.). 

2.  Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 roku w sprawie 

nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, (Dz.U. Nr 20, poz. 201, z późn. zm.).

3.  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 października 

2002 roku w sprawie wykroczeń, za które policjanci są uprawnieni do nakładania 
grzywien w drodze mandatu karnego oraz wysokości mandatów karnych nakładanych 
przez policjantów za poszczególne rodzaje wykroczeń, (Dz.U. Nr 174, poz. 1430, z 
późn. zm.). 

4.  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1994 roku w sprawie sposobu 

dokumentacji i ewidencji grzywien za wykroczenia, ściąganych w postępowaniu 
mandatowym oraz organów właściwych w sprawach rozprowadzania i rozliczania 
bloczków mandatowych. 

5.  Grzegorczyk T., Komentarz. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, 

Warszawa 2002. 

6.  Bojarski M., Świda Z., Podstawy materialnego i procesowego prawa o 

wykroczeniach., Wrocław 2002. 

7.  Marek A., Prawo wykroczeń, Warszawa 2002. 

 
 
 
 
 

 

 
 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 05. 

Nazwa jednostki szkolnej: Przesłuchanie osoby podejrzanej o popełnienie 
wykroczenia. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowania w sprawach  
o wykroczenia 
Stron 1 
Opracował: R. Powolny 

JM06JS05SP01 

SPRAWDZIAN POSTĘPÓW: 
 
Oceń na podstawie przekazanych wiadomości oraz przeprowadzonych zajęć praktycznych 
realizowanych w trakcie jednostek szkoleniowych od 01 do 05, czy nabyłeś w sposób wystarczający 
wiedzę i umiejętności – zaznaczając w odpowiednim miejscu „X” jako odpowiedź TAK lub NIE. 
 
 
 
 
 
 

−  Potrafię nawiązać kontakt interpersonalny z przesłuchiwanym  
 

−  Potrafię zakwalifikować czyn i wybrać rodzaj postępowania  
 

−  Znam prawa i obowiązki zawiadamiającego o wykroczeniu  
 
−  Znam procedurę przyjęcia o popełnionym wykroczeniu 
 
−  Potrafię zadawać pytania uzupełniające zawiadamiającemu 
 
−  Potrafię udokumentować podstawowe czynności dowodowe 
 

−  Znam prawa i obowiązki podejrzanego o popełnienie wykroczenia 
 
−  Potrafię wypełnić druk Pkr-1A 

 

−  Potrafię przesłuchać podejrzanego o popełnienie wykroczenia 

 

 
 

TAK    NIE 

 

 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

Jednostka Szkolna nr 06 

 

Wniosek o ukaranie.

 

PRZEWODNIK DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 06. 
Nazwa jednostki szkolnej: Wniosek o ukaranie. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowania w sprawach  
o wykroczenia. 
Stron 2 
Opracował: M. Macierzyński 

JM06JS06PS01

Wskazówki dla słuchacza: 

1.  Wymagania wejściowe. 

Wymagane są od Ciebie podstawowe umiejętności z zakresu: 

−  przesłuchania osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia, 

−  materialnego i prawa wykroczeń, 

−  prowadzenia postępowania w sprawach o wykroczenia 
2.  Cele szkolenia. 

Po zakończeniu jednostki szkolnej będziesz potrafił: 
-  dokonać samodzielnej oceny materiału dowodowego pod względem formalnym  

i merytorycznym w odniesieniu do wykroczeń, 

-  wypełnić formularz wniosku o ukaranie, 
-  sporządzić wykaz adresów świadków i pokrzywdzonych do wiadomości sądu, 
-  sporządzić zawiadomienie ujawnionego pokrzywdzonego o przesłaniu wniosku o ukaranie. 

3.  Metody nauczania i uczenia się. 
W pierwszej części zajęć poznasz podstawy prawne faktyczne sporządzenia wniosku o ukaranie 
oraz podmioty uprawnione do występowania z wnioskiem o ukaranie. W dalszej części zapoznany 
zostaniesz z wymogami formalnymi sporządzania wniosku oraz z elementami konkluzji wniosku 
o ukaranie. Na kolejnej godzinie w oparciu o akta sprawy o wykroczenie pisemnych ramach 
ćwiczeń pisemnych sporządzisz: wniosek o ukaranie, wykaz adresów świadków i pokrzywdzonych, 
zawiadomienie ujawnionego pokrzywdzonego o przesłaniu wniosku o ukaranie. 
Sporządzona przez Ciebie dokumentacja zostanie oceniona i omówiona przez nauczycieli 
policyjnych. 
4.  Sposoby oceniania: 

-  sporządzona przez słuchaczy dokumentacja w postaci:  wniosku o ukaranie, wykazu adresów 

świadków i pokrzywdzonych, zawiadomienia ujawnionego pokrzywdzonego o przesłaniu 
wniosku o ukaranie podlega ocenie według zapisu uogólnionego – zaliczono(zal.) lub nie 
zaliczono (nzal.), 

-  każda negatywna ocena uzyskana w trakcie realizacji jednostki szkolnej musi być poprawiona 

na ocenę pozytywną, jest to warunek niezbędny do zaliczenia części szkolenia (zaliczenie 
będzie wspólne dla jednostek szkoleniowych od SJ04 do SJ07). 

 

 

 

Obszary podlegające ocenie przy sporządzaniu dokumentów. 
-  Estetyka i przejrzystość dokumentów.  
-  Poprawność merytoryczna sporządzonych dokumentów. 
-  Poprawność formalna dokumentów. 
-  Poprawność językowa. 

 

 

 

MATERIAŁY DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 06. 
Nazwa jednostki szkolnej: Wniosek o ukaranie. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowania w sprawach  
o wykroczenia. 
Stron 2 
Opracował: M. Macierzyński 

JM06JS06MS01 

MATERIAŁY DLA SŁUCHACZA: 

 

1.  Podstawy prawne i faktyczne występowania z wnioskiem o ukaranie 

Podstawą wszczęcia postępowania  jest w k.p.w. wniosek o ukaranie, który pełni tu taką 

samą rolę jak akt oskarżenia w procesie karnym. Mimo sugestii nie decydowano się wprowadzić do 

procedury wykroczenia aktu oskarżenia (chodź jeden z projektów tak właśnie zakładał), uznając, iż 

pojęcie to powinno być zastrzeżone dla spraw poważniejszej natury, tj. dla procedury karnej. 

Zostano zatem przy określeniu, które funkcjonowało w poprzednim kodeksie. 

Podstawa faktyczna wynika z okoliczności zdarzenia i sytuacji procesowej jego 
uczestników (w tym istnienie źródeł dowodowych w sprawie). 

 

2.  Podmioty uprawnione do występowania z wnioskiem o ukaranie 

Stąd też w § 1 kpw art. 57 przyjmuje się, iż podstawę wszczęcia postępowania stanowi jedynie 

wniosek o ukaranie złożony przez: 

a)  organ uprawniony do występowania w charakterze oskarżyciela publicznego w danej 

sprawie oraz 

b)  pokrzywdzonego w wypadkach określonych w art. 27 § 1 i 2 kpw (tzw. oskarżenie 

posiłkowe konkurencyjne i subsydialne – zob. uw. do art. 27). 

Organem uprawnionym do występowania w roli oskarżyciela publicznego są organy 

wskazane w art. 17 i 18 kpw (Policja, prokurator, inspektor pracy, organy administracji, kontroli 

itd.), a także uprawnione do tego z mocy przepisów szczególnych; uprawnieniach tych ostatnich 

pozostają w mocy z uwagi na treść art.2 § 3 przepisów wprowadzających kpw. W sprawach przed 

sądami wojskowymi prawnie skuteczny wniosek o ukaranie może pochodzić jednak tylko od 

 

prokuratora wojskowego (art. 85§2 kpw). 

 

Wniosek o ukaranie jest przy tym skuteczny tylko wtedy, gdy dany podmiot jest 

uprawniony w sprawie o dane wykroczenie do występowania w roli oskarżyciela publicznego. 

Jedynie Policja i prokurator mogą złożyć ów wniosek w każdej sprawie (art. 17 § 1 kpw i art. 18 § 1 

kpw), inne uprawnione organy mogą to uczynić tylko wtedy, gdy ujawniły (także w wyniku 

powiadomienia o czynie) wykroczenie w zakresie swego działania lub w zakresie spraw wyraźnie 

im przydzielonych do ścigania (zob. art. 17 § 3 i 4 kpw). Inspektor pracy może przy tym 

występować z wnioskiem jedynie w sprawach o wykroczenia wskazane w art. 17 § 2 kpw, a 

prokurator wojskowy tylko w sprawach o wykroczenia podlegające orzecznictwu sądów 

wojskowych. 

 

Zarówno wtedy gdy wniosek pochodzi od podmiotu w ogóle nie uprawnionego do 

występowania z nim, jak i jeżeli złożył go podmiot, nie mający tych uprawnień akurat w sprawie o 

to wykroczenie, którego wniosek dotyczy, zachodzi przeszkoda procesowa w postaci braku skargi 

uprawnionego oskarżyciela (art. 5 § 1 pkt 9 kpw). 

 

 

Przypadki obligatoryjnego sporządzania wniosku o ukaranie 

1)  Odmowa przyjęcia mandatu karnego. 

2)  Nastąpiła szkoda w mieniu, której sprawca nie chce naprawić. 

3)  Istnieje konieczność orzeczenia nawiązki, odszkodowania lub kary dodatkowej przez 

uprawniony organ. 

4)  Istnieje konieczność orzeczenia przepadku narzędzi lub innych przedmiotów służących do 

popełnienia wykroczenia. 

 

Elementy sporządzania konkluzji wniosku o ukaranie. 

1.  Opis czynu ze wskazaniem: 

a)  miejsca, 

b)  czasu, 

c)  sposobu i okoliczności jego popełnienia, 

d)  ujawnionego pokrzywdzonego (pokrzywdzonych), 

e)  rodzaju i wysokości wyrządzonej szkody, 

f)  jeżeli jest współsprawca, to należy go wskazać. 

tj. za wykroczenie z art. ... w zw. z art. (§) ... 

 

(art. ... i art. ...) 

 

Wniosek o ukaranie, jako skarga zasadnicza wszczynająca postępowanie, powinien zakreślać 

granice podmiotowe i przedmiotowe tego postępowania. Sąd może bowiem orzekać tylko w 

sprawie osoby wskazanej w skardze oraz o czyn w skardze tej opisany. Dlatego też w art. 57 § 2 i 3 

kpw określono wymogi formalne wniosku o ukaranie, które realizują powyższe potrzeby 

procesowe. 

Uwaga! Jeden wniosek o ukaranie na jednego sprawcę. 

 

Przepis § 2 określa wymogi każdego wniosku o ukaranie, bez względu na to, czy składa go 

oskarżyciel publiczny, czy samoistny posiłkowy, z wyjątkiem określonym w pkt 4, który dotyczy 

tylko oskarżyciela posiłkowego( wymóg podania adresu wnioskodawcy). 

 

Każdy wniosek powinien zatem zawierać: 

a)  dane umożliwiające zidentyfikowanie obwinionego (zawsze co najmniej jego imię, 

nazwisko i adres), 

b)  określenie zarzucanego mu czynu, przez wskazanie miejsca, czasu, sposobu i okoliczności 

jego popełnienia, 

c)  wskazanie dowodów na poparcie zarzutu, czyli np. imion i nazwisk świadków (ich adresy 

należy podać  sądowi odrębnie, w załączniku do wniosku o ukaranie), dołączonych do 

wniosku dokumentów, opinii, przedmiotów itd., oraz 

d)  imię, nazwisko i podpis wnioskodawcy - nie może być to anonim, który nie może wywołać 

skutku o ukaranie (w takim przypadku konieczne jest wcześniejsze wykonanie czynności 

wyjaśniających). 

Do wniosku powinien być też dołączony jego odpis dla obwinionego, gdyż zgodnie z art. 67 § 

1 kpw sąd doręcza obwinionemu  wraz z zawiadomieniem o rozprawie odpis wniosku o ukaranie. 

 

Z recypowanego przez art. 38 kpw przepisu art. 119 k.p.k. wynika też,  że jako pismo 

procesowe wniosek taki powinien zawierać również oznaczenie organu, do którego jest kierowany 

(tj. sądu rejonowego lub garnizonowego sądu wojskowego), datę pisma i oznaczenie wnoszącego, 

co przy organie będzie oznaczało wymóg podania jego nazwy (np. prokurator rejonowy, inspektor 

pracy, Komenda Policji, Delegatura NIK, komenda Straży Granicznej itd.). 

 
 Wniosek 

może, ale nie musi zawierać uzasadnienia. Stosuje się tu wymóg wskazany w 

recypowanym art. 119 § 1 pkt 3 kpk, że każde pismo powinno „w miarę potrzeby” zawierać 

uzasadnienie; można to odnieść zwłaszcza do oskarżyciela publicznego, w tym w szczególności gdy 

występuje też o skazanie bez rozprawy. 

 

 

Wniosek składany przez oskarżyciela publicznego powinien ponadto, czyli poza tymi, 

jakie wynikają z art., 57 § 2 kpw, zawierać dane wymagane przez art. 57 § 3 kpw, a więc: 

 a) 

kwalifikację prawną czynu, czyli wskazanie przepisu materialnego prawa wykroczeń, pod 

który czyn podpada; 

 b) 

informację o warunkach rodzinnych, osobistych i majątkowych, oraz o zatrudnieniu 

obwinionego, gdyż mają one istotne znaczenie zwłaszcza przy wymiarze kary grzywny (art. 24 § 3 

k.w.); 

 

c) informacje o uprzednim skazaniu obwinionego za podobne przestępstwo lub 

wykroczenie, tzn. dane o takim skazaniu, jeżeli ustalono, że miało ono miejsce (pojęcie 

wykroczenia i przestępstwa podobnego definiuje art. 47 § 2 k.w.); informacje powyższe są dla 

procesu istotne, gdyż po pierwsze, uprzednie ukaranie za podobne przestępstwo lub wykroczenie 

jest okolicznością obciążającą przy wymiarze kary (art. 33 § 4 pkt 5 k.w), po wtóre zaś przy tzw. 

recydywie wielokrotnej, dotyczącej podobnych umyślnych wykroczeń, możliwe jest orzeczenie 

aresztu za czyn zagrożony tylko grzywną (art. 38 k.w.), ponieważ chodzi o podanie danych 

„dotyczących uprzedniego skazania” za podobny do obecnego czyn, to są one niezbędne, gdy 

ustalono, że do takiego ukarania doszło; 

 

d) wskazanie osób pokrzywdzonych (ich imiona i nazwiska, bez adresu), jeżeli czyn 

naruszał dobra indywidualne i jeżeli je w ogóle ujawniono; 

 e) 

określenie wysokości szkody, jeżeli wystąpiła ona jako skutek wykroczenia; 

 

f) wskazanie sądu właściwego miejscowo dla danej sprawy oraz 

 

g) stanowisko osoby sporządzającej wniosek, co jest istotne dla ustalenia, czy pochodzi on 

od podmiotu uprawnionego do występowania w roli oskarżyciela publicznego (zob. uw. do art. 17 

kpw). 

 
 

Do wniosku należy dołączyć (poza odpisem dla obwinionego - zob. uw. 5) materiały 

czynności wyjaśniających, jeżeli je prowadzono, albo postępowania przygotowawczego, gdy to je 

prowadzono, uznając początkowo czyn za przestępstwo, jak również – ale tylko do wiadomości 

sądu, zatem w odrębnym piśmie – adresy świadków i pokrzywdzonych (art. 57 § 4 kpw). Kodeks 

uznaje , iż tam gdzie pokrzywdzony  sam występuje z własnym, samodzielnym wnioskiem o 

ukaranie, powinien w tym wniosku podać swój adres, natomiast tam gdzie wniosek ów pochodzi od 

oskarżyciela publicznego, adres pokrzywdzonego nie musi być ujawniany i pozostaje do 

wiadomości sądu. 

 Jeżeli wniosek o ukaranie nie zawiera wszystkich wymaganych przez art. 57 § 2-4 kpw 

 

wymogów, które w danej sprawie powinny być spełnione, prezes sądu zwraca go wnioskodawcy 

do uzupełnienia (art. 59 § 1 kpw). 

Wniosek o ukaranie może też zawierać inne elementy, jeżeli wynika to z przepisów 

kodeksu. W art. 58 § 1 kpw mówi się o możliwości zawarcia w nim wniosku o skazanie 

obwinionego bez rozprawy, z tym że może to uczynić tylko oskarżyciel publiczny (zob. szerzej uw. 

do art. 58). 

 Przepis § 5 dotyczy wniosku samoistnego oskarżyciela posiłkowego (art. 27 § 1 i 2 kpw). 

Po wpłynięciu takiego wniosku prezes sądu powinien zawiadomić o tym fakcie organ, który w 

sprawie o dane wykroczenie ma uprawnienia oskarżyciela publicznego (art. 27 § 4 kpw), i w 

zawiadomieniu tym wezwać go jednocześnie do nadesłania – w razie niewnoszenia wniosku o 

ukaranie o tej sprawie – w terminie 7 dni materiałów dowodowych, jakimi dysponuje, lub 

oświadcza,  że ich nie posiada. Zawiadomienia należy jednak uznać za zbędne, jeżeli z wniosku 

wyraźnie wynika np., że doszło już do upływu terminu przedawnienia karalności, wskazanego w 

art. 45 § 1  k.w., a zatem, że nikt nie może  ścigać sprawcy wykroczenia. Zawiadomienie 

oskarżyciela publicznego bowiem jest tu kierowane doń jedynie dlatego, że może on wystąpić z 

własnym wnioskiem o ukaranie w tej sprawie, eliminując oskarżenie posiłkowe samoistne, zawsze 

zatem tam gdzie „przystąpienie” takie w świetle prawa nie wchodzi w rachubę, zawiadomienie jest 

zbędne (zob. też uw.4 do art. 27). 

 

Organ wezwany powinien bądź to powiadomić prezesa sądu,  że będzie składał wniosek o 

ukaranie w tej sprawie (powinien go wtedy złożyć w ciągu 14 dni od otrzymania zawiadomienia od 

prezesa sądu) albo że właśnie już go wysłał, bądź też przesłać  sądowi akta czynności 

wyjaśniających w tej sprawie albo oświadczenie o nieposiadaniu materiału dowodowego, jeżeli z 

wnioskiem o ukaranie nie będzie występował. Przewidziany w art. 57 § 5 termin siedmiodniowy na 

przesłanie materiału dowodowego lub oświadczeń, o których wyżej była mowa, jest terminem 

instrukcyjnym, ale z uwagi na potrzeby szybkiego i sprawnego postępowania należałoby się doń 

ściśle stosować. W tym samym terminie organ może tez powiadomić prezesa sądu,  że nie jest 

właściwym oskarżycielem publicznym w danej sprawie i dlatego nie dysponuje żadnym materiałem 

dowodowym. Podzielając pogląd prawny organu w tej materii, prezes powinien przekazać kolejne 

zawiadomienie i wezwanie właściwemu organowi, a gdy stanowisko podane w informacji 

podanego jest błędne, poprzestać na podanej przezeń informacji o braku materiału dowodowego i 

rozstrzygnąć w przedmiocie wszczęcia postępowania (art. 59 § 3 kpw). 

 

Sytuacje procesowe występowania z wnioskiem o ukaranie bez 

 

przeprowadzenia rozprawy. 

 
Wniosek o ukaranie bez przeprowadzenia rozprawy. 

 

Przepis art. 58 kpw wprowadza do postępowania o wykroczenie instytucje dotąd tu 

nieznane, znane jednak procedurze karnej pod rządem k.p.k. z 1997 r. (zob. art. 335 i 387 k.p.k.), 

czyli wniosek oskarżyciela publicznego o skazanie obwinionego bez rozprawy (§ 1) oraz wniosek 

obwinionego o takie samo skazanie go (§ 3). 

Wniosek o skazanie bez rozprawy nie może ograniczać się do samego stwierdzenia, iż wnosi 

się o skazanie obwinionego bez rozprawy, ale ma jednocześnie określać sposób skazania. Wniosek 

taki powinien zatem wskazywać: 

 a) 

karę, jaka ma mu być wymierzona i w jaki sposób, np. grzywna w wysokości X, kara 

aresztu w rozmiarze X z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres Y itd., albo 

 b) 

środek karny, także ze sprecyzowaniem, o jaki środek chodzi i w jaki sposób ma być 

wymierzony, np. przepadek przedmiotów ze wskazaniem (opisem), jakie przedmioty maja nim być 

objęte, czy zakaz prowadzenia pojazdów z określeniem rodzaju pojazdów oraz na jaki okres, albo 

nawiązkę z podaniem, w jakim rozmiarze i na czyją rzecz itd., lub 

 

c) zarówno karę, jak i środek, łącznie, zwłaszcza gdy środek karny jest obligatoryjny, bądź 

 d) 

karę nadzwyczajnie złagodzoną w rozmiarze X, gdyż wprawdzie przepis art. 58 § 1 nie 

wspomina o nadzwyczajnym złagodzeniu kary, ale skoro dopuszcza on wniosek z propozycją 

odstąpienia w ogóle od wymierzenia kary lub środka karnego, to a Maori ad minus można też 

wnosić o skazanie z nadzwyczajnym złagodzeniem kary (nadzwyczajne złagodzenie normuje art. 39 

§ 2 k.w.), co jest też jej wymierzeniem w rozumieniu art. 58 § 1  

 

e) tylko karę, z zaznaczeniem odstąpienia od orzekania środka karnego, który jest 

obligatoryjny, albo tylko środka karnego, z zaznaczeniem odstąpienia od wymierzenia kary (art. 39 

§ 1 k.w.) i ewentualnym wskazaniem na środek oddziaływania społecznego, jaki należy tu 

zastosować, np. zobowiązanie sprawcy do przywrócenia stanu poprzedniego (art. 39 § 4 k.w.). 

 

Wprawdzie na gruncie art. 39 § 1 k.w. Przyjmuje się – i słusznie –że obejmuje on też 

możliwość odstąpienia przez sąd zarówno od kary, jak i od środka karnego  (zob. M. Bojarski, W. 

Radecki: Kodeks wykroczeń, s. 198; A. Marek; Prawo wykroczeń, s. 125), to jednak skoro wniosek 

oskarżyciela jest wnioskiem „o skazanie” obwinionego „i wymierzenie mu kary lub środka karnego 

albo odstąpienie od kary lub środka karnego”, nie może on zawierać sugestii rezygnacji ze 

stosowania wszelkich środków reakcji karnej.  Ma  to  być przecież uzgodniony z obwinionym 

środek karny albo kara, a nie uzgodnione z nim niestosowanie żadnej reakcji karnej ( zob. 

 

Uzasadnienie projektu).wprawdzie przy odstąpieniu można zastosować tzw. środki oddziaływania 

społecznego (art. 39 § 4 k.w.), ale w cytowanym uzasadnieniu projektu wskazano wyraźnie, iż 

chodzi o uzgodnione przez strony kary i środki karne, a nie ograniczenie się jedynie do środków 

oddziaływania społecznego, czyli środków reakcji prawnej nie będących środkami karnymi. 

 Wniosek o jakim mowa w art. 58 § 1, może dotyczyć tylko obwinionego uprzednio 

przesłuchiwanego w toku czynności wyjaśniających. Wyjaśnienia te w świetle zebranych 

dowodów, nie mogą przy tym budzić  wątpliwości (art. 58 § 2), co oznacza, że  przesłuchany 

powinien przyznać się do winy, a zebrane dowody potwierdzić jego sprawstwo i winę, jako że 

celem postępowania jest m. in., by tylko osoba winna ponosiła odpowiedzialność (art. 2 § 1 pkt 1 

k.p.k. w zw. z art. 8 k.p.w.), a cele postępowania mają być tu osiągnięte bez rozprawy (art. 58 § 2 in 

fine). Także okoliczności popełnienia czynu w świetle materiału dowodowego nie mogą budzić 

wątpliwości. Chodzi tu zatem o taką sytuację, gdy dowody wskazują na sprawstwo i winę danej 

osoby, ta zaś przyznaje się do popełnienia wykroczenia. Warunek powyższy jest spełniony, jeżeli 

przyznając się, przesłuchiwany odmówi składania dalszych wyjaśnień. 

Kolejnym merytorycznym warunkiem dopuszczalności wystąpienia oskarżyciela z 

wnioskiem o skazanie obwinionego bez rozprawy jest, by w ogóle cele postępowania, wynikające 

z odpowiedniego stosowania recypowanego art. 2 § 1 k.p.k. (art. 8 k.p.w.), zostały osiągnięte mimo 

nieprzeprowadzenia rozprawy (art. 58 § 2 in fine). Skazanym ma więc być – jak już podniesiono 

wcześniej – wyłącznie osoba będąca sprawca czynu i winna, a stosowane wobec obwinionego 

środki reakcji prawnej muszą być dobrane tak trafnie, że m. in. Zapobiegają one popełnianiu 

wykroczenia w przyszłości, umacniają poszanowanie prawa i uwzględniają tez interesy 

ewentualnego pokrzywdzonego. 

 Wydaje 

się zatem, że występując z wnioskiem o skazanie obwinionego bez rozprawy, 

oskarżyciel powinien sporządzić też uzasadnienie wniosku o ukaranie, w którym wypowie się także 

odnośnie do wszystkich przesłanek swego wniosku o skazanie obwinionego bez rozprawy (zob. tez 

uw. 6 do art. 57). 

Formalnym warunkiem skuteczności wniosku oskarżyciela o skazanie obwinionego bez 

rozprawy jest dysponowanie zgodą obwinionego na taki wniosek (art. 58 § 1). Ma to być zgoda 

wyraźna, może ona być wyrażona do protokołu przesłuchania w toku czynności wyjaśniających 

albo odrębnie na piśmie.  Ma  to  byś przy tym nie zgoda na sam wniosek, ale na wniosek o 

uzgodnionej treści, tj. na skazanie w określony sposób; uzgodnienia takie można prowadzić także za 

pośrednictwem adwokata lub radcy prawnego jako obrońcy. Dopóki wniosek nie zostanie przez sąd 

uwzględniony,  obwiniony może cofnąć swą zgodę; cofnięcie może nastąpić tak na piśmie, jak i 

 

ustnie np. do protokołu posiedzenia sądu. 

W razie złożenia wniosku o ukaranie z wnioskiem o skazanie obwinionego bez rozprawy, 

prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie (art. 60 § 1 pkt 1). Sposób dalszego procedowania w 

przedmiocie tego wniosku określa art. 63. wniosek może być uwzględniony przez sąd tylko wtedy, 

gdy wskazane powyżej warunki dopuszczalności wniosku zostaną spełnione. Przepis § 3 

przewiduje  możliwość wystąpienia samego obwinionego z wnioskiem o skazanie go bez 

rozprawy,  jeżeli oskarżyciel publiczny propozycji takiej nie zawarł we wniosku o ukaranie. 

Obwiniony może swój wniosek zgłosić po wezwaniu go na rozprawę lub zawiadomieniu o niej, a 

wówczas prezes sądu kieruje ten wniosek na posiedzenie (art.60 § 1 pkt 2) albo, gdy złożono go 

zbyt późno, na rozprawę, ale jest wówczas rozpatrywany przed rozpoczęciem przewodu sądowego 

(art. 60 § 3). Informacja o prawie do złożenia omawianego wniosku powinna być zawarta w treści 

zawiadomienia obwinionego o rozprawie (art.67 § 2 zd. drugie). 

 

Fakt umieszczenia przepisu § 3 wśród przepisów o oskarżeniu publicznym, jak i treść art. 64 

§ 2,który przy uwzględnianiu tego wniosku wymaga zgody oskarżyciela publicznego, wskazują iż 

wniosek obwinionego o skazanie go bez rozprawy odnosi się jedynie do spraw z wniosku 

oskarżyciela publicznego. Wniosek taki nie jest zatem możliwy przy oskarżeniu posiłkowym 

samoistnym (art. 27 § 1 i 2 ), kiedy to obwiniony może skrócić proces tylko albo przez złożenie 

wniosku o skazanie go bez postępowania dowodowego (art. 73), albo przyznać się do winy w 

niebudzący wątpliwości sposób, co może prowadzić do rezygnacji przez sąd z przeprowadzenia 

dalszych dowodów (art. 72 § 3). W tym wypadku chodzi o respektowanie chronionych interesów 

pokrzywdzonego jako strony procesu (art.2 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. Z art. 8 k.p.w.). 

 

Wniosek obwinionego o skazanie go bez rozprawy to wniosek o skazanie „w określony 

sposób”. Nie chodzi więc o wniosek z prośbą o skazanie w ogóle, a ze wskazaniem rodzaju 

skazania. Może to być zatem wniosek o skazanie na bezwzględnie wykonaną karę, karę z 

warunkowym zawieszeniem wykonania, gdy jest ono przewidywane (tak przy areszcie), lub z 

nadzwyczajnym złagodzeniem, więc karę łagodniejszego rodzaju niż przewidziana w naruszonym 

przepisie, albo poniżej dolnej granicy, odstąpienie od kary i ograniczenie się do środka karnego lub 

odstąpienie od obligatoryjnego środka i ograniczenie się do kary z ewentualnym środkiem 

oddziaływania społecznego, albo o skazanie na karę i środek karny w rozmiarze określonym we 

wniosku. Musi to być jednak zawsze wniosek o skazanie w określony sposób, a więc wskazujący 

dokładnie sposób skazania, czyli rodzaj i rozmiar kary, lub także  środka karnego, zakres 

(przedmiotowy lub również czasowy) tego ostatniego itd. Można żywić wątpliwości, tak jak przy 

wniosku oskarżyciela publicznego (zob. uw. 3), czy może to być wniosek zakładający rezygnację z 

 

wszystkich środków reakcji karnej; z uzasadnienia projektu kodeksy wynika, że nie. 

 Ponieważ do zadań postępowania należy m.in. zapewnienie, by tylko osoba winna poniosła 

odpowiedzialność (art. 2 § 1 pkt 1 kpk w zw. Art. 8 k.p.w.), obwiniony może liczyć na 

uwzględnienie wniosku także tylko wtedy, gdy okoliczności popełnienia zarzucanego czynu i jego 

wyjaśnienia w kontekście materiały dołączonego prze oskarżyciela publicznego do wniosku o 

ukaranie nie budzą  wątpliwości. Jeżeli zatem przesłuchany w toku czynności wyjaśniających nie 

przyznawał się do sprawstwa i winy, przedstawiając odmiennie przebieg zdarzenia, niż wynika to z 

pozostałych dowodów, brak będzie podstaw do uwzględniania obecnie jego wniosku o skazanie bez 

rozprawy. 

 
Dokumentowanie wykonanych czynności 

1)  Dane o ukaraniu ze względów finansowych (sprawdzeń dokonuje się wyłącznie, kiedy 

istnieje podejrzenie, że osoba była wcześniej karana za przestępstwo lub wykroczenie 

podobne). 

2)  Wniosek o ukaranie od pokrzywdzonego może być sporządzony w formie pisma 

zawierającego elementy określone w art. 57 § 2 kpw. 

3)  Należy pamiętać, że wniosek w postępowaniu przyspieszonym może być sporządzony tak, 

jak w postępowaniu zwyczajnym, może ograniczyć się do wymogów wskazanych w art. 57 

§ 2 i § 3 pkt 1 i 3 kpw lub być złożonym ustnie do protokołu. 

4)  Art. 58 kpw, w przypadkach uzasadniających skazanie bez rozprawy, nakłada prawo dla 

sporządzającego wniosek do zamieszczenia w nim wniosku o ukaranie klauzuli o skazanie 

sprawcy wykroczenia bez przeprowadzania rozprawy i wymierzenie mu określonej kary 

lub środka karnego albo odstąpienie od wymierzenia kary lub środka karnego. 

5)  Dokument powinien: 

a)  być zarejestrowany, 

b)  wypełniony czytelnie drukowanymi literami, 

c)  wszystkie pozycje wypełnione zgodnie z szatą graficzną druku – za wyjątkiem 

wymaganych skreśleń (dot. tylko wniosku sporządzanego przez oskarżyciela publicznego),

d)  odnosić się do załączników (ilość, nazwa), 

e)  posiadać wszystkie wymagane podpisy. 

 

PRZYKŁADY KONKLUZJI 

 
art. 43 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. 

 

ƒ  W dniu 13 lutego 2005 r. o godz. 13.00 w Pile przy pijalni piwa „Alf” na  

ul. Brzozowej spożywał wino w miejscu publicznym (można dopisać z kim) 

(wniosek bez przeprowadzenia rozprawy) 

 
art. 50 kw. 

ƒ  W dniu 1 września 2004 r. o godz. 15.30 w Bydgoszczy przy ul. Długiej nie opuścił 

zbiegowiska powstałego w związku z zaistniałym zdarzeniem drogowym, pomimo 

wezwania przez policjanta. 

 
art. 51 § 1 kw. 

ƒ  W dniu 31 stycznia 2005 r. o godz. 8.00 w Bydgoszczy przy ul. Szubińskiej podstawiał 

przechodniom nogę, czym zakłócił porządek publiczny. 

ƒ  W dniu 2 lutego 2005 r. o godz. 20.00 w Bydgoszczy przy ul. Grabowej 6 alarmował 

(telefonicznie, głośnym krzykiem) mieszkańców o niezaistniałym pożarze, czym zakłócił 

spokój publiczny. 

ƒ  W dniu 20 lutego 2005 r. o godz. 2.00 w Bydgoszczy przy ul. Spokojnej 5 krzykiem zakłócił 

spoczynek nocny Janowi Kowalskiemu. 

ƒ  W dniu 22 lutego 2005 r. o godz. 18.00 w Pile na ul. Dębowej oddawał mocz, czym 

wywołał zgorszenie Jana Nowaka. 

ƒ  W dniu 26 lutego 2005 r. o godz. 22.30 w Pile przy ul. Wąskiej 43, będąc pracownikiem 

baru „Retman”, poprzez głośne używanie sprzętu radiowego zakłócił  ład, porządek i 

spoczynek nocny Łucji Szczepańskiej zam. Piła ul. Łączna. 

 
art. 51 § 2 kw. 

ƒ  W dniu 24 lutego 2005 r. o godz. 2.00 w Pile przy ul. Krótkiej 3, będąc w stanie po użyciu 

alkoholu (0,35 promila), głośnym śpiewem zakłócił spoczynek nocny Ewie Kowalskiej. 

ƒ  W dniu 25 lutego 2005 r. o godz. 2.45 w Pile przy klubie Eden przy 

ul. Słonecznej, będąc w stanie po użyciu alkoholu, zakłócił spokój i porządek publiczny 

używając słów wulgarnych, krzycząc oraz zaczepiając przechodniów. 

 
art. 63a kw. 

ƒ  W dniu 23 lutego 2005 r. o godz. 10.00 w Toruniu przy ul. Lipowej 12 przykleił do ściany 

budynku ogłoszenie reklamowe.  

Uwaga! W przypadku szkody w mieniu – art. 124 kw. 

 

 

art. 65 § 1 kw. 

ƒ  W dniu 20 lutego 2005 r. o godz. 8.00 w Bydgoszczy na dworcu PKP podczas 

legitymowania podał policjantowi nieprawdziwe miejsce swojego zamieszkania. 

 
art. 65 § 2 kw. 

ƒ  W dniu 21 lutego 2005 r. o godz. 13.00 w Bydgoszczy na dworcu PKS wbrew żądaniu 

odmówił policjantowi okazania dokumentu tożsamości, pomimo 
iż posiadał go przy sobie. 

 
art. 70 § 2 kw. 

ƒ  W dniu 22 lutego 2005 r. około godz. 23.00 w Pile przy ul. Kwiatowej 16  

w barze „U Iwony”, będąc w stanie nietrzeźwości (0,6 promila) wykonywał obowiązki 

zawodowe jako barman. 

 
art. 86 kw. 

ƒ  W dniu 11 lutego 2005 r. o godz. 10.00 w Bydgoszczy na ulicy Fordońskiej na wysokości 

Marketu OBI wtargnął bezpośrednio przed nadjeżdżający samochód osobowy marki Fiat 

126p, nr rej. BCD 8899, zmuszając kierującego do gwałtownego hamowania, czym 

spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. 

ƒ  W dniu 12 lutego 2005 r. o godz. 21.15 na trasie Bydgoszcz-Nakło 

w miejscowości  Ślesin kierując samochodem osobowym marki Dacia, nr rej. BCG 2132, 

podczas wyprzedzania rowerzysty zajechał drogę jadącemu prawidłowo z przeciwka 

motocykliście, zmuszając go do gwałtownego hamowania, czym spowodował zagrożenie w 

ruchu drogowym. 

ƒ  W dniu 13 lutego 2005 r. o godz. 4.55 w Bydgoszczy na ul. Pięknej, będąc 

w stanie po użyciu alkoholu (0,45 promila) wtargnął na jezdnię bezpośrednio przed 

nadjeżdżający samochód osobowy marki Trabant, nr rej. BDY 3421, zmuszając kierującego 

do gwałtownej zmiany pasa ruchu, czym spowodował zagrożenie w ruchu drogowym. 

 

art. 86 § 2 kw. 

ƒ  W dniu 6 stycznia 2005 r. o godz. 17.20 w Pile na ul. Krętej, kierując samochodem marki 

Nissan Micra nr rej. PAT 9161 spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, 

najeżdżając na tył jadącego przed nim samochodu. 

 
art. 87 § 1 lub 2 kw. 

ƒ  W dniu 14 lutego 2005 r. o godz. 5.15 na trasie Bydgoszcz – Łochowo, będąc w stanie po 

 

użyciu alkoholu (0,4 promila) prowadził samochód osobowy marki Fiat 125p, nr rej. BDV 2233 

ƒ  W dniu 15 lutego 2005 r. o godz. 23.00 w Pile na ul. Długiej, będąc w stanie po użyciu alkoholu 

(0,35 promila) kierował rowerem. 

 
art. 87 § 2 i 88 kw. 

1)  W dniu 25 lutego 2005 r. o godz. 0.55 w Pile na ul. Niepodległości kierował rowerem będąc 

w stanie po użyciu alkoholu 

2)  W tym samym miejscu i czasie kierował rowerem bez wymaganych przepisami świateł. 

 
art. 92 § 2 kw. 

ƒ  W dniu 16 lutego 2005 r. o godz. 19.00 na trasie Łochowo – Potulice, prowadząc samochód 

osobowy marki Mercedes, nr rej. BCD 2456, w celu uniknięcia kontroli drogowej nie 

zastosował się do sygnału policjanta nakazującego zatrzymanie się pojazdu. 

 
art. 97 kw. 

ƒ  W dniu 16 lutego 2005 r. o godz. 16.25 na drodze K-10 na obwodnicy miasta Piły, 

kierując samochodem marki Fiat Uno o nr rej. BCY 7380 przekroczył dozwoloną 

prędkość, tj. 128 km/h przy dozwolonej 90 km/h. 

 
 
 
art. 97 kw. w zw. z art.  20 ust. 1 PRD 

ƒ  W dniu 10 sierpnia 2004 r. o godz. 17.05 w Pile na al. Poznańskiej, kierując samochodem 

marki Ford Mondeo o nr rej PP 33874 przekroczył dopuszczalną prędkość o 29 km/h w 

terenie zabudowanym. 

 

art. 97 i 90 kw. w zw. z art. 51 ust. 3 pkt 2 i 24 ust. 6 PRD 

ƒ  W dniu 23 lutego 2005 r. około godz. 22.35 na trasie Dolnik - Piła, kierując samochodem 

marki Audi A4 o nr rej. PP 1777A używał świateł drogowych niezgodnie z przeznaczeniem 

oraz utrudniał wyprzedzanie wobec samochodu marki Toyota Corolla o nr rej. PP 23703, 

kierowanym przez Jacka Krojca. 

 
art. 119 § 1 kw. 

ƒ  W dniu 17 lutego 2005 r. o godz. 12.30 w Bydgoszczy przy ul. Zielonej 

z kawiarni „Bajka” zabrał w celu przywłaszczenia, kryształową popielnicę wartości 230 zł na 
szkodę Jana Trawy. 

ƒ  W dniu 18 lutego 2005 r. o godz. 15.00 w Pile z poczekalni dworca PKP przywłaszczył sobie 

 

znaleziony parasol wartości 140 zł na szkodę NN osoby. 

 

art. 119 § 1 kw. 

ƒ  W dniu 17 lutego 2005 r. o godz. 14.00 w Pile w sklepie „Biedronka” przy 

ul. Wielkopolskiej 68 dokonał kradzieży 4 (czterech) opakowań pasty do zębów „Colodent” o 

łącznej wartości 11,10 zł działając na szkodę „JEREMINO MARTINS” dystrybucja sp. z o.o. w 

Poznaniu. 

ƒ  W dniu 18 lutego 2005 r. o godz. 18.00 w Pile w Domu Handlowym Merkury przy ul. 1 Maja 

dokonał przywłaszczenia telefonu komórkowego Nokia 3330 

o wartości 200 zł działając na szkodę Beaty Kozłowskiej zam. Piła ul. Łączna 12/30. 

ƒ  W dniu 19 lutego 2005 r. około godz. 17.00 w Pile przy ul. Różyckiego 

z ogródków działkowych wspólnie i w porozumieniu z Piotrem Hadzickim dokonał kradzieży 

krawężników betonowych – około 26 sztuk – o łącznej wartości około 230 zł na szkodę Bożeny 

Warkowskiej. 

 

art. 119 § 2 kw. 

ƒ  W dniu 21 lutego 2005 r. ok. godz. 11.00 w Pile przy ul. Ludowej w sklepie Multus 

usiłował dokonać kradzieży 4 (czterech) sztuk bombonierek „Merci”  

o łącznej wartości 51,90 zł. 

 art. 120 kw. 

ƒ  W dniu 20 lutego 2005 r. ok. godz. 10.00 z lasu w pobliżu miejscowości Pawłówek zabrał, 

w celu przywłaszczenia 1,5 m

3

 powalonego drzewa wartości 68 zł na szkodę Nadleśnictwa 

Potulice. 

 
 
 
art. 121 § 1 kw. 

ƒ  W dniu 21 lutego 2005 r. w Pile, pomimo ni uiszczenia dwukrotnie nałożonej kary 

pieniężnej określonej w taryfie po raz trzeci w ciągu roku bez zamiaru uiszczenia 

należności wyłudził przejazd autobusem MZK w Pile. 

 
art. 121 § 2 kw. 

ƒ  W dniu 22 lutego 2005 r. ok. godz. 23.00 w Bydgoszczy przy ul. Dworcowej 

w restauracji „Lwowska” bez zamiaru uiszczenia należności, wyłudził wypijając 5,5 l piwa 

„Lech: ogólnej wartości 66 zł na szkodę Spółdzielni Gastronomicznej „Jedność” w 

 

Bydgoszczy. 

 
art. 122 §1 kw. 

ƒ  W dniu 25 lutego 2005 r. o godz. 12.50 w Pile na targowisku miejskim przy 

ul. Targowej nabył od Karola Jankowskiego zegarek naręczny „Omega” wartości 225 zł 

wiedząc o tym, że pochodzi on z kradzieży. 

 
art. 122 § 2 

ƒ  W dniu 28 lutego 2005 r. o godz. 8.00 w Bydgoszczy przy ul. Brzozowej 12 

w bramie budynku nabył od Józefa Pieronia wiertarkę elektryczną „Bosch” wartości 240 zł, 

dokonując zamiany na karton papierosów „Popularne” wartości 45 zł, na podstawie czego 

mógł przypuszczać, że pochodzi ona z kradzieży. 

 
art. 123 kw. 

ƒ  W dniu 15 sierpnia 2004 r. ok. godz. 21.00 w Pile przy ul. Jasnej 5 

z przydomowego ogrodu zabrał trzy róże na szkodę Eleonory Kwiatkowskiej. 

 
art. 124 kw. 

ƒ  W dniu 26 lutego 2005 r. o godz. 13.00 w Bydgoszczy przy ul. długiej 

w kawiarni „Julia” umyślnie stłukł popielnicę wartości 220 zł na szkodę Jana Nowaka. 

ƒ  W dniu 28 lutego 2005 r. o godz. 11.00 w Pile przy ul. Grabowej w barze „Wang” umyślnie 

poplamił tłuszczem garnitur Józefa Gazdy, powodując straty wartości 230 zł. 

 

art. 124 § 1 kw. 

ƒ  W dniu 24 lutego 2005 r. o godz. 21.00 w Pile na ul. Motylewskiej w bloku nr 9 

umyślnie wybił szybę w oknie na klatce schodowej. 

 
 
art. 128 kw. 

ƒ  Od dnia 25 lutego do 28 lutego 2005 r. w Bydgoszczy przy ul. Górzystej 12 

w zamian za 100 zł użyczył Janowi Nowakowi swego mieszkania w celu zorganizowania w nim 

gry hazardowej w karty. 

 
 art. 129 kw. 

ƒ  W dniu 1 marca 2005 r. o godz. 23.00 w Pile przy ul. Krętej 2 od Jana Nowaka nabył wytrychy, 

przy pomocy których zamierzał dokonać kradzieży z włamaniem. 

 

 
art. 140 kw. 

ƒ  W dniu 1 marca 2005 r. o godz. 14.00 w Bydgoszczy przy ul. Długiej w pobliżu Szkoły 

Podstawowej nr 6 załatwiał potrzebę fizjologiczną (oddawał mocz), czym dopuścił się 

nieobyczajnego wybryku. 

ƒ  W dniu 15 lutego 2005 r. o godz. 16.10 w Pile na ul. Buczka 38, będąc  

w stanie po użyciu alkoholu leżał na placu zabaw, czym dopuścił się nieobyczajnego 

wybryku. 

 
art. 143 kw. 

ƒ  W dniu 2 marca 2005 r. ok. godz. 19.20 w Bydgoszczy przy ul. Jasnej w parku miejskim, 

chcąc się popisać przed kolegami złamał oparcie ławki, czym utrudnił korzystanie z niej. 

 
art. 147 kw. 

ƒ  Od dnia 28 stycznia do 28 lutego 2005 r. w Pile przy ul. Krótkiej 16 m. 2 zamieszkiwał u 

Jana Karpowicza, nie dopełniając obowiązku meldunkowego. 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 

SPRAWDZIAN POSTĘPÓW 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 06. 
Nazwa jednostki szkolnej: Wniosek o ukaranie. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 

JM06JS06SP01 

 

Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowania w sprawach  
o wykroczenia 
Stron 1 
Opracował: J. Kazulek. 

Sprawdzian postępów: 
 
Oceń na podstawie przekazanych wiadomości oraz przeprowadzonych zajęć praktycznych 
realizowanych w trakcie jednostek szkoleniowych od 01 do 04, czy nabyłeś w sposób wystarczający 
wiedzę i umiejętności – zaznaczając w odpowiednim miejscu „X” jako odpowiedź TAK lub NIE. 
 
 
 
 
 
 

−  Potrafię zakwalifikować czyn i określić tryb ścigania  
 

−  Potrafię przyjąć ustne zawiadomienia o wykroczeniu wraz z 

wymaganymi pouczeniami i czynnościami końcowymi  

 

−  Potrafię przeprowadzić i udokumentować  podstawowe czynności 

dowodowe w sprawie  

 

−  Znam prawa i obowiązki osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia 
 
 
−  Potrafię przesłuchać sprawcę wykroczenia 
 
−  Znam podstawy prawne i faktyczne wystąpienia z wnioskiem o ukaranie. 
 
 

−  Identyfikuję podmioty uprawnione do występowania z wnioskiem  

o ukaranie. 

 

−  Potrafię sporządzić wniosek o ukaranie. 

 

 

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 06. 
Nazwa jednostki szkolnej: Wniosek o ukaranie. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Postępowanie w sprawach  
o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie do prowadzenia postępowania w sprawach  
o wykroczenia. 

JM06JS06LU01 

TAK    NIE 

 

Stron 1 
Opracował: M. Macierzyński 

Literatura uzupełniająca: 

1.  Ustawa z dnia 24.08.2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. 

Nr 106, poz. 1148), z późniejszymi zmianami. 

2.  Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 roku w sprawie 

nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, Dz. U. Nr 20, poz. 201, z późn zm. 

3.  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 października 

2002 roku w sprawie wykroczeń, za które policjanci są uprawnieni do nakładania 
grzywien w drodze mandatu karnego oraz wysokości mandatów karnych nakładanych 
przez policjantów za poszczególne rodzaje wykroczeń, Dz.U. Nr 174, poz. 1430, z późn. 
zm. 

4.  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 09 grudnia 1994 r. w sprawie sposobu 

dokumentacji i ewidencji grzywien za wykroczenia, ściąganych w postępowaniu 
mandatowym oraz organów właściwych w sprawach rozprowadzania i rozliczania 
bloczków mandatowych. 

5.  T. Grzegorczyk „Komentarz. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.”, 

Warszawa 2002 r. 

6.  M. Bojarski, Z. Świda, „Podstawy materialnego i procesowego prawa o 

wykroczeniach.”, Wrocław 2002, 

7.  Marek A., Prawo wykroczeń, wyd. 3, Warszawa 2002. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Jednostka Szkolna nr 07 

 

Zastosowanie postępowania przyspieszonego.

 

PRZEWODNIK DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 07. 
Nazwa jednostki szkolnej: Zastosowanie postępowania przyspieszonego. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie policjanta do zastosowania trybu 
przyspieszonego w sprawach o wykroczenia. 
Stron: 2 
Opracował: M. Podgórski. 

JM06JS07PS01 

Wskazówki dla słuchacza: 

1.  Wymagania wejściowe. 

Wymagane są od Ciebie podstawowe umiejętności z zakresu: 
-  komunikacji interpersonalnej, 
-  legitymowania, zatrzymania osoby, kontroli osobistej i przeszukania osoby, 
-  znajomości rodzajów postępowań w sprawach o wykroczenia, przesłanki dodatnie  
-  i ujemne postępowania, 
-  zasad odpowiedzialności w sprawach o wykroczenia. 
2.  Cele szkolenia. 
Po zakończeniu jednostki szkolnej będziesz potrafił: 
-  zatrzymać sprawcę wykroczenia objętego postępowaniem przyspieszonym i poinformować go  

o zastosowaniu wobec niego trybu przyspieszonego, 

-  pouczyć zatrzymanego o jego uprawnieniach, 
-  zastosować wobec zatrzymanego odpowiednie środki przymusu, 
-  zabezpieczy dowody w sprawie, 
-  sporządzić stosowną dokumentację. 
3.  Metody nauczania i uczenia się. 

W pierwszej części zajęć nauczyciel policyjny przypomni podstawy prawne i faktyczne 
zatrzymania osoby, ze zwróceniem uwagi na zatrzymanie w oparciu o kpow oraz omówi specyfikę 
zatrzymania sprawcy wykroczenia objętego postępowaniem przyspieszonym. Następnie w ramach 
ćwiczenia wykonasz następujące czynności: pouczysz zatrzymanego o jego uprawnieniach, 
zastosujesz wobec zatrzymanego odpowiednie środki przymusu oraz zabezpieczysz dowody  
w sprawie, a następnie sporządzisz notatki urzędowe z wykonanych czynności. Po realizacji 
zagadnień dotyczących postępowania przyspieszonego, przeprowadzone zostanie zaliczenie części 
szkolenia (od JS 04 do JS 07). 

4.  Sposoby oceniania: 
-  Na bieżąco z nabytej wiedzy i umiejętności, 
-  Sporządzona przez słuchaczy dokumentacja w postaci  notatki urzędowej podlega ocenie 

według zapisu uogólnionego – zaliczono(zal.) lub nie zaliczono (nzal.). 

-  Każda negatywna ocena uzyskana w trakcie realizacji jednostki szkolnej musi być poprawiona 

na ocenę pozytywną, jest to warunek niezbędny do zaliczenia części szkolenia (zaliczenie 
będzie wspólne dla jednostek szkoleniowych od SJ04 do SJ07). 

Obszary podlegające ocenie przy sporządzaniu dokumentów. 

 

-  Estetyka i przejrzystość dokumentów. 
-  Poprawność merytoryczna sporządzonych dokumentów. 
-  Poprawność formalna dokumentów. 
-  Poprawność językowa. 

 

 

 

MATERIAŁY  DLA SŁUCHACZA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 07. 
Nazwa jednostki szkolnej: Zastosowanie postępowania przyspieszonego. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM.06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Stron: 2 
Opracował: M. Podgórski. 

JM06JS07PS01

MATERIAŁY  DLA SŁUCHACZA: 
 
  1. Istota i cele zastosowania postępowania przyspieszonego. 
 
          Postępowanie przyspieszone jest jedną ze szczególnych form postępowania w sprawach 
o wykroczenia. Podstawą prawną stosowania tego postępowania jest Ustawa z dnia 24 
sierpnia 2001r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Zasady stosowania trybu 
przyspieszonego opisane są w rozdziale 15 tegoż kodeksu. 
Postępowanie przyspieszone może być stosowane jedynie wobec niektórych osób. Kwestie tą 
precyzuje art.90 kpow. Zgodnie z jego treścią ten rodzaj postępowania  stosuje się wobec 
osób nie mających stałego miejsca zamieszkania lub miejsca stałego pobytu ( art.90 par.1) a 
także osób przebywających jedynie czasowo na terytorium RP ( art.90 par.2 ), jeżeli zachodzi 
uzasadniona obawa, że rozpoznanie sprawy w postępowaniu zwyczajnym będzie niemożliwe 
lub znacznie utrudnione. 
Osoba nie mająca stałego miejsca zamieszkania lub miejsca stałego pobytu – to osoba, która 
faktycznie nie ma żadnego stałego miejsca pobytu. Aby wobec takiej osoby można było 
zastosować postępowanie przyspieszone, spełniony musi zostać dodatkowy warunek, tj. musi 
zachodzić uzasadniona obawa, że rozpoznanie sprawy w postępowaniu zwyczajnym będzie 
niemożliwe lub znacznie utrudnione. Fakt, że sprawca wykroczenia nie ma żadnego stałego 
miejsca pobytu, stawia oczywiście pod znakiem zapytania możliwość doręczenia mu 
wezwania i innych pism procesowych w postępowaniu zwyczajnym. 
Osobą przebywającą jedynie czasowo na terytorium RP może być zarówno cudzoziemiec, jak 
i osoba mająca obywatelstwo polskie. O spełnieniu dodatkowego warunku tj. o uzasadnionej 
obawie, że rozpoznanie sprawy w postępowaniu zwyczajnym będzie niemożliwe lub znacznie 
utrudnione, można mówić wówczas, gdy pobyt ten jest tak krótki, iż mało realne jest 
doprowadzenie w tym czasie do rozprawy w postępowaniu zwyczajnym. 
Oprócz w/w kategorii osób postępowanie przyspieszone stosuje się wobec sprawców 
wykroczeń popełnionych w związku z imprezą masową, określoną w przepisach o 
bezpieczeństwie imprez masowych : 

-  przeciwko porządkowi i spokojowi publicznemu, określonych w art.50, 51, 52a 

Kodeksu wykroczeń, 

-  przeciwko mieniu i urządzeniom użytku publicznego, określonych w art. 124 i 143 

Kodeksu wykroczeń ( art.90 par.3 k.p.w) . 

Stosując postępowanie przyspieszone wobec sprawcy wskazanych wyżej wykroczeń trzeba 
mieć pewność, że jego czyn rzeczywiście stanowi wykroczenie i że popełnione zostało w 
związku z imprezą masową. Nie wystarczy stwierdzenie, że uczestnik imprezy masowej 
złamał na stadionie ławkę, bo jeżeli nie uczynił tego umyślnie, to w ogóle nie popełnił 
wykroczenia. 
Nie popełnia również wykroczenia uczestnik imprezy masowej, który krzyczy, bo tratują go 
inni uczestnicy imprezy, albo nie opuszcza zbiegowiska publicznego nie dlatego, że nie chce, 

 

ale dlatego, że obiektywnie nie ma takiej możliwości. 
Wykroczenie opisane w art.90 par.3 może być popełnione nie tylko w miejscu i czasie  
trwania imprezy np. kibice niszczą samochody kibiców drużyny przyjezdnej, na pobliskim 
parkingu w czasie wyjazdu po zakończonym meczu. 
         Art.90 par.4 przewiduje możliwość stosowania trybu przyspieszonego w innych 
przypadkach, gdy ustawa tak stanowi. 
Zgodnie z art.21a Ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych, postępowanie przyspieszone 
stosuje się w sprawach o wykroczenia określone w art.21 ust.2-4 tejże ustawy ( nie 
wykonanie polecenia porządkowego, wydanego na podstawie ustawy lub regulaminu imprezy 
masowej (obiektu) przez organizatora imprezy lub służby porządkowe, wnoszenie lub 
posiadanie na imprezie masowej broni, innych niebezpiecznych przedmiotów, materiałów 
wybuchowych, wyrobów pirotechnicznych lub materiałów pożarowo niebezpiecznych oraz 
wnoszenie lub posiadanie na imprezie masowej napojów alkoholowych ). 
         Postępowania przyspieszonego nie stosuje się wobec osób podlegających orzecznictwu 
sądów wojskowych ( art.90 par.5 kpow). 
 
 
         Opisane wyżej przesłanki nie stanowią jednak dostatecznej podstawy do orzekania w 
postępowaniu przyspieszonym. Spełnione muszą zostać dodatkowe warunki określone w art. 
90 par.1 kpow. Sprawca wykroczenia musi zostać ujęty na gorącym uczynku lub 
bezpośrednio po popełnieniu wykroczenia i niezwłocznie ( bez uzasadnionej zwłoki ) 
doprowadzony do sądu. Ujęcie sprawcy na gorącym uczynku, to ujęcie w czasie popełniania 
przez niego wykroczenia. Ujęcie bezpośrednio po popełnionym wykroczeniu, to ujęcie w 
wyniku podjęcia niezwłocznie czynności ( np. pościgu ). 
Ujęcia dokonać może także i obywatel, niekoniecznie funkcjonariusz organu ścigania. 
Ujęty przez obywatela sprawca wykroczenia winien być niezwłocznie przekazany np. Policji. 
Prawo zatrzymania sprawcy wykroczenia i doprowadzenia go do sądu przysługuje Policji 
oraz innemu organowi, któremu szczególne ustawy powierzają zadania w zakresie ochrony 
porządku lub bezpieczeństwa publicznego. Organami takimi są w szczególności: Straż 
Graniczna, straże gminne (miejskie). Do zatrzymania stosuje się art. 45-47 kpow. 
Zgodnie z art. 91 par.3 kpow Policja  i inny organ uprawniony do zatrzymania sprawcy 
wykroczenia i doprowadzenia go do sądu nie muszą korzystać z tych uprawnień. Mogą 
zobowiązać sprawcę wykroczenia do stawienia się w sądzie we wskazanym miejscu i czasie. 
W takim wypadku sprawcę należy pouczyć, że w razie nie usprawiedliwionego 
niestawiennictwa na rozprawę sąd przeprowadzi rozprawę zaocznie albo zarządzi jego 
przymusowe doprowadzenie przez Policję oraz że wydanego wówczas pod nieobecność 
obwinionego wyroku nie uważa się za zaoczny. Termin stawiennictwa powinien być 
wyznaczony tak, aby mieścił się w ramach dopuszczalnego czasu zatrzymania, czyli w ciągu 
48 godzin. W tym też czasie organ powinien wystąpić z wnioskiem o ukaranie. 
Odstąpienie od zatrzymania i przymusowego doprowadzenia można uznać za zasadne, jeżeli 
nie zachodzi uzasadniona obawa, że sprawca na rozprawę się nie stawi i że sąd uzna udział 
obwinionego na rozprawie za konieczny. 
Jeśli organem odstępującym od zatrzymania i przymusowego doprowadzenia jest Policja lub 
Straż Graniczna, to może ona zatrzymać paszport lub inny dokument uprawniający do 
przekroczenia granicy. Zatrzymanie takiego dokumentu jest celowe wówczas, gdy sprawcą 
wykroczenia jest osoba przebywająca jedynie czasowo na terytorium RP. Powinno ono 
bowiem uniemożliwić opuszczenie terytorium RP. Dokument taki przekazuje się wraz z 
wnioskiem o ukaranie sądowi. Sąd powinien zwrócić sprawcy dokument z chwilą wydania 
orzeczenia albo zmiany trybu postępowania na zwyczajny. 
Art. 91 par 5 stanowi dla Policji, a także dla innego organu uprawnionego do stosowania 
postępowania przyspieszonego, podstawę prawną do wzywania określonych osób, aby stawiły 
się w sądzie w charakterze świadka w określonym miejscu i czasie. Stanowi to odstępstwo od 

 

zasady, że na rozprawę w sądzie wzywa sąd (art.65 kpow). 
Świadek, który bez usprawiedliwienia nie stawi się na rozprawę naraża się nie tylko na karę 
porządkową (art.49 kpow), ale można też zarządzić jego przymusowe doprowadzenie (art.50 
kpow). 
 
 
       Celem postępowania przyspieszonego jest m.in. uproszczenie postępowania. Dlatego też 
wniosek o ukaranie w tym postępowaniu może ograniczyć się do wymagań wskazanych w 
art. 57 par 2 i 3 pkt  1 i 3 a więc nie musi wskazywać m.in. miejsca zatrudnienia obwinionego,
I danych o jego warunkach materialnych, rodzinnych i osobistych, a także wysokości 
wyrządzonej szkody. W tym ostatnim przypadku należy przyjąć, że chodzi wyłącznie o 
szkodę, której wysokość nie ma znaczenia dla oceny, czy czyn stanowi wykroczenie, czy 
przestępstwo. 
Obowiązek wskazania pokrzywdzonych we wniosku o ukaranie, jeżeli takich ujawniono, 
powinien pociągać za sobą obowiązek powiadomienia ich nie tylko o przesłaniu wniosku o 
ukaranie i o uprawnieniach, ale i o terminie rozprawy, jeżeli jest on znany. 
Art. 92 par.1 pkt 1 dopuszcza złożenie wniosku o ukaranie ustnie do protokołu z rozprawy. 
Wniosek składany ustnie musi spełniać te same wymagania co wniosek składany na piśmie. 
W praktyce jednak wniosek o ukaranie składany ustnie do protokołu nie przyspiesza ani nie 
upraszcza czynności organu występującego z tym wnioskiem, a dodatkowo angażuje do tej 
czynności pracowników sądu. 
Wniosek o ukaranie podlega kontroli prezesa sądu na ogólnych zasadach. Jeżeli wniosek nie 
odpowiada warunkom formalnym (art. 57 kpow), prezes sądu zwraca wniosek do 
uzupełnienia braków w terminie 7 dni. Z reguły wyklucza to możliwość rozpoznania sprawy 
w postępowaniu przyspieszonym. 
Jeżeli prezes sądu wszczął postępowanie i skierował sprawę do rozpoznania na rozprawie w 
postępowaniu przyspieszonym, to obowiązkiem sądu jest przystąpienie do rozpoznania 
sprawy bez zbędnej zwłoki. W protokole rozprawy należy bezwzględnie odnotować, że toczy 
się ona w postępowaniu przyspieszonym, oraz godzinę doprowadzenia obwinionego. 
Sąd zobowiązuje obwinionego do pozostania w dyspozycji sądu do zakończenia rozprawy i 
poucza go, że w razie niezastosowania się do tego obowiązku orzeczenie może być wydane 
pod jego nieobecność i że tak wydanego wyroku nie traktuje się jako zaoczny. 
W przypadku, gdy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę orzeczenia natychmiastowej 
wykonalności wyroku skazującego, zwłaszcza gdy celowe jest orzeczenie kary aresztu i 
zarządzenie natychmiastowego osadzenia skazanego w zakładzie karnym, sąd nie powinien 
poprzestać na zobowiązaniu obwinionego do pozostania do dyspozycji sądu do zakończenia 
rozprawy, lecz powinien także wydać zarządzenie w celu uniemożliwienia obwinionemu 
wydalenia się z sądu przed zakończeniem rozprawy. 
W postępowaniu przyspieszonym sąd może zarządzić przerwę raz lub więcej razy, lecz 
łącznie nie może ona trwać dłużej niż 3 dni. W przypadku przerwania rozprawy na okres 
powyżej 3 dni, sprawę rozpoznaje się w postępowaniu zwyczajnym. 
Zarządzenie przerwy w rozprawie może okazać się niezbędne w szczególności w razie 
konieczności doprowadzenia na rozprawę obwinionego, który nie stawił się na rozprawę 
będąc do tego zobowiązany przez organ, który odstąpił od przymusowego doprowadzenia. 
      W postępowaniu przyspieszonym uzasadnienie wyroku z urzędu sporządza się w dwóch 
przypadkach: 
1) gdy zostanie on wydany pod nieobecność obwinionego, który będąc zobowiązany przez  
    sąd do pozostania do jego dyspozycji do czasu zakończenia rozprawy samowolnie opuścił  
    salę rozpraw,  
2) gdy zostanie on wydany pod nieobecność obwinionego, który nie stawił się na rozprawę  
    będąc zobowiązany do stawienia się przez organ stosujący postępowanie przyspieszone. 
W pozostałych wypadkach uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek stron. 

 

Od orzeczenia wydanego na rozprawie przysługuje środek odwoławczy na zasadach 
określonych w art. 92 par. 2 pkt 6. 
      Brak warunków uzasadniających prowadzenie rozprawy w postępowaniu przyspieszonym 
ma miejsce wówczas, gdy nie zostaną spełnione przesłanki określone w art. 90 i 91 par. 1 i 3. 
Jeżeli brak ten ujawni prezes sądu przed wszczęciem postępowania, to w wypadku, gdy 
wniosek o ukaranie spełnia wszystkie wymagania określone w art. 57 par. 2-4 wszczyna 
postępowanie i w zależności od okoliczności kieruje sprawę do rozpoznania  w postępowaniu 
zwyczajnym lub nakazowym. Jeżeli brak ten ujawni się po wszczęciu postępowania, sąd 
wydaje postanowienie o zmianie trybu na zwyczajny. W obu przypadkach za zgodą 
obwinionego sąd może niezwłocznie rozpoznać sprawę na rozprawie w postępowaniu 
zwyczajnym. 
 
 
 
2. Pouczenie zatrzymanego o prawach i obowiązkach w postępowaniu przyspieszonym. 
 
     W przypadku zatrzymania sprawcy wykroczenia, korzysta on z uprawnień 
przysługujących zatrzymanemu zgodnie z przepisami kpow (art. 45-47), a więc: 

-  prawo do informacji o przyczynach zatrzymania, 
-  prawo do otrzymania kopii protokołu zatrzymania, 
-  prawo do powiadomienia o zatrzymaniu osoby najbliższej a także pracodawcy, 
-  prawo do nawiązania w dostępnej formie kontaktu z adwokatem albo z radcą 

prawnym oraz do bezpośredniej z nim rozmowy, 

-  prawo do złożenia zażalenia na zatrzymanie do sądu. W zażaleniu zatrzymany może 

domagać się zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania. 

Jak wiadomo z treści art. 45 par.1 pkt 1, jedną z przesłanek dopuszczających zatrzymanie 
sprawcy wykroczenia jest popełnienie przez niego czynu, wobec którego zachodzą podstawy 
do zastosowania postępowania przyspieszonego. Logicznym jest więc, że mając do czynienia 
np. z bezdomnym sprawcą wykroczenia należy go poinformować, że zatrzymanie nastąpiło w 
związku z przesłanką wymienioną w art. 90 par. 1 (nie ma stałego miejsca zamieszkania lub 
pobytu). 
 
Obwiniony w postępowaniu przyspieszonym korzysta z szeregu uprawnień procesowych 
przewidzianych w kodeksie. Uprawnienia te są podobne jak w postępowaniu zwyczajnym i 
tak: 

-  prawo do składania wyjaśnień, 
-  prawo do odmowy składania wyjaśnień lub odmowy odpowiedzi na poszczególne 

pytania bez podawania powodów, 

-  prawo do składania wniosków dowodowych, 
-  prawo złożenia wyjaśnień na piśmie, 
-  w przypadku obwinionego, który nie włada językiem polskim wniosek o ukaranie 

ogłasza się obwinionemu z tłumaczeniem jak również rozstrzygnięcia podlegające 
zaskarżeniu lub kończące postępowanie, 

-  prawo do korzystania z pomocy obrońcy lub radcy prawnego. 

 
W postępowaniu przyspieszonym nie wszystkie obowiązki obwinionego będą miały 
zastosowanie jak np. w przypadku przebywania za granicą, obowiązek podania organowi 
ścigania adresu dla doręczeń w kraju. 
Obowiązki obwinionego wynikają z kpow jak również z kpk: 
- obowiązek poddania się oględzinom zewnętrznym ciała i innym badaniom nie naruszającym 
   integralności ciała, w szczególności pobraniu odcisków, fotografowaniu oraz okazywaniu w 
   celach rozpoznawczych innym osobom, 

 

- poddania się badaniom psychologicznym i psychiatrycznym oraz badaniom połączonym z  
  dokonywaniem zabiegów, bez zabiegów chirurgicznych, pod warunkiem, że są dokonywane 
  przez uprawnionego do tego pracownika służby zdrowia, nie zagrażają zdrowiu i są  
  nieodzowne, w szczególności pobrania krwi i wydzielin ciała, 
- stawiania się na każde wezwanie w toku postępowania, 
- stawienia się do sądu w określonym miejscu i czasie w przypadku, gdy organ odstąpił od  
   zatrzymania i przymusowego doprowadzenia, 
- pozostawania do dyspozycji sądu do zakończenia rozprawy. 
 
 
 
3. Dokumentowanie wykonanych czynności. 
 
Dokumentowanie wykonanych czynności odbywa się w formie protokołów oraz notatek 
urzędowych. Protokół spisuje się z każdej czynności mającej istotne znaczenie dla sprawy, w 
tym takiej, której nie będzie można powtórzyć w postępowaniu przed sądem. Czynności, z 
których nie sporządza się protokołu, a także inne zdarzenia, które mają znaczenie dla 
postępowania, utrwala się w aktach w formie notatki urzędowej podpisanej przez osobę, która 
dokonała tych czynności. Notatka taka powinna zawierać wskazanie rodzaju czynności, jej 
czasu i miejsca oraz osób uczestniczących, a także krótki opis przebiegu czynności. Pełni ona 
więc rolę dokumentu procesowego. 
Z wykonanych czynności mających związek z ujawnionym wykroczeniem policjant winien 
uczynić stosowny zapis w notatniku służbowym. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 

JEDNOSTKA SZKOLNA – JS 07. 
Nazwa jednostki szkolnej: Zastosowanie postępowania przyspieszonego. 
Nazwa jednostki modułowej – numer kolejny: Wykonywanie czynności  
w sprawach o wykroczenia – SZP 01.JM 06. 
Nazwa zawodu/stanowiska pracy: policjant/aplikant. 
Zakres pracy: Przygotowanie policjanta do zastosowania trybu 
przyspieszonego w sprawach o wykroczenia. 
Stron: 1  
Opracował: M. Podgórski. 

JM06JS07LU01 

Literatura uzupełniająca: 
 

1.  Ustawa z dnia 24.08.2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. 

U. Nr 106, poz. 1148), z późn. zm. 

2.  Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie 

nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. Nr 20, poz. 201), z późn. 
zm. 

3.  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 

października 2002 r. w sprawie wykroczeń, za które policjanci są uprawnieni do 
nakładania grzywien w drodze mandatu karnego oraz wysokości mandatów karnych 
nakładanych przez policjantów za poszczególne rodzaje wykroczeń. (Dz. U. Nr 174, 
poz. 1430), z późn. zm. 

4.  Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 09 grudnia 1994 r. w sprawie sposobu 

dokumentacji i ewidencji grzywien za wykroczenia, ściąganych w postępowaniu 
mandatowym oraz organów właściwych w sprawach rozprowadzania i rozliczania 
bloczków mandatowych. 

5.  Grzegorczyk T.Komentarz : Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.”, 

Warszawa 2002 roku. 

6.  Bojarski M. Świda materialnego. „Podstawy materialnego i procesowego prawa  

o wykroczeniach.”, Wrocław 2002, 

7.  Marek A. „Prawo wykroczeń”, wyd. 3, Warszawa 2002 rok..