2012-02-21
1
Pobieranie i ocena nasienia
buhaja
dr hab. Wojciech Niżaoski
Katedra Rozrodu z Kliniką Zwierząt Gospodarskich
Metody pobierania nasienia
Sztuczna pochwa
Elektroejakulacja
Masaż dodatkowych
gruczołów płciowych i
baniek nasieniowodów
Metody pobierania nasienia
Sztuczna pochwa
Model rosyjski 1941; 60 cmx 6 cm ciepła woda, ejakulacja w cylindrze
Metody pobierania nasienia
„Puławski” model SP, 1949
1.
Cylinder gumowy 33 cm x 5 cm, zawór, wlot
2.
Wkładka lateksowa lub gumowa
3. Lejek lateksowy lub gumowy (Ejakulacja w lejku!)
4.
Probówka kalibrowana z płaszczem wodnym
5. Ochraniacz
Każda część powinna być sterylna
Dezynfekcja SP
1.
1 lub 2 Szt Poch na samca. Ogrzewane w termostacie, owinięte folią aluminiową
2.
Po pobraniu każdy element myty w ciepłej wodzie z mydłem, następnie płukany
3. Elementy gumowe w aparacie Kocha 100
o
C - 1 h (lub 1% sterinol, 2% chloramine
- 3 h)
4.
Części szklane – sterylizacja gorącym powietrzem 160
o
C - 2 hrs
5. Korki gumowe, wazelina
– tyndalizacja w aparacie Kocha 3 razy - 3 dni przez 20
minut
6. Pomieszczenie do pobierania nasienia, - lampy UV 2 h
Odzież
1. Mycie, sterylizacja
2. Fartuchy niezbyt jasne
3. Obuwie ochronne
4.
Rękawiczki
5.
Odzież nie krepująca - bezpieczna
Przygotowanie SZP
1.
Włożenie wkładki gumowej do cylindra
2. Przymocowanie lejka
3.
Napełnienie pochwy 250 ml wody 45-50
o
C tuż przed pobraniem (optymalna
temperatura wewnątrz to 42,5-45
o
C) lub podgrzewanie w termostacie 42,5
o
C
4.
Napełnienie pochwy powietrzem
5.
Wprowadzenie wazeliny do 1/3 długości pochwy
6.
Podłączenie zbiorniczka na nasienie 37
o
C
7. Okrycie pochwy ochraniaczem
2012-02-21
2
Przygotowanie buhaja
1.
Plan pobierania nasienia w centrum sztucznej inseminacji zwierząt
2. 24 godziny przed pobieraniem
– przygotowanie samca
3.
Kąpiel i suszenie nadmuchem ciepłego powietrza
4. Przed pobieraniem
– mycie i osuszenie okolic worka napletkowego oraz
dezynfekcja
5. Erotyzacja buhaja
- oprowadzanie za innym samcem przez 2 min
– wzrost ogólnej
liczby plemników w ejakulacie od 2 x10
9
do 3 x10
9
- oprowadzanie za innym samcem przez 5 min
– wzrost z 2 x10
9
do
5 x10
9
-
‘fałszywy’ skok – wzrost ogólnej liczby plemników w ejakulacie z 2 x10
9
do 7
x10
9
Przygotowania miejsca pobierania
1.
Maneż o powierzchni min 54 m2
2. Poskrom dla prowokatora
3.
Pole ochronne z pionowymi słupami ochronnymi 1-1.5 m od ściany
4. Fantom, prowokator -
krowa, jałówka w rui, dla oceny popędu płciowego libido
-
krowa poza rują
- inny samiec
- samiec sterylizowany
- fantom
Przygotowania miejsca pobierania
5. Dezynfekcja zadu prowokatora chloraminą sterinolem
6. Podłoga pokryta matą gumową 10 cm
7. Lampy UV włączone na noc
8. Po każdym pobieraniu mata myta i dezynfekowana
9. Okno podawcze pomiędzy częścią brudną w maneżu a laboratorium
Pobieranie
1. Pielęgniarz znajduje się po lewej, a pobierający po prawej stronie zwierzęcia
2. Buhaj obwąchuje zad prowokatora
3.
Wzwód
4.
Pozwolić na wykonanie skoku dopiero przy pełnym wzwodzie prącia
5.
Pozwolić na 2-3 wspięcia przed ejakulacją, chwycić prącie lewą ręką przez
napletek i odchylić w trakcie skoku-inukac traumy (>plemników w ejakulacie)
6.
W razie potrzeby w trakcie skoku pobrać kilka kropel wydzieliny z cewki moczowej
(norma <5 x10
³ bakterii/mL) na płytkę Petriego
Pobieranie
7. Trzymać pochwę od spodu, pochwytem, nie od góry!
8. Wlot do pochwy ukątowany tak jak prącie, trzymać pod kątem 45
o
do podłogi
9. Zezwolić na skok
10. Odgiąć prącie przez napletek na prawo
11. Pochwę trzymać na wysokości guza kulszowego prowokatora
12. Osoba pobierająca powinna tylko nakierować koniec prącia do wlotu pochwy
13. NIE NAKŁADAĆ POCHWY NA PRĄCIE!
14. Odruch dobicia i ejakulacji 0,3 sek.
– b. szybki
15. Wolno ściągnąć pochwę, odłączyć zbiorniczek na nasienie od pochwy
Ocena odruchów płciowych i libido
Ocena libido
– tylko w obecności samicy w okresie rui
1.
Zbliżenie do samicy
2.
Obwąchiwanie samicy
3.
Wzwód prącia
4. Skok, obejmowanie
5. Wyszukiwanie, wprowadzenie
6. Dobicie
Faza progresywna
Faza regresywna
Libido sexualis
– miarą jest czas od momentu doprowadzenia samca do samicy do
momentu wzwodu, oddania skoku i ejakulacji
L-4: hyperlibidosis; L-3: dobry 1 min; L-
2: średni 5 min; L-1: słaby 10 min; L-0
alibidismus, alibodosis >10 min
2012-02-21
3
Masaż baniek nasieniowodów i
dodatkowych gruczołów płciowych
1.
Masaż narządów przez prostnicę
2. Masowanie gl. vesiculares i ampullae d. deferentis
3.
Masaż wyzwala wydzielenie i wypływ nasienia z worka napletkowego
4. Nasienie jest zbierane przez asystenta przez lejek do zbiorniczka
5.
Przed pobraniem okolica ujścia worka napletkowego jest myta i dezynfekowana
Nasienie ma gorszą
jakość
< mniej plemników
< obniżona ruchliwość
plemników
> zanieczyszczenia,
złuszczone nabłonki
bakterie
Masaż dodatkowych
gruczołów płciowych
Niezdolność do wykonania skoku
(impotentia coeundi)
– z powodu
problemów ortopedycznych
Typ slaby
Cenne genetycznie osobniki
Schorzenia nabyte narządu ruchu
Elektroejakulator:
Elektroda (sonda rektalna)
Transformator (8-24 V, 1A)
Niskie natężenie i
napięcie (zmienna
oporność)
Ejakulacja jest wywoływana przez stymulację ośrodka ejakulacji w odcinku
lędźwiowo-krzyżowym rdzenia kręgowego
1.
Usunięcie odchodów z prostnicy
2. Lewatywa - 0.5l 3-5% NaCl
3.
Wprowadzenie zwilżonej wazeliną elektrody do odbytu
4.
Oczyszczenie ujścia worka napletkowego
5.
Stosowanie bodźców 5-6 sek z przerwami tej samej długości
6.
Napięcie kolejnych bodźców należy stopniowo podnosić
7. 4-
5 bodźców wywołuje ejakulację
8.
Nasienie zbierane jest do kalibrowanej próbówki przez lejek
Elektroejakulacja
Elektroejakulacja
Metody stosowane w Ameryce, Australii etc
U bydła
Dzikie i półdzikie
U cennych ale słabych (zaburzenia organiczne i
neurohormonalne
)
U wartościowych samców niezdolnych do
oddania skoku
Nasienie o niższej jakości
< mniej plemników
< ruchliwość
plemników
> zanieczyszczenia,
złuszczone nabłonki,
bakterie
Ocena nasienia
Badanie wstępne
Badania uzupełniające
Makroskopowo
Mikroskopowo
• objętośd
• barwa
• konsystencja
• zapach
• zanieczyszczenia (dyskwalifikują)
• osad
•pH
•ruch falowy
•gęstośd
• % plemników o ruchu prawidłowym
• wykluczenie aglutynacji
• żywy-martwy
Badanie nasienia buhaja
I. Badanie podstawowe
• 1. Ocena objętości – w probówce kalibrowanej
• 2-15 ml zwykle 2-6 ml
wiek (3-6 lat maks)
częstotliwośd ejakulacji (jak sprawdzid…)
typ eksploatacji
stopieo erotyzacji
rasa buhaja
wydzielniczośd dodatk. grucz. Płciowych
przygotowanie sztucznej pochwy
Badanie wstępne
2012-02-21
4
I. Badanie podstawowe
• 2. OCENA BARWY
• Biała, zółto-cytrynowa, pomaraoczowa (ryboflawina)
Patologie
• Odcienie szarości
• Wodnista (azoo, oligo)
• Zielonkawa (rp)
• Różowa, czerwona,
brunatna (Er, Leuk)
Badanie wstępne
I. Badanie podstawowe
• 3. Ocena konsystencji
• Śmietankowa > 1000 mln/ml
• Mleczna 500-1000 mln/ml
• wodnista
• Śluzowa (zap)
• 4. Ocena zapachu
• Zapach: brak lub zbliżony do mleka
• (G) gnilny (zap, necr)
• (M) moczu (przyg szt pochwy)
Badanie wstępne
I. Badanie podstawowe
• 5. Ocena ziarnistości
• (Z) gruboziarniste
• (ZZ) drobnoziarniste
• (0) brak ziarnistości - Azoospermia
• (N) nekrospermia
• 6. Zanieczyszczenia, ciała obce, osad
• Na dnie probówki-patologia (nekro, oligosp)
• Zanieczyszczenia makro i mikro-dyskwalifikują
Badanie wstępne
I. Badanie podstawowe
• 7. Ocena PH, 6,3 – 6.9 (6,68)
• 1. papierki wskaźnikowe
• 2. wskaźniki barwne
• 3. ph-metry
• 2% r-r alkoholowy błękitu bromotymolowego
Badanie wstępne
• 1. Ocena ruchu falowego
• Stolik Bloma, mikroskop, stolik grzewczy-opis
• W rowku okrężnym Stolika Bloma
• Powiększenie 50 – 100
• +++ - wodospad
• ++ - gotująca oliwa
• + - łany zbóż (pat)
• +/- - leniwy (pat)
• - - brak ruchu (pat)
Badanie wstępne mikroskopowe
II. Badanie mikroskopowe
• 2. Ocena gęstości nasienia
• Na płytce centralnej Stolika Bloma, plemniki
‘unieruchomione’
• Powiększenie 200
• (D) – densum – gęste (fizj)
• (SD) semidensum – średnio gęste (fizj)
• (R) rarum – rzadkie
• (0) – oligospermia
• (A) – azoospermia – brak plemników
• Aspermia – brak nasienia
• OPIS OCENY GĘSTOŚCI-SCHEMAT
Badanie wstępne mikroskopowe
2012-02-21
5
II. Badanie mikroskopowe
• 3. Odsetek plemników o ruchu prawidłowym
• 1 kropla nasienia + 8-10 kropli 0.9% NaCl (2,9%
cytrynian sodu)
• Temperatura badania 39
o
C
• Powiększenie 200-400 , kilka pól widzenia
• Ocena ruchu (prawidłowy, patologiczny)
• Prawidłowe: postępowy, torpedowy
• Nieprawidłowe: wsteczny, zegarkowy, oscylacyjny, cyrkulacyjny,
brak ruchu
Badanie wstępne mikroskopowe
% Plemników o ruchu prawidłowym
Wynik
1-20
1
21-40
2
41-60
3
61-80
4
81-100
5
Badanie mikroskopowe –
ruchliwośd plemników
Asthenozoospermia, nekrospermia
Norma zwykle >70%
• 4. Aglutynacje
• Aglutynacja dyskwalifikuje ejakulat
• A - w polu widzenia 1 aglutynant
• AA – 2 – 3 aglutynacje
• AAA – całe pole widzenia rozety aglutynacji
• Pseudoaglutynacja - knury
Badanie mikroskopowe
• 5. Barwienie - „żywy – martwy”
• 4% eozyna i 8% nigrozyna w 2,9% cytrynianie sodu 1:3 obj
• 3-4 krople barwnika + 1 kropla nasienia na szkielku 39
o
C
• Mieszad 30 sekund
• Kropla i rozmaz na drugim szkiełku
• Osuszyd – oglądad pod imersją 1000
• Ocena 200 pl-ków – norma do 30% zabarwionych
• Zabarwione-uszkodzona plazmolema-wnika eozyna
Badanie mikroskopowe