Zajęcia 2

Zajęcia 5

• Warunkowanie instrumentalne

• prawo efektu Thorndike’a
• kształtowanie reakcji (shaping)
• Skinnera trójczłonowa zależnośd
• wzmocnienia pozytywne
• wzmocnienia negatywne
• kary pozytywne (bodźce awersyjne, reprymendy)
• kary negatywne (koszt reakcji, time-out)

• Porównanie warunkowania klasycznego i

instrumentalnego

• Interakcje warunkowania klasycznego i instrumentalnego

Badania Thorndike’a (1898, 1911)

• Warunkowanie instrumentalne w ujęciu Thorndike’a,

Guthrie’go, Konorskiego, Millera, to psychologia S-R

Prawo efektu (Thorndike, 1898)

• Spośród kilku reakcji wykonanych w danej

sytuacji, te, którym towarzyszy lub wkrótce po
nich występuje zadowolenie (satisfaction)
zwierzęcia, przy stałych innych czynnikach, będą
silniej połączone z tą sytuacją i gdy ona ponownie
wystąpi, jest bardziej prawdopodobne, że i one
wystąpią

• Zachowania, którym towarzyszy lub wkrótce po

nich występuje dyskomfort zwierzęcia, przy
stałych innych czynnikach, będą słabiej połączone
z tą sytuacją i gdy ona ponownie wystąpi, jest
mniej prawdopodobne, że one wystąpią

Prawo efektu i zachowania

zabobonne (przesądne)

• Skinner (1948): eksperyment nad

przesądnością (superstition experiment)

• Przypadkowe wzmacnianie prowadzi do utrwalenia

zachowao „przesądnych”, bo nie mających żadnego
związku z wydarzeniami środowiskowymi oprócz
styczności w czasie

Zachowania zabobonne

• Aparatura: kamera Skinnera z podajnikiem ziarna, bez krążków do

dziobania

• Obiekt badania: 8 gołębi deprywowanych pokarmowo do 75% wagi

początkowej

• Procedura: rozkład wzmocnieo FT 15s; wzmocnienie: 5s dostępu do

jedzenia

Zachowania zabobonne - wyniki

Skinnera

• 6 spośród 8 gołębi wykazywało znaczne

zmiany w zachowaniu:

• 1x Kręcenie się odwrotnie do ruchu wskazówek

zegara

• 1x Gołąb wsadzał głowę w kąty klatki
• 1x Ruch głową w górę i w dół
• 2x Wahadłowy ruch ciała (kiwanie się)
• 1x Gołąb „pozorował” dziobanie w podłogę i

„zamiatał” głową klatkę

Zachowania (reakcje) dodatkowe

• Staddon i Simmelhag (1971): żadne przesądy

ale

reakcje dodatkowe

(adjunctive behaviors)

– stereotypowe, wrodzone zachowania, które
nasila pojawianie się nagród

– Zachowania tymczasowe

(Interim behaviors) – na

długo przed nagrodą

• dwiczenie? czyszczenie?

– Zachowania koocowe

(Terminal behaviors) – tuż

przed nagrodą

• warunkowanie klasyczne (autoshaping)

Kształtowanie reakcji metodą

kolejnych przybliżeo

• Stosowane, gdy brak w repertuarze pożądanej formy

zachowania

• Nagradzanie zachowao zbliżonych w formie do

pożądanego

• Stopniowe zwiększanie wymagao co do podobieostwa

formy zachowao nagradzanych i zachowania
pożądanego

Kształtowanie reakcji metodą

kolejnych przybliżeo

Podstawy warunkowania instrumentalnego

• Funkcja: uczenie się o możliwości wywoływania

zmian w środowisku i dostosowywanie
zachowania do tych zmian, czyli efektów

• Procesy analogiczne do warunkowania

klasycznego:

– Nabywanie
– Wygaszanie
– Odrodzenie (resurgency) – powrót starego

zachowania, uprzednio wygaszonego, np. po
wygaszeniu nowej, później nauczonej (wzmacnianej)
reakcji

– Generalizacja i różnicowanie bodźca i reakcji

Warunkowanie

instrumentalne vs sprawcze

INSTRUMENTALNE

• Thorndike, Guthrie,

Konorski

• Głównie zainteresowanie

uczeniem nowych reakcji

• Wzmocnienie wzmacnia

związek bodźca z reakcją

• Reakcja instrumentem do

zdobycia nagrody

SPRAWCZE

• Skinner, Herrnstein,

Staddon, Rachlin i inni

• Głównie zainteresowanie

regulacją reakcji obecnych

• Wzmocnienie wzmacnia

reakcję je poprzedzającą

• Reakcja sprawia zmiany w

środowisku (konsekwencje);
środowisko zależy od reakcji

Podstawowe zależności sprawcze

Wzmacnianie

częstośd rośnie

Karanie

częstośd maleje

pozytywne

negatywne

pozytywne

negatywne

koszt reakcji

time out

ucieczka

unikanie

Podstawowe
zależności
sprawcze

Rodzaj konsekwencji

Pozytywne
bodźce
(apetytywne)

Negatywne
bodźce
(awersyjne)

Rodzaj działania

Dodanie bodźca

Wzmacnianie
pozytywne

Karanie
pozytywne

Zabranie
bodźca

Karanie
negatywne

Wzmacnianie
negatywne

Warunkowanie klasyczne

vs sprawcze

Klasyczne

• nabywanie
• wygaszanie
• samoistne odnowienie
• generalizacja i różnicowanie

bodźca

• funkcja adaptacyjna:

przewidywanie środowiska

• mięśnie gładkie i gruczoły,

ale czasem mięśnie
prążkowane (autoshaping)

Sprawcze

• nabywani
• wygaszanie
• odrodzenie
• generalizacja i różnicowanie

bodźców i reakcji

• funkcja adaptacyjna:

kształtowanie środowiska

• mięśnie prążkowane, ale

czasem mięśnie gładkie i
gruczoły (biofeedback)

Warunkowanie klasyczne i

sprawcze

Klasyczne

• reakcje wywoływane przez

bodźce

• bodziec bezwarunkowy

pojawia się bez względu na
reakcję

• biologicznie, genetycznie

zaprogramowana liczba
reakcji

• biologiczne ograniczenie w

postaci biologicznej
gotowości (biological
preparedness)

Sprawcze

• reakcje utrzymywane przez

konsekwencje

• wzmocnienie pojawia się tylko,

jeśli wykonana zostanie reakcja

• nieograniczona liczba reakcji

rozwijających się za życia, chod z
pewnymi ograniczeniami

• biologia stanowi pewne

ograniczenia (np. dryfowanie w
kierunku instynktu, instinctual
drift)

Współwystępowanie efektów

warunkowania klasycznego i

warunkowania sprawczego

• Autoshaping i negatywny autoshaping
• Warunkowa reakcja emocjonalna i warunkowe

tłumienie

• Inne specyficzne interakcje warunkowania

klasycznego i warunkowania sprawczego

Autoshaping i negatywny autoshaping

Autoshaping oraz
negatywny
autoshaping

Warunkowe tłumienie

• Zachowania sprawcze mogą byd przerywane,

utrudnione (warunkowe tłumienie -
conditioned suppression), przez odruchy
warunkowe, np. silne emocje (conditioned
emotional response, CER)

• Prezentacja bodźca warunkowego

skojarzonego z bodźcami awersyjnymi hamuje
aktualnie wykonywana reakcje sprawczą

tempo reagowania z CS

współczynnik tłumienia = ---------------------------------------

temp. r. bez CS

temp. r. z CS

Szczególne przypadki interakcji

• CS wywołujący reakcje emocjonalne może byd

wzmocnieniem lub karą w procedurach
warunkowania sprawczego

– jeśli jakiś dźwięk (np. słowo „Źle”!) poprzedzał

bodźce bólowe stał się CS dla lęku; gdy pojawia się,
jako konsekwencja jakiejś czynności powadzid
będzie do jej tłumienia i odczucia przykrych emocji

– jeśli jakiś bodziec (np. słowo „Dobrze”!) stał się CS

dla emocji pozytywnych, to będzie podtrzymywał
czynności prowadzące do jego wystąpienia i
towarzyszącego mu poczucia zadowolenia

Szczególne przypadki interakcji

• Warunkowanie klasyczne może zajśd przy okazji

procesu warunkowania sprawczego

– bodźce różnicujące i zachowania poprzedzające

wzmocnienie (które wywołuje np. pozytywne emocje)
mogą stad się CS dla tych emocji

• Np., gdy widok prezentu z naszym imieniem i czynnośd jego

rozpakowywania już powodują silne emocje pozytywne zanim
jeszcze zobaczymy co jest w środku (o ile w przeszłości po
rozpakowaniu prezentów czuliśmy radośd)

• Behawioralne rozumienie motywacji wewnętrznej: zachowania

poprzedzające wzmocnienie (początkowo pierwotne, potem
społeczne) i towarzyszące im pozytywne odczucia, stają się z
czasem CS dla tych emocji – później, gdy podejmujemy te
czynności odczuwamy zadowolenie

Konkluzja

• Całe nasze funkcjonowanie

, wszystkie nasze

reakcje zewnętrzne i wewnętrzne, kierowane jest
poprzez równolegle działające i wchodzące ze
sobą w interakcje procesy uczenia oparte o
warunkowanie klasyczne i warunkowanie
sprawcze

• Może zatem byd modyfikowane przez procedury

oparte na procesach uczenia

• Dlatego psychologia behawioralna (analiza

zachowania) jest tak optymistyczna!