Stopień ubytku słuchu a specyficzne trudności szkolne
Lekki ubytek słuchu (21- 40 db)
Charakterystyczne zaburzenia
w rozwoju mowy i odbiorze dźwięków
Specyficzne trudności
szkolne dziecka
• Dziecko nie słyszy mowy cichej i szeptu
• Dziecko nie słyszy mowy w hałaśliwym
otoczeniu
• Dziecko ma problemy z różnicowaniem
głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych
•
Mogą wystąpić zaburzenia w artykulacji
niektórych głosek
• Ma trudności z rozumieniem tekstów
wypowiadanych cicho lub szeptem
• Ma problemy ze śledzeniem toku lekcji
• Nie zawsze wie, co należy zrobić
• Sprawia wrażenie, że ma trudności
ze świadomą koncentracją uwagi
• Ma trudności w analizie i syntezie słuchowej słów,
co może powodować problemy w nauce czytania i
pisania
• Popełnia błędy przy pisaniu tekstów
ze słuchu.
•
Często myli głoski dźwięczne
i bezdźwięczne
Średni ubytek słuchu (41- 70 dB)
Charakterystyczne zaburzenia
w rozwoju mowy i odbiorze dźwięków
Specyficzne trudności
szkolne dziecka
• Nie słyszy wypowiedzi z dalszej odległości
• Nie korzysta z rozmów prowadzonych w
gwarnym pomieszczeniu
• Nie nadąża za tokiem dłuższej rozmowy
• Nie korzysta z informacji, które nie są
kierowane bezpośrednio do niego
• Nie słyszy intonacji wypowiedzi
• Nie rozumie dużej części audycji radiowych i
telewizyjnych, tekstów piosenek nagrań
magnetofonowych
• Nie rozumie tekstów filmów zagranicznych z
dubbingiem
• Niewiele korzysta z przedstawień teatralnych
(szczególnie lalkowych)
• Ma zaburzoną artykulację głosek
dźwięcznych, szumiących (sz,ż,cz,dż),
syczących (s,z,c,dz),ciszących (ś,ź,ć,dź)
• Ma znaczne problemy z analizą i syntezą
słuchową
• Ma uboższe słownictwo
• Popełnia błędy gramatyczne w mowie
• Ma osłabioną pamięć słuchową
• Ma mniejszą wiedzę ogólną
• Nie nadąża za tokiem lekcji
• Z trudem korzysta z lekcji prowadzonych metodą
pogadanki i dyskusji
• Ma trudności z rozumieniem pytań i poleceń
• Ma trudności z właściwą interpretacją wypowiedzi
nacechowanych emocjonalnie
• Ma trudności z czytaniem i ze zrozumieniem
dłuższych tekstów
• Ma trudności z przyswajaniem i abstrakcyjnych
pojęć i nowych terminów
• Popełnia błędy w prawidłowym zapisie wyrazów
(myli głoski o podobnym brzmieniu)
• Ma problemy z formułowaniem poprawnych
gramatycznie wypowiedzi
• Popełnia liczne błędy językowe w wypowiedziach
pisemnych
• Odpowiada ustnie i pisemnie w sposób
uproszczony, krótko, schematycznie, często nie na
temat
• Ma trudności z przyswojeniem języka obcego
Poważny ubytek słuchu (71- 90 dB)
Charakterystyczne zaburzenia
w rozwoju mowy i odbiorze dźwięków
Specyficzne trudności
szkolne dziecka
• Słaby rozwój mowy we wszystkich jej
zakresach (leksykalnym, gramatycznym,
artykulacyjnym)
• Dziecko nie zauważa, nie różnicuje, a w
związku z tym nie reaguje adekwatnie na
dźwięki z otoczenia
• Mowę odbiera głównie na drodze wzrokowo-
słuchowej
• Nie korzysta z wypowiedzi innych uczniów w
klasie
• Ma bardzo słaba pamięć słuchową
• Ma znacznie ograniczony zasób wiedzy ogólnej,
powodujący istotne problemy w opanowaniu
wiadomości ze wszystkich przedmiotów nauczania
• Ma znacznie ograniczony zasób słownictwa
czynnego i biernego
• Ma trudności z prawidłowym formułowaniem
wypowiedzi pisemnych
• Robi bardzo dużo błędów językowych, które
sprawiają, że wypowiedzi stają się
niekomunikatywne
• Rzadko i niechętnie wypowiada się na lekcji
• Mówi niewyraźnie, co powoduje, że jego
odpowiedzi mogą być niezrozumiane
Głęboki ubytek słuchu (91 dB i więcej)
Charakterystyczne zaburzenia
w rozwoju mowy i odbiorze dźwięków
Specyficzne trudności
szkolne dziecka
• Słaby rozwój mowy we wszystkich jej
zakresach: leksykalnym, gramatycznym,
artykulacyjnym oraz w zakresie rozumienia
mowy
• Głos jest często głuchy bądź piskliwy, zdarza
się wymowa nosowa
• Często zakłócony jest rytm mowy, melodia,
akcent i właściwa intonacja
• Dziecko mówi bądź zbyt szybko, bądź
nadmiernie przeciąga głoski
• Mowę odbiera głównie na drodze wzrokowej
• Ma trudności z komunikowaniem się, często nie jest
rozumiane przez otoczenie
• Z trudem nawiązuje kontakty społeczne
• Ma bardzo ograniczoną wiedzę, bowiem korzysta
tylko z zapisu graficznego i odczytywania mowy z
ust
• Ma tendencję do mechanicznego uczenia się na
pamięć bez rozumienia treści
• Odpowiada na pytania odtwarzając wyuczone
fragmenty.
Buryn U., Hulboj T., Kowalska M., Podziemska T.: Mój uczeń nie słyszy.
Poradnik dla nauczycieli szkół ogólnodostępnych. MEN, Warszawa 2001
Charakterystyka trudności w nabywaniu sprawności językowej dziecka ze znacznym i
głębokim ubytkiem słuchu
System leksykalny
• trudności w zapamiętywaniu inwentarza fonemów i ich kolejności w wyrazie
(wstawki, przestawienia, opuszczenia, zamiany,
• trudności w ustaleniu znaczenia wyrazów (podobne w budowie – różne znaczenie,
podobne znaczenie – różne w budowie),
• ograniczony zasób słownictwa, dominują rzeczowniki w następnej kolejności
czasowniki i przymiotniki, pozostałe części mowy stosowane w bardzo ograniczonym
zakresie.
System gramatyczny
• trudności w przyswojeniu reguł tworzenia tekstu (wypowiedzi jedno lub
wielowyrazowe nie tworzące zdania),
• brak zrozumienia funkcji jaką pełnią formy fleksyjne w zdaniu, znam regułę – ale?,
• trudności w rozumieniu przenośni i przysłów (brak doświadczenia językowego).
Substancja segmentalna:
• wymowa doliterowa (asynchroniczna wymowa głosek |dz|, |dż|, |dź| ),
• trudności w różnicowaniu głosek |i| - |y|,
• trudności w realizacji miękkości,
• dodawanie elementu wokalicznego do głosek bezdźwięcznych,
• trudności w jednoczesnej realizacji dźwięczności i wybuchowości,
• trudności w realizacji dźwięczności w wymowie głosek trących i przytartych,
• wymowa z „podwójnym miejscem artykulacji”,
• dodawanie do głosek nosowych |m|, |n| dodatkowego elementu wokalicznego
podczas wymowy w sylabie np. |mba|, |nda|,
• wolne tempo realizacji poszczególnych układów artykulacyjnych,
• trudności w płynnym łączeniu głosek w sylaby.
Substancja suprasegmentalna:
• trudności w odpowiednim ustawieniu i kontroli wysokości i natężenia fonacji,
• krótki czas fonacji i trudności w dostosowaniu długości fazy wydechu do długości
wypowiadanej frazy,
• brak akcentu, rytmu, intonacji i zachowania odpowiedniego tempa mowy.
Postlingwalna utrata słuchu
Postlingwalna utrata słuchu (głuchota częściowa/całkowita postlingwalna) to częściowa lub
całkowita utrata słuchu, która powstała po opanowaniu przez dziecko podstaw języka (jeśli
nastąpiła po 12 roku życia mówimy o osobach późnoogłuchłych).
Sprawność językowa osób z postlingwalną utratą słuchu zależy od czasu w jakim nastąpiła
utrata słuchu i stopnia ubytku słuchu, różne są więc konsekwencje utraty słuchu i potrzeby
rehabilitacyjne:
Sprawność językowa osób z postlingwalną utratą słuchu zależy od czasu w jakim nastąpiła
utrata słuchu i stopnia ubytku słuchu, różne są więc konsekwencje utraty słuchu i potrzeby
rehabilitacyjne:
• niektóre dzieci przestają mówić – „nie słyszę siebie, nie słyszę innych”,
• nie chcą nosić aparatów słuchowych (bodźce akustyczne odbierane przez aparat są
inne, od wzorców utrwalonych w pamięci słuchowej, konieczna jest nauka „słyszenia”
z aparatem, nie chcą pogodzić się z faktem nieodwracalności utraty) a bez aparatów
odbiór bodźców dźwiękowych jest znacznie ograniczony,
• występują zaburzenia w artykulacji zarówno w płaszczyźnie segmentalnej jak i
suprasegmentalnej,
• uczniowie późnoogłuchli z poważnym i głębokim ubytkiem słuchu wymagają
wsparcia psychicznego ze strony najbliższych, oraz rehabilitacji umożliwiającej
zachowanie istniejących umiejętności językowych (trening słuchowy, ćwiczenie
umiejętności odczytywania z układu warg) oraz wsparcia ze strony nauczycieli.
Jednostronna utrata słuchu a lateralizacja słuchowa
Charakterystyczne zaburzenia przy lewostronnych
uszkodzeniach słuchu
Formy pomocy przy lewostronnych
uszkodzeniach słuchu
Problemy z zachowaniami emocjonalnymi:
• trudności z kontrolowaniem emocji, drażliwość,
brak pewności siebie, niezrównoważenie
emocjonalne,
• trudności w zakresie nauki przedmiotów
humanistycznych,
• preferencja przedmiotów ścisłych,
•
trudności z percepcją muzyki (brak poczucia rytmu,
trudności z odtwarzaniem piosenek, problemy z
nauka gry na instrumentach).
Wskazana może być pomoc pedagogiczna i
psychologiczna.
Charakterystyczne zaburzenia przy prawostronnych
uszkodzeniach słuchu
Formy pomocy przy prawostronnych
uszkodzeniach słuchu
Trudności w zakresie rozwoju języka:
• trudności w czytaniu i pisaniu (wolne tempo
czytania, trudności ze zrozumieniem czytanego
tekstu, błędy w czytaniu – zamiany, przestawienia,
błędy ortograficzne),
• niepłynność mowy,
• trudności ze skupieniem uwagi na tekstach
słownych i ze zrozumieniem tekstów,
•
trudności w przyswajaniu wiedzy wymagającej
sekwencyjnego porządkowania faktów (przedmioty
ścisłe) oraz syntetycznego ujmowania faktów.
• ćwiczenia uwagi słuchowej,
• konieczność powtarzania
komunikatów w wolniejszym
tempie,
• ćwiczenia rozwijające słuch
fonemowy,
• ćwiczenia rozwijające sprawność
artykulacyjną,
•
ćwiczenia rytmu, tempa i akcentu w
wypowiedzi.
Źródło: Podniesienie efektywności kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Materiały MEN