Wykład 33

Wykład 33

Ks. Mirosław Łanoszka

Wezwanie do odbudowy domu BoŜego (Księga Aggeusza)

Prowadzący: Działalność Aggeusza jest związana z odbudową świątyni jerozolimskiej. W jakich oko-
licznościach dokonuje się dzieło odnowy domu BoŜego?

Wykładowca: Prorocy Aggeusz i Zachariasz, o którym na następnym spotkaniu, pełnili swoją misję po
powrocie  z  przesiedlenia  babilońskiego,  wzywając  do  odbudowy  świątyni  jerozolimskiej,  zburzonej  w
586 r. przed Chr. przez króla Nabuchodonozora. Społeczność izraelska po niewoli babilońskiej znalazła
się w nowej sytuacji politycznej i religijnej. W oparciu o przekazaną w Księdze Aggeusza chronologię
wiemy, Ŝe prorok działał w drugim roku panowania króla perskiego Dariusza (Ag 1,1), a więc w 520 r.
przed Chr. Minęło zatem juŜ 18 lat od wydania przez Cyrusa, perskiego władcy, dekretu pozwalającego
Judejczykom na powrót do ojczystej ziemi (538 r. przed Chr.), a jednocześnie zgody na odbudowę świą-
tyni w Jerozolimie. ChociaŜ prace zmierzające do odrestaurowania domu BoŜego podjęto juŜ w następ-
nym roku po wyjściu tego edyktu (537 r. przed chr.), to jednak szybko pojawiło się w społeczności izra-
elskiej zniechęcenie, spowodowane licznymi trudnościami, na jakie napotkali repatrianci Ŝydowscy, pró-
bując rozpocząć  nowe  Ŝycie w zniszczonym kraju. Przede  wszystkim nie  było jednomyślności wszyst-
kich  Izraelitów  w  kwestii  podźwignięcia  z  gruzów  zniszczonej  świątyni,  gdyŜ  niektórzy  na  pierwszym
miejscu postawili troskę o własny dobrobyt. W prowadzeniu prac przy odbudowie domu BoŜego prze-
szkadzali  równieŜ  Samarytanie,  którzy  z  powodu  swojej  rasy  i  religii  (sytuacja  ta  zaistniała  po  asyryj-
skich deportacjach mieszkańców Królestwa północnego (Izraela) w drugiej połowie VIII w. przed Chr.),
zostali pozbawieni przez Judejczyków moŜliwości uczestniczenia w tym dziele. Jednak, nowe perspek-
tywy  dla  restauracji  świątyni  jerozolimskiej  pojawiły  się  podczas  rządów  króla  perskiego  Dariusza  I
(522-486  przed  Chr.),  który  potwierdził  wcześniejszy  edykt  Cyrusa.  W  tym  czasie  społeczności  repa-
triantów judejskich przewodził Zorobabel, syn Szealtiela oraz kapłan Jozue, syn Josadaka. To właśnie w
tej sytuacji stanął przed narodem wybranym prorok Aggeusz, który swoje mowy skierował do Zorobabe-
la i Jozuego, a takŜe do wszystkich Judejczyków, aby podjęli dzieło odbudowy domu BoŜego.

Prowadzący: Co wiemy o osobie Aggeusza i jego księdze?

Wykładowca: Bardzo niewiele wiemy o Ŝyciu Aggeusza. Imię proroka, które w hebrajskim oryginale
brzmi Chaggaj, wskazuje na związek z rzeczownikiem chag - „święto”, a więc moŜe oznaczać „świą-
teczny” lub „urodzony w dzień święta”. Imię Chaggaj jest zawsze dookreślone terminem ha-nabi’, czy-
li  „prorok”  (Ag  1,1.3).  Nie  mamy  bliŜszych  informacji  dotyczących  toŜsamości  proroka,  takich  jak
chociaŜby  jego  miejsce  pochodzenia.  Nie  wiemy,  czy  Aggeusz  urodził  się  na  terytorium  Królestwa
Judzkiego, czy teŜ na wygnaniu w Babilonii i dopiero po edykcie króla perskiego Cyrusa (538 r. przed
Chr.) przybył do Jerozolimy. W oparciu o szczegółową chronologię Księgi Aggeusza moŜna datować
wygłoszenie wszystkich mów proroka na 520 r. przed Chr. Zazwyczaj przyjmuje się, Ŝe Aggeusz po-
wrócił do Judy z deportacji babilońskiej w jednej z grup repatriantów, a następnie skłonił Judejczyków
do rozpoczęcia odbudowy świątyni jerozolimskiej, której restauracja została ukończona w 516 r. przed
Chr.,  a  kult  został  wznowiony  (dedykacja  świątyni)  w  515  r.  przed  Chr.  Sama  Księga  Aggeusza  jest
bardzo krótkim pismem w zbiorze Dwunastu Proroków, w którym zajmuje dziesiąte miejsce. To nie-
wielkie dzieło składa się z zebranych i opracowanych mów proroka, które mogły zostać zredagowane
niedługo  po  jego  wystąpieniach,  czyli  ok.  520  r.  przed  Chr.  BoŜe  przesłanie  zostało  skierowane  do
przedstawicieli  najwyŜszych  władz  cywilnych  i  religijnych.  Wówczas  osobą  sprawującą  z  mandatu
perskiego rządy w Judzie był Zorobabel, potomek pochodzący z dynastii Dawida, natomiast czołowym
reprezentantem  Ŝydowskiego  zwierzchnictwa  religijnego  był  kapłan  Jozue,  syn  Josadaka.  Redaktor
Księgi  Aggeusza  podkreślił  wkład  w  dzieło  odbudowy  obydwu  tych  postaci,  do  których  przede

wszystkim zostało zaadresowane wezwanie do odbudowy domu BoŜego (Ag 1,12-14). Ze słowami
zachęty do podjęcia prac związanych z restauracją świątyni Aggeusz zwrócił się nie tylko do przywód-
ców, ale równieŜ do pozostałych Judejczyków.

Prowadzący: Jakie orędzie religijne zawiera w sobie Księga Aggeusza?

Wykładowca: Aggeusz wzywał swoich rodaków do podjęcia odbudowy świątyni, interpretując prze-
Ŝ

ywane przez nich trudności ekonomiczne, jako skutek braku BoŜego błogosławieństwa, spowodowa-

nego odkładaniem na późniejsze czasy prac przywracających właściwe znaczenie temu domowi Bo-
Ŝ

emu (Ag 1,1-11). Prorok mobilizował Judejczyków do podjęcia tego szlachetnego trudu, przekonując

ich o Ŝyczliwej obecności Boga pośród nich (Ag 1,13; 2,4). Aggeusz nauczał równieŜ, Ŝe wraz z odbu-
dową domu BoŜego konieczne jest podjęcie trudu odnowy duchowej narodu. Prorok głosił, Ŝe bez za-
chowywania czystości moralnej, która tak łatwo ulega róŜnego rodzaju skaŜeniom (Ag 2,11-14), nie
moŜna zbudować Ŝadnej przyszłości (Ag 2,15-19). Aggeusz ucząc o potrzebie czystości kultu, w spo-
sób bardzo wyraźny wypowiedział się przeciwko wszelkim przejawom synkretyzmu religijnego. Cho-
ciaŜ odbudowana po czterech latach świątynia jerozolimska (516 r. przed Chr.) była domem spotkań z
Bogiem dla Izraela przez kolejne pięćset lat, to jednak została zburzona w 70 r. po Chr. Podobnie wiel-
kie nadzieje wiązano z Zorobabelem, który jako potomek Dawida, był beneficjentem obietnic mesjań-
skich. Jednak nie został on kolejnym królem w Izraelu, a wręcz przeciwnie dość szybko zniknął ze
sceny ówczesnych wydarzeń. A zatem, ani nowy budynek świątyni, ani osoba Zorobabela, dawidowe-
go rządcy Judei, nie mogły stanowić wystarczającego wsparcia dla zagroŜonej wspólnoty ludu BoŜego
tamtych czasów. Były one zaledwie brzaskiem nadchodzących czasów mesjańskich (Ag 2,21-23). Pro-
roctwo Aggeusza wypełniło się i nadal wypełnia w osobie Jezusa Chrystusa, który jest nową świątynią
(J 2,19-22), a wszyscy wierzący w Niego tworzą duchową wspólnotę (1Kor 3,16; 2Kor 6,16), Kościół,
gdzie kaŜdy moŜe osiągnąć zbawienie.

Ks. Piotr Labuda

Listy św. Jana Apostoła

Prowadzący: Omawiając zagadnienia związane z czwartą Ewangelią, powiedzieliśmy, iŜ ostateczny
kształt tej księdze nadała osoba naleŜąca do szkoły janowej. Czy otwierając listy nazywane listami św.
Jana, mamy podobną sytuację? Czy św. Jan jest autorem Pierwszego Listu? Sam list nic przecieŜ na
temat autor nie mówi.

Wykładowca: W Pierwszym Liście św. Jana, inaczej niŜ w drugim i trzecim liście, nie ma podanego
imienia autora pisma. Pierwszy List nie posiada wstępu, gdzie najczęściej podawane było imię autora
jak równieŜ umieszczana była informacja o adresatach pisma. Znamiennym jest, Ŝe w liście św. Jana
brakuje równieŜ zakończenia, w którym autorzy zwykli umieszczać ostatnie pouczenia i pozdrowienia.

Na  osobę  Jana  Apostoł,  syna  Zebedeusza  i  Salome,  a  nie  ktoś  z  uczniów  z  gminy  poapostolskiej,
wychowanego  w  duchu  szkoły  janowej,  wydaje  wskazywać  się  uŜywany  przez  autora  listu  zaimek
„my”,  którego  obecność  wydaje  się  wskazywać  na  świadomość  autora  co  do  upowaŜnienia  przekazu
Dobrej  Nowinie.  Na  Jana  Ewangelistę  jako  autora  wskazują  takŜe  liczne  podobieństwa,  między
Pierwszym  Listem  a  czwartą  Ewangelią,  co  do  języka  i  stylu  wypowiedzi,  czy  teŜ  poruszanych
tematów teologicznych.

Prowadzący: Co na temat Janowego autorstwa Pierwszego Listu św. Jana mówią świadectwa pierw-
szych wieków?

Wykładowca: Najstarszym świadectwem potwierdzającym janowe autorstwo pierwszego Listu jest
Papiasz z Hierapolis. Z innych świadectw naleŜy wymienić św. Ireneusza, Klemensa Aleksandryjskie-
go czy Orygenesa. Szczególnie waŜnym świadectwem jest przekaz Dionizego Aleksandryjskiego (bi-
skup w latach 248-265), który zwrócił uwagę na podobieństwo między Pierwszym Listem św. Jana a
czwartą Ewangelią, podkreślając kwestię autorstwa Janowego.

Prowadzący: A zatem moŜna mówić o pewnych zbieŜnościach między czwartą Ewangelią i Pierwszym
Listem?

Wykładowca: Podstawowe myśli i tematy teologii janowej są te same w obu pismach. Znacząca więk-
szość z nich, obecna w czwartej Ewangelii, pojawia się takŜe w Liście Jana wprost, część pośrednio. W
Pierwszym Liście św. Jana, podobnie jak i w czwartej Ewangelii moŜna odnaleźć wyraźne podłoŜe
semickie. Stąd teŜ niektórzy stwierdzają nawet, iŜ Pierwszy List św. Jana został napisany w języku
aramejskim, a dopiero później przetłumaczonego na grecki.

Dla całości naszych rozwaŜań naleŜy takŜe wspomnieć, iŜ są takŜe głosy, według których to uczniowie
z kręgu Janowego zebrali nauczanie swojego mistrza, jego wezwania skierowane do wspólnoty chrze-
ś

cijańskiej, a potem wydali je na piśmie. Stanowisko to jednak, choć ma swoich zwolenników nie wy-

daje się do raczej przekonujące.

Prowadzący: Co moŜna powiedzieć na temat adresatów Listu św. Jana?

Wykładowca: Autor Listu autor określa adresatów mianem swoich dzieci. ChociaŜ wydawać by się
przez to mogło, Ŝe list ten jest dziełem kierowanym dla prywatnej osoby, to jednak jego treść wskazu-
je, Ŝe tak nie jest. Treść pisma wskazuje, Ŝe list skierowany jest do osób wierzących.

Prowadzący: Czy moŜemy określić czas i miejsce powstania listu św. Jana?

Wykładowca:  Sam  list  nie  daje  właściwie  Ŝadnych  wskazówek,  co  do  czasu  i  miejsca  powstania
Pierwszego Listu św. Jana. Pomocnym w tym względzie jest natomiast świadectwo Euzebiusza, który
przekazuje informację, Ŝe Papiasz biskup Hierapolis (+ ok. 130), znał i korzystał z pisma św. Jana. Ma-
jąc  na  względzie  świadectwo  Euzebiusza,  jak  równieŜ  podobieństwa  i  róŜnice  między  listem  Jana  i
czwartą  Ewangelią,  komentatorzy  przyjmują,  iŜ  Pierwszy  List  św.  Jana  mógł  powstać  pod  koniec  I
wieku (90-100 r.) bądź teŜ w pierwszych latach II wieku (100-110 r.). Na podstawie staroŜytnej trady-
cji wydaje się, iŜ spisanie listu miało miejsce w Efezie.

Prowadzący: Co spowodowało, Ŝe Jan postanowił napisać przesłanie?

Wykładowca: Wydaje się, Ŝe powodem napisania listu, było róŜne interpretowanie prawd zawartych w
czwartej Ewangelii. Takie róŜne interpretacje mogły rodzić pewne błędy. Stąd teŜ autor listu precyzuje
dane Ewangelii, szczególnie te dotyczące zbawienia, eschatologii, odpuszczenia grzechów, Ducha
Ś

więtego, a takŜe postaw moralnych.

Analiza listów św. Jana, a przede wszystkim pierwszego z nich, wydaje się wskazywać, Ŝe wspólnoty
chrześcijan przeŜywały powaŜny kryzys. Być moŜe wśród adresatów dokonał się rozłam (1 J 2,18).
Pewni chrześcijanie uwaŜali, Ŝe są pod działaniem Ducha Świętego (1 J 4,1) stąd teŜ sądzą, Ŝe głoszą
Jego naukę. Tymczasem nauka ta jest niezgodna z zasadami wiary. Dlatego Jan nazywa ich „fałszy-
wymi prorokami” (1 J 4,1), „kłamcami” (1 J 2,22) i „zwodzicielami” (2 J 7), ludźmi oŜywianymi przez
„ducha fałszu” (1 J 4,6), „antychrystami” (1 J 2,18-22; 4,3; 2 J 7). Są oni „ze świata”, a nie „z Boga” (1
J 4,5-6). Pojawienie się takich ludzi jest dla autora znakiem nadejścia „ostatniej godziny” (1 J 2,18).

Głównym jednak tematem przesłania janowego jest zagadnienie zjednoczenia człowieka z Bogiem.
Fałszywi uczniowie, odrzucający prawdziwą godność, głosili błędną naukę. Według nich, aby być z

Bogiem, nie potrzeba Ŝadnego pośrednictwa. Stąd teŜ i odrzucenie Chrystusa. Do tej fałszywej nauki
dochodzą uchybienia moralne owych uczniów. Jan postępowanie takie zdecydowanie potępia i wska-
zuje właściwą drogę.

Prowadzący: We wstępie do Drugiego i Trzeciego Listu autor pism juŜ przedstawia się.

Wykładowca: Autor Drugiego i Trzeciego Listu przedstawia się jako prezbiter (2 J 1,1; 3 J 1,1). Jednak
określenie to (prezbyteros) nie jest bliŜej sprecyzowane. We wspólnocie pierwszych chrześcijan tego
rodzaju tytuł nosili przywódcy wspólnot, którzy mieli władzę hierarchiczną. W ten sposób – jako Jana
Prezbitera – autora Drugiego i trzeciego Listu określają Papiasz, biskup z Hierapolis jak równieŜ św.
Hieronim.

Prowadzący: Czy zatem moŜna coś bliŜej powiedzieć o autorze tych dwóch listów?

Wykładowca:  Większość  komentatorów  jest  zgodna,  Ŝe  Drugi  i  Trzeci  List  św.  Jana  będąc  do  siebie
bardzo podobnymi, znacząco róŜnią się od pierwszego Listu. Tak Drugi jak i Trzeci List rozpoczynają
i  zamykają  takie  same  formuły;  występują  w  nich  te  same  i  charakterystyczne  terminy  i  zwroty.  Po-
dobna jest równieŜ takŜe i ich wielkość.

Wielu komentatorów podkreśla, Ŝe autorem tych dwóch listów nie moŜe być Jan Ewangelista. UwaŜają
oni, Ŝe był nim ktoś bliski Janowi, być moŜe przynaleŜący do szkoły Janowej. Stanowisko swoje opie-
rają takŜe na wypowiedziach ojców Apostolskich, które nie są jednoznaczne i nie pozwalają stwier-
dzić, czy w pierwszych wiekach chrześcijaństwa oba listy były znane jako listy Jana Ewangelisty.

Warto jednak pamiętać o świadectwach Ireneusza czy teŜ Klemensa Aleksandryjskiego, na podstawie
których  moŜna  uznać,  Ŝe  tak  Drugi,  jak  i  Trzeci  List  był  znany  i  łączony  z  osobą  św.  Jana.  Podobne
znaczenie ma Kanon Muratoriego (II w.), w którym jest mowa o listach św. Jana (a zatem liczba mno-
ga),  co  zakłada  istnienie  przynajmniej  dwóch  pism.  Ponadto,  w  kolejnych  wiekach  pisma  Orygenesa
(+245),  Euzebiusza  z  Cezarei  (+339/40),  a  takŜe  tradycja  Kościoła  Wschodniego  wyraźnie  mówi  o
trzech  listach  św.  Jana.  Na  Zachodzie  tradycja  ta  została  rozpowszechniona  przez  Hieronima  (+420).
Stąd teŜ w IV w. są znane wszędzie trzy listy.

Prowadzący: Kto był adresatem tych pism.

Wykładowca: Adresatami Drugiego i Trzeciego Listu jest cała wspólnota chrześcijańska. Jan określa ją
tytułem „Wybrana Pani”, który nie odnosi się do pojedynczej osoby, a raczej do wspólnoty Kościelnej,
znajdującej się najprawdopodobniej w Azji Mniejszej. Do niej i do jej dzieci kieruje swoje pouczenia
od dzieci „Wybranej Siostry” (2 J 13).

Prowadzący: Kiedy i gdzie mogły powstać te pisma?

Wykładowca: Ani ojcowie Kościoła ani treść poszczególnych listów nie mówią nic o dacie ich po-
wstania. śadne z pism nie nawiązuje takŜe do jakiejś sytuacji lub wydarzeń historycznych, dzięki któ-
rym moŜna by określić czas ich powstania. Stąd teŜ komentatorzy jedynie ze względu na podobieństwa
tekstowe, czy teŜ formy, wskazują na około 100 rok, jak na prawdopodobny i moŜliwy czas powstania
tych dwóch pism.

Mając na względzie podobieństwo między Drugim i Trzecim a Pierwszym Listem św. Jana moŜna
przypuszczać, Ŝe powstały one w tych samych terenach, a zatem prawdopodobnie w okolicach Efezu.

Ks. Michał Bednarz

W Kościele zawsze otaczano szacunkiem Pismo święte.

Prowadzący: Gdzie jest źródło szacunku, jakim otacza się w Kościele Pismo Święte?

Wykładowca: Szacunek, jakim Izraelici otaczali Biblię, wywarł wpływ na chrześcijaństwo. Kościół
wyrósł bowiem ze środowiska Ŝydowskiego. Od początku wyznawcy Chrystusa zdawali sobie sprawę,
Ŝ

e nie tylko Hebrajczycy są ludem Księgi. Wiedzieli, Ŝe to samo moŜna powiedzieć o wszystkich wie-

rzących w Jezusa. Nie powinno się teŜ zapominać o tym, iŜ liturgia Kościoła wyrosła z liturgii juda-
istycznej. Zaś w czasie naboŜeństwa w synagodze Biblia jest najwaŜniejsza. Nic zatem dziwnego, Ŝe
takŜe w Kościele Pismo Święte było i jest otaczane zawsze szczególną czcią i szacunkiem.

Prowadzący: Jak oficjalne dokumenty Kościoła piszą o Biblii?

Wykładowca: Szacunku wobec Pisma Świętego moŜna się uczyć przede wszystkim z oficjalnych do-
kumentów Kościoła. Np. Sobór Watykański II poświęcił Biblii jedną ze swoich konstytucji dogma-
tycznych: O BoŜym Objawieniu. Ojcowie Soboru przypomnieli o czci, jaka naleŜy się Pismu Święte-
mu i podali jej uzasadnienie. W konstytucji czytamy: „Kościół miał zawsze we czci Pisma BoŜe, po-
dobnie jak samo Ciało Pańskie, skoro zwłaszcza w Liturgii św. nie przestaje brać i podawać wiernym
chleb Ŝywota tak ze stołu słowa BoŜego, jak i Ciała Chrystusowego. Zawsze uwaŜał i uwaŜa owe Pi-
sma, zgodnie z Tradycją świętą, za najwyŜsze prawidło swej wiary, poniewaŜ natchnione przez Boga i
raz na zawsze utrwalone na piśmie, przekazują niezmienne słowo samego Boga, a w wypowiedziach
Proroków i Apostołów pozwalają rozbrzmiewać głosowi Ducha Świętego” (KO, 21).

Warto wspomnieć szczególnie oficjalne dokumenty (encykliki), przemówienia i homilie Jana Pawła II.
ś

aden z papieŜy nie przywiązywał tak wielkiej wagi do Biblii i nie odwoływał się do niej tak często

jak właśnie obecny Ojciec Święty. On teŜ 23 kwietnia 1993 roku podpisał niezwykle waŜny dokument,
noszący tytuł: Interpretacja Pisma Świętego w Kościele.

Prowadzący: Jaką rolę pełni Pismo Święte w liturgii?

Wykładowca: W świątyniach chrześcijańskich zawsze w sposób wyjątkowy eksponowano Pismo
Ś

więte. W staroŜytnych kościołach równolegle do tabernakulum znajdowało się pomieszczenie na Bi-

blię albo specjalny pulpit. Do dnia dzisiejszego tzw. lekcjonarze, a więc księgi zawierające perykopy
biblijne, które są odczytywane w czasie naboŜeństw, wydaje się niezwykle starannie i dba się równie
starannie  o  ich  zewnętrzny  wygląd.  W  niektórych  kościołach  spotyka  się  stare,  piękne  lekcjonarze
(ewangeliarze) ze skóry, ozdobione złotem czy drogimi kamieniami. Zawsze z niezwykłą starannością
i czcią przepisywano tekst Biblii. Nie szczędzono zarówno wysiłku, jak i wydatków. Niektóre stronice
zdobiono tzw. iluminacjami (miniatury). Są to ręcznie wykonane  malowidła albo ilustracje w rękopi-
sach.  Malowano  je  farbami  kryjącymi  (woskowymi  lub  temperą)  albo  wodnymi.  Rysowano  piórem,
srebrnym sztyftem lub pędzelkiem.

O szacunku wobec Pisma Świętego świadczy wiele znaków i gestów związanych z tą Księgą. Zwróć-
my uwagę na ceremonie, z którymi spotykamy się w czasie Mszy Świętej, a szczególnie na Liturgię
Słowa.

W niektórych kościołach regularnie ma miejsce następująca ceremonia. Lektorzy, ubrani w długie, bia-
łe alby, z wielką powagą podąŜają do ołtarza. Jeden z nich niesie Biblię i umieszcza ją na ołtarzu albo
na specjalnie przygotowanym miejscu, np. przed ołtarzem. Spoczywa tam ona aŜ do rozpoczęcia Li-
turgii Słowa. Wówczas lektor przenosi ją do ambony i czyta wyznaczoną perykopę.

Zanim kapłan weźmie do ręki ewangeliarz, pochyla się głęboko i wypowiada następujące słowa:
„Wszechmogący BoŜe, oczyść serce i usta moje, abym godnie głosił Twoją świętą Ewangelię”. JeŜeli
jest obecny diakon, podchodzi do celebransa i równieŜ głęboko pochylony prosi o błogosławieństwo:
„Pobłogosław mnie, ojcze”. A kapłan mówi: „Niech Pan będzie w sercu twoim i na twoich ustach,
abyś godnie głosił Jego Ewangelię, w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego”. W czasie uroczystych na-
boŜeństw lekcjonarz (ewangeliarz), a więc księga zawierająca zbiór czytań z Pisma Świętego, jest oka-
dzany przed czytaniem. Ksiądz robi na nim znak krzyŜa świętego a następnie ten sam symbol znaczy
na czole, ustach i piersiach. Zaś po odczytaniu lub odśpiewaniu tekstu całuje to miejsce.

W czasie odczytywania Ewangelii wszyscy wstają. W ten sposób podkreślają gotowość wypełnienia
wszystkiego, co usłyszą. Często po przeczytaniu tekstu Pisma Świętego, a zwłaszcza fragmentu Ewan-
gelii, następuje cisza. Jest ona czasem refleksji. Wskazuje, Ŝe usłyszeliśmy coś bardzo waŜnego, nad
czym w skupieniu naleŜy się zastanowić.

Z pewnością nie najwaŜniejsze są zewnętrzne formy: gesty oraz ryty, towarzyszące czytaniu Pisma
Ś

więtego w kościele, czy takŜe wtedy, gdy sami bierzemy Biblię do ręki. Nie moŜna twierdzić, Ŝe jeŜe-

li ich ktoś nie wykonuje, nie jest dobrym chrześcijaninem. Ale nie moŜna ich zupełnie lekcewaŜyć.
Symboliczne gesty miały i mają wciąŜ ogromne znaczenie. Przypominają o wielkości i znaczeniu Pi-
sma Świętego. Nie wolno ich więc odrzucać. O pełnym a nie tylko zewnętrznym szacunku wobec Pi-
sma Świętego świadczy jednak przede wszystkim wiara i otwartość na treść, która zawarta jest w tek-
stach biblijnych. Liczą się moje czyny, moje codzienne postępowanie zgodne z Biblią. Trzeba ją uczy-
nić „Ŝywą” we własnym postępowaniu. To dopiero będzie dowodzić, Ŝe naprawdę ją szanuję.

Biblia jest dla Kościoła świętą księgą. W niej znajduje podstawy wiary i zasady Ŝycia. Nic więc dziw-
nego, Ŝe przez całe wieki Pismo Święte zajmowało i wciąŜ zajmuje wyjątkowe miejsce we wspólnocie
wierzących. Otaczano je szczególnym szacunkiem. Uwidocznił się on np. w róŜnych ceremoniach li-
turgicznych. Oficjalny szacunek względem Biblii przyczynił się do tego, iŜ zajmowała ona i zajmuje
waŜne miejsce w wielu domach chrześcijańskich.

Prowadzący: Co to jest intronizacja Pisma Świętego? Czemu ona słuŜy?

Wykładowca: Na szczególne przypomnienie zasługuje uroczyste i procesyjne wprowadzenie Biblii do
kościoła zwane intronizacją Pisma Świętego. MoŜe mieć ono róŜną formę – prostą albo bardziej roz-
winiętą i urozmaiconą. Intronizacja w najprostszej formie to zwykłe wyniesienie Biblii do ołtarza. Ale
ta ceremonia moŜe mieć jednak formę bardziej uroczystą. W tym wypadku procesja rozpoczyna się od
drzwi  wejściowych  albo  od  zakrystii.  Na  początku  jeden  z  lektorów  lub  ministrantów  niesie  krzyŜ  a
inny kadzielnicę. Na końcu idzie kapłan z Pismem Świętym a obok niego dwaj ministranci ze świeca-
mi.  Przechodzą  przez  całą  nawę  główną.  W  tym  czasie  kapłan  trzyma  Biblię  podniesioną  do  góry  a
wierni  śpiewają,  np.  wyznanie  wiary.  Po  dojściu  do  ołtarza  następuje  błogosławienie  Pismem  Świę-
tym.  Następnie  kapłan  kładzie  je  na  specjalnie  przygotowanym  pulpicie  a  ministranci  umieszczają
obok  niego  przyniesione  świece.  Całość  ozdabia  się  kwiatami.  Czasem  zapala  się  równieŜ  paschał  a
kapłan śpiewa: Światło Chrystusa. Wierni odpowiadają: Bogu niech będą dzięki. Następnie, jeŜeli jest
przygotowane kadzidło, okadza się Pismo Święte.

W czasie Mszy Świętej, podczas śpiewania Alleluja, diakon lub kaznodzieja przynosi Biblię do pulpi-
tu. Idzie poprzedzony przez ministrantów niosących świece. Z niego odczytuje odpowiednią perykopę
Ewangelii. Przed jej odczytaniem dokonuje się powtórnego okadzenia Pisma Świętego. Po Ewangelii
albo po kazaniu celebrans bierze Biblię, staje na środku przed ołtarzem, obok niego ministranci ze
ś

wiecami, i błogosławi nią wiernych. Następnie kładzie ją na pulpicie, na którym spoczywa ona juŜ do

końca Mszy Świętej.

Prowadzący: Jaką rolę powinno pełnić Pismo Święte w rodzinie?

Wykładowca:  W  wielu  mieszkaniach  jest  specjalne,  honorowe  miejsce  dla  Pisma  Świętego.  Czasem
jest  to  stolik.  W  anonimowej  ankiecie  ktoś  napisał:  „Pamiętam,  Ŝe  najpierw  dziadek  a  potem  ojciec
brał w kaŜdą niedzielę przed obiadem księgę Pisma Świętego z regału, gdzie miała ona swoje miejsce i
czytał bardzo krótki urywek. Potem z wielkim szacunkiem całował Księgę i odkładał na to samo miej-
sce.  Jest  w  domu  wiele  egzemplarzy  Pisma  Świętego,  ale  ten  tradycyjny  jest  zawsze  w  tym  samym
miejscu. Ta tradycja przechodzi z ojca na syna. A gdy spotyka się więcej ludzi na uroczystości rodzin-
nej, to zawsze czyta ten, kto jest najstarszy, nawet gdy nie jest właścicielem domu”.

„Po dziś dzień w moim rodzinnym domu Pismo Święte jest obdarzane wielkim szacunkiem. Zawsze
znajduje się w miejscu znanym dobrze domownikom – na stoliku. I chociaŜ jest juŜ dosyć zniszczone,
jednak nadal jego wartość nie straciła na znaczeniu, lecz wręcz przeciwnie, wzbogaca, podtrzymuje i
pomaga przetrwać zarówno dobre, jak i złe chwile w Ŝyciu”.

W wielu domach Pismo Święte zajmuje szczególne miejsce w czasie wieczerzy wigilijnej oraz w okre-
sie BoŜego Narodzenia. Przed jej rozpoczęciem, po odmówieniu pacierza (modlitwy), ojciec rodziny
lub najstarsza osoba przy stole odczytuje fragment Ewangelii o narodzeniu Jezusa, np. opis św. Łuka-
sza lub św. Mateusza. W tym czasie wszyscy stoją. Dopiero po odczytaniu tekstu biblijnego następuje
łamanie opłatkiem i składa się Ŝyczenia. Następnie umieszcza się Pismo Święte na stole w miejscu do
tego przygotowanym, obok opłatków. Znajduje się ono na tym centralnym miejscu przez dwa dni
ś

wiąteczne przypominając, Ŝe „Słowo stało się Ciałem”.

W róŜny sposób okazywano i okazuje się szacunek dla Pisma Świętego w domach chrześcijańskich.
Kiedyś myto ręce przed czytaniem Biblii, zajmowano odpowiednią postawę i przestrzegano dzieci, aby
nie niszczyły tej Księgi. Całowano ją przed czytaniem i po zakończeniu tej czynności. Był to niewąt-
pliwie wyraz szacunku, miłości, zaŜyłości.

Prowadzący: Często Biblia nazywana jest księgą rodzinną. Co to znaczy?

Wykładowca: We wspomnianej ankiecie ktoś napisał: „Przypomina mi się fakt z mojego dzieciństwa,
gdy wszyscy wychodzili do rozmaitych prac w gospodarstwie, często zostawałem w domu, by dotrzy-
mać towarzystwa choremu dziadkowi. Zastanawiałem się zawsze wtedy, po co przy jego łóŜku na sto-
liku znajdowała się jakaś ksiąŜka. Wtedy jeszcze nie wiedziałem, co to za ksiąŜka. On czytał ją powoli,
zazwyczaj kilka wersów, bo stan wzroku nie pozwalał mu na więcej. Później zaczynało się to, co mnie
jako dziecko najbardziej zastanawiało – milczenie. CzyŜby coś się stało? – tak wówczas myślałem. Ale
po chwili zaczynał opowiadać o czymś, co zawsze ciekawiło, bo było czymś nowym, nieznanym. Za-
stanawiałem się, skąd on to wszystko wie. Dziś po wielu wielu latach zrozumiałem, Ŝe on tą Księgą po
prostu Ŝył”.

Są jeszcze domy (chociaŜ z przykrością trzeba stwierdzić, Ŝe trafia się to coraz rzadziej), w których
Biblia jest czytana raz w tygodniu. W niektórych rodzinach czyta się ją w czasie wspólnych posiłków,
zwłaszcza w niedzielę.

Pytanie: Wymień imiona perskich władców, którzy pozwolili na odbudowę świątyni jerozolim-
skiej oraz podaj rok ukończenia tego przedsięwzięcia.