Wydzia

ł Lekarski 

III rok studiów 

Liczba godzin 

Semestr V 

Semestr VI 

Rocznie 

godzin 

Forma 

zaliczenia 

L.p. Przedmiot 

w sem 

i 

ćw

w 

sem i 

ćw  

 

1. 

Choroby wewn

ętrzne 

prof. dr hab. n. med.  
Tadeusz Robak 

prof. dr hab. n. med. 
Maria Krzemi

ńska – Pakuła 

prof. dr hab. n. med. 
W

ładysław Grabski 

10 

 

8 

 

10 

49*/** 

 

49*/** 

 
 
 

 
 
 
 
 
 

49*/** 

 

49*/** 

 
 
 

 
 

67 

 
 

10 

 

zaliczenie 

2 

Praktyczne nauczanie 
medycyny klinicznej 
prof. dr hab. n. med  
W

ładysław Grabski 

 20  

 

20 

egzamin 

3. 

Propedeutyka chirurgii 
prof. dr hab. n. med  
Krzysztof Kuzdak 

10 45*   

45* 

55 zaliczenie 

4. 

Propedeutyka pediatrii 
prof. dr hab. n. med. 
Danuta Chlebna - Sokó

ł 

30 75*   

75* 

105 

zaliczenie 

5. 

Mikrobiologia 
prof. dr hab. n. przyr. 
Zbigniew Krzemi

ński 

20 55   

 

75 egzamin 

6. 

Immunologia ogólna 
prof. dr hab. n. med. 
Marek L. Kowalski 

16 18   

 

34 zaliczenie 

7. 

Patomorfologia 
prof. dr hab. n. med. 
Wielis

ław Papierz  

30 60   

30 

120 

zaliczenie 

8. 

Patofizjologia 
prof. dr hab. n. med. 
Lucjusz Jakubowski 

30 30   

30 

90 egzamin 

9. 

Biologia molekularna 
prof. dr hab. n. med. 
Pawe

ł Liberski 

   30  30 

zaliczenie 

10. 

Medycyna rozrodu  
z seksuologi

ą 

prof. dr hab. n. med. 
Krzysztof Kula 

6 15*    15* 

21 

zaliczenie 

11. 

Farmakologia 
prof. dr hab. n. med. 
Jerzy Z. Nowak  

18 30   

22 

70 zaliczenie 

12. 

Onkologia ogólna 
prof. dr hab. n. med. 
Radzis

ław Kordek 

 18*   18*  18 

zaliczenie 

13. 

Etyka z deontologi

ą  

i elementami filozofii 
prof. dr hab. n. med. 
Kazimierz Szewczyk 

8 18 8  16 

50 egzamin 

14. 

Medycyna ratunkowa  
i katastrof 
prof. dr hab. n. med. 
Wojciech Gaszy

ński 

4 8   

 

12 

zaliczenie 

15. 

Higiena z epidemiologi

ą 

prof. dr hab. n. med. 
Andrzej Grzybowski 

10 35*   

35* 

45 zaliczenie 

16. 

Informatyka 
dr n. med.  
Rados

ław Zajdel 

4 16*    16* 

20 

zaliczenie 

 
Łącznie Godzin 

wyk

ładów 222 

 Godzin 

ćwiczeń 620 

842 

 Egzaminów 4 
 Zalicze

ń 12 

 

 

 

 
* 

ćwiczenia odbywają się w semestrze V lub VI 

** 

ćwiczenia odbywają się w Klinice Hematologii UM lub II Klinice Kardiologii UM 

 
Praktyka wakacyjna lekarska (4 tygodnie): choroby wewn

ętrzne 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Propedeutyki chorób wewnętrznych 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Propedeutyka chorób wewnętrznych  

Jednostka realizująca program: 

Klinika Hematologii UM  

II Katedra i Klinika Kardiologii 

Kierownik jednostki: 

Prof. dr hab. med. Tadeusz Robak   

Prof. hab. med. Maria Krzemińska-Pakuła 

Koordynator zajęć dydaktycznych:  Adiunkt dydaktyczny Kliniki Hematologii: dr n. med. Jerzy Z. 

Błoński (dr hab.n.med. Piotr Smolewski, koordynator zajęć 
dydaktycznych w Klinice)  

Adiunkt dydaktyczny Kliniki Kardiologii: Dr n. med. 
Waldemar Rogowski 

Kontakt z jednostką, adres: 

 

telefon:                     e-mail: 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

Klinika Hematologii UM : WSS im. M. Kopernika, 93-510 Łódź, 
ul. Ciołkowskiego 2 

042 689 51 91                                       

blonski@csk.umed.lodz.pl

 

II Katedra i Klinika Kardiologii: ul. Kniaziewicza 1/5, 91-347 Łódź

042-251-62-16; 042 653-99-09                      lodz@ptkardio.pl 

Całkowita liczba godzin: 67 

 

 

Całkowita liczba ECTS: 5 

Liczba godzin fakultetu 

49 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

10 godzin wykładów (Prof. dr hab. med. Tadeusz Robak) 

  8 godzin wykładów (Prof. hab. med. Maria Krzemińska-Pakuła) 

  

      godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

Kolokwium ustne 

 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1.  Ogólne zasady zbierania wywiadu lekarskiego (prof. T. Robak) 

2 

 

 

2.  Badanie podmiotowe szczegółowe. Wywiad z zakresu układu sercowo-

naczyniowego, oddechowego oraz narządów i układów jamy brzusznej. 
(prof. T. Robak) 

2    

3.  Badanie przedmiotowe- część I. Stan ogólny chorego. Badanie 

przedmiotowe szczegółowe z zakresu układu sercowo-naczyniowego.  
oddechowego oraz narządów i układów jamy brzusznej. (prof. T. Robak) 

2    

4.  Badanie przedmiotowe- część II. Badanie przedmiotowe układu 

oddechowego oraz narządów i układów jamy brzusznej. (prof. T. Robak) 

2    

5.  Ogólne zasady diagnostyki chorób wewnętrznych. Rola badan 

dodatkowych. (prof. T. Robak) 

2    

6. Niewydolność serca: epidemiologia, patofizjologia, podział, objawy i 

leczenie. (prof. M. Krzemińska-Pakuła) 

2    

7.  Wady wrodzone serca: epidemiologia, podział, objawy wad wrodzonych. 

(prof. M. Krzemińska-Pakuła) 

2    

8.  Choroba niedokrwienna serca: epidemiologia, przyczyny, czynniki ryzyka, 

obraz kliniczny, diagnostyka. (prof. M. Krzemińska-Pakuła) 

2    

9.  Wady nabyte serca: definicja wad serca, podział, etiologia i 

symptomatologia. (prof. M. Krzemińska-Pakuła) 

2    

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Zasady zachowania się studenta w kontakcie z chorym. Tajemnica lekarska. 

Ogólne zasady zbierania wywiadu i badania przedmiotowego. Ocena stanu 
ogólnego, badanie głowy i szyi. Gorączka. Objawy i przyczyna 
limfadenopatii 

  

3,5 

 2.  Wywiad i badanie przedmiotowe (w tym na sobie) z zakresu układu 

oddechowego (w tym różnicowanie i przyczyny duszności, kaszlu, 
krwioplucia i krwawienia, sinicy, bólu w klatce piersiowej). Kliniczna 
ocena wydolności układu oddechowego). 

  

3,5 

 3.  Przewlekła choroba obturacyjna płuc, niedodma płuc, astma oskrzelowa, 

zatorowość płucna, przewlekłe serce płucne  

  

3,5 

 4.  Ostre zapalenie oskrzeli, zapalenia płuc, grzybica układu oddechowego, 

ropień płuca, rak płuca, zapalenie opłucnej, odma opłucnowa, nowotwory 
opłucnej, choroby śródpiersia (guzy, zapalenie, tętniak aorty, guzy 
tarczycy). 

  

3,5 

 5.  Wywiad i badanie przedmiotowe (w tym na sobie) z zakresu układu 

krążenia. Patologia tonów serca, diagnostyka szmerów serca. Przyczyny 
utraty przytomności 

  

3,5 

 6.  Choroba niedokrwienna i zawał mięśnia sercowego. Zaburzenia rytmu i 

przewodnictwa. Niewydolność krążenia lewo- i prawokomorowa.      

  

3,5 

 7.  Choroba reumatyczna, bakteryjne zapalenie wsierdzia, nabyte wady serca, 

tamponada, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia. Nadciśnienie 
tętnicze. Zespół hiperkinetyczny. Tętniak aorty.      

  

3,5 

 8.  Wywiad i badanie przedmiotowe (w tym na sobie) z zakresu jamy 

brzusznej. Biegunki, wymioty, zaparcia, wodobrzusze      

  

3,5 

 9.  Choroby jamy ustnej i przełyku. Choroba wrzodowa. Rak żołądka. 

Zapalenie żołądka. Rak jelita grubego. Krwawienie z górnego i dolnego 
odcinka przewodu pokarmowego. Niedrożność jelit. Zapalenie i nowotwory 
otrzewnej      

  

3,5 

10.  Zapalenie wyrostka robaczkowego. Choroby pęcherzyka żółciowego: 

zapalenie, kamica, nowotwór, zapalenie dróg żółciowych i kamica dróg 
żółciowych. Marskość wątroby. Guzy wątroby. Różnicowanie żółtaczek 

  

3,5 

11.  Zapalenie i rak trzustki. Choroby zapalne jelit. Jelito drażliwe. Zapalenia 

dróg moczowych. Kamica dróg moczowych. Rak nerki. Niewydolność 
nerek 

  

3,5 

12.  Zasady pisania historii choroby. Samodzielne zbieranie wywiadu, badanie 

chorego i pisanie historii choroby      

  

3,5 

13.  Samodzielne zbieranie wywiadu, badanie chorego i pisanie historii choroby. 

Zaliczenie historii choroby      

  

3,5 

14.  Zaliczenie kolokwium końcowe.      

 

 

3,5 

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Program fakultetu ustalany indywidualnie z adiunktem w klinice, w ramach 

dyżuru lekarskiego 

  

10 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1. „Choroby 

wewnętrzne” red. A.Wojtczak  

uzupełniające: 
2.  „Nauka o chorobach wewnętrznych” red.W.Orłowski  
3.  "Podstawy ogólnej diagnostyki klinicznej" F.Bolechowski 
4. "Rozpoznanie 

przy 

łóżku chorego" Ch.Seward, D.Mattingly 

5.  "Badanie kliniczne" red.J.Macleod 

 

6. "Diagnostyka 

różnicowa w chorobach wewnętrznyc" E.R.Beck, J.L.Francis, R.L.Souchami 

 
Uwagi: 
Każde ćwiczenia podzielone jest na część teoretyczną (zwięzła pogadanka przygotowująca do 
zajęć) i praktyczną (przedstawianie i wspólne badanie chorych na schorzenia omawiane w 
danym dniu – asystent z grupą 4 studentów). 
Omawianie każdego schorzenia obejmuje: zarys etiologiczny, najbardziej charakterystyczne 
objawy podmiotowe i przedmiotowe, różnicowanie oraz rokowanie.

 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń  

z Praktycznego Nauczania Medycyny Klinicznej 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Praktyczne Nauczanie Medycyny Klinicznej 

Jednostka realizująca program: 

Zakład Nauczania Podstaw Medycyny Klinicznej 

Katedry Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej 

Kierownik jednostki: 

Prof. dr hab. med. Władysław Grabski   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr n. med. Marek Kasielski 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

ul. Kopcińskiego 20, 90-153 Łódź 

0-42 678 32 47                              

owep@csk.am.lodz.pl

 

Całkowita liczba godzin: 20 

 

Całkowita liczba ECTS: 2,5 

Liczba godzin fakultetu 

20 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

 

 

 12 godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

Egzamin OSCE 

 
 

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1. 

Myślenie kliniczne  

nauka myślenia analitycznego i krytycznego 
o procesie diagnostycznym i leczniczym, sposób rozwiązywania problemów 
klinicznych, praktyczne wykorzystanie wiedzy teoretycznej  

 2 2 

 2.  Laryngologia  

przeprowadzenie wywiadu, 
umiejętność przeprowadzenia badania otorynolaryngologicznego (ORL) z użyciem 
wziernika (nos, jama ustna, gardło, ucho),  
podstawowe zabiegi w laryngologii 
(tamowanie krwawienia z nosa - tamponada), umiejętność płukania ucha

 

  4 

 3.  Badanie okulistyczne 

wskazania i przeciwwskazania, umiejętność prawidłowego wykonania 
przygotowania  
i wykonania badania oftalmoskopowego, ocena prawidłowego dna oka, wymienić 
najczęstsze patologie mogące uwidocznić się w badaniu dna oka

 

  4 

 4.  Cewnikowanie, badanie per rectum 

zebranie wywiadu, znajomość wskazań do wykonania cewnikowania, umiejętność 
przeprowadzenia zabiegu cewnikowania, 
odrębności w cewnikowaniu kobiet i mężczyzn,  
powikłania (opisać)

 

- znajomość wskazań do wykonywania badania per rectum, umiejętność 
przeprowadzenia prawidłowego badania,  
najczęściej występujące zmiany patologiczne dostępne badaniu 

 

  4 

 5. 

Ginekologia, badanie sutka 

zebranie wywiadu, umiejętność wykonywania podstawowego badania 
ginekologicznego 
badanie palpacyjne sutka z demonstracją najczęstszych zmian

 

  4 

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1. 

Programy komputerowe  

Symulacje ostrych stanów zagrożenia życia. Studenci przeprowadzają kompletny 
tok postępowania klinicznego od rozpoznania (leczenie) po podejmowanie decyzji 
o leczeniu. Oprogramowanie stwarza możliwości porównania scenariuszów 
wariantów leczenia, eliminacji błędów. 

  4 

 2. 

Zbieranie informacji – techniki informatyczne w medycynie.  

Internet jako źródło wiedzy i narzędzie pracy.

 

  4 

 3.  Zagadnienia prawne w medycynie  

zapoznanie z podstawami systemu prawnego i zasadami oraz normami prawnymi 
regulującymi odpowiedzialność w wyniku wykonywania zawodu lekarza. 

 4  

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 

 

1.  Skrypt pt.” Praktyczne Nauczanie Medycyny Klinicznej 

- przewodnik do ćwiczeń” pod redakcją Dariusza Nowaka i Michała Karaska 

 
Uwagi: 
Egzamin końcowy obejmuje materiał z przedmiotu na roku II i III.  
 

 

 

 
 
 
 

 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Propedeutyki Chirurgii  

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Propedeutyka chirurgii 

Jednostka realizująca program: 

Klinika Chirurgii Endokrynologicznej i Ogólnej 

Kierownik jednostki: 

prof. dr hab. n. med. Krzysztof Kuzdak   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr n. med. Leszek Niedziałek,  

dr n. med. Krzysztof Kaczka 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

ul. Pabianicka 62 93−513 Łódź 

426895171                       krzysztofkaczka@poczta.fm 

Całkowita liczba godzin: 35 

 

Całkowita liczba ECTS: 3 

Liczba godzin fakultetu 

45 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

10 godzin wykładów  

  

16 godzin fakultetu (2 ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

Cześć praktyczna − wywiad, badanie chorych,  

cześć teoretyczna − odpowiedz ustna 

 
 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1.  Aseptyka i antyseptyka- definicje, rys historyczny, środki odkażające, 

fizyczne metody wyjaławiania, skażenie, zakażenie, zakażenia szpitalne- 
definicje, przyczyny zakażeń, ochrona ustroju przed zakażeniami, 
zapobieganie zakażeniom.  
Zakażenia chirurgiczne- czyrak, czyraczność, czyrak gromadny, róża, 
ropień, ropniak, ropowica, róża, zanokcica, zastrzał, wrastający paznokieć, 
tężec, wścieklizna 

2    

2.  Zółtaczka- definicja, diagnostyka różnicowa żółtaczek (objawy kliniczne, 

objawy laboratoryjne). Etiologia żółtaczek: przedwątrobowej, wątrobowej, 
cholestatycznej.  
Rany- rodzaje ran, sposoby gojenia ran, etapy gojenia ran, zakażenia ran,  

2    

3.  Gospodarka  wodno-elektrolitowa- przestrzenie wodne ustroju, 

homeostaza i regulacja objetości wodno-elektrolitowych, dobowy bilans 
wody, stopnie odwodnienia, odwodnienie hipotoniczne, izotoniczne, 
hipertoniczne, wyrównywanie strat, niedobory elektrolitów.  

2    

4.  Powikłania w chirurgii- ocena ryzyka operacyjnego, czynniki 

zapobiegające powikłaniom okołooperacyjnym, gorączka w okresie 
pooperacyjnym, powikłania w gojeniu ran, powikłania krążeniowo- 
oddechowe, powikłania ze strony układu moczowego 

2    

5.  Ostry brzuch- definicja, ból brzucha- rodzaje. Badanie podmiotowe i 

przedmiotowe pacjenta z ostrym brzuchem, badania laboratoryjne, 
obrazowe. Rozlane zapalenie otrzewnej- diagnostyka, przyczyny, 
diagnostyka różnicowa. Znieczulenie ogólne i miejscowe- zarys, stosowane 

2    

środki, premedykacja 

Liczba godzin 

 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Badanie chorych 

Badanie podmiotowe i przedmiotowe ze szczególnym uwzględnieniem 
specyfiki chorych leżących w oddziale chirurgicznym.Objawy ostrych chorób 
chirurgicznych. Nauka badania  poszczególnych objawów.  
Nauka badania per rectum 
Ćwiczenia przy łóżku chorego część I 
Zasady ogólne. Nauka zbierania wywiadu 

 1 

 
 
 
 
 
2,5 

 2.  Badania diagnostyczne w chirurgii 

Badania laboratoryjne: 
a.  cel 
b.  rutynowe badania wykonywane u chorych przyjętych do oddziału 
c.  przykładowe badania laboratoryjne u chorych chirurgicznych: ostre 

zapalenie trzustki, żółtaczka mechaniczna  

Badania obrazowe 
a.  badania radiologiczne, techniki zabiegowe wykonywane pod kontrolą 
obrazu radiologicznego 
b.  badanie ultrasonograficzne ( w tym usg-doppler), techniki zabiegowe 

wykonywane pod kontrolą usg  

c.  tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny 
d.  badania endoskopowe- diagnostyka, techniki zabiegowe 

Ćwiczenia przy łóżku chorego część II 

Badanie przedmiotowe ze szczególnym uwzględnieniem badania brzucha. 

 1  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2,5 

 3.  Zaburzenia wodno- elektrolitowe 

Podział przestrzeni płynowych Zapotrzebowanie na wodę i rodzaje odwodnień 
oraz ich objawy Elektrolity - kationy i aniony, objawy nadmiaru i niedoboru.  

Ćwiczenia przy łóżku chorego część III 
Objawy ostrych chorób jamy brzusznej. Nauka badania poszczególnych 
objawów. 

 1  

 
 

2,5 

4  Równowaga kwasowo-zasadowa 

Wiadomości o stężeniu i funkcji jonów wodorowych. Bufory. Rola HCO3 i 
CO2. Rola nerek i płuc w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej 
Kwasice i zasadowice – rodzaje,  objawy i leczenie 

Ćwiczenia przy łóżku chorego część IV 

Nauka badania per rectum. Nauka badania tętnic i żył obwodowych. 

 1  

 
 
 

2,5 

5  Wstrząs 

Definicja, rodzaje wstrząsu: hipowolemiczny,  kardiogenny, obstrukcyjny, 
dystrybucyjny. Podział na wstrząs hipodynamiczny, hiperdynamiczny, 
patofizjologia wstrząsu. Monitorowanie chorego we wstrząsie. Leczenie 
wstrząsu.  

Ćwiczenia przy łóżku chorego część V 

 1  

 
 
 
 

2,5 

6.  Pierwsza pomoc w chirurgii 

Cele pierwszej pomocy na miejscu wypadku. Algorytm ABC. 

A-  drożność dróg oddechowych 
B-  zapewnienie oddechu 
C-  przywrócenie i utrzymanie krążenia 

Zapobieganie: 

-  utracie krwi 

 1  

 
 
 
 
 
 

-  wstrząsowi 
-  powikłanom urazu w szczególności ze strony OUN 

Praktyczne stosowanie różnych materiałów opatrunkowych. Technika 
zakładania opatrunków. Nowoczesne środki opatrunkowe. 
Aseptyka i antyseptyka.  
 Pokaz wysterylizowanych materiałów używanych na sali operacyjnej 
- rodzaje materiałów 
- sposoby sterylizacji 
- wskaźniki jałowości 
- sposoby zabezpieczania   jałowych materiałów. 
 Przygotowanie chirurga do operacji. Przygotowanie jałowego pola     
operacyjnego. Postępowanie i poruszanie się w środowisku sali operacyjnej i 
bloku operacyjnego 

 
 
 
 

2,5 

 7.  Rany i gojenie się ran 

Obrażenia powstające w wyniku urazu 

Podział ran 
Sposoby gojenia się ran 

-  mechanizmy molekularne 
-  reakcji odpornościowych 
-  mechanizmy komórkowe 

Czynniki wpływające na gojenie się ran. Przygotowanie ran do ich 
zaopatrzenia chirurgicznego Rodzaje zabiegów chirurgicznego 
opracowania ran. Technika zakładania klamerek oraz szycia ran 

Technika drenażu ran 

Desmurgia 
Nauka rozróżniania materiałów i sposobów zakładania opatrunków w 
zależności od rodzajów urazów i obrażeń ciała. 

 1  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2,5 

            8.   Krwawienia i przetaczanie krwi w chirurgii 

Definicje krwawienia i krwotoku 
Podział krwawień 
-kapilarne 
-żylne 
-tętnicze 
Podział kliniczny krwawień krwawienia z przewodu pokarmowego 
-odcinek górny 
-odcinek dolny 
Krwawienia wewnętrzne 
-do jam czaszki 
-w jamie opłucnej 
-w jamie otrzewnej 
Wskazania do przetaczania krwi. Preparaty krwinek białych. Preparaty 
wytwarzane z osocza. Osocze i preparaty bialek. Zasady i powiklania 
przetaczania krwi. Autotransfuzja i hemodilucja.  

Pokaz narzędzi chirurgicznych . 
Wprowadzenie do znajomości materiałów używanych w kontakcie 
z tkankami. Rodzaje narzędzi chirurgicznych.  

Przeznaczenie poszczególnych narzędzi. Nowoczesne narzędzia automatyczne 
(staplery). 

 1  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2,5 

 9.  Nowe techniki chirurgiczne 

1. Laparoskopia 

 1  

 

 

- historia technik laparoskopowych 

 - 

sprzęt wykorzystywany w laparoskopii 

 

- sposób przeprowadzania zabiegów laparoskopowych 

 

- zabiegi operacyjne z wykorzystaniem technik laparoskopowych 

 

- przygotowanie do zabiegu laparoskopowego 

-  zalety i wady laparoskopii. 

2. Badania endoskopowe 
 

- historia endoskopii  

 

- rodzaje sprzętu wykorzystywanego w endoskopii 

 

- rodzaje endoskopii 

 - 

ECPW 

 

- zastosowanie endoskopii 

-  przygotowanie do badania endoskopowego 

3. Najnowsze metody badawcze 

-  badanie endosonograficzne 
-  endoskopia i laparoskopia wysokiej rozdzielczości obrazu 

Nauka szycia 

Rodzaje nici i igieł chirurgicznych. Nauka szycia na fantomach. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2,5 

10.  Ból w chirurgii 

Patofizjologia bólu, rodzaje bólu, postępowanie przeciwbólowe. 
Znieczulenie, rodzaje: znieczulenie ogólne, środki stosowanie do 
znieczulenia.  
Podstawowe operacje chirurgiczne część I 
Appendektomia. Cholecystektomia klasyczna. Tyreoidektomia- wskazania, 
przeciwwskazania, zajęcia na bloku operacyjnym (w miarę możliwości) lub 
pokaz filmów video. 

 1  

 
 
 

2,5 

11.  Aseptyka i antyseptyka  

Rys historyczny, definicje aseptyka, antyseptyka. Metody wyjaławiania  
narzędzi metodami fizycznymi. Przygotowanie pola operacyjnego. 
Okołooperacyjna profilaktyka antybiotykowa.  
Podstawowe operacje chirurgiczne część II 
Operacje laparoskopowe- pokaz instrumentarium laparoskopowego. 
Cholecystektomia laparoskopowa a klasyczna. Zajęcia na bloku 
operacyjnym (w miarę możliwości) lub pokaz filmów video. 

 1  

 
 
 

2,5 

 

12.  

Podstawowe zabiegi chirurgiczne 
Zgłębnikowanie żołądka, zgłębnikowanie dwunastnicy. Tamowanie 
krwawienia z żylaków przełyku. Wzniernikowanie odbytnicy i esicy. 
Cewnikowanie dużych żył. Chirurgiczne odsłonięcie żyły i jej nacięcie. 
Cewnikowanie tętnic i wstrzyknięcia dotętnicze. Zabiegi na pęcherzu 
moczowym. Nakłucia jam ciała. Technika zszycia rany.  
Nauka wykonywania podstawowych zabiegów chirurgicznych 
Zgłębnikowanie żołądka, zgłębnikowanie dwunastnicy. Zakładanie sondy 
Sengstakena-Blakemore`a. Cewnikowanie pęcherza moczowego. Nakłucia 
jam ciała. Anoskopia 

 

 

1 

 
 
 
 
 
 

2,5 

13.  Zakażenia w chirurgii 

Czynniki predysponujące do zakażeń. Ropień, ropowica, cellulitis, czyrak, 
czyrak gromadny, róża, torbiel włosowa, ropień okołoodbytniczy, zgorzel 
gazowa, tężec, zastrzał, zanokcica. Profilaktyka przeciwtężcowa.  
Zaliczenie 

 1  

 
 
 

2 

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych  

W. S. Ćw.

 1.  Chirurgia tarczycy- wskazania, przeciwwskazania, technika operacyjna, 

udział w zabiegach operacyjnych 

 1 3 

 2.  Chirurgia przytarczyc- wskazania, przeciwwskazania, technika 

operacyjna, udział w zabiegach operacyjnych 

 1 3 

 3.  Chirurgia nadnerczy- wskazania, przeciwwskazania, technika operacyjna, 

udział w zabiegach operacyjnych 

 1 3 

 4.  Przepukliny-rodzaje, wskazania, przeciwwskazania, technika operacyjna, 

udział w zabiegach operacyjnych 

 1 3 

 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1. Narębski J. i wsp. Zarys Propedeutyki Chirurgii Wydawnictwo Akademia Medyczna Łódź 

1999 

uzupełniające: 
2.  Fibak J. i wsp. Chirurgia. Podręcznik dla studentów. PZWL 2005  

 

3.  Noszczyk  W. i wsp. Chirurgia. Podręcznik dla studentów. PZWL 2005  

 
 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Propedeutyki pediatrii  

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Propedeutyka pediatrii 

Jednostka realizująca program: 

Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Kości

Kierownik jednostki: 

Prof. dr hab. n. med. Danuta Chlebna-Sokół   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  Dr n. med. Elżbieta Jakubowska-Pietkiewicz 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

91-738 Łódź, ul. Sporna 36/50 

042 61-77-715                         propedeutyka@usk4.umed.lodz.pl 

Całkowita liczba godzin: 105 

 

Całkowita liczba ECTS: 5,5 

Liczba godzin fakultetu 

75 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

30 godzin wykładów  

  

 23 godzin fakultetu (3 ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

Zaliczenie pisemne 

 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1.   Medycyna wieku rozwojowego wczoraj a dziś. Kierunki zmian w opiece nad 

dzieckiem. 
a. historia rozwoju opieki nad dzieckiem od starożytności po czasy 
współczesne 
b. rozwój pediatrii na ziemiach polskich 
c. szpital im. Anny Marii i łódzka szkoła pediatryczna 

d. współczesne problemy medycyny wieku rozwojowego 

2,5    

2.   Współczesne kierunki w żywieniu niemowląt i dzieci starszych. 

a. charakterystyka mieszanek przeznaczonych do żywienia noworodków urodzonych o 
czasie  
 i  wcześniaków 
b. zasady racjonalnego żywienia dzieci młodszych i starszych 
c. preparaty mlekozastępcze 
d. probiotyki, prebiotyki 

2,5    

3.    Zaburzenia odżywiania - otyłość, niedobór masy ciała, anoreksja, bulimia. 

a. metody oceny prawidłowego stanu odżywienia, ocena składu ciała i jej 
kliniczne zastosowanie 
b. przyczyny i rozpoznawanie niedoboru masy ciała 
c. nadmiar masy ciała- przyczyny, diagnostyka 
d. leczenie otyłości dziecięcej 
e. epidemiologia i patogeneza anoreksji i bulimii. 

2,5    

4.  Rozwój układu krwiotwórczego i odrębności w wieku dziecięcym. Wybrane 

zagadnienia     z    ontogenezy    układu    odpornościowego.    Podstawy    
immunologiczne    szczepień    ochronnych. 

a. hematopoeza okresu płodowego 

2,5    

b. morfologia krwi obwodowej w wieku postnatalnym  (okres niemowlęcy, okres 
poniemowlęcy, okres   pokwitania)  
c. niedobory odporności  humoralnej i komórkowej okresu noworodkowego i 
niemowlęcego 

d. mechanizmy odporności swoistej i nieswoistej 
e. czynniki usposabiające do uogólnionych  zakażeń  w najmłodszych grupach wiekowych 

5.    Współczesne metody oceny rozwoju biologicznego dzieci i młodzieży. Ocena 

wydolności   wysiłkowej i sprawności motorycznej. 

a.  czynniki warunkujące prawidłowy rozwój biologiczny (genetyczne, 

środowiskowe, paragenetyczne, aktywność własna) 

b.  kryteria oceny wieku biologicznego, metody jego oceny, biologiczne 

układy odniesienia 

c.  wskaźniki wydolności wysiłkowej u dzieci 
d.  ocena sprawności motorycznej 

2,5    

6.  Charakterystyka poszczególnych okresów życia dziecka. Wybrane 

zagadnienia z okresu małego  dziecka i wieku przedszkolnego. 
odrębności w badaniu lekarskim małego dziecka 
ocena stanu zdrowia dzieci w poszczególnych okresach życia   
najczęściej stwierdzane nieprawidłowości w rozwoju somatycznym, stany 
niedoborowe 
ocena budowy i postawy ciała w okresie przedszkolnym 

2,5    

7.  Dojrzewanie somatyczne i psychiczne – okres  pokwitania 

a.  neuro-endokrynologiczne podstawy okresu dojrzewania płciowego 
b.   dokładne omówienie poszczególnych  faz pokwitania 
c.   najczęściej występujące nieprawidłowości w stanie zdrowia tym okresie 
rozwojowym 
zaburzenia rozwoju psychicznego pojawiające się w okresie pokwitania  

2,5    

8.  Odrębności anatomiczne i czynnościowe układu krążenia w wieku rozwojowym. 

Metody  badania układu krążenia u niemowląt i dzieci starszych. 

a.  budowa i rozwój serca i dużych naczyń w okresie płodowym 

b.  zmiany w anatomii i czynności układu sercowo-naczyniowego od okresu 

noworodkowego do okresu pokwitania 

c.  odrębności w badaniu układu krążenia u niemowląt i dzieci starszych 
d.  wpływ aktywności własnej na rozwój układu krążenia u dzieci 

2,5    

9.  Wybrane zagadnienia z rozwoju układu kostnego i zaburzeń mineralizacji    

u dzieci  i  młodzieży. 

a.  gospodarka wapniowo-fosforanowa ustroju 
b. rozwój układu kostnego u  dzieci i badania diagnostyczne układu 
kostnego w wieku       rozwojowym 
c. objawy kliniczne radiologiczne, densytometyczne niskiej masy kostnej 
d. zasady profilaktyki i leczenia osteoporozy i osteopenii u dzieci i 
młodzieży 

2,5    

10.  Uwarunkowania    wcześniactwa.    Zaburzenia    stanu    i rozwoju zdrowia 

przedwcześnie urodzonych. 
a. noworodek z niską masą urodzeniową 
b. przyczyny przedwczesnego zakończenia okresu płodowego 
c. najczęstsze patologie związane z wcześniactwem 

2,5    

d. późne powikłania wcześniactwa 
e. dalszy rozwój dzieci przedwcześnie urodzonych- opieka ambulatoryjna  

11.  Zasady udzielania pierwszej pomocy medycznej w wieku rozwojowym. 

a. definicja stanu zagrożenia życia u dzieci oraz terminów medycznych związanych z 
udzielaniem pierwszej pomocy 
b. epidemiologia stanów zagrożenia życia u dzieci do 15 roku życia i u 
dorosłych - porównanie 
c. omówienie najczęstszych stanów zagrożenia życia i postępowania w tych 
sytuacjach 
d. podsumowanie najważniejszych zagadnień    

2,5    

12.  Ocena postawy ciała dzieci i młodzieży. Wybrane zagadnienia z wad postawy. 

2,5    

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 

 1. 

Seminarium I 
cz. 1. Sprawy organizacyjne. 
cz. 2. Stany niedoborowe u niemowląt i małych dzieci oraz profilaktyka w 
tym zakresie - 
krzywica i inne hipowitaminozy, niedokrwistość z niedoboru żelaza,  
osteopenia wieku rozwojowego. 

 3,5  

 

 2. 

Seminarium  II 
Szczepienia ochronne w wieku rozwojowym - seminarium 
1. Szczepienia ochronne obowiązkowe i zalecane - sposób prowadzenia 

dokumentacji, technika wykonywania szczepień. 

2. Kwalifikowanie dziecka do szczepienia przez lekarza pediatrę. 

Przeciwwskazania do szczepień. 

3. Poradnia Szczepień Ochronnych dla Dzieci z Grup ryzyka 

 3,5  

 3.  Oddział Kliniczny (9 ćwiczeń) - nauka badania dziecka 

 
1. Wywiady pediatryczne. 

Badanie przedmiotowe: 

2. Badanie ogólne oraz najczęściej stwierdzane objawy chorobowe. 
3. Badanie szczegółowe głowy i szyi. 
4. Badanie szczegółowe klatki piersiowej. Badanie i semiotyka układu 
oddechowego. 
5. Badanie szczegółowe układu krążenia 
6. Badanie szczegółowe jamy brzusznej i układu moczowo-płciowego. 
7. Ocena neurologiczna dziecka - wybrane zagadnienia. 

8. Różnice w badaniu niemowlęcia i dziecka starszego. 

9. Pediatryczna historia choroby 

 

 
 

3,5 

 

3,5 
3,5 
3,5 

 

3,5 
3,5 
3,5 
3,5 
3,5 

 

 4. 

Żłobek I 
Interpretacja wyników podstawowych badań laboratoryjnych. 

 

 

3,5 

 

  

5. 

Żłobek II (2 ćwiczenia) 

1. Rola żłobka w rozwoju małego dziecka. 

2. Różnice między pokarmem kobiecym i mlekiem krowim. 
3. Mieszanki mleczne i inne produkty stosowane w żywieniu dzieci. 
4. Schemat żywienia niemowląt nie karmionych piersią. 

5. Żywienie dziecka w okresie poniemowlęcym. 
6. Badanie dzieci w 2. i 3. roku życia. 
7. Szczepienia ochronne obowiązkowe i zalecane-charakterystyka 

 3,5 

3,5 

 

szczepionek,  aktualny kalendarz szczepień 

8. Niepożądane odczyny poszczepienne. 

 6.  Dom Dziecka dla Małych Dzieci (l ćwiczenie) 

1.   Organizacja Domu Dziecka. 

2.   Wybrane zagadnienia z psychologii wieku rozwojowego. 
3.   Ocena rozwoju psychomotorycznego niemowląt i małych dzieci. 
4.   Znaczenie rodziny w prawidłowym rozwoju dziecka. 
5.   Badanie podmiotowe i przedmiotowe niemowląt. 

 3,5  

 7.  Oddział Noworodkowy 

1. Organizacja oddziału położniczego i noworodkowego ze szczególnym 

uwzględnieniem zapobiegania zakażeniom szpitalnym. 

2. Idea "Szpital przyjazny dziecku." 
3. Postępowanie z noworodkiem po urodzeniu, ocena noworodka w skali wg 
Apgar. 
4. Odruchy archaiczne noworodka. 

5. Żywienie noworodka. 
6. Żółtaczka fizjologiczna i jej różnicowanie, ubytek fizjologiczny masy ciała. 
7. Noworodek przedwcześnie urodzony. 
8. Noworodek dystroficzny. 
9. Badania przesiewowe w kierunku fenyloketonurii, hypotyreozy, dysplazji 

stawów biodrowych. Szczepienia wykonywane u noworodka 

10.Profilaktyka choroby krwotocznej 
noworodków.  
11 .Pierwsza i druga grupa dyspanseryjna. 

 3,5 

3,5 

 

 8.  Szkoła (l ćwiczenie) 

1.   Powszechne pogłębione badania lekarskie („bilanse zdrowia"). 

2.   Badania bilansowe dzieci 10-letnich i młodzieży 14-letniej. 
3.   Okres pokwitania - zmiany w rozwoju psychicznym i somatycznym 

u dziewcząt i chłopców. 

4.   Szczepienia ochronne dzieci w okresie szkolnym. 

 3,5  

 9.  Pracownia Auksologiczna (l ćwiczenie) 

1.   Zasady praktycznej antropometrii i ich przydatność w ocenie rozwoju 

somatycznego niemowlęcia i dziecka starszego. 

2.   Metody oceny rozwoju (tabele, siatki standardowe i centylowe, morfogramy i 

wskaźniki proporcji), ocena wieku biologicznego. 

3.   Ocena wydolności wysiłkowej. 
4.   Diagnostyka auksologiczna w praktyce pediatrycznej. 

 3,5  

 

10. 

Klinika Okulistyki Dziecięcej (l ćwiczenie) 

1.   Zasady programowania i wykonywania testów przesiewowych w 

medycynie "wieku rozwojowego. 

2.   Testy przesiewowe do wykrywania zaburzeń wzroku. 
3.  Badanie narządu wzroku u dzieci w różnym wieku. 
4.   V grupa dyspanseryjna. 

5.   Profilaktyka zakażeń przedniego odcinka oka u noworodków 

 3,5  

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Wcześniactwo 

1.zagadnienia ogólne (rys historyczny, nazewnictwo, przyczyny, 
epidemiologia) 

 1 

 
 

 
 

1,5 

2. ocena dojrzałości dziecka przedwcześnie urodzonego 
3. wczesne powikłania wcześniactwa cz.I (zespół zaburzeń oddychania, 
zakażenia) 
4. wczesne powikłania wcześniactwa cz.II (krwawienia śródczaszkowe, 
retinopatia) 
5. późne powikłania wcześniactwa czI ( dysplazja oskrzelowo-płucna) 
6. późne powikłania wcześniactwa cz.II (zaburzenia neurologiczne) 
7. żywienie dziecka przedwcześnie urodzonego 
8. ocena rozwoju dziecka przedwcześnie urodzonego, opieka ambulatoryjna 

 

1 
1 

 
 
 
 

1,5 

 
 

1 

 
 
 

1 
1 
1 

 2.  Choroby Metaboliczne Kości 

1. Znaczenie diety gromadzeniu szczytowej masy kostnej 
2. Ocena sposobu żywienia i pokrycie zapotrzebowania na substancje 
mineralne – program Dieta 2. 
3. Rola aktywności fizycznej. 
4. Pomiary antropometryczne i ich interpretacja w chorobach 
metabolicznych kości. 
5. Badanie ultradźwiękowe kości piętowej u dzieci – aparatem Achilles solo 
plus. 
6. Interpretacja odrębności badania densytometrycznego u dzieci. 
7. Diagnostyka biochemiczna osteoporozy, rola wyników badań w 
monitorowaniu leczenia. 
8. Metody leczenia osteopenii i osteoporozy w wieku rozwojowym. 
9. Wybrane choroby kości uwarunkowane genetycznie dzieci. 
10. Znaczenie rehabilitacji medycznej w chorobach metabolicznych kości u 
dzieci. 

 

 

1 

 
 

1 

 
 
 
 
 
 

1,5 

1 

1,5 

 
 

2 

 
 
 

1,5 
1,5 

 

1 

 
 
 
 

1 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1. 

           

uzupełniające: 
2. Badanie 

lekarskie 

lekarskie dziecka: D. Chlebna-Sokół, D. Kardas-Sobantka, skrypt AM w Łodzi, 

II wydanie 1999. 

3. 

Propedeutyka Pediatrii: S. Nowak, S.S. Nowak, PZWL, W-wa 1987. 

4. 

Pediatria t. I i II: B. Górnicki, B. Dębiec, J. Baszczyński, PZWL, W-wa 1995. 

5. 

Pediatryczna diagnostyka różnicowa: M. Hertl, Warszawski Dom Wydawniczy, W-wa 1993. 

6. 

Pediatria: K. Kubicka, W. Kawalec (red.), PZWL, W-wa 1999. 

7. 

Zarys Pediatrii t. I i II: M. Walczak (red.), PZWL, W-wa 1991. 

8. Podręcznik Pediatrii Nelson: R. Berman (red.), PWN, W-wa 1996. 
9. 

Normy w Pediatrii: J. Kopczyńska-Sikorska (red.), PZWL, W-wa 1996 

10.  Profilaktyka w Pediatrii: B. Woynarowska (red.), PZWL, W-wa 1998. 
11.  Żywienie dzieci zdrowych: W. Szotowa, Z. Wachniak, H. Wekler, PZWL, W-wa 1996. 
12.  Szczepienia ochronne przeciwko chorobom zakaźnym: E. Bernatowska-Matuszkiewicz, CZD, W-

wa 1998. 

 

13.  Rozwój psychoruchowy i psychiczny dziecka: J. Urbaniak, skrypt AM w Łodzi, 1986. 

 
 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Mikrobiologii lekarskiej 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Mikrobiologia lekarska 

Jednostka realizująca program: 

Zakład Mikrobiologii Lekarskiej UM 

Kierownik jednostki: 

Prof. dr hab. n. med. Zbigniew Krzemiński 

Koordynator zajęć dydaktycznych:  Adiunkt ds. dydaktyki dr n. przyr. Danuta Sakowska 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

92-213 Łódź, ul. Pomorska 251, budynek C5 

tel. 0 42 678 15 26, e-mail ewiga@csk.umed.lodz.pl 

Całkowita liczba godzin: 75 

 

Całkowita liczba ECTS: 6 

Liczba godzin fakultetu 

55 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

20 godzin wykładów  

  

24 godziny fakultetu (3 ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

Egzamin (praktyczny i teoretyczny – test) 

 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1. Podstawy bakteriologii 

Klasyfikacja bakterii. Budowa i biologia komórki bakteryjnej. Fizjologiczna 
flora bakteryjna człowieka. Podstawy diagnostyki bakteriologicznej. 

2    

2.  Chorobotwórczość bakterii 

Podstawy epidemiologii (rezerwuar zarazka, źródło zakażenia, drogi 
szerzenia się zakażeń, wrota zakażenia). Mechanizmy chorobotwórczości 
bakterii (toksyczność, inwazyjność). 

2    

3.  Leczenie zakażeń bakteryjnych 

Antybiotyki i chemioterapeutyki przeciwbakteryjne (podział, mechanizm 
działania). Powstawanie i mechanizmy oporności bakterii na leki. 
Przenoszenie oporności między bakteriami (poziome, pionowe). 

2    

4.  Chorobotwórcze bakterie Gram-dodatnie i bakterie pozbawione ściany 

komórkowej 
Ziarenkowce, pałeczki, laseczki, maczugowce, prątki, mykoplazmy, 
chlamydie. 

2    

5.  Chorobotwórcze bakterie Gram-ujemne i krętki 

Proteobakterie, bakteroidy, wrzecionowce, krętki. 

2    

6.  Podstawy wirusologii 

Klasyfikacja wirusów. Budowa i mechanizmy ich replikacji. Mechanizmy 
chorobotwórczości wirusów. Podstawy diagnostyki wirusologicznej. 
Szczepionki i leki przeciwwirusowe. 

2    

7. Chorobotwórcze wirusy DNA 

Adenoviridae, Herpesviridae, Poxviridae, Papillomaviridae, 
Polyomaviridae, Parvoviridae, Hepadnaviridae. 

2    

8. Chorobotwórcze wirusy RNA 

Reoviridae, Bornaviridae, Filoviridae, Paramyxoviridae, 
Orthomyxoviridae, Rhabdoviridae, Bunyaviridae, Arenaviridae, 
Picornaviridae, Caliciviridae, Astroviridae, Coronaviridae, Flaviviridae, 

2    

Togaviridae 

9.  Wirus HIV i AIDS 

Ludzki wirus upośledzenia odporności – typ 1 i 2 (budowa, drogi zakażenia, 
replikacja, chorobotwórczość). Zespół nabytego upośledzenia odporności 
(epidemiologia, patogeneza, przebieg kliniczny, diagnostyka, postępowanie 
lecznicze). 

2    

10. Zakażenia szpitalne (zakładowe) 

Definicja zakażenia szpitalnego, czynniki ryzyka, epidemiologia, czynniki 
etiologiczne zakażeń szpitalnych, postacie kliniczne, organizacja zespołu ds. 
zakażeń szpitalnych. 

2    

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Mikrobiologia ogólna cz. 1 

Wzrost bakterii w warunkach laboratoryjnych. Pożywki bakteryjne. 
Techniki posiewów. Metody uzyskiwania czystych hodowli. 

  3 

 2.  Mikrobiologia ogólna cz. 2 

Budowa komórki bakteryjnej. Barwienie preparatów bakteryjnych (metoda 
Grama). Uwidacznianie różnych struktur komórki bakteryjnej. 
Identyfikowanie i klasyfikowanie bakterii na podstawie ich cech 
biochemicznych i budowy antygenowej. 

  3 

 3.  Mikrobiologia ogólna cz. 3 

Występowanie bakterii w środowisku człowieka i w jego organizmie. 
Fizjologiczna flora bakteryjna. Nosicielstwo bakterii chorobotwórczych. 
Działanie czynników fizycznych i chemicznych na bakterie – odkażanie i 
wyjaławianie. 

  3 

 4.  Mikrobiologia ogólna cz. 4 

Antybiotyki i chemioterapeutyki przeciwbakteryjne. Oznaczanie wrażliwości 
bakterii na leki (antybiogram). 

  3 

 5.  Seminarium i zaliczenie mikrobiologii ogólnej 

 

3 

 

 6.  Mikrobiologia szczegółowa cz. 1 

Ziarenkowce Gram-dodatnie względnie beztlenowe – rodzaj 
Staphylococcus. 

  3 

 7.  Mikrobiologia szczegółowa cz. 2 

Ziarenkowce Gram-dodatnie względnie beztlenowe i beztlenowe – rodzaj 
Streptococcus, Enterococcus, Peptococcus, Peptostreptococcus. 

  3 

 8.  Mikrobiologia szczegółowa cz. 3 

Ziarenkowce Gram-ujemne tlenowe – rodzaj Neisseria. Krętki – rodzaj 
Treponema, Borrelia, Leptospira. 

  3 

 9.  Mikrobiologia szczegółowa cz. 4 

Pałeczki Gram-dodatnie nieprzetrwalnikujące – rodzaj Corynebacterium, 
Listeria, Erysipelothrix, Lactobacillus, Actinomyces. 

  3 

10. Mikrobiologia szczegółowa cz. 5 

Bakterie kwasooporne i nokardie – rodzaj Mycobacterium, Nocardia. 

  3 

11. Mikrobiologia szczegółowa cz. 6 

Pałeczki Gram-dodatnie przetrwalnikujące (laseczki) tlenowe i beztlenowe 
– rodzaj Bacillus, Clostridium. 

  3 

12. Mikrobiologia szczegółowa cz. 7 

Pałeczki Gram-ujemne beztlenowe i mikroaerofilne – rodzaj Bacteroides, 
Porphyromonas, Prevotella, Fusobacterium, Campylobacter, Helicobacter. 

  3 

13. Mikrobiologia szczegółowa cz. 8 

Gram-ujemne pałeczki jelitowe – rodzaj Escherichia, Proteus, Klebsiella, 
Salmonella, Shigella, Yersinia. 

  3 

14. Mikrobiologia szczegółowa cz. 9 

Pałeczki Gram-ujemne tlenowe i względnie beztlenowe – rodzaj 
Pseudomonas, Vibrio. 

  3 

15. Mikrobiologia kliniczna 

Zakażenia układowe. Metody pobierania i przesyłania próbek materiałów 
klinicznych do badań mikrobiologicznych. 

  3 

16.  Seminarium z mikrobiologii szczegółowej, przegląd preparatów 

mikroskopowych 

 3  

17.  Seminarium i zaliczenie mikrobiologii szczegółowej 

 3  

18. Egzamin praktyczny 

 

 

4 

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Nosicielstwo bakterii chorobotwórczych 

Przeprowadzenie na wybranej populacji badań na nosicielstwo niektórych 
bakterii chorobotwórczych, np. Staphylococcus aureus, Streptococcus 
pyogenes, Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitidis i innych. 

  6 

 2.  Zakażenia szpitalne (zakładowe) 

Przeprowadzenie na wybranym oddziale szpitalnym badań na 
występowanie w środowisku i wśród personelu medycznego (lub chorych) 
tzw. szczepów szpitalnych. 

  6 

 3.  Mikrobiologia środowiskowa 

Bakteriologiczne badanie próbek wody pitnej, produktów spożywczych, 
powietrza, itp. 

  6 

 4.  Oporność bakterii na leki 

Określenie wrażliwości i mechanizmów oporności bakterii wyizolowanych z 
różnych źródeł, np. w poprzednich zajęciach fakultatywnych. 

  6 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1. Mikrobiologia 

Lekarska dla Studentów Medycyny 

M.L.Zaremba, J.Borowski 
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001 

uzupełniające: 
2.  Mikrobiologia i Choroby Zakaźne 

G.Virella 
Urban&Partner, Wrocław 2000 

3. Wirusologia 

Lekarska 

M.Kańtoch 
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1998 

4. Mikrobiologia 

Ogólna 

H.G.Schlegel 
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000 

 

5. Zakażenia Szpitalne 

D.Dzierżanowska, J.Jeliaszewicz 
α-medica press, Bielsko Biała 1999 

 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z  Immunologii ogólnej 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Immunologia ogólna 

Jednostka realizująca program: 

Klinika Immunologii, Reumatologii i Alergii Katedry 
Immunologiii 

Kierownik jednostki: 

Prof. dr hab.med. Marek L. Kowalski   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr n. przyr. Barbara Szkudlińska 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

ul. Pomorska 251, 92-213 Łódź 

042 675-73-09   immunol@csk.umed.lodz.pl , bes@csk.am.lodz.pl 

Całkowita liczba godzin: 34 

 

Całkowita liczba ECTS: 2 

Liczba godzin fakultetu 

18 godzin  ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

16 godzin wykładów  

  

10 godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

pisemne 

 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1. Układ immunologiczny (struktury, komórki). 

   2 

 

 

2.  Rozpoznawanie antygenu. 

2 

 

 

3.  Powstawanie zróżnicowania i swoistości odpowiedzi immunologicznej. 

2 

 

 

4. Tolerancja immunologiczna 

2 

 

 

5.  Immunologia zapalenia 

2 

 

 

6.  Odpowiedź immunologiczna na zakażenia. 2 

 

 

7. Reakcje nadwrażliwości 2 

 

 

8.  Paradygmat Th1 – Th2 w medycynie 

2 

 

 

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.    Budowa, funkcje i komórki układu immunologicznego. 

„Wejściówka” –  sprawdzian znajomości podstawowych pojęć i zagadnień 
immunologii 

•  Morfologia komórek układu immunologicznego – preparaty 

mikroskopowe 

•  Ocena aktywności komórek biorących udział w odporności 

nieswoistej: chemotaksja, fagocytoza ,test NBT, test redukcji 
cytochromu.  

Prezentacja pracowni diagnostycznej- pracownia hodowli komórkowych 

  

2,56

 

 2.   Immunoglobuliny. Komórki oraz ich receptory i antygeny ważne w 

przebiegu swoistej odpowiedzi immunologicznej. 

•  Sprawdzenie wiadomości: Budowa i rola immunoglobulin. Źródła 

zmienności immunoglobulin. Limfocyty T i B  - ich subpopulacje i 
receptory wiążące antygeny. 

•  Prezentacja multimedialna o tematyce immunologicznej 

  

2,56

 
 
 
 
 

•  Część praktyczna (45 min) : Podstawowe odczyny 

immunoserologiczne: Precypitacja, immunodyfuzja płytkowa 
pojedyncza i podwójna, odczyn  wiązania dopełniacza . 

•  Prezentacja pracowni diagnostycznej: Pracownia immunoserologii 

ogólnej-  nefelometri 

 
 

 3.  Odpowiedź humoralna -składniki, mechanizmy.   

•  Sprawdzenie wiadomości: Układ HLA i jego rola w odpowiedzi 

immunologicznej. Interakcje pomiędzy komórkami układu 
immunologicznego. Prezentacja i rozpoznanie antygenów. 
Odpowiedź swoista typu humoralnego.  

•  Część praktyczna ( 45 min.) Ocena antygenów HLA- techniki 

typowania tkankowego: Techniki serologiczne, techniki 
molekularne. 

•  Prezentacja pracowni diagnostycznych: Pracownia typowania HLA, 

Pracownia biologii molekularnej. 

•  Referowanie przez studentów przygotowanych artykułów o 

tematyce immunologicznej . 

  

2,56

 4.  Odpowiedzi typu komórkowego. Układ immunologiczny skóry i błon 

śluzowych.   

•  Sprawdzenie wiadomości: Rodzaje i mechanizmy  cytotoksyczności. 

Podstawowe mechanizmy odporności związane z błonami 
śluzowymi i skórą 

•  Prezentacja multimedialna 
•  Część praktyczna (45 min): Techniki wykrywania antygenów i 

przeciwciał z zastosowaniem elektroforezy i precypitacji w żelu:  
Immunoelektroforeza, immunoelektoforeza rakietowa, 
przeciwbieżna i krzyżowa . Western Blotting. 

•  Prezentacja pracowni diagnostycznej: Pracownia cytofluorymetrii .  

•  Referowanie przez studentów przygotowanych artykułów o 

tematyce immunologicznej . 

  

2,56

 5.  1.Odporność przeciwzakaźna.  

2. Immunoterapia i immunoprofilaktyka. 

•  Sprawdzenie wiadomości: Podstawowe nieswoiste i swoiste 

mechanizmy odporności przeciwbakteryjnej, przeciwwirusowej 
przeciwgrzybicznej. Odpowiedzi immunologiczne na 
zaszczepienie. Aspekty skuteczności szczepień. Podział i rodzaje 
szczepionek konwencjonalnych i nowej generacji 

•  Prezentacja multimedialna 
•  Część praktyczna: Aglutynacja bakteryjna  szkiełkowa i 

probówkowa  typu O i H. Hemaglutynacja bierna.Test Waalera – 
Rose. Testy lateksowe: ASO, RF, CRP. 

•  Referowanie przez studentów przygotowanych artykułów o 

tematyce immunologicznej . 

  

2,56

 6.  Immunologia transplantacyjna. Immunologia nowotworów.  

•  Sprawdzenie wiadomości :Rodzaje przeszczepów,reakcje organizmu 

na alloprzeszczep. Antygeny TSA i TAA i ich znaczenie w 
diagnostyce i leczeniu nowotworów. Rola układu 
immunologicznego w walce z nowotworami. Mechanizmy ucieczki 

  

2,56

nowotworów z pod kontroli układu immunologicznego. 

•  Prezentacja multimedialna 

•  Część praktyczna( 45 min):  Metody badania subpopulacji 

komórkowych:  

-  Identyfikacja antygenów powierzchniowych:  immunofluorescencja,         
immunocytochemia ( PAP, APAP, ABC ),  testy rozetowe . 
-  Ocena odpowiedzi typu komórkowego: Test proliferacji limfocytów, test 
zahamowania migracji leukocytów. 

•  Prezentacja pracowni diagnostycznej: Immunocytochemii i 

immunofluorescencji 

•  Referowanie przez studentów przygotowanych artykułów o 

tematyce immunologicznej . 

 7. 

 

Nieprawidłowe odpowiedzi immunologiczne : nadwrażliwość,  

autoimmunizacja. Immunohematologia.  

•  Sprawdzenie wiadomości 

•  Część praktyczna: Diagnostyka immunologiczna in vitro  

- Ilościowe metody immunoenzymatyczne  stosowane przy ocenie poziomu 
antygenów i przeciwciał . Ocena poziomu swoistych IgE  
-  Ocena poziomu kompleksów immunologicznych  w surowicy. 
- Odczyn antyglobulinowy Coombsa  w diagnostyce patologii związanych z 
nadwrażliwością typu II. 

•  Prezentacja pracowni diagnostycznej. Pracownia immunoserologii - 

techniki immunoenzymatyczne 

•  Referowanie przez studentów przygotowanych artykułów o 

tematyce immunologicznej. 

  

2,56

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Antygeny i ich podział .  

1 

 

 

 2.  Selekcja klonalna limfocytów. Odpowiedź immunologiczna pierwotna i 

wtórna . 

1    

 3.  Genetyka wytwarzania przeciwciał 1 

 

 

 4.  Dojrzewanie limfocytów T i B.  

1 

 

 

 5.  Rozpoznawanie antygenów przez komórki odporności nieswoistej. 

1 

 

 

 6.  Przetwarzanie i prezentacja antygenów egzo i endogennych . 

2 

 

 

 7.  Mechanizmy aktywacji dopełniacza. 1 

 

 

 8.  Rodzaje cytotoksyczności 2 

 

 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1.  Immunologia.  J. Gołąb, M. Jakubisiak, W. Lasek. PWN 2002 
2 

Immunologia Kliniczna. Red. M.L. Kowalski. Wyd. Mediton 2000r 

uzupełniające: 
3.  Immunologia. I. Roitt, J. Brostoff,  D. Male. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2000r. 

 

4.  Immunobiology. The immune system in healt and disease. C.A.Janeway, P. Trawers, M. Walport, 

M. Shlomchik.  Garland. Churchil Livingstone 2004r . 

 
 
Uwagi: 

Kolokwia:  
1. Z materiału ćwiczeń 1 – 4. 
2.  Zaliczeniowe -  po wszystkich ćwiczeniach obejmujące całość materiału. 

Odbywają się poza godzinami ćwiczeń. 
 

 Czas trwania i kolejność poszczególnych elementów ćwiczenia  może ulegać zmianom 
 (decyduje asystent prowadzący grupę). Czas ćwiczenia – 2,56 godz. ćwiczeniowych   ( 1godz. 
55 min. zegarowych) 
 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z patomorfologii 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Patomorfologia 

Jednostka realizująca program: 

Zakład Patomorfologii 

Kierownik jednostki: 

Prof. dr hab. med. Wielisław Papierz   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  Dr med. Aleksandra Omulecka 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

ul. Pomorska 251, 92-213 Łódź 

042-679-01-91                              papierz@csk.umed.lodz.pl 

Całkowita liczba godzin: 120 

 

Całkowita liczba ECTS:      

Liczba godzin fakultetu 

90 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

30 godzin wykładów  

  

      godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

zaliczenie ustne 

 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1. Wprowadzenie do patomorfologii (anatomia patologiczna, histopatologia, 

cytologia, metody i techniki stosowane w patomorfologii, znaczenie 
diagnostyki patomorfologicznej w praktyce klinicznej). 

2    

2.  Morfologiczne badania pośmiertne (regulacje     prawne odnoszące się do 

wykonywania sekcji     zwłok; rodzaje sekcji zwłok, techniki badania  
pośmiertnego, znamiona śmierci). 

2    

3.  Uszkodzenie i śmierć komórki (wykładniki      morfologiczne odwracalnego 

i nieodwracalnego uszkodzenia komórk). Śmierć komórki – martwica i 
apoptoza.   

2    

4. Zaburzenia w krążeniu I. Krwotoki, przekrewie                  nie, niedokrwienie, 

zakrzepica, zator. 

2    

5.  Zaburzenia w krążeniu II. Zawał, obrzęk. Przyczyny, obraz morfologiczny, 

ewolucja zmian morfologicznych, następstwa. 

2    

6.  Zmiany wsteczne I. Zaniki i zwyrodnienia. 

2 

 

 

7. Zmiany wsteczne II. Martwica. Patomorfologia miażdżycy. 2 

 

 

8. Zmiany postępowe (przerost, rozrost, przetwarzanie, procesy naprawcze) 

2 

 

 

9. Nowotwory I (definicje, karcinogeneza, czynniki rakotwórcze, 

epidemiologia, klasyfikacje) 

2    

10. Nowotwory II (stany przednowotworowe, drogi szerzenia się nowotworów, 

nowotwory nabłonkowe łagodne i złośliwe). 

2    

11. Nowotwory III (nowotwory nienabłonkowe  łagodne i złośliwe, zespoły 

paranowotworowe, rola patomorfologa w diagnostyce nowotworów 

2    

12. Zapalenia I (definicje i podziały zapaleń, obraz morfologiczny wybranych 

zapaleń nieswoistych., nastepstwa zapaleń). 

2    

13. Zapalenia II (zapalenia ziarniniakowe, gruźlica, sarkoidoza, trąd, choroba 

reumatyczna).  

2    

14. Zapalenia III (kiła nabyta i wrodzona) patomorfologia zespołu nabytej 

niewydolności immunologicznej - AIDS. 

2    

15. Wybrane zagadnienia z patomorfologii serca i naczyń (zawał serca, 

zapalenia wsierdzia i mięśnia serca, niewydolność krążenia, nowotwory 
serca i naczyń). 

2    

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Zaburzenia w krążeniu cz. I.  

Patomorfologia krwotoku, przekrwienia i obrzęku. Demonstracja obrazów 
mikroskopowych: ogniska krwotocznego w mózgu, krwotoku 
podpajęczynówkowego, przekrwienia żylnego wątroby i płuc oraz obrzęku 
płuc. 

  

2,5 

 2.  Zaburzenia w krążeniu cz. II  

Patomorfologia zakrzepicy, zatorowości i zawału. Demonstracja obrazów 
mikroskopowych skrzepliny przyściennej, zatoru z komórek 
nowotworowych i zawałów: mięśnia sercowego, płuca i nerki. 

  

2,5 

 3.  Zmiany wsteczne cz. I.  

Patomorfologia zaników i zwyrodnień (szklistego,  tłuszczowego i 
wapniowych). Demonstracja obrazów mikroskopowych: zwyrodnienia 
brunatnego mięśnia sercowego, stłuszczenia wątroby, szkliwienia sutka i 
zwapnienia w tętnicy. 

  

2,5 

 4.  Zmiany wsteczne cz. II.  

Zwyrodnienia białkowe (amyloidoza, zwyrodnienia rogowe). 
Patomorfologia martwicy. Demonstracja obrazów histopatologicznych: 
amyloidozy, zaburzeń rogowacenia, martwicy serowatej, martwicy 
rozpływnej, martwicy Balsera.  

  

2,5 

 5.  Podsumowanie wiadomości o zaburzeniach w krążeniu.  

Zakrzepica, krwotok, skazy krwotoczne, następstwa krwotoków, 
zatorowość, przekrwienie, zawał, obrzęk, limfotok, odwodnienie) oraz o 
zmianach wstecznych (zaniki, zwyrodnienia, martwica i apoptoza).  

  

2,5 

 6.  Zmiany postępowe.  

Gojenie i naprawa tkanek. Patomorfologia gojenia się ran, rozrostu , 
przerostu i zaburzeń różnicowania się i dojrzewania tkanek. Demonstracja 
rozrostu mięśnia sercowego i prostaty, ziarniny wczesnej i 
olbrzymiokomórkowej oraz metaplazji płaskonabłonkowej w oskrzelu. 

  

2,5 

 

7. Stany przedrakowe i nowotwory nabłonkowe Nowotwory łagodne 

pochodzenia nabłonkowego, stany przedrakowe, neoplazja 
wewnątrznabłonkowa, rak. Demonstracja obrazów  mikroskopowych 
brodawczaka płaskonabłonkowego, dysplazji nabłonka płaskiego i raka 
przedinwazyjnego szyjki macicy (neoplazja wewnątrznabłonkowa) oraz 
raka płaskonabłonkowego krtani. 

  

2,5 

 8.  Nowotwory nabłonkowe cd.  

Nowotwory  łagodne pochodzenia nabłonkowego i raki. Demonstracja 
obrazów histopatologicznych gruczolakotorbielaka brodawkowatego 
jajnika, gruczolaka odbytnicy, raka drobnokomórkowego płuc, przerzutów 
raka gruczołowego i raka płaskonabłonkowego do węzłów limfatycznych 

 

 

2,5 

 9.  Nowotwory nienabłonkowe.  

Patomorfologia nowotworów nienabłonkowych  łagodnych i złośliwych. 
Demonstracja obrazów histopatologicznych włókniaka, włókniakomięsaka, 

  

2,5 

mięśniaka gładkokomórkowego, mięsakomięśniaka gładkokomórkowego i 
tłuszczaka 

10.  Zapalenia cz. I.  

Zapalenia ropne i włóknikowe. Demonstracja obrazów mikroskopowych 
ropnego zapalenia wyrostka robaczkowego, ropnia płuca, promienicy, 
zapalenia płatowego płuc, włóknikowego zapalenia osierdzia i zapalenia 
błony śluzowej zatoki przynosowej.  

  

2,5 

11.  Zapalenia cz. II.  

Zapalenia ziarniniakowe, oraz zmiany zapalne wywołane przez robaki 
pasożytnicze. Demonstracja obrazów mikroskopowych gruźlicy płuc, 
sarkoidozy i włośnicy. 

  

2,5 

12. Podsumowanie 

wiadomości o zmianach postępowych i 

nieprawidłowościach różnicowania komórek (przerost, naprawa tkanek, 
rozrost, odrost, guzy nienowotworowe, różnicowanie, dojrzewanie, 
metaplazja), zapaleniach (zapalenia ostre- uszkadzające, wysiękowe, 
wytwórcze, zapalenia przewlekłe-ziarniniakowe) i ogólnej patologii 
nowotworów (etiopatogeneza nowotworów, nowotwory łagodne i złośliwe, 
nabłonkowe i nienabłonkowe, stany przednowotworowe, klasyfikacja 
TNM). 

  

2,5 

13. Patomorfologia serca.  

Zapalenia mięśnia sercowego i wsierdzia oraz patologia zawału m. 
sercowego. Demonstracja preparatów mikroskopowych zapaleń mięśnia 
sercowego, zapaleń wsierdzia i blizny pozawałowej. 

  

2,5 

14. Patomorfologia chorób naczyń.  

Miażdżyca i inne choroby tętnic oraz nowotwory naczyń. Demonstracja 
preparatów  mikroskopowych miażdżycy aorty, stwardnienia tętniczek 
nerkowych, guzkowego zapalenia tętnic, cukrzycowego 
międzywłośniczkowego stwardnienia kłębuszków nerkowych, naczyniaka. 

  

2,5 

15. Podsumowanie wiadomości z patomorfologii serca i naczyń ( choroba 

niedokrwienna serca, wady wrodzone i nabyte serca, zapalenia wsierdzia, 
kardiomiopatie, zapalenia worka osierdziowego, nowotwory serca, 
niewydolność mięśnia sercowego, miażdżyca, zapalenia i nowotwory 
naczyń). 

  

2,5 

16. Patomorfologia górnych dróg oddechowych i płuc cz. I.  

Jama nosowa, zatoki przynosowe, krtań,  rozedma, niedodma, obrzęk płuc, 
ostra niewydolność oddechowa noworodków. Demonstracja obrazów 
mikroskopowych polipa nosa, polipa fałdów głosowych, rozedmy płuc, błon 
szklistych, niedodmy. 

  

2,5 

17. Patomorfologia płuc cz. II.  

Zapalenia i rozstrzenia oskrzeli, odoskrzelowe i inne zapalenia płuc, 
nowotwory płuc. Demonstracja preparatów mikroskopowych zapalenia 
ropnego oskrzeli z rozstrzeniami, odoskrzelowego zapalenia płuc, raka 
płaskonabłonkowego oskrzela, komórek nowotworowych w plwocinie, 
aspergillozy płuca. 

  

2,5 

18. Podsumowanie wiadomości z patomorfologii układu oddechowego 

(zapalenia, zmiany nienowotworowe i nowotwory jamy nosowej , zatok i 
gardła; zapalenia, zmiany nienowotworowe i nowotwory krtani, tchawicy i 
opłucnej; zapalenia oskrzeli i zapalenia płuc, rozedma, niedodma, obrzęk 
płuc, zator pnia i tętnic płucnych, rak i rakowiak oskrzela, włóknienie płuc, 

  

2,5 

przewlekły zespół płucno-sercowy, morfologiczne badania diagnostyczne w 
chorobach płuc. 

19. Patomorfologia wątroby.  

Zapalenia wątroby, marskość, nowotwory wątroby. Demonstracja obrazów 
mikroskopowych przewlekłego zapalenia wątroby, gruźlicy prosówkowej 
wątroby, marskości wątroby, raka wątrobowokomórkowego i raka z 
przewodów żółciowych. 

  

2,5 

20. Patomorfologia wątroby i trzustki.  

Przerzuty nowotworowe do wątroby, kamica i zapalenia pęcherzyka 
żółciowego, rak pęcherzyka, ostre krwotoczne zapalenie trzustki. 
Demonstracja preparatów mikroskopowych  przerzutów raka do wątroby, 
przewlekłego zapalenia pęcherzyka  żółciowego, raka gruczołowego 
pęcherzyka, ostrego krwotocznego zapalenia trzustki. 

  

2,5 

21. Podsumowanie wiadomości z patomorfologii wątroby i trzustki (cechy 

kliniczne i biochemiczne niewydolności wątroby, zaburzenia w krążeniu, 
zaburzenia rozwojowe, zmiany wsteczne, zapalenia wątroby, marskość, 
nadciśnienie wrotne, pasożyty, nowotwory wątroby; kamica, zapalenia, 
nowotwory pęcherzyka  żółciowego, zapalenie przewodów żółciowych; 
zapalenia, torbiele i nowotwory trzustki. 

  

2,5 

22.  Patomorfologia jamy ustnej, gardła i ślinianek.  

Zmiany patologiczne dziąseł. Zapalenia i nowotwory ślinianek. 
Demonstracja preparatów histopatologicznych szkliwiaka, nadziąślaka 
olbrzymiokomórkowego, przewlekłego zapalenia ślinianki, gruczolaka 
wielopostaciowego, raka gruczołowo-torbielowatego.   

  

2,5 

23. Patomorfologia żołądka i jelit.  

Zapalenia i rak żołądka, martwica ściany jelit, zapalenie wyrostka 
robaczkowego, zapalenia jelit. Demonstracja preparatów 
histopatologicznych przewlekłego zanikowego zapalenia żołądka  z 
metaplazją jelitową, raka żołądka, zawału jelita, ostrego zapalenia wyrostka 
robaczkowego z powodu owsicy, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. 

  

2,5 

24. Podsumowanie wiadomości z patomorfologii przewodu pokarmowego. 

Zmiany patologiczne jamy ustnej: wady rozwojowe, próchnica zębów, 
zapalenia jamy ustnej, zmiany przedrakowe i nowotwory, nadziąślaki, 
torbiele, zmiany rozrostowe wyrostka zębodołowego szczęki i żuchwy. 
Zmiany patologiczne gardła, migdałków,  ślinianek (zapalenia, torbiele, 
nowotwory). Patologia przełyku (zmiany nienowotworowe i nowotwory). 
Patologia  żołądka (zaburzenia rozwojowe, zapalenia, wrzód żołądka i 
dwunastnicy, nowotwory nabłonkowe niezłośliwe, stany przedrakowe i rak 
żołądka, nowotwory nienabłonkowe). Patologia jelit (wady rozwojowe, 
martwica  ściany jelit, zapalenia ostre i zapalenia przewlekłe, zespół  złego 
przyswajania, polipy nienowotworowe i nowotwory jelit. Patologia 
otrzewnej (wodobrzusze, zapalenie, nowotwory i torbiele). 

  

2,5 

25. Patomorfologia układu moczowego.  

Zapalenia  śródmiąższowe i zapalenia kłębuszkowe nerek, rak nerki, rak 
dróg moczowych. Demonstracja preparatów histopatologicznych ostrego 
kłębuszkowego rozplemowego śródwłośniczkowego popaciorkowcowego 
zapalenia nerek, odmiedniczkowego zapalenia nerek, raka 
jasnokomórkowego nerki, raka z nabłonka przejściowego. 

  

2,5 

26. Patomorfologia  układu rozrodczego cz. I. Patologia szyjki macicy.   

  2,5 

Demonstracja preparatów mikroskopowych normotypowego utkania 
histologicznego części pochwowej szyjki, polipa kanału szyjki, nadżerki 
rzekomej (ectropion) części pochwowej, raka płaskonabłonkowego szyjki 
macicy, torbieli Nabotha. 

27. Patomorfologia  układu rozrodczego cz. II. Fizjologiczne zmiany 

 

endometrium, patologiczne rozrosty endometrium, rak trzonu macicy, 
gruczolistość. Demonstracja preparatów mikroskopowych fazy odrostowej i 
fazy wydzielniczej endometrium, rozrostu endometrium, raka 
gruczołowego trzonu macicy, gruczolistości.  

  

2,5 

28. Patomorfologia układu rozrodczego cz. III. Patologia macicy związana z 

ciążą. Demonstracja preparatów histopatologicznych ciąży jajowodowej, 
łożyska i pępowiny z ciązy poronionej, zapalenia błon płodowych, zaśniadu 
groniastego i kosmówczaka.  

  

2,5 

29. Podsumowanie wiadomości z patologii układu moczowego i rozrodczego. 

Patologia nerek (zespół nerczycowy, białkomocz, krwiomocz, zespół 
nefrytyczny, Zaburzenia rozwojowe, niewydolność nerek związana ze 
zmianami wstecznymi i zaburzeniami przepływu krwi, choroby tętnic 
nerkowych i wewnątrznerkowych, choroby kłębuszków nerkowych 
(zapalne i niezapalne), zapalenia śródmiąższowe nerek, nowotwory nerek 
Patologia dróg moczowych (kamica, wodonercze, nowotwory, zapalenia). 
Patologia trzonu macicy (wady rozwojowe, fizjologia endometrium, polip 
endometrium, gruczolistość, nowotwory, patologia związana z ciążą). 
Patologia szyjki macicy (rozrosty nienowotworowe- polip, rozrost 
drobnogruczołowy, zapalenie, nadżerki, rak).Patologia pochwy i sromu 
(zmiany nienowotworowe i nowotwory) 

  

2,5 

30. Wiadomości dotyczące zasad działania pracowni patomorfologicznej i 

stosowanych w niej technik oraz zasad współpracy między 
patomorfologiem i klinicystą, przesyłania materiałów do badania 
histopatologicznego. 

  

2,5 

31.  Przepisy prawne oraz inne zagadnienia związane z sekcją zwłok. 

Zakres działania zakładów patomorfologii i prosektoriów, przepisy prawne 
regulujące wykonywanie sekcji zwłok, omówienie zagadnień związanych z 
pojęciem  śmierci. Demonstracja badania autopsyjnego z omówieniem 
techniki sekcyjnej i rozpoznanych zmian morfologicznych w korelacji z 
obrazem klinicznym opisanym w dokumentacji lekarskiej zmarłego lub film 
„sekcja zwłok osoby dorosłej”. 

3

32. Zagadnienia  związane ze zgonem człowieka. Definicje i omówienie 

rodzajów  śmierci, agonia, zmiany pośmiertne. Demonstracja badania 
autopsyjnego lub film „technika sekcji zwłok, sekcja mózgu i rdzenia”.  

3

33. Wybrane zagadnienia z patologii układu krążenia i oddechowego.  

Charakterystyka niewydolności krążenia prawo-i lewokomorowej, odma 
opłucnej, zator powietrzny. Odmienności techniki sekcyjnej w przypadku 
podejrzenia odmy (krótki film) i zatoru powietrznego. Demonstracja badania 
autopsyjnego. 

3

34. Patomorfologia płodu i noworodka.  

Definicje i omówienie pojęć porodu o czasie, przedwczesnego, po czasie i 
poronienia, wcześniactwa, noworodka hypotroficznego. Podstawowe 
przyczyny zgonów płodów i noworodków. Cechy wewnątrzmacicznego 
obumarcia płodu. Odmienności techniki sekcyjnej noworodka. Film „Sekcja 

3

zwłok noworodka”. Demonstracja badania autopsyjnego. 

35. Sekcja  zwłok. Demonstracja badania autopsyjnego z omówieniem zmian 

patologicznych w korelacji z dokumentacją lekarską zmarłego pacjenta. 
Podsumowanie wiadomości z zakresu patomorfologii klinicznej. 

3

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Nie przewiduje się zajęć fakultatywnych. Zainteresowani przedmiotem 

mogą wzbogacać wiedzę z zakresu patomorfologii a ramach 
indywidualnego toku studiów, lub w ramach prac Koła Naukowego 

 

 

 

 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1.  Patologia znaczy słowo o chorobie, tom I - III, pod redakcją J. Stachury i W.Domagały. 

Polska Akademia Umiejętności, Kraków, 2003 

uzupełniające: 
2.  Robbins Patologia - V. Kumar, R. S. Cotran, S. L. Robbins, red. wyd. pol. Włodzimierz T. 

Olszewski, wyd. Urban & Partner, Wrocław 2005 

 

3.  

 
 
 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Patofizjologii 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Patofizjologia 

Jednostka realizująca program: 

Katedra Patologii Ogólnej i Doświadczalnej U.M. w Łodzi 

Kierownik jednostki: 

dr hab. nauk med. Lucjusz Jakubowski   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr nauk med . Jolanta Janus 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

ul. Narutowicza 60, 90-136 Łódź 

42 630 61 87                                  patofizjologia@poczta.onet.pl 

Całkowita liczba godzin: 90 

 

Całkowita liczba ECTS: 7,5 

Liczba godzin fakultetu 

60 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

30 godzin wykładów  

  

 0 godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

egzamin pisemny, testowy 

 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1.  Wieloczynnikowe uwarunkowania chorób nowotworowych. 

Cykl komórkowy z uwzględnieniem punktów kontrolnych naprawy DNA. 
Cechy choroby nowotworowej z uwzględnieniem czynników 
odpowiadających za proliferację i apoptozę komórek. Etapy karcinogenezy 
z uwzględnieniem czynników odpowiadających za progresję choroby 
nowotworowej, w tym proces angiogenezy. Najczęściej występujące 
protoonkogeny i onkogeny oraz czynniki wpływające na zmiany ich 
ekspresji. Tory mutacyjne w procesie nowotworowym. 

2    

2.  Patofizjologia procesu zapalenia. 

Omówienie czynników zapaleniotwórczych i następującej po ich 
zadziałaniu reakcji naczyniowej i komórkowej. 

2    

3.  Genomika a proteomika. 

Wieloczynnikowe uwarunkowanie chorób. Znaczenie zsekwencjonowania 
ludzkiego genomu dla zrozumienia patomechanizmu zaburzeń 
poligenicznych. Podstawowe typy przemian posttranslacyjnych i ich 
znaczenie dla badania ekspresji genów. Zasady koordynacji badań w 
zakresie genomiki i proteomiki (HUGO, HUPO). Postęp w zakresie 
diagnostykii terapii chorób, w których etiopatogenezie współuczestniczą 
czynniki genetyczne. 

2    

4. Patofizjologia układu krążenia. 

Mechanizmy powstawania i skutki zaburzeń rytmu serca (zatokowe, 
nadkomorowe i komorowe). Zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-
komorowego (bloki). Zmiany EKG towarzyszące zaburzeniom rytmu i 
przewodzenia.  

2    

5.  Choroba niedokrwienna serca.  

Rezerwa wieńcowa oraz czynniki ją ograniczajace. Etiopatogeneza i skutki 
choroby niedokrwiennej serca dla organizmu  

2    

6.  Zaburzenia gojenia ran. 

Przedstawienie roli śródbłonka w funkcji naczyń, czynników indukujących 
jego uszkodzenie oraz wpływ procesu zapalnego na inicjację i rozwój 
miażdżycy.

 

2    

7.  Zaburzenia gospodarki lipidowej. 

Zaburzenia metabolizmu lipidów. Transport lipidów we krwi. 
Hiperlipidemie pierwotne i  wtórne. Hipolipoproteinemie. Lipidozy.

 

 

2    

8.  Patofizjologia i neuroendokrynologia stresu. 

Znaczenie i przebieg reakcji stresowej ustroju na działające czynniki 
fizyczne i psychiczne. Wpływ stresu na układ dokrewny tj. na uwalnianie 
hormonów: wzrostu, prolaktyny, AVP, oraz na czynność gonad, tarczycy  
i nadnerczy. Wpływ stresu na układ immunologiczny oraz pokarmowy. 

2    

9.  Zaburzenia gospodarki elektrolitowej. 

Patofizjologia zaburzeń przebiegających z: hipo- i hipernatremią, hipo-  
i hiperkalemią, hipo- i hipermagnezemią, hipo- i hiperchloremią,  hipo-  
i hiperkalcemią oraz skutki dla ustroju. 

2    

10. Patogeneza powikłań wielonarządowych w cukrzycy typu 1 i typu 2. 

Czynność wewnątrzwydzielnicza trzustki. Klasyfikacja cukrzycy. 
Etiopatogeneza cukrzycy typu 1.  Ostre i przewlekłe skutki cukrzycy typu 1. 
Patogeneza śpiączki hiperglikemicznej. Mechanizmy przyczynowe rozwoju  
cukrzycy typu 2. Zespół insulinooporności. Patogeneza rozwoju miażdżycy 
w cukrzycy. Mikro- i makroangiopatie cukrzycowe.  

2    

11. Patofizjologia nerek. 

Funkcje nerek. Wielomocz, małomocz, bezmocz. Patomechanizmy 
towarzyszące ostrej  i przewlekłej niewydolności nerek oraz ich wpływ  na 
zmiany ogólnoustrojowe. Zaburzenia biochemiczne towarzyszące 
niewydolności nerek. Białkomocz. Zespół nerczycowy. 

2    

12. Patofizjologia wątroby. 

Rola i znaczenie wątroby w ustroju. Przemiana bilirubiny i jej zaburzenia. 
Żółtaczki. Marskość watroby. Wodobrzusze. Encefalopatia i śpiączka 
wątrobowa. 

2    

13. Etiopatogeneza obrzęków krążenowych. 

Przyczyny i skutki obrzęków umiejscowionych (stan zapalny, utrudniony 
odpływ żylny, utrudniony odpływ limfy, odczyn alergiczny) oraz obrzęków  
uogólnionych (pochodzenia sercowego, nerkowego, watrobowego, 
hormonalnego)

 

2    

14. Patofizjologia krwi. 

Zaburzenia hematopoezy w układzie czerwonokrwinkowym: 
nieprawidłowości kształtu i barwliwości erytrocytów, podziały 
niedokrwistości, zaburzenia metabolizmu głównych czynników 
krwiotwórczych (żelaza i witamin). Podstawowe zaburzenia układu 
białokrwinkowego i płytek krwi, skazy krwotoczne.

 

 

2    

15. Patofizjologia układu nerwowego. 

Zaburzenia podstawowych procesów w układzie nerwowym.  Patofizjologia 
wybranych chorób neurodegeneracyjnych.

 

2    

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Pojęcie zdrowia , choroby, homeostaza. Zaburzenia termoregulacji 

Choroba jako zaburzenie regulacji funkcji ustroju oraz mechanizmy 

  4 

kompensacyjne. Wpływ i skutki chorobowe oddziaływania na ustrój 
promieniowania świetlnego i jonizującego, działania prądów stałego i 
zmiennego, ultradźwięków i wibracji. Wpływ zmian ciśnienia 
atmosferycznego i wartości przyspieszenia na organizm. Mechanizmy 
towarzyszące hipertermii niegorączkowej (przegrzanie, udar cieplny, 
porażenie słoneczne, zespół hipertermii złośliwej). Mechanizmy 
powstawania i rozwoju hipertermii gorączkowej - gorączki oraz wpływ tych 
zaburzeń na ustrój. Hipotermia. Miejscowe oraz ogólnoustrojowe skutki 
hipo- i hipertermii.

 

 

 2.  Patofizjologia układu dokrewnego (cz. I). 

Synteza, magazynowanie, uwalnianie, transport, działanie, degradacja 
hormonów. Zaburzenia regulacji wydzielania hormonów (mechanizm 
sprzężeń zwrotnych). Ektopowe wydzielanie hormonów. Następstwa 
nadmiernego i niedostatecznego wydzielania hormonów.

 

  4 

 3.  Patofizjologia układu dokrewnego (cz. II).  

j.w.

 

  4 

 4.  ZALICZENIE I - obowiązuje materiał z ćwiczeń 1-3

 

  

 

4 

 5.  Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej. 

Przestrzenie wodne organizmu. Regulacja gospodarki wodnej. Rodzaje 
odwodnień i przewodnień, mechanizmy powstawania i skutki tych 
zaburzeń. Patofizjologia zaburzeń przebiegających z: hipo- i hipernatremią, 
hipo- i hiperkalemią, hipo- i hipermagnezemią, hipo- i hiperchloremią,  
hipo- i hiperkalcemią oraz skutki dla ustroju. 

  4 

 6.  Zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej. 

Regulacja równowagi kwasowo-zasadowej. Mechanizmy powstawania, 
oraz skutki dla ustroju: kwasicy  metabolicznej i oddechowej, zasadowicy 
metabolicznej i oddechowej. 

 

  4 

 7.  Patofizjologia nerek. 

Funkcje nerek. Wielomocz, małomocz, bezmocz. Patomechanizmy 
towarzyszące ostrej  i przewlekłej niewydolności nerek oraz ich wpływ  na 
zmiany ogólnoustrojowe. Zaburzenia biochemiczne towarzyszące 
niewydolności nerek. Białkomocz. Zespół nerczycowy. Omówienie 
składowej zapalnej procesu miażdżycowego i cech zapalenia w nerkach. 

 

 

 

 

 8.  ZALICZENIE II- obowiązuje materiał z ćwiczeń 5 -7 

 

 

4 

 9.  Patofizjologia układu krążenia (cz. I). 

Mechanizmy powstawania i skutki zaburzeń rytmu serca (zatokowe, 
nadkomorowe i komorowe). Zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-
komorowego (bloki). Zmiany EKG towarzyszące zaburzeniom rytmu i 
przewodzenia. Czynność serca wydolnego. Przyczyny i następstwa ostrej i 
przewlekłej niewydolności serca. Rezerwa wieńcowa i czynniki  ją 
ograniczające.  

  4 

10. Patofizjologia układu krążenia (cz. II). 

Mechanizmy rozwoju, klasyfikacja oraz powikłania narządowe w 
nadciśnieniu tętniczym. Omówienie składowej zapalnej procesu 
miażdżycowego. Definicja, patogeneza i klasyfikacja wstrząsu oraz 
patogeneza zmian narządowych. 

  4 

11. Patofizjologia układu oddechowego. 

Nadmierna i niedostateczna wentylacja płuc. Niewydolność oddechowa. 
Duszność. Hipoksja (typy). Sinica. Obrzęk płuc. Płuco wstrząsowe. Zespół 

  4 

serca płucnego. Omówienie składowej zapalnej procesu miażdżycowego i 
cech zapalenia w układzie oddechowym.   

12. Patofizjologia układu pokarmowego (cz. 1) 

Funkcje wątroby. Zaburzenia biochemiczne towarzyszące niewydolności 
wątroby. Encefalopatia wątrobowa. Patogeneza wodobrzusza. Przemiana 
bilirubiny. Żółtaczki. Cholestaza. Zespół wątrobowo-nerkowy. 
Encefalopatia i śpiączka wątrobowa.

 

  4 

13. Patofizjologia układu pokarmowego (cz.2) 

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy. Niedrożność jelit. Biegunka.  
Charakterystyka zmian zapalnych narządowych: zapalenia wątroby, 
przewlekłych nieswoistych zapaleń jelit, zapalenia trzustki, etiopatogeneza 
cukrzycy.

 

 

  4 

14.  ZALICZENIE II- obowiązuje materiał z ćwiczeń 8 - 13

 

  4 

15.  KOLOKWIUM  KOMISYJNE 

Obejmuje cały materiał ćwiczeniowy, (szczegółowy regulamin odrabiania 
ćwiczeń z patofizjologii określa warunki przystąpienia do tego kolokwium)

 

  4 

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Nie są prowadzone zajęcia 

fakultatywne 

   

 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1.  Patofizjologia pod red. S. Maśliński, J. Ryżewski, wyd. I 1992 
uzupełniające: 
2.  Patofizjologia w zarysie pod red. J.W. Guzka wyd.I. 2002, 
3. Wykłady z patofizjologii pod red. H. Tchórzewskiego, wyd. I 1990, 
4. Choroby 

wewnętrzne pod red. F. Kokota, 

5.  Podstawy genetyki medycznej pod red. M. Connor, M. Fergusson-Smith, 1998,      
6.  Zarys endokrynologii klinicznej pod red. M. Pawlikowskiego, 1992 

 

7.  Zapalenie. Patofizjologia i klinika pod red. H. Tchórzewskiego, 1998 

 
 
Uwagi: 
Na ćwiczeniach, zaliczeniach oraz egzaminie obowiązuje również materiał prezentowany na 
wykładach z patofizjologii, oraz zagadnienia przedstawiane w artykułach, publikacjach i 
rozdziałach z wybranych podręczników zaproponowane w czasie zajęć. 
 
Materiał zamieszczony w tabelach został opracowany przez dr nauk med. Jolantę Janus 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Biologii Molekularnej 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Biologia Molekularna 

Jednostka realizująca program: 

Zakład Biologii Molekularnej 

Kierownik jednostki: 

prof. dr hab. n.med. Paweł Liberski   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr Ewa Golańska 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

ul. Pomorska 251, 92-216 Łódź  

042 679 14 77                           

Całkowita liczba godzin: 30 

 

Całkowita liczba ECTS:      

Liczba godzin fakultetu 

30 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

0 godzin wykładów  

  

      godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

Zaliczenie pisemne  

 
Szczegółowy program zajęć w trakcie przygotowywania!!! 

 

Liczba godzin 

 
 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1. 

 

   

2. 

 

 

   

3. 

 

 

   

4. 

 

   

5. 

 

 

   

6. 

   

   

7. 

 

   

8. 

 

   

9. 

 

   

10. 

 

   

11. 

 

   

12. 

 

   

13. 

 

   

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 

1. 

 

   

 

2. 

 

   

 

3. 

 

   

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1.   
uzupełniające: 

 

2.  

3.  

 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Medycyny rozrodu z seksuologią 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Medycyna rozrodu z seksuologią 

Jednostka realizująca program: 

Zakład Andrologii i Endokrynologii Płodności  

Kierownik jednostki: 

prof. dr hab. n .med. Krzysztof Kula   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr n. med. Renata Walczak-Jędrzejowska 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

91-425 Łódź, ul. Sterlinga 5 

042 633 07 05                               kkula@csk.umed.lodz.pl  

                                                    andrwj@csk.umed.lodz.pl 

Całkowita liczba godzin: 21 

 

Całkowita liczba ECTS: 1,5 

Liczba godzin fakultetu 

15 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

  6 godzin wykładów  

  

 12 godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

zaliczenie testowe 

 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1. Zaburzenia różnicowania płciowego: 

-zaburzenia płci gonadalnej, 
-zaburzenia płci genitalnej, 
-dymorfizm płciowy budowy mózgu,  
-identyfikacja, rola i psychoorientacja płciowa, 
-transseksualizm i homoseksualizm, 
-postępowanie lekarskie 

2    

2.  Patogeneza i diagnostyka zaburzeń płodności: 

-hipogonadyzm hipo- i hipergonadotropowy, 
-gonadalne i pozagonadalne przyczyny niepłodności,  
-przegląd metod leczenia stosowanych przy niepłodności, 
-strategia postępowania wobec niepłodnej pary. 

2    

3. Zaburzenia seksualne: 

-zaburzenia popędu płciowego, 
-przyczyny i metody leczenia zaburzeń erekcji. 

2    

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Różnicowanie płciowe: 

-fizjologia różnicowania płciowego, 
-klinika zaburzeń różnicowania płciowego,   
-diagnostyka i postępowanie lekarskie, 
-demonstracja przypadków. 

  3 

 2.  Zaburzenia płci psychicznej: 

-demonstarcja przypadków z zaburzeniami różnicowania płciowego 
(interseksualizm) 

  3 

-demonstracja przypadków zaburzeń identyfikacji płciowej 
(transseksualizm) 

 3.  Zaburzenia czynności męskiego i żeńskiego układu rozrodczego: 

-przyczyny i leczenie hipogonadyzmu hipo- i hipergonadotropowego, 
-przyczyny niepłodności, 
-metody leczenia niepłodności, 
-rozród wspomagany,  
-demonstracja przypadków. 

  3 

 4.  Zaburzenia seksualne: 

-rozwój relacji seksualnych, 
-fizjologia reakcji seksualnych u kobiet i mężczyzn, 
-podział i charakterystyka zaburzeń seksualnych,  
-metody leczenia zaburzeń seksualnych. 

  3 

 5.  Diagnostyka zaburzeń płodności: 

-przegląd metod stosowanych przy diagnostyce płodności, 
-badanie nasienia wg standardów WHO. 
Sprawdzian końcowy. 

 

 

3 

10.  Zaliczenie 

 

 

0,5 

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Zmiany seksualności mężczyzn w zależności od wieku: 

-wyniki badań epidemiologicznych nad zmianą satysfakcji z życia 
płciowego, 
-wyniki badań epidemiologicznych nad zmianami w stężeniach hormonów 
płciowych. 

 2  

2. "Żeńskie" hormony u mężczyzn: 

-odkrycie receptorów estrogenowych u płci męskiej i ich rola w 
spermatogenezie, 
-estradiol a gęstosć kości, gospodarka lipidowa, układ sercowo-naczyniowy 
i procesy rozrostowe u mężczyzn. 

 2  

3.  Hormony a układ krążenia: 

-wpływ androgenów i estrogenów na układ krążenia, 
-hormony płciowe a ryzyko choroby wieńcowej. 

 2  

4.  Diagnostyka histopatologiczna gonad: 

-wskazania do wykonania biopsji jądra, 
-obrazy histologiczne jądra przy azoospermii,  
-zmiany nowotworowe w jądrze, 
-obrazy histologiczne przy zaburzeniach rozwoju gonad. 

 2  

5. Czynniki środowiskowe a czynność męskiego układu płciowego: 

-rodzaje szkodliwych czynników środowiskowych,  
-mechanizmy i skutki ich działania. 

 2  

6.  Patogeneza i rozpoznawanie nowotworów jąder: 

-klasyfikacja nowotworów jąder,  
-patogeneza raka jądra, 
-grupy ryzyka dla nowotworów wywodzących się z komórek płciowych,  
-metody diagnostyczne, 
-postępowanie lekarskie. 

 2  

 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1.  Medycyna rozrodu i seksuologia – materiały do ćwiczeń dla studentów III-go roku Wydziału 

Lekarskiego – K. Kula, J. Słowikowska-Hilczer, E. Oszukowska, R. Walczak-Jędrzejowska 

uzupełniające: 

 

2.  Zaburzenia hormonalne. Praca zbiorowa pod red. M. Pawlikowskiego, PZWL, Warszawa, 2004 

 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Farmakologii 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Farmakologia 

Jednostka realizująca program: 

Zakład Farmakologii 

Kierownik jednostki: 

prof. dr hab. n. med. Jerzy Z. Nowak   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr n. med. Małgorzata Dzielska-Olczak 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

ul. Żeligowskiego 7/9, 90-752 Łódź 

(042) 639 32 90                           

farmakologia@pharma.am.lodz.pl

 

Całkowita liczba godzin: 70 

 

Całkowita liczba ECTS: 4,5 

Liczba godzin fakultetu 

52 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

18 godzin wykładów  

  

      godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

zaliczenie  

 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1.  Wprowadzenie do farmakologii (podstawowe pojęcia; definicja leku, 

farmakokinetyka i biodost

ępność, koncepcja receptora i teoria 

interakcji: lek-receptor; poj

ęcie: agonisty, antagonisty, częściowego 

agonisty i odwrotnego agonisty) 

2    

2.  Komórkowe i molekularne mechanizmy działania leków (1): 

Receptory i wtórne przeka

źniki informacji, kanały jonowe i enzymy 

jako tarcze dla dzia

łania leków  (mechanizmy działania 

przyk

ładowych leków najnowszych generacji) 

2    

3.  Komórkowe i molekularne mechanizmy działania leków (2):  

Sygnalizacja wewn

ątrzkomórkowa i potencjalne miejsca działania 

leków (główne szlaki sygnalizacyjne: cyklaza adenylanowa-cAMP-
PKA, cyklaza guanylanowa-cGMP-PKG, synteza tlenku azotu-NO, 
fosfolipaza C-IP3/DAG-PKC, Ca

2+

 i efektory); 

2    

4.  Farmakologia układu współczulnego – leki stymulujące i blokujące 

receptory adrenergiczne; 
Farmakologia uk

ładu przywspółczulnego – leki symulujące i 

blokuj

ące receptory cholinergiczne; 

2 

   

 

 

5.  

 

Leki dzia

łające na układ sercowo-naczyniowy (1): niewydolność 

kr

ążenia pochodzenia sercowego i leki kardiotoniczne; 

Leki dzia

łające na układ sercowo-naczyniowy (2): arytmia i leki 

przeciwarytmiczne; 

2    

6. 

 

Leki dzia

łające na układ sercowo-naczyniowy(3): nadciśnienie i leki 

hipotensyjne; 
Leki moczop

ędne – mechanizmy działania i zastosowania 

terapeutyczne 

2 

 

 

 

7.  Leki a lipidy krwi (farmakologia miażdżycy) oraz leki wpływające na 

mechanizmy krzepni

ęcia krwi i homeostazy oraz hematopoezę 

Biochemia i farmakologia eikozanoidów – potencjał terapeutyczny 

2    

8.  Niesterydowe leki przeciwzapalne i ich potencjał terapeutyczny oraz 

leki stosowane w leczeniu dny i chorobach reumatycznych – 
mechanizmy dzia

łania; 

Leki przeczyszczaj

ące i zapierające, wymiotne, przeciwwymiotne i 

prokinetyczne oraz leki wp

ływające na czynność 

zewn

ątrzwydzielniczą wątroby i trzustk 

2    

9. 

 

Farmakologia hormonów przysadki i nadnerczy oraz pochodnych 
syntetycznych – mechanizmy dzia

łania i potencjał terapeutyczny 

Leki dzia

łające na receptory histaminowe H1 i H2 - mechanizmy 

dzia

łania i zastosowania terapeutyczne (oraz potencjalne leki 

dzia

łające na receptory histaminowe H3 i H4); 

2 

 

 

 

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Receptura ogólna i leki stałe (części recepty,  zasady przepisywania leków, 

rodzaje leków, farmakopea, specjalne wykazy, omówienie i zapisywanie 
proszków, tabletek, czopków). 

  

4,3 

 2.  Leki miękkie 

(omówienie i zapisywanie maści, past, mazideł ). 

  

4,3 

 3.  Leki płynne (omówienie i zapisywanie roztworów,mieszanek, zawiesin). 

 

 

4,3 

 4.  Leki poch. roślinnego (omówienie i zapisywanie ziółek, leków galenowych 

oficynalnych i magistralnych). 

  

4,3 

 5.  Omówienie podstaw farmakokinetyki, interakcje leków, omówienie leków 

cucących. 

  

4,3 

 6.  Omówienie leków znieczulenia miejscowego z zapisywaniem recept. 

Zaliczenie. 

  

4,3 

 7.  Leki 

przeciwgorączkowe, przeciwbólowe (nienarkotyczne) oraz 

niesteroidowe leki przeciwzapalne . 

  

4,3 

 8.  Narkotyczne leki przeciwbólowe. 

Sulfonamidy o działaniu przeciwbakteryjnym. 

  

4,3 

 9.  Antybiotyki z recepturą szczegółową.  

 

4,3 

10. Antybiotyki z recepturą szczegółową.  

 

4,3 

11. Antybiotyki z recepturą szczegółową. 

Najważniejsze środki odkażające (dezynfekcyjne). 

  

4,3 

12.  Leki nasenne i leki uspokajające.  

Zaliczenie. 

  

4,3 

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 

1. 

 

   

 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1.             
uzupełniające: 

 

2.  

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Onkologii ogólnej 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Onkologia ogólna 

Jednostka realizująca program: 

Katedra Onkologii 

Kierownik jednostki: 

prof Radzisław Kordek   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr Maciej Berkan 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

Paderewskiego 4, 93-509 

0-42-689-57-81                              berkanmab@yahoo.com 

Całkowita liczba godzin: 18 

 

Całkowita liczba ECTS: 1 

Liczba godzin fakultetu 

18 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

  - godzin wykładów  

  

      godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

Obecność na wszystkich seminariach 

 
 

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Podstawy patologii nowotworów: definicje, zmiany przednowotworowe, 

czynniki ryzyka, podstawowa epidemiologia 

 3  

 2.  Kancerogeneza z genetyką molekularną 

nowotworów 

 3  

 3.  Profilaktyka pierwotna, badania przesiewowe,  

 

3 

 

 4.  Podstawowe objawy najczęstszych nowotworów i podstawowe algorytmy 

diagnostyczne. Rak płuca. "Czujność onkologiczna" - zasady wczesnej 
wykrywalności nowotworów 

 3  

 5.  Symptomatologia wybranych nowotworów (piersi, skóry). Zarys 

diagnostyki i zarys leczenia. Wyniki leczenia. Założenia chirurgii 
onkologicznej. 

 3  

 6.  Symptomatologia nowotworów przewodu pokarmowego. Zarys diagnostyki 

i leczenia. Wyniki leczenia 

 3  

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Program fakultetu ustalany indywidualnie z adiunktem w klinice, w ramach 

dyżuru lekarskiego 

  

10 

 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1. „Onkologia. 

Podręcznik dla studentów i lekarzy.” Redakcja: Radzisław Kordek, Jacek Jassem, 

Maciej Krzakowski, Arkadiusz Jeziorski. Medical Press, wydanie II, Gdańsk 2004.

 

uzupełniające: 

 

2.  „Onkologia kliniczna” Redakcja Maciej Krzakowski. Borgis, Warszawa, 2001..

 

3.  „Oxford Handbook of Oncology”, Redakcja: Jim Cassidy, Donald Bisset, Roy Spence Obe. 

Oxford University Press, 2002

 

 

 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Etyka i deontologia lekarska 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Etyka i deontologia lekarska 

Jednostka realizująca program: 

Zakład Etyki i Filozofii Medycyny  

Międzyuczelnianej Katedry Nauk Humanistycznych 

Kierownik jednostki: 

Prof. dr hab. n. hum. Kazimierz Szewczyk   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  Prof. dr hab. n. hum. Kazimierz Szewczyk 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

ul. Lindleya 6, 90-131 Łódź 

042 677 93 12                               

bioethos@poczta.onet.pl

  

Całkowita liczba godzin: 50 

 

Całkowita liczba ECTS: 5 

Liczba godzin fakultetu 

34 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

16 godzin wykładów  

  

      godzin fakultetu (     ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

egzamin ustny, sprawdzenie wiedzy podczas seminariów 

 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1.  Moralność i etyka. Problemy definicyjne. Etyka i filozofia. Ważniejsze 

podziały etyki normatywnej. Etyka zawodowa i jej stosunek do 
normatywnej etyki ogólnoludzkiej 

2    

2.  

 

Myśl etyczna starożytnej Grecji i jej związki z ówczesną filozofia. Okres 
przedsokratyczny i Sokrates. Okres posokratyczny – Platon, Arystoteles, 
Epikur 
Katolicka myśl etyczna. Tomizm egzystencjalny. Polski personalizm 
katolicki. Koncepcje prawa naturalnego. Ważniejsze wypowiedzi Kościoła 
dotyczące etyki lekarskiej 

2 
2 

 

 

3. 

 

Kanta autonomiczna etyka obowiązku 
Utylitaryzm hedonistyczny Johna Stuarta Milla 

2 

 

 

 

4.  Główne wyróżniki etyki lekarskiej. Opieka nad pacjentem jako naczelna 

wartość etyki lekarskiej. Typy normatywnych reguł w etyce lekarskiej 

2    

5.  Etyka zgody w medycynie. Paternalizm kontra partnerstwo w relacji 

pacjent – lekarz 

2    

6.  Modele medycyny. Próba etycznej analizy 

2 

 

 

7.  Człowiek wobec śmierci. Historyczna zmienność postaw wobec śmierci. 

Moralny aspekt badań nad śmiercią i umieraniem. Stan współczesny i 
tendencje rozwojowe 

2    

8.  Podsumowanie wykładów. Problem przygodności bądź konieczności zła 

we wszechświecie 

2    

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1. 

  

Wprowadzenie do etyki lekarskiej. Charakterystyka „człowieka 
mądrego”. Pojęcie nakazu lekarskiego i nakazu moralnego. Stosunek etyki 
lekarskiej do etyki ogólnej. 
Podstawowe stanowiska etyczne.  Absolutyzm i konsekwencjonalizm. 
Elementy absolutyzmu i konsekwencjonalizmu w etyce lekarskiej 

  3 

 2.  Pojęcie godności. Godność własna (indywidualna) i godność społeczna 

(zawodowa). Godność jako człowieczeństwo. Godność lekarza i godność 
pacjenta. Relacje między rożnymi typami godności 
Pacjent jako osoba. Etyka zgody. Moralny aspekt wolnego wyboru lekarza 
przez pacjenta. Moralne problemy informowania chorego (umiejętna, 
właściwa i rzetelna informacja) 

  3 

 3. 

 

Zasada całości. Somatyczna, rozszerzona i społeczna zasada całości. Dobro 
indywidualne (własne) i społeczne (wspólne) 
Moralne problemy w psychiatrii. Etyka zgody w psychiatrii. Przymus 
leczenia. Dobro indywidualne i dobro wspólne w psychiatrii 

  3 

 4.  Narodziny. Moralne problemy związane z przerywaniem ciąży i z opieką 

nad dziećmi nieuleczalnie chorymi. Zasada potencjalności i problem 
„kryterium człowieczeństwa”. Zasada podwójnego skutku. 

  3 

 5.  Moralne problemy śmierci i umierania. Problem informowania pacjenta 

o niepomyślnym rokowaniu. Informowanie dzieci. Nakaz lekarski a 
paliatywna opieka nad umierającym. Problem eutanazji. Zasada 
podwójnego skutku w stanach terminalnych. Stosunek lekarzy do własnej 
śmierci. 

  3 

6. 

 

Moralne problemy związane z transplantacją narządów. Zagadnienie 
definicji i kryteriów śmierci. Przeszczepienie narządów parzystych ze 
zwłok czy od żyjącego dawcy? Zorganizowane dawanie a zorganizowane 
pobieranie narządów do transplantacji. 
Eksperyment medyczny. Prawda i dobro w medycynie. Typy 
eksperymentów w medycynie. Eksperymenty na dzieciach. Eksperymenty i 
etyka zgody 

  3 

7.  Moralne problemy sytuacji wyboru. Pacjent i ograniczone możliwości 

lecznicze. Problem zakresu odpowiedzialności moralnej lekarza. Kryteria 
selekcji pacjentów – problem „loterii ludzkiej” 

  3 

8.  Zagadnienia moralne związane z organizacją służby zdrowia.  Problem 

priorytetów w medycynie. Zadania współczesnej medycyny – ich 
maksymalistyczne i minimalistyczne ujęcie. Problem chorób jatrogennych. 
Medycyna kartezjańska i antykartezjańska. „Pacjent danych pomiarowych”. 
Moralne problemy związane z diagnostyką: komu służy diagnoza lekarzowi 
czy choremu? Zasada „minimaksu” 

  3 

9.  Etyczna analiza wybranych przykładów z praktyki lekarskiej. 

  4 

10. 

Ćwiczenie przeznaczone na dyskusję zagadnień etycznych budzących 
szczególne zainteresowanie studentów. 

  3 

11.  Podsumowanie ćwiczeń. Modele etyki lekarskiej 

 

 

3 

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.             

   

   

   

 

 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowy: 
1.  K. Szewczyk, Etyka i deontologia lekarska, PAU, Kraków 1994 
2.  K. Szewczyk, Dobro, zło i medycyna. Podstawy bioetyki kulturowej, PWN, Warszawa 2003. 
uzupełniające: 
3. M. 

Gałuszka, K. Szewczyk, red. Umierać bez lęku. Wstęp do bioetyki kulturowej, PWN, 

Warszawa 1996 

4.  P. Ramsey, Pacjent jest osobą, PAX, Warszawa 1977 
5.  R. Gillon, Etyka lekarska. Problemy filozoficzne, PZWL, Warszawa 1997 

 

6.  

 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Medycyny ratunkowej i katastrof 

dla studentów III roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Medycyna ratunkowa i katastrof 

Jednostka realizująca program: 

Zakład Medycyny Ratunkowej i Medycyny Katastrof Katedry 
Anestezjologii i Intensywnej Terapii 

Kierownik jednostki: 

prof. dr hab. n. med. Wojciech Gaszyński   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr n. med. Dariusz Piotrowski 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

Ul. Żeligowskiego 7/9, Łódź 

042 639 32 75                              

zmrimk@csk.umed.lodz.pl

 

Całkowita liczba godzin: 12 

 

Całkowita liczba ECTS: 0,5 

Liczba godzin fakultetu 

8 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

4 godzin wykładów  

  

 10 godzin fakultetu (1,5 ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

zaliczenie 

 
 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1. Podstawowe pojęcia i definicje dotyczące medycyny ratunkowej i katastrof. 

2 

   

 

2.  Wybrane problemy prawa międzynarodowego – Konwencje Genewskie. 

Międzynarodowa pomoc w katastrofach. 

2    

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Zagrożenia pochodzenia środowiskowego: radioaktywność, promieniowanie, 

zagrożenia biologiczne i chemiczne. 

Skażenia zewnętrzne i wewnętrzne substancjami promieniotwórczymi.  

 2  

 

 2.  Ostra choroba popromienna. Postępowanie leczniczo-ewakuacyjne. Ogólne 

zasady dekontaminacji. Bioterroryzm.  

 2  

 3.  Postępowanie w najczęstszych zatruciach. Organizacja ośrodków 

 2  

toksykologicznych w Polsce. 

 4.  Ostre zatrucia przemysłowe. Postępowanie w strefie skażenia chemicznego. 

Symulacja postępowania w miejscu segregacji.  

  2 

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.  Program fakultetu ustalany indywidualnie z adiunktem w klinice, w ramach 

dyżuru lekarskiego 

  

  

10 

 
 
 

Szczegółowy plan wykładów i ćwiczeń z Higiena i Epidemiologia 

dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego U.M. w Łodzi 

 

Nazwa przedmiotu: 

Higiena i Epidemiologia 

Jednostka realizująca program: 

Katedra Higieny i Epidemiologii 

Kierownik jednostki: 

prof. zw. dr hab. med. Andrzej Grzybowski   

Koordynator zajęć dydaktycznych:  dr n.przyr. Ewa Nowacka 

Kontakt z jednostką, adres: 

telefon:                     e-mail: 

90-251 Łódź, ul. Jaracza 63 

+48-42-678-16-88;                              kathig@csk.umed.lodz.pl  

Całkowita liczba godzin: 45  

 

Całkowita liczba ECTS: 3 

Liczba godzin fakultetu   

 godzin seminariów i ćwiczeń dla każdej grupy studenckiej  

 godzin wykładów  

  

godzin fakultetu (   ECTS) 

Forma zaliczenia końcowego:  

Zaliczenie pisemne w ostatnim dniu ćwiczeń 

 
Szczegółowy program zajęć w trakcie przygotowywania!!! 

 

Liczba godzin 

 
 

Tytuł wykładu  

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

1. 

 

   

2. 

   

   

3.  
4.  
5. 

   

   

Liczba godzin 

 

Program seminarium i ćwiczeń 

 z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 

1. 

 

   

 

2. 

 

   

 

3. 

 

   

 

4. 

 

   

 5. 

 

 

 

 

 

6. 

 

   

 

7. 

 

   

8. 

 

   

9. 

 

   

Liczba godzin 

 

Program fakultetu  

z krótką charakterystyką treści programowych 

W. S. Ćw.

 1.             

   

   

   

 

 

 

 

 

Zalecane podręczniki:  

podstawowe: 
1.  

2.  

3.  
4.  

5.  

uzupełniające: 
6.  
7.  
8.  
9.  
10.  
11.  
12.  
13.  
14.  

 

15.