System Finansowy Gospodarki

Opcja jest to umowa między nabywcą (posiadaczem) a sprzedawcą (wystawcą),

dająca nabywcy prawo do kupna (opcja kupna) lub sprzedaży (opcja sprzedaży)
instrumentu bazowego przed lub w ustalonym dniu w przyszłości po określonej
cenie w zamian za opłatę.

Elementy opcji



cena wykonania



cena opcji (premia)



termin wygaśnięcia



termin wykonania opcji

Ze względu na prawo opcji:



Opcja kupna (call)



Opcja sprzedaży (put)

Ze względu na czas wykonywania



Opcja amerykańska



Opcja europejska



Opcja egzotyczna

Ze względu na rodzaj instrumentu bazowego



Opcja walutowa



Opcja akcyjna



Opcja procentowa



Opcja indeksowa



Opcja na futures

Rodzaje pozycji:



Zakup opcji kupna (long call) – długa pozycja w opcjach kupna



Zakup opcji sprzedaży (long put) – długa pozycja w opcjach sprzedaży



Wystawienie opcji kupna (short call) – krótka pozycja w opcjach kupna



Wystawienie opcji sprzedaży (short put) – krótka pozycja w opcjach sprzedaży

Wykonanie opcji to skorzystanie z prawa kupna w przypadku opcji call lub prawa

sprzedaży w przypadku opcji put.

Kiedy oczekujemy wzrostu instrumentu bazowego to:



nabywamy opcję kupna



wystawiamy opcję sprzedaży

Kiedy oczekujemy spadku instrumentu bazowego to:



nabywamy opcji sprzedaży



wystawiamy opcji kupna

Zarządzania UW



Profil wypłaty dla nabywcy opcji kupna.

Kurs wykonania

Opcji (X)

Punkt opłacalności
X + P

WIG20

Z/S

Premia

(P)

Zarządzania UW



Profil wypłaty dla nabywcy opcji sprzedaży.

WIG20

Z/S

Kurs wykonania

opcji

(X)

Premia

(P)

Punkt opłacalności

X - P

Zarządzania UW



Profil wypłaty dla wystawcy opcji kupna.

Kurs wykonania

opcji

(X)

Punkt opłacalności
X + P

WIG20

Z/S

Premia

(P)

Zarządzania UW



Profil wypłaty dla wystawcy opcji sprzedaży.

WIG20

Z/S

Kurs wykonania

opcji

(X)

Premia

(P)

Punkt opłacalności

X - P

Możliwość zarabiania na:



wzroście wartości instrumentu bazowego - nabycie opcji kupna



spadku wartości instrumentu bazowego – nabycie opcji sprzedaży

Zysk



nieograniczony



może znacznie przewyższyć zaangażowany kapitał

Strata



Ograniczona



Maksymalnie tracimy zapłaconą premię opcyjną

Możliwość zarabiania na:



wzroście wartości instrumentu bazowego – wystawienie opcji
sprzedaży



spadku wartości instrumentu bazowego – wystawienie opcji kupna

Zysk



Ograniczony



Wystawca nie może zarobić więcej niż premia opcyjna

Strata



Nieograniczona



Może przewyższyć kwotę otrzymanej premii opcyjnej

Ze względu na przepływy pieniężne wynikającej z tytułu posiadania opcji,
instrumenty dzielimy na:



in-the-money (ITM),

−

(cena wykonania opcji kupna call) < (cena instrumentu bazowego)

−

(cena wykonania opcji sprzedaży put) > (cena instrumentu bazowego)



at-the-money (ATM)

−

(cena wykonania opcji kupna call) = (cena instrumentu bazowego)

−

(cena wykonania opcji sprzedaży put) = (cena instrumentu bazowego)



out-of-the-money (OTM).

−

(cena wykonania opcji kupna call) > (cena instrumentu bazowego)

−

(cena wykonania opcji sprzedaży put) < (cena instrumentu bazowego)

Przykład 1:
OW20C3310
(opcja kupna call na WIG20, termin wykonania marzec 2008, strike 3000p)
kurs instrumentu bazowego (indeksu WIG20) - zależność:

3100p -

3000p -

2970p -

Przykład 2:
OW20X2350
(opcja sprzedaży put na WIG20, termin wykonania grudzień 2008, strike 2500p)
kurs instrumentu bazowego (indeksu WIG20) - zależność:

3550p -

3500p -

3410p -

Opcje na Giełdzie Papierów Wartościowych:



Opcje na WIG20

Opcje na rynku pozagiełdowym (dominujące):



Opcje walutowe



Opcje na stopę procentową

Przykład 3 – opcje walutowe:

Importer chce zabezpieczyć się przed wzrostem kursu EUR/PLN. Za 3M będzie musiał
opłacić fakturę (1000 EUR). Dzisiaj nabywa opcję call z ceną wykonania 4,1650, koszt
opcji 1,95% (0,0812). Oblicz jaki jest efektywny kurs rozliczenia opcji? Kiedy zrealizuje
opcję i ile na tym skorzysta?



a/ za 3M kurs spot EUR/PLN = 4,25



b/ za 3M kurs spot EUR/PLN = 4,35



c/ za 3M kurs spot EUR/PLN = 4,00

Przykład 4:
Firma ALFA kupiła opcję europejską call na 150.000$.
Data realizacji opcji 30 czerwca, cena realizacji 4,0650, zapłacona premia opcyjna 0,0300.
Przy jakim kursie walutowym firma zrealizuje opcję:
a) 4,1050
b) 4,0480
c) 4,0670

1/ Jaki łączny wydatek poniesie firma ALFA, aby zakupić 150.000$ przy powyższych
kursach walutowych uwzględniając koszt opcji?

2/Jaki byłby koszt zakupu 150.000$ 30 czerwca, gdyby firma ALFA nie kupiła wcześniej
opcji, przy powyższych kursach?

Całkowity koszt nabycia 150.000 USD

Kurs

referencyjny

Firma kupiła opcję z kursem realizacji 4,065

płacąc premię 0,0300

Firma nie posiada opcji

A 4,1050

Wykonujemy opcję
150.000*4,065+150.000*0,03= 614. 250

150.000*4,1050=615. 750

B 4,0480

Nie wykonujemy opcji
150.000*4,0480+150.000*0,03=

150.000*4,0480=

C 4,0670

Wykonujemy opcję
150.000*4,0650+150.000*0,03=

150.000*4,0670=

Firma zrealizuje opcję w przypadku, gdy kurs referencyjny będzie większy niż kurs
realizacji opcji.

Przykład 5:

Firma BETA wystawiła europejską opcję call koron norweskich na kwotę 360.000 NOK.
Data realizacji opcji 15 czer, kurs realizacji 0,5210 , premia opcyjna 0,0361.

Jaki jest próg rentowności tej opcji?

Jaki kurs rynkowy w dniu 15 czer (powyżej/poniżej) progu rentowności preferowałby
wystawca opcji? Dlaczego?

Przedstaw funkcję wypłaty dla wystawcy.

Kontrakt swap stanowi rodzaj umowy zawieranej pomiędzy dwoma stronami,
które zobowiązują się, że w określonym momencie w przyszłości wymienią się
pewnymi płatnościami wedle reguł zdefiniowanych w kontrakcie swapowym.

SWAP - fixed-to-floating rate



Kupujacy swap (fixed leg)

otrzymuje przepływ determinowany przez stawkę

zmienną w zamian za ustaloną stawkę stałą

(RECEIVE floating and PAY fixed). Oczekuje wzrostu cen.



Sprzedający (floating leg) swap

gdy płaci odsetki określone przez stawkę zmienną,

a w zamian otrzymuje płatności determinowane przez stawkę stałą

(RECEIVE fixed and PAY floating). Oczekuje spadku cen.

SWAP – elementy kontraktu

W klasycznej umowie swap’owej musi być określona:



pozycja każdego z partnerów względem parametru będącego przedmiotem

umowy (określenie kto jest „fixed leg”, kto „floating leg”)



kwota kontraktu związanego z danym parametrem (np. kwota umownego

kredytu), zwana „notional principal”.



ustalona, stała płatność stałej nogi (np. określona wysokość stopy

procentowej, kursu walut) zwana kuponem swap’owym (swap coupon).



notowanie rynkowe, uznawane jako bieżący parametr rynku, służący do

rozliczenia (zwykle jest to LIBOR 6M, lub w Polsce WIBOR 6M dla stóp

procentowych, natomiast dla walut tzw. fixing NBP w wyznaczonych datach)



terminy płatności (zwykle nie sa one symetryczne - stała noga płaci raz, po

upływie roku, ruchoma – dwa razy, po upływie półrocza)

SWAP – cele kontraktu



Swap zbliżony jest do systematycznego rolowania kontraktu forward przy tej
samej cenie kontraktu.



Zabezpieczający – zabezpieczenie przed ryzykiem zmian wybranego
parametru.



Spekulacyjny – gdy partner ma otwartą pozycję „ruchomej nogi”.



Dealerzy swapowi najczęściej starają się zamknąć pozycję przez kupowanie
swapu jednemu partnerowi a sprzedawanie drugiemu.

SWAP – klasyfikacja

Do pierwszej generacji finansowych swapów należą trzy podstawowe rodzaje
kontraktów:

swap walutowy (ang. currency swap, FX swap),

swap stopy procentowej (ang. interest rate swap, IRS),

swap walutowo- procentowy, zwany również swapem walutowym rynku
kapitałowego (ang. cross currency interest rate swap, CIRS).



Zabezpieczenie przed długoterminowym ryzykiem niekorzystnych zmian stóp
procentowych;



Możliwość dokładniejszej projekcji przychodów i kosztów odsetkowych
przedsiębiorstwa, a co za tym idzie wyniku finansowego;



Możliwość zawarcia transakcji IRS w złotych i walutach wymienialnych;



Elastyczność w zakresie doboru kwot nominalnych i terminów podokresów
odsetkowych transakcji IRS;



Elastyczność w zakresie sposobu zabezpieczenia rozliczenia transakcji IRS;



Możliwość przedterminowego zamknięcia transakcji IRS;

Swap stopy procentowej (interest rate swap)

Swap procentowy polega na wymianie co pewien okres odsetek, obliczonych

od ustalonej kwoty nominalnej swapu, przez dwie strony transakcji (X i Y).

W najprostszym swapie procentowym strona X zobowiązuje się do wypłaty w

określonych momentach czasu (z reguły co 6 miesięcy), z góry ustalonych

stałych odsetek od kwoty nominalnej swapu w zamian za zmienne odsetki

wypłacane przez stronę Y.

Waluty płatności obu stron są takie same. Zwykle zmienna stopa procentowa

według której strona Y wypłaca odsetki od kwoty nominalnej ustalana jest w
oparciu o stopę LIBOR6M (WIBOR6M).

Zadanie 1:

Bank udziela kredytu firmie Alfa (10 mln PLN) oprocentowanego stopą WIBOR
6M na 3 lata. W obawie przed wzrostem stóp procentowych firma Alfa zawarła
umowę IRS z firmą Beta, o nominale 10 mln PLN, wymianie odsetek co 6
miesięcy. Stała noga swapa wynosi 12%.

Firma Alfa płaci na rzecz Beta stałą nogę wg wzoru:

Stała kwota = nominał * stała stopa * liczba dni zgodnie z częstotliwością płatności /
rok bazowy dla stałych płatności.

Firma Beta płaci na rzecz Alfa zmienną nogę wg wzoru:

Zmienna kwota = nominał *zmienna stopa * liczba dni zgodnie z częstotliwością
płatności / rok bazowy dla zmiennych płatności.

Przedstaw rozliczenie w poszczególnych terminach wymiany płatności

Data

rozliczenia

Stawka

WIBOR 6M

Płatność Alfa

do Beta

Płatność

Beta do Alfa

Kowta netto

30 sty 2008

13%

30 lip 2008

10%

30 sty 2009

12%

Polega na zawarciu dwóch transakcji kasowej i odwrotnej do niej terminowej
na rynku walutowym. W ramach transakcji swap ustala się z góry kursy, po
jakich następuje wymiana waluty obecnie i w przyszłości.

Firma

Bank

Spot

Kupno PLN

Sprzedaż PLN

Sprzedaż waluty obcej

Kupno waluty obcej

Kontrakt terminowy

Sprzedaż PLN

Kupno PLN

Kupno waluty obcej

Sprzedaż waluty obcej

Zadanie 2:
Bank i spółka zgodzili się na wymianę walut w FX swapie za 3M, kurs bieżący
EUR/PLN=3,5.



Bank da na 3M 1 mln EUR po 5,45% w zamian za PLN,



Spółka chce dać Bankowi na 3M PLN za 17,7% w zamian za EUR.

Bank

Spółka

1 EUR za 5,45%

3,5 PLN za 17,7%

Bank

Spółka

1 EUR

Kurs terminowy (??) PLN



I noga swapa

– bank sprzedaje

EUR za PLN



II noga swapa

– bank kupuje

EUR za PLN

W ciągu 3M 1 EUR i 3,5 PLN wzrosną do wartości:



EUR (kapitał + odsetki) = EUR + (5,45 * 91 dni / 360 * 100 *1 EUR) = 1,0137 EUR



PLN (kapitał + odsetki) = 3,5 PLN + (17,7 * 91 dni / 365* 100 * 3,5 PLN) = 3,6544 PLN



Kurs terminowy = 3,6544 / 1,01377 = 3,6047

Zadanie 3:

Firma CCC ma 1 mln EUR w banku, które zamierza za 1M wydać. Jednocześnie firma
potrzebuje PLN teraz. Jednak trzymanie EUR na rachunku i wzięcie kredytu w PLN jest
nieopłacalne. Z drugiej strony sprzedaż EUR na PLN rozwiązałoby problem, ale wiąże się z
ryzykiem wzrostu kursu w przyszłości i poniesienia straty. Co może zrobić firma?
Firma zawiera FX swap z bankiem.

1 marca kwotowanie kurs spot EUR/PLN 4,1450/4,1550

Punkty swapowe za 1M 0,0321/0,0370

I noga swap – kasowa  po kursie 4,15 firma sprzedaje 1 mln EUR za PLN,
II noga swap – terminowa  po kursie 4,1870 (4,15+0,037) firma kupuje 1 mln EUR za
PLN

Zadanie 4:

Płatności firmy kształtowały się następująco:

Jakie straty bądź korzyści osiągnie firma, jeżeli 31 marca kurs na rynku ukształtuje się na
poziomie:

A/ EUR/PLN=4,2

B/ EUR/PLN=4,17

Cash flow firmy

1 marzec

31 marzec

- 1 000 000 EUR

+ 1 000 000 EUR

+ 4 150 000 PLN

- 4 187 000 PLN