Krzyżacy - Geneza utworu

Pomysł napisania powieści historycznej zrodził się u Sienkiewicza około roku 1865. Pisarz 
pracował wtedy jako guwerner i jednocześnie pisał szkic historyczny „Spytko z Melsztyna”, do 
której koncepcji powrócił dopiero po wielu latach. Był już uznanym twórcą „Trylogii”, „Quo vadis” 
czy „Rodziny Połanieckich”, kiedy w prasie pojawiły się informacje na temat jego nowej powieści.

Sam Sienkiewicz przyznał później, że: „temat do powieści historycznej był to ze wszystkich 
opracowanych przeze mnie najtrudniejszy pod każdym względem. Pisząc o czasach Nerona 
rozporządza się tak bogatym materiałem historycznym, że nie wiadomo, co pierwej wziąć do ręki, 
choć jest to epoka prawie o dwa tysiące lat od nas odległa; tymczasem do wieku XV u nas brak 
zupełnie źródeł podobnych; choć o piętnaście wieków bliższa nas, wiemy o niej niezmiernie mało, 
tak, że prawie wszystko trzeba odgadywać intuicyjnie.”

Pisząc powieść o życiu ludzi w XV wieku, autor mógł oprzeć się na „Kronice” Janka z Czarnkowa, 
„Historii Polski” Jana Długosza, a także dziełach historyków: Marcina Kromera czy Smółki. 
Wiadomo, że miał możliwość skorzystania z dzieł niemieckich i francuskich twórców. Miał dostęp 
do map, aktów grodzkich i miejskich, najstarszych ksiąg i rachunków miasta Krakowa. Dzięki tym 
wszystkim źródłom zdobył wiadomości na temat średniowiecznego życia obyczajowego, 
dworskiego, kościelnego i rycerskiego. W wielu sprawach musiał się opierać na intuicji.

Powieść miała być napisana na jubileusz dwudziestopięciolecia pracy pisarskiej Sienkiewicza i 
stanowić uhonorowanie zainteresowań pisarza średniowiecznym zakonem krzyżackim. Pisanie 
„Krzyżaków” trwało od 1896 roku do roku 1900. Jedna z najdoskonalszych powieści historycznych 
powstawała w Zakopanem, Warszawie, Kaltenleutgebenie, Ragaz, Nicei, Ploumanach i Parc St. 
Maur pod Paryżem. 

Ukazywała się w odcinkach na łamach „Tygodnika Ilustrowanego” od 2 lutego 1897 do 20 lipca 
1900 roku.