Powikłania w chorobach 

otolaryngologicznych

Ostre zakażenia górnych dróg oddechowych  

wywoływane są głównie przez :

•

bakterie produkujące betalaktamazy

– Haemofilus influenzae-25-30%,
–

Moraxella catarralis-10-15%

•

Bakterie, u których następuje zmiana w białkach 
wiążących penicylinę

– Streptococcus pneumonice -30-40%

•

patogeny atypowe

– Mycoplasma pneumoniae, Legionella pneumophila,

Chlamydia pneumoniae

Rozwój zapalenia górnych dróg 

oddechowych.

Infekcja wirusowa - zmniejsza odporność 

komórkową i humoralną, umożliwia 

przyleganie bakteryjnych patogenów do 

komórek błony śluzowej wywołując obrzęk

Jeżeli infekcja nie zakończy się po ostrym 
okresie zakażenia , może przejść  w stan 
przewlekły, charakteryzujący się 
zróżnicowaną florą bakteryjną w skład której 
dodatkowo  mogą wchodzić :

1.

gronkowce

2.

pałeczki z rodzaju Enterobacteriaceae

3.

bakterie beztlenowe

Bakterie beztlenowe :

•Prevotella 

•Fusobacteria 

•Peptostreptococcus

Wirusy :

•synergia prosta

•odporność

•adhezja

• porażenie żęsek

Czas

Bakterie tlenowe :

•Streptococcus pneumoniae 

•Haemophilus influenzae 

• Moraxella catarrhalis 

•inne

Infekcje wirusowe i bakteryjne nakładają się 

na siebie

Ostre zapalenie zatok przynosowych

stanowi 0,5-5,0% powikłań zapalenia górnych 

dróg oddechowych,

dorośli chorują 2-3razy w roku, 

dzieci średnio 6-8 raz w roku

Zapalenie zatok jest poprzedzone stanem 

zapalnym o charakterze wirusowym, 

alergicznym lub ma podłoże mechaniczne 

Leczenie

• Drenaż zatok przynosowych
• leki obkurczające błonę śluzową
• leki przeciw obrzękowe o działaniu ogólnym

Czas trwania leczenia powinien wynosić 

co najmniej 10-14 dni, lub 7 dni od 

momentu ustąpienia objawów

Leczenie chirurgiczne

• płukanie zatok
• punkcja zatok
• zabieg operacyjny z drenażem

Powikłania zapalenia zatok przynosowych

Oczodołowe
• zapalny obrzęk powiek
• ropień podokostnowy
• zapalenie tkanek miękkich oczodołu
• ropień oczodołu
• ropowica oczodołu          

• ropień pozagałkowy
• zespół szczeliny  oczodołowej górnej ( porażenie 

nn. czaszkowych III, IV, VI, pierwsza gałąź  n. V, 
żyła oczna)

• zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej

Zapalenie  kości czaszki (osteomyelitis)
• zapalenie kości szczękowej (zakażenie odzębowe)
• zapalenie kości czołowej (zakrzepy śródścienne w 

żyłach Brecheta, guz Potta)

• zapalenie kości sitowych (ropień powiek, wnętrza 

oczodołu )

Powikłania wewnątrzczaszkowe

• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• ropień nadtwardówkowy
• ropień podtwardówkowy( drgawki, 

niedowłady, zaburzenia afatyczne, 

podwójne widzenie)

• ropień mózgu (najczęściej w płacie  

czołowym)

Drogi przenoszenia się zakażenia z 

wnętrza zatok przynosowych do jamy 

czaszki

• ubytki wrodzone lub nabyte w kościach czaszki
• bezpośrednio przez ścianę kostną
• poprzez żyły Brecheta
• wzdłuż osłonek nerwu węchowego
• poprzez szczeliny oczodołu
• poprzez żyłę kątową i żyły sitowe

Wskazania do chirurgii endoskopowej 

przewlekłego zapalenia zatok 

przynosowych

• niedrożność nosa-polipy nosa
• powikłania wewnątrzczaszkowe zapalenia zatok 

przynosowych

• mucocoele, mucopyocoele
• ropień podokostnowy lub ropień oczodołu
• zapalenie dróg łzowych w przebiegu zapalenia 

zatok przynosowych

Zapalenie gardła wywoływane jest 

najczęściej przez betahemolityczne 

paciorkowce grupy A

10 dniowa antybiotykoterapia anginy 

paciorkowcowej jest najważniejszym 

czynnikiem warunkującym skuteczność 

antybiotyku, a także zapobiegającym 

nawrotom anginy

• nieprawidłowa dawka, niewłaściwy czas trwania 

terapii lub wybór niewłaściwego antybiotyku,

• niesystematyczny reżim antybiotykoterapii
• powtórne zakażenie przez bliski kontakt
• nosicielstwo (bez objawów choroby)

Powikłania zapalenia tkanki chłonnej 

gardła

• powikłania miejscowe
• powikłania ogólne

Ostre zapalenie ucha środkowego

Pierwotnym miejscem zmian 

patologicznych w ostrym zapaleniu ucha 

środkowego jest trąbka Eustachiusza. 

Zakażenie bakteryjne ucha środkowego 

może być spowodowane refluksem śluzu 

z nosogardła

Leczenie

• leki przeciwbakteryjne
• leki przeciwobrzękowe
• antyhistaminowe

• nakłucie  lub nacięcie błony bębenkowej

Ostre zapalenie ucha środkowego

stan zapalny wyściółki ucha środkowego 

rozwijający się za zachowaną błoną 

bębenkową i charakteryzujący się 

ostrymi objawami podmiotowymi i 

przedmiotowymi

Przewlekłe  zapalenie ucha środkowego

Przewlekle toczący się proces zapalny z 

trwałym ubytkiem błony bębenkowej z 

okresowym wyciekiem z ucha i z 

niedosłuchem

Drogi zakażenia w ostrym zapaleniu 

ucha środkowego

• przez trąbkę słuchową z jamy nosowej lub części 

nosowej gardła

• krwiopochodna  -w ostrych chorobach zakaźnych 

(odra, szkarlatyna)

• egzogenna-pourazowe uszkodzenie błony 

bębenkowej

Powikłania ostrego zapalenia ucha 

środkowego

• ostre zapalenie wyrostka sutkowatego
• niedowład lub porażenie nerwu twarzowego
• zapalenie ucha wewnętrznego
• powikłania wewnątrzczaszkowe   

Objawy zapalenia ucha wewnętrznego

• zawroty głowy, nudności, wymioty
• niedosłuch o charakterze odbiorczym, szumy 

uszne

• oczopląs

Objawy powikłań wewnątrzskroniowych 

są bezwzględnym wskazaniem do 

leczenia chirurgicznego

Usznopochodne powikłania 

wewnątrzczaszkowe

• ropniak nadtwardówkowy (ból w okolicy ucha, 

nasilenie wycieku, podwyższona ciepłota)

• ropniak podtwardówkowy( pogorszenie stanu 

ogólnego, ogniskowe objawy mózgowe)

• zakrzepowe zapalenie zatoki esowatej(burzliwe 

objawy ogólne, bóle  głowy , wymioty, zaburzenia 
świadomości)

• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych  

surowicze, ropne, (objawy kliniczne, zmiany w 
płynie mózgowo-rdzeniowym)

• ropień mózgu i móżdżku(  ograniczone  ropne 

zapalenie mózgu, ropień z nie wytworzoną  
torebką, ropień otorbiony)

• torebka ropnia wytwarza się w okresie 2-3 tygodni

Objawy ogniskowe ropnia płata 

skroniowego

• afazja
• jednoimienne ubytki pola widzenia
• zaburzenia w pisaniu, czytaniu i rachowaniu
• niedowłady połowicze przeciwstronne  
• zmiany osobowości

Objawy ropnia móżdżku

• zaburzenia równowagi
• chód niepewny, drżenie zamiarowe , 

zaburzenia mowy 

• oczopląs poziomy  nasila się przy patrzeniu 

w stronę ogniska w móżdżku