background image

 

 

GENERATORY  POMIAROWE 

Wybrane zagadnienia teoretyczne 

 
 

Generatory pomiarowe są to źródła sygnałów elektrycznych o róŜnych (najczęściej regulowanych  

i kalibrowanych) częstotliwościach, kształtach i napięciach (lub mocach) wyjściowych. 
Parametry sygnału wyjściowego generatora pomiarowego muszą spełniać określone wymagania, zaleŜne od rodzaju 
generatora i jego przeznaczenia.  
W miernictwie elektronicznym generatory pomiarowe stosowane są jako źródła elektrycznych sygnałów pomiarowych 
przy pomiarach czynnych oraz jako źródła sygnałów wzorcowych przy pomiarach porównawczych (np. przy pomiarze 
częstotliwości). 
 
Klasyfikacja generatorów pomiarowych 
1) Według kształtu generowanych przebiegów: 
    a) generatory pomiarowe napięć harmonicznych, 
    b) generatory pomiarowe napięć nieharmonicznych np. generatory impulsów   
        prostokątnych, generatory szumów itd. 

2) Według częstotliwości generowanych napięć: 

    a) generatory pomiarowe m.cz. 
        - zakres częstotliwości: od mHz do setek kHz 
    b) generatory pomiarowe w.cz.  
        - zakres częstotliwości: od kilkudziesięciu kHz do setek MHz 
    c) generatory pomiarowe b.w.cz.  
        - zakres częstotliwości: od kilkudziesięciu MHz do 
          kilkudziesięciu GHz 
3) Według mocy wyjściowej:  
    a) generatory pomiarowe małej mocy: P

wy

 

 0,1 W 

    b) generatory pomiarowe średniej mocy: 0,1W 

<

 P

wy

 

 10 W 

    c) generatory pomiarowe duŜej mocy: P

wy

 

>

 10 W 

4) Według sposobu kształtowania sygnału wyjściowego:  
    a) generatory analogowe, 
    b) generatory programowane. 
 
Wymagania eksploatacyjne 

Wymagania  eksploatacyjne  stawiane  generatorom  pomiarowym  dotyczą:  zakresu,  dokładności  ustawienia  i 

stałości  (stabilności)  parametrów  sygnału  wyjściowego  tzn.  częstotliwości,  napięcia  (lub  mocy)  i  kształtu  oraz 
rezystancji wyjściowej. 
 
a) Parametry częstotliwościowe: 
    - zakres częstotliwości i sposób regulacji, 
    - dokładność ustawienia (dokładność skalowania, dokładność  
      wzorca, dokładność odczytu oraz stabilność częstotliwości). 
Stabilność  częstotliwości  jest  to  zmiana  częstotliwości  w  czasie    pod  wpływem  zmian  warunków  zewnętrznych  (np. 
temperatury, ciśnienia itd.). RozróŜnia się stabilność krótkoterminową np. 15 min. i długoterminową np. 24 h. 

    

%

100

0

min

15

0

=

=

=

=

t

t

t

f

f

f

f

δ

 

b) Parametry napięciowe: 
     - zakres napięcia i sposób regulacji, 
     - dokładność napięcia wyjściowego, 
     - stałość napięcia przy zmianie częstotliwości: 

    

.

.

odn

odn

f

f

f

U

U

U

U

=

δ

 

gdzie:  
U

f odn.

 – napięcie o częstotliwości odniesienia np. 1kHz dla  

             generatorów m.cz., 
U

f

 – napięcie o dowolnej częstotliwości. 

c) Parametry charakteryzujące kształt generowanego napięcia zaleŜą  
    od rodzaju generatora pomiarowego. Do tej grupy parametrów 
    zalicza się równieŜ parametry charakteryzujące modulację. 

background image

 

d) Parametry charakteryzujące wyjście: 
     - rezystancja wyjściowa R

wy

     - rodzaje wyjść.  

Spełnienie  powyŜszych  wymagań  powoduje  znaczne  skomplikowanie  i  zróŜnicowanie  w  budowie  generatorów 

pomiarowych zaleŜnie od ich rodzaju i przeznaczenia. 
 
1.1.2. Budowa generatorów pomiarowych. 
Ogólny schemat funkcjonalny generatora pomiarowego przedstawiony jest na rysunku.  
Strzałki na schemacie oznaczają moŜliwości regulacji (sterowania) poszczególnymi parametrami sygnału wyjściowego. 
Regulacja moŜe odbywać się ręcznie lub automatycznie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1) Generator wzbudzający (lub generator sterujący, taktujący, zegarowy) – zadaniem tego bloku jest generacja napięcia 
o odpowiedniej częstotliwości i odpowiedniej stabilności częstotliwości. Jako generatory wzbudzające w generatorach 
pomiarowych  najczęściej  stosuje  się  generatory  napięć  harmonicznych  i  relaksacyjne  (np.  generatory  impulsów 
prostokątnych, szpilkowych, fali trójkątnej itp.).  
Generatory napięć harmonicznych budowane są jako  generatory ze sprzęŜeniem zwrotnym.  
Wyprowadzenie warunku generacji przy załoŜeniu elementarnej teorii sprzęŜenia zwrotnego: 
- czwórniki wzajemnie się nie obciąŜają, 
- transmitancje wsteczne czwórników są pomijalne. 
 
2)  Układy  kształtujące  –  zbiór  przetworników  pomiarowych,  których  zadaniem  jest  odpowiednie  ukształtowanie 
napięcia wyjściowego. 
W  zaleŜności  od  rodzaju  generatora  pomiarowego  stosuje  się  róŜne  układy  kształtujące:  wzmacniacze  pomiarowe 
szerokopasmowe i  selektywne, wtórniki napięcia, modulatory amplitudy, układy kształtujące impulsy (np. przerzutniki 
mono i bistabilne) itd.  
 
3)  Układy  wyjściowe  -  zadaniem  tego  bloku  jest  zapewnienie  odpowiedniego  poziomu  napięcia  wyjściowego  (lub 
mocy  wyjściowej).  Jako  układy  wyjściowe  stosuje  się  wzmacniacze  mocy,  transformatory  dopasowujące, 
skompensowane częstotliwościowo dzielniki i tłumiki napięcia, inwertery itd. 
 
4)  Układy  pomiarowe  –  zadaniem  tego  bloku  jest  umoŜliwienie  kontroli  ustawienia  poszczególnych  parametrów 
sygnału  wyjściowego.  Stosuje  się  woltomierze  elektroniczne,  częstościomierze  cyfrowe,  mierniki  współczynnika 
głębokości modulacji „m” i dewiacji częstotliwości „

f”, czasami oscyloskopy elektroniczne. 

 
 
 
 
 
 
 

Ogólny schemat funkcjonalny generatora pomiarowego. 

Kształt 

U

wy

, R

wy 

WY 

Generator  

wzbudzający 

Układy 

kształtujące 

Układy 

wyjściowe 

Układy 

pomiarowe 

background image

 

Schematy blokowe wybranych generatorów pomiarowych 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Regulacja 

częstotliwości 

 

Płynna 

regulacja U

wy 

 

Regulacja 

U

wy

  

 

Regulacja 

U

wy

, R

wy

 

 

WY I 

(napięciowe) 

WY II 

(mocy) 

Transformator 
dopasowujący 

Dzielnik 

napięcia

 

Woltomierz 

elektroniczny

 

Wzmacniacz 

mocy

 

 

Wzmacniacz 

napięciowy

 

Wzmacniacz 

separator 

Generator 

wzbudzający

 

Rys.A) Schemat funkcjonalny generatora pomiarowego m.cz. 

Rys.B) Schemat blokowy generatora pomiarowego w.cz. z AM i FM 

WY 

AM 

FM 

„m”, „

f” 

WE modulacji 

zewnętrznej 

U

wy 

FM 

AM 

Miernik 

„m” i ‘

f” 

Woltomierz 

elektroniczny 

Generator 

m.cz. 

Modulator 

częstotliwości 

Układy 

wyjściowe 

Generator 

wzbudzający 

Wzmacniacz 

separator 

modulator AM 

background image

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1) Generator wzbudzający RC 

Generatory RC są to generatory ze sprzęŜeniem zwrotnym.  
W  celu  zapewnienia  poprawnej  pracy,  generatory  RC  budowane  są  jako  układy  z  dodatnim  i  ujemnym  sprzęŜeniem 
zwrotnym zwane takŜe generatorami z układem mostkowym (czwórniki 

α

 i 

β

 tworzą mostek niezrównowaŜony).  

Czwórnik  sprzęŜenia  zwrotnego 

γ

  składa  się  z  dwóch  czwórników 

α

  i 

β

.  Jeden  z  tych  czwórników  musi  być 

czwórnikiem selektywnym a drugi aperiodycznym. 
Na  rys.1  przedstawiono  schematy  funkcjonalne  generatorów  RC.  Rys.  1.a)  przedstawia  generator  z  selektywnym 
dodatnim sprzęŜeniem zwrotnym a rys. 1.b) generator z selektywnym ujemnym sprzęŜeniem zwrotnym.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ujemne sprzęŜenie zwrotne stabilizuje parametry wzmacniacza. 
Zastosowanie  tego  sprzęŜenia  zwrotnego  powoduje  zwiększenie  stabilności  częstotliwości  generatora  przez 
zwiększenie nachylenia charakterystyki fazowej czwórnika selektywnego (wzrasta tzw. dobroć fazowa układu).  
Zastosowanie  aperiodycznego  sprzęŜenia  zwrotnego  (dodatniego  lub  ujemnego)  umoŜliwia  stabilizację  amplitudy 
(poprzez  wprowadzenie  nieliniowości  do  układu)  oraz  samowzbudzenie  generatora.  W  czwórniku  aperiodycznym 
zastosowane  są  elementy  nieliniowe  np.  termistory,  Ŝarówki,  specjalne  układy  elektroniczne.  Nieliniowość  moŜe  być 

Rys.1. Schematy funkcjonalne generatorów wzbudzających RC 

a) 

b) 

Warunki generacji: 

K

⋅γ

= 1 czyli: 

K

⋅β−α

=1 

 

ϕ

+

ψ

 = 0 + 2

π

+

 

 

β

 

α

 

γ

 

=

 

α − β

 

Warunki generacji: 

K

⋅γ

= 1 czyli: 

K

⋅α−β

=1 

 

ϕ

+

ψ

 = 0 + 2

π

+

 

” 

β

 

α

 

γ

 

=

 

β−α

 

Układ 

wyzwalania 

zewnętrznego

 

 

WE 

WY 

 impulsów odniesienia 

(synchronizacji) 

 

WY 

U

wy

 

t

; t

n

 ;t

o

 

t

op

 

f

i

 

Układy 

pomiarowe 

Układy 

wyjściowe 

 

Układ 

kształtujący 

Układ 

kształtujący 

II 

Układ 

opóźniający 

Generator 

sterujący 

Wew. 

Zew. 

Ręczne 

Rys.C) Schemat funkcjonalny generatora impulsów prostokątnych. 

background image

 

wprowadzona  tylko  w  czwórniku  aperiodycznym.  Wzmacniacz  i  czwórnik  selektywny  muszą  mieć  liniową 
charakterystykę przetwarzania. 

Generatory  wzbudzające  RC  najczęściej  budowane  są  w  układzie  z  rys.  1.a).  Przykład  takiego  generatora 

pokazano na rys. 2. 
Jest  to  generator  z  czwórnikiem  Wiena.  Regulacja  częstotliwości  odbywa  się  przez  jednoczesną  zmianę  R  lub  C 
(zaznaczone na rysunku). Rezystory R

T

 (termistor) i R

1

 tworzą aperiodyczny czwórnik ujemnego sprzęŜenia zwrotnego.  

Częstotliwość  napięcia  wyjściowego 

RC

f

wy

π

2

1

=

  regulowana  jest  w  zakresie  ~10Hz 

÷

  ~200kHz.  W  sposób  płynny 

moŜna regulować częstotliwość w zakresie jednej dekady (np. 1

÷

 10kHz; 20

÷

 200 Hz). 

Niestabilność częstotliwości  

<

 10

-4

.  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2) Generator funkcji (generator funkcyjny). 

Generator funkcji jest generatorem relaksacyjnym. MoŜe generować napięcia o róŜnym kształcie, z tego względu 

nazywany jest takŜe generatorem uniwersalnym. Podstawowym sygnałem generowanym jest napięcie rrójkatne. Zasada 
pracy  generatora  polega  na  cyklicznym  ładowaniu  i  rozładowaniu  kondensatora.  Z  teorii  obwodów  wiadomo,  Ŝe 
napiecie na  kpondensatorze ładowanym ze źródła napięcia stałego zmienia się  wykładniczo (jest  więc  nieliniowe). W 
generatorach funkcji napięcie linearyzuje się wykorzystując integratory lub źródła prądowe o stałej wydajności.  
Podstawowe parametry uŜytkowe generatorów funkcyjnych: 

 zakres częstotliwości: 1mHz 

÷

 10MHz, 

 stabilność częstotliwości:  ~10

-3

  

Zakres częstotliwości od dołu ograniczony jest przez napięcia progowe komparatorów i upływność kondensatora C. Od 
góry ograniczeniem są pojemności pasoŜytnicze i montaŜowe układu. 
Parametry charakteryzujące kształt napięcia: 
- napięcie sinusoidalne: h 

 1 

÷

 3 %, 

- napięcie trójkątne: współczynnik nieliniowości 

<

 1%, 

- napięcie fali prostokątnej: czasy narastania i opadania zboczy 
  t

n

 i t

o

 

<<

 T. 

Inne moŜliwości generatorów funkcyjnych: 
- generacja napięć o innych kształtach, 
- moŜliwość sterowania napięciowego częstotliwością, 
- wprowadzenie składowej stałej do przebiegu wyjściowego, 
- moŜliwość modulacji amplitudy i częstotliwości. 
Pozostałe parametry jak w generatorach m.cz. 
 
Na  rys.  3  przedstawiono  uproszczony  schemat  funkcjonalny  generatora  funkcji  z  integratorem  a  na  rys.  4  przebiegi 
czasowe w róŜnych punktach układu.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Rys. 2. Generator RC z mostkiem Wiena 

RC

f

WY

π

2

1

=

 

WY 

R

R

R

 

R

 

 

background image

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Zasada pracy. 
Na wejście integratora podawane jest napiecie stałe z wyjścia układu  
bistabilnego 

±

 U. Napięcie to podawane jest równieŜ na wyjście 2 generatora.  

Na wyjściu integratora napięcie zmienia się liniowo: 

( )

t

RC

U

t

RC

U

dt

U

RC

t

u

t

t

=

=

=

2

0

2

0

2

1

1

Napięcie to podawane jest na wyjście 1 oraz na wejścia komparatorów K1 i K2, gdzie jest porównywane z napięciem 
wzorcowym 

±

 U

w

.         W chwili zrównania u

1

(t) z U

w

 następuje przełączenie przerzutnika bistabilnego w drugi stan.  

Napięcie na wyjściu integratora zmienia się liniowo z przeciwnym znakiem. 
Wyznaczenie częstotliwości generowanego sygnału: 

( )

1

1

1

1

t

RC

U

t

u

=

;  

( )

w

U

t

u

=

1

1

;  

1

1

t

RC

U

U

w

=

;  

RC

U

U

t

w

=

1

1

 

1

1

4

4

U

U

RC

t

T

w

=

=

 - okres generowanego napięcia, 

RC

U

U

T

f

w

=

=

4

1

1

1

 - częstotliwość generowanego napięcia. 

 

U

wy

Rys. 4. Wykresy czasowe ilustrujące zasadę pracy generatora z rys. 3. 

t

t

t

t

t

t

U

wy

U

kom

p. 

-U

U

+U

-U

w

 

Rys. 3. Schemat blokowy generatora funkcji z integratorem 

-U

WY 3 

WY 2

 

WY 1

 

Układ 

kształtujący 

sinusoidę 

U

K2 

K1 

Układ 

bistabilny

 

Integrator 

background image

 

Regulacja częstotliwości odbywa się przez zmianę wartości R i C. MoŜna równieŜ zmieniać f

wy

 przez regulację U

1

 i U

w

Na  rys.  5  przedstawiony  jest  uproszczony  schemat  blokowy  generatora  funkcji  pracującego  wg  drugiej  metody 

(ładowanie i rozładowanie kondensatora stałym prądem I = const.). 
Klucz sterowany jest napięciem z układu bistabilnego. Kondensator C ładowany jest pradem i

Ł

 (lub rozładowywany 

prądem i

R

).  

PoniewaŜ  I

1

  i  I

2

    =  const.  (źródła  prądowe  o  stałych  wydajnościach),  to    napięcie  na  kondensatorze  (u

C

)  zmienia  się 

liniowo: 

( )

t

C

I

dt

I

C

t

u

C

=

=

1

1

1

,  

dla t = t

1

 :  

( )

w

C

U

t

C

I

t

u

=

=

1

1

1

1

1

I

C

U

t

w

=

 

okres: 

1

1

4

4

I

C

U

t

T

w

=

=

C

U

I

T

f

w

=

=

4

1

1

 

Częstotliwość  moŜna    regulować  zmieniając  prąd  ładowania  i  rozładowania  kondensatora  rys.  1.16.  W  tym  celu 
stosowane są źródła prądowe  o regulowanej  wydajności. Według tej zasady pracują generatory funkcyjne scalone np. 
ICL 8038. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Napięcie  sinusoidalne  otrzymywane  jest  z  przetwornika  trójkąt  –  sinusoida.  Jest  to  przetwornik  pomiarowy  o 

nieliniowej  charakterystyce  przetwarzania.  Do  kształtowania  charakterystyki  przetwarzania  często  stosuje  się  sieć 
funkcyjną aproksymującą Ŝądaną charakterystykę odcinkami prostymi rys. 7.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Rys. 5. Generator funkcji ze źródłami prądowymi. 

K

lu

cz

 

i

i

Ł 

WY 3 

WY

 

2

 

WY 1

 

I

I

K

K

Układ 

bistabilny 

u

u

u

u

1

 

u

2

 

u

2

 = U

2m

 sin (a

u

1

 współczynnik 

proporcjonalności 

Rys. 7. Sposób otrzymywania napięcia sinusoidalnego. 

Rys. 6. Regulacja częstotliwości przez zmianę  

natęŜenia prądu. 

I

1

 

>

 I

1

’   

<

 

T’

 

T’

 

T

 

2

1

I

I

=

 

u

u’

U

u

'

2

'

1

I

I

=

 

background image

 

3) Syntezery częstotliwości lub syntetyzery częstotliwości (generatory siatki częstotliwości). 

Generatory te pracują na zasadzie syntezy częstotliwości. 

Synteza  częstotliwości  –  otrzymywanie  napięcia  o  Ŝądanej  częstotliwości  poprzez  składanie  szeregu  sygnałów 
harmonicznych o częstotliwościach wzorcowych. 
RozróŜnia się dwa rodzaje syntezy częstotliwości: 
1

°

 Synteza bezpośrednia polega na wykonywaniu prostych operacji 

    arytmetycznych na częstotliwościach składowych: 
    

 sumowaniu i odejmowaniu dwóch częstotliwości, 

    

 mnoŜeniu i dzieleniu częstotliwości przez stałą. 

2

°

  Synteza  pośrednia  wykorzystuje  właściwości  pętli  synchronizacji  fazowej  do  sterowania  pomocniczego  generatora 

analogowego. 
Rys.  8  przedstawia  uproszczoną  wersję  syntezera  częstotliwości  pracującego  w  oparciu  o  metodę  syntezy 
bezpośredniej. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Generator kwarcowy generuje sygnał napięciowy o częstotliwości f

kw

 ,sterujący pracą syntezera częstotliwości. 

Generator  harmonicznych  jest  powielaczem  częstotliwości,  składa  się  z  układu  przetwarzającego  napięcie  sygnału  o 
częstotliwości  f

kw

    na  napięcie  o  bogatym  widmie  częstotliwości  oraz  z  zestawu  filtrów  nastrojonych  na  kolejne 

harmoniczne (np. od f

kw

 do 9

f

kw

).  

Przełączniki P

1

 

÷

 P

m

 słuŜą do wyboru Ŝądanej harmonicznej, 

m – numer dekady częstotliwości od najmniej znaczacej, 
f/10 – dzielnik częstotliwości, 
M i FGP – mieszacz i filtr górnoprzepustowy (sumator częstotliwości). 
Na wyjściu otrzymywany jest sygnał napięciowy o częstotliwości: 

=

=

m

i

i

m

kw

i

wy

f

n

f

1

10

 

gdzie: n – numer harmonicznej. 
Przykład: ustawić częstotliwość 3,75 MHz, f

kw

 = 1MHz n

1

 = 5,             n

2

 = 7, n

3

 = 3 

 

MHz

f

f

f

f

f

f

f

kw

kw

kw

kw

kw

kw

wy

75

,

3

75

,

3

100

300

70

5

1

3

10

7

100

5

10

3

10

7

10

5

3

3

2

3

1

3

=

=

+

+

=

=

+

+

=

+

+

=

 

 
 
 
 

Rys. 8. Metoda bezpośrednia syntezy częstotliwości. 

Pm 

9f

kw 

f

kw 

f

kw 

WY 

Generator 

kwarcowy 

G

en

er

at

o

h

ar

m

o

n

ic

zn

y

ch

 

f/10 

P1

 

f/10 

FGP 

P22 

FGP 

background image

 

Na  rys.  9  przedstawiono  uproszczony  schemat  blokowy  syntezera  częstotliwości  pracującego  w  oparciu  o  metodę 
syntezy pośredniej. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Zasada pracy 
Generator sterowany napięciowo generuje napięcie o częstotliwości f

0

. Częstotliwość ta po podzieleniu przez „n”  jest 

porównywana na detektorze fazy z częstotliwością generatora kwarcowego f

kw

.  

JeŜeli f

kw

 = f

1

  to U

st

 = 0 i częstotliwość generatora sterowanego napięciowo nie zmienia się. JeŜeli f

kw

 

 f

1

 to U

st

 

 0, 

częstotliwość generatora zostaje zmieniona. 

kw

wy

f

m

n

m

f

n

m

f

f

=

=

=

1

0

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Rys. 9. Metoda pośrednia syntezy częstotliwości. 

f

wy 

f

f

U

st 

f

kw 

WY 

Generator 

sterowany 

napięciowo

 

Generator 

kwarcowy

 

Detektor 

fazy 

f / n 

f / m 

background image

 

10

Rys. 11. Uproszczony schemat funkcjonalny generatora cyfrowego.  

f

kw

/k 

Dzielnik  

f

 

WY 

f

kw 

Filtr 

m.cz

Generator 

taktujący

 

Przetwornik 

C / A 

Pamięć 

cyfrowa

 

Licznik  

4. Generatory cyfrowe 

Zasada  pracy  generatorów  cyfrowych  polega  na  przekształceniu  kodu  cyfrowego  w  sygnał  analogowy.  Sygnał 

analogowy (np. sinusoidalny) aproksymowany jest funkcją otrzymaną z przetwornika C/A. 
Zasada aproksymacji napięciem schodkowym.  
Na rys. 10 podano przykład aproksymacji napięcia sinusoidalnego. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Napięcie sinusoidalne 

( )

t

U

t

u

m

=

ω

sin

 zostało aproksymowane napięciem schodkowym 

(

)

n

i

U

T

i

u

m

=

π

2

sin

Gdzie: 

T=T

s

 = t

i

 – t

i -1

 – okres próbkowania, 

            n – liczba stopni przypadająca na jeden okres 
                 ( T )    formowanego napiecia, 
            T = n

⋅∆

T = n

T

s

  

Na rys. 11 przedstawiono uproszczony schemat funkcjonalny generatora cyfrowego.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Generator taktujący (zbudowany na kwarcu) generuje napięcie impulsowe o okresie T

kw

. Sygnał ten podawany jest na 

dzielnik  częstotliwości  o  regulowanym  współczynniku  podziału  k.  Na  wyjściu  dzielnika  częstotliwości  występuje 
napięcie impulsowe o okresie k

T

kw

 = 

T = T

s

 (odpowiada to okresowi próbkowania). 

Sygnał ten podawany jest na licznik o pojemności „n”. Na wyjściu licznika otrzymuje się kod liczbowy – liczba „i” 
zliczonych impulsów. Liczba „i” zmienia się od  „0” do „n”  co jeden. 
Kod liczbowy z wyjścia licznika adresuje pamięć cyfrową w której zapisane są wartości funkcji (np. sinusoidy) 
odpowiadajace danej liczbie „i”. Z wyjścia pamięci, zapisana w danej komórce o adresie „i” wartość, podawana jest na 
przetwornik C/A. 
 Na wyjściu przetwornika C/A otrzymywane jest napięcie odpowiadające liczbie „i” (np. dla napięcia sinusoidalnego: 

(

)

n

i

U

T

i

u

m

=

π

2

sin

). Napięcie to utrzymuje się przez czas 

T do przyjścia na wejście pamięci następnego kodu 

liczbowego (liczby  „i + 1”). Po zliczeniu n-tego impulsu następuje przepełnienie licznika  i jego stan wraca do zera. 
Nowy cykl pracy rozpoczyna przyjście „n + 1” impulsu. Napięcie schodkowe z wyjścia przetwornika C/A podawane 

Rys. 10. Aproksymacja napięcia sinusoidalnego napięciem 

schodkowym. 

u(i

⋅∆

t) 

( )

=

n

i

U

t

i

u

m

π

2

sin

 

T = n

⋅∆

( )

t

U

t

u

m

ω

sin

=

 

u(t)

 

t

9

  t

10

 t

11

 t

12

 t

13

 t

14

 t

15

  t

16

 

t

1

   t

2

   t

3

  t

4

  t

5

   t

6

  

t

7

  

t

background image

 

11

jest na filtr m.cz. wygładzajacy uzyskany przebieg. Filtracja sygnału jest łatwa, poniewaŜ prąŜki najbliŜsze składowej 
podstawowej to:  n - 1,   n +1, 2n -1, 2n +1 itd.  
Na rys. 12 przedstawiono wykresy czasowe w kolejnych punktach generatora. Przyjęto następujace oznaczenia: 
- a

0

 

÷

 a

3

 – bity wyjściowe licznika adresujące pamięć cyfrową, liczba n zapisana w naturalnym kodzie binarnym, 

- b

0

 

÷

 b

4

 – m-bitowe słowo zapisujące w bipolarnym kodzie modułowym wartość funkcji zapisaną w adresowanej 

komórce  pamięci cyfrowej, najstarszy bit (w przykładzie b

4

) jest bitem znaku (przy czym „0” – wartość dodatnia; „1” – 

wartość ujemna).  
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
W praktyce generatory cyfrowe budowane są w oparciu o metodę bezpośredniej syntezy cyfrowej – DDS (direct 

digital synthesis). 
 

Podstawowe parametry metrologiczne: 

Zakres częstotliwości : 

<

 1 mHz 

÷

 ~15MHz, 

regulacja częstotliwości : dyskretna (rozdzielczość regulacji do 0,1 mHz), 
dokładność ustawienia częstotliwości : ~10 ppm , 
stabilność częstotliwości: 10 ppm. 
Zakres napięcia: do 10V

pp

u

c/

Rys. 12. Wykresy czasowe w generatorze cyfrowym. 

u

k

T

kw

 =

 

1/f

kw 

L

ic

zb

y

 z

ap

is

an

w

 a

m

ci

 

A

d

re

p

am

ci

 

b

a

b

b

a

a

b

a


b

   1       2       3        4        5       6        7        8        9      10     11      12      13   

  

14      15

    

16 

T

s

= k

 T

kw 

Bit  znaku 

background image

 

12

dokładność: ~

±

 1%. 

Kształt generowanego napięcia:  
- napięcie sinusoidalne:  h 

<

 0,1%, 

- napięcie fali prostokątnej, fali trójkątnej, 
- inne kształty sygnałów wyjściowych zaprogramowane na stałe w pamięci ROM oraz kształty dowolne zdefiniowane 
przez uŜytkownika 
( stąd nazwa generatorów: generatory przebiegów arbitralnych), 
- generacja sygnałów zmodulowanych przy róŜnych rodzajach modulacji. 
Sterowanie praca generatorów cyfrowych moŜe odbywć się ręcznie (z płyty czołowej) lub zdalnie. 
Generatory  cyfrowe  zastępują  (a  nawet  przewyŜszają)  pod  względem  wymagań  uŜytkowych  i  metrologicznych 
generatory pomiarowe m.cz., funkcji oraz częściowo generatory pomiarowe w.cz. i impulsów prostokątnych. 
Podsumowanie:  generatory  cyfrowe  są  obecnie  najbardziej  uniwersalnymi  źródłami  sygnałów  pomiarowych, 
stosowanymi przy pomiarach tradycyjnych oraz w systemach pomiarowych.