Microsoft Word - Instr06.doc

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

1. Wprowadzenie

ostek Thomsona jest układem przeznaczonym do pomiaru
szczególnie małych rezystancji - od ułamków milioma (m

Ω

) do

kilku omów (

Ω

). S

to rezystancje porównywalne z rezystancjami

przewodów ł

cych, których obecno

ś ć

jest nieunikniona w ka

dym układzie

pomia- rowym.

Dla przykładu rezystancja mierzona w niniejszym

wiczeniu ma warto

≈

1 m

Ω

, tymczasem miedziany przewód ł

cy o długo

ci 0,5 m

i przekroju 1,5 mm

ma rezystancj

≈

6 m

Ω

(rys.1)

Rys. 1. Rezystancja mierzona R

wraz z przewodami ł

cymi.

Próba pomiaru tak małej rezystancji w układzie mostka Wheatstone’a

zako

czyłaby si

wynikiem obarczonym olbrzymim bł

dem.

Na rys.1 przedstawione jest jedno z czterech ramion mostka

Wheatstone’a. Pomijaj

c inne aspekty maj

ce wpływ na bł

d pomiaru, nale

zauwa

e w układzie tego mostka zostałaby zmierzona rezystancja całej

gał

zi AB. Jej warto

ś ć

dla przytoczonych wy

ej warto

ci rezystancji R

, R

wyniosłaby:

= R

+ 2R

= 13 m

Ω

Wynik pomiaru trzynastokrotnie przewy

szałby wi

c warto

ś ć

rzeczywist

rezystancji R

, za

bł

dy pomiaru wyniosłyby odpowiednio:

a) bł

d bezwzgl

dny:

Ω

⋅

−

∆

b) bł

d wzgl

dny:

1200

100

∆

!!!

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

Zaproponowany w roku 1862 przez fizyka angielskiego Williama

Thomsona (od roku 1892 lorda Kelvina) układ do pomiaru małych rezystancji
wywodzi si

z układu mostka Wheatstone’a, którego schemat ideowy

przedstawiony jest na rys. 2.

Rys. 2. Schemat ideowy mostka Wheatstone’a zawieraj

cego

bardzo małe rezystancje R

, R

Na schemacie tym pogrubiono cztery odcinki przewodów ł

cych: AB,

CD, DE, FG. Ich rezystancje s

porównywalne z rezystancjami rezystorów R

i odgrywaj

znacz

rol

w górnych ramionach mostka. Natomiast

rezystancje R

, R

maj

warto

ci rz

du co najmniej kilkuset omów (cz

sto

kilku

lub kilkunastu kiloomów), wobec czego wpływ przewodów

wyst

puj

cych wokół nich mo

na całkowicie zaniedba

Wyja

nijmy jeszcze,

e potrzeba pomiaru bardzo małej rezystancji R

poci

ga za sob

konieczno

ś ć

wł

czenia do układu jeszcze jednej rezystancji tego

samego rz

du. Z analizy bł

du nieczuło

ci mostka Wheatstone’a wynika,

powinna ni

rezystancja R

. Kwestia ta jest szczegółowo omawiana na

wykładzie dotycz

cym mostka Wheatstone’a.

Pierwszym krokiem na drodze przekształcania układu mostka

Wheatstone’a w układ mostka Thomsona jest przeniesienie odcinków AB oraz
FG przewodów ł

cych do tych gał

zi mostka, w których s

one

nieszkodliwe, a wi

c do gał

zi zawieraj

cych du

e rezystancje R

, R

. Osi

to przez doprowadzenie przewodów biegn

cych od

ródła zasilania

bezpo

rednio do zacisków B i F małych rezystancji R

, R

. Rezultat takiego

zabiegu przedstawiono na rys. 3.

Dla układu mostka Wheatstone’a z rys. 3 napiszemy równanie pomiaru,

uwzgl

dniaj

c w nim rezystancje przewodów CD i DE.

(

)

(

)

(1)

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

Dziel

c obie strony równania (1) przez wyra

enie R

, otrzymuje si

zale

ś ć

(2)

Z zale

ci tej wynika,

e gdyby spełniony został warunek (3),

(3)

lub, co na jedno wychodzi, warunek (4),

(4)

to z równania pomiaru (1) znikłyby paso

ytnicze rezystancje R

i R

przewodów CD i DE i równanie to przyj

łoby posta

(5)

to znaczy zawierałoby jedynie rezystancje rezystorów wyst

puj

cych w ramio-

nach mostka.

Rys. 3. Schemat układu mostka Wheatstone’a po zmianie punktów przył

czenia

przewodów biegn

cych od

ródła zasilania

Z warunku (4) wynika,

e rozwi

zanie problemu le

y w znalezieniu

wła

ciwego poło

enia punktu D, który powinien dzieli

odcinek przewodu CE

na takie dwie cz

ę ś

ci, których rezystancje miałyby si

do siebie jak R

do R

Praktyczna realizacja tej idei byłaby kłopotliwa z uwagi na niewielkie

warto

ci rezystancji, z jakimi ma si

tutaj do czynienia. Zamiast wi

c dzieli

odcinek CE, dzieli si

spadek napi

cia na nim przy pomocy rezystancyjnego

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

dzielnika zło

onego z rezystorów R’

, R’

(rys. 4) spełniaj

cych warunek (6) ,

identyczny z warunkiem (4).

(6)

Poprawno

ś ć

tego rozwi

zania układowego nie jest oczywista i wymaga dowodu,

który podajemy ni

ej. Znajomo

ś ć

tego dowodu nie jest dla studentów obo-

zkowa.

Układ przedstawiony na rys. 4 jest ju

układem mostka Thomsona,

narysowanym w do

ś ć

nietypowy sposób, pokazuj

cym jednak charakte-

rystyczne cechy tego mostka, to znaczy sposób prowadzenia przewodów od

ródła zasilania oraz obecno

ś ć

dzielnika napi

cia R’

, R’

R’

Rys. 4. Schemat ideowy mostka Thomsona

Chc

c dowie

ś ć

prawdziwo

ci warunku (6), przekształcimy trójk

rezystancji R

, R’

(rezystancje przewodów wyst

puj

cych wokół R’

, R’

do pomini

cia wobec znacznej rezystancji tych ostatnich) w równowa

gwiazd

rezystancji R

, R

. Otrzymany w wyniku tego przekształcenia

układ, przedstawiony jest na rys. 5.

Przy czym:

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

(7)

(8)

(9)

Rys. 5. Równowa

na gwiazda rezystancji R

, R

Dla czteroramiennego mostka z rysunku 5 mo

na napisa

teraz znane równanie

pomiaru dla mostka Wheatstone’a:

(

)

(

)

Dziel

c obie strony tego równania przez wyra

enie R

, otrzymujemy

zale

ś ć

(10)

eli w równaniu pomiaru (10) maj

wyst

powa

tylko rezystancje

, R

, trzeba, aby spełnione była równo

ś ć

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

lub, co na jedno wychodzi:

(11)

Podstawiaj

c do (11) zale

ci (7), (8), otrzymuje si

po przekształceniach:

czyli warunek (6), co nale

ało wykaza

W literaturze spotyka si

najcz

ę ś

ciej schemat ideowy mostka Thomsona

przedstawiony na rys.6, nie ró

cy si

ideowo od mostka z rysunku 4.

R’

Rys. 6. „Uporz

dkowany” schemat mostka Thomsona

W mostku z rysunku 6 rezystory R

i R’

sprz

ę Ŝ

one s

mechanicznie dzi

czemu w ka

dej chwili ich rezystancje s

sobie równe. To samo dotyczy

rezystorów R

i R’

. Rozwi

zanie takie ułatwia spełnienie warunku (6) podczas

równowa

enia mostka. Równowa

enie odbywa si

przez regulacj

tylko

rezystancji R

-R’

. Zespół R

-R

’ słu

y do zmiany zakresu pomiarowego

mostka.

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

Mostek Thomsona ma cztery zaciski wej

ciowe

Wskazane wydaje si

pokazanie czytelnikowi schematu mostka

Thomsona w sposób ukazuj

cy wyra

nie cztery zaciski wej

ciowe. Pozwoli on

zrozumie

konieczno

ś ć

czenia rezystancji mierzonej z mostkiem czterema, a

nie dwoma przewodami, co nie zawsze przestrzegane jest przez

wicz

cych,

szczególnie w przypadku, gdy przychodzi im korzysta

z tak zwanego

technicznego mostka Thomsona. Układ taki przedstawiony jest na rysunku 7.

R’

Rys. 7. Mostek Thomsona ma cztery zaciski wej

ciowe

W układzie mostka Thomsona istniej

gał

zie, w których płynie pr

d o

znacznym nat

ę Ŝ

eniu. W mostku stosowanym w

wiczeniu wynosi ono 20 A.

Tak du

y pr

d potrzebny jest do wywołania na bardzo małych rezystancjach R

odczuwalnie du

ych spadków napi

ę ć

zapewniaj

cych dostateczn

czuło

ś ć

układu.

Bł

d podstawowy

Bez dowodu podamy tu wyra

enie na wzgl

dny bł

d graniczny pomiaru

rezystancji mostkiem Thomsona. Dany jest on zale

(12).

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

(

)

(12)

gdzie:

- rezystancja przewodu ł

cego rezystancje R

i R

eli rezystancja

ma pomijalnie mał

warto

ś ć

(jest ni

np. gruby

płaskownik miedziany), wówczas bł

d wyra

dostatecznie dobrze trzy

pierwsze składniki wyra

enia (12), które staje si

wtedy identyczne z

zale

wra

analogiczny bł

d mostka dotycz

cym mostka

Wheatstone’a.

Bł

d nieczuło

Bez dowodu podajemy ni

ej wyra

enie na bł

d nieczuło

ci mostka Thomsona.

(

)

[

]

(

)

[

]

(

)

R R

R R da

R R

R S

⋅

(

)

(

)

[

]

(

)

(

)

⋅

R R

R S

3 4

2 3

2 4

(13)

gdzie:

-napi

cie zasilaj

- rezystancja wewn

trzna galwanometru

- rezystancja przewodu ł

cego rezystancje R

, R

- czuło

ś ć

dowa galwanometru

da - najmniejsze dostrzegalne przemieszczenie wskazówki galwanome

tru (przyjmuje si

umownie da = 0,1 mm)

2. Przebieg

wiczenia

Na wst

pie nale

y zmierzy

wskazan

przez prowadz

cego rezystancj

technicznym mostkiem Thomsona typu TMT-2. Jest to niezb

dne do spraw-

nego i bezpiecznego przeprowadzenia zasadniczego pomiaru rezystancji most-
kiem laboratoryjnym

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

Techniczny mostek Thomsona

Techniczny mostek Thomsona u

ywany jest w laboratorium do

zgrubnego pomiaru nieznanej rezystancji R

, co pozwala na prawidłowe

nastawienie parametrów mostka laboratoryjnego i przy

pieszenie jego

równowa

enia.. Mostek techniczny ma niewielkie rozmiary i jest łatwy

w obsłudze. Na rys.8 przedstawiono sposób przył

czania do mostka rezystancji

mierzonej R

czterozaciskowej i dwuzaciskowej.

W obydwu przypadkach konieczne jest u

ycie czterech przewodów

cych. Wszystkie „usprawnienia” stosowane niekiedy przez „adeptów”

sztuki mierzenia, a polegaj

ce na zwieraniu par zacisków wej

ciowych i

przył

czaniu rezystancji mierzonej tylko dwoma przewodami, powoduj

powstawanie kilkusetprocentowych bł

dów pomiaru.

Rys. 8. Sposób przył

czania do mostka Thomsona rezystancji mierzonych:

czterozaciskowej i dwuzaciskowej.

Mostek techniczny typu TMT-2 jest zasilany z baterii płaskiej 4,5V ;

przystosowany jest jednak tak

e do zasilania ze

ródła zewn

trznego. Podczas

wiczenia mostek nale

y zasili

z zasilacza stabilizowanego.

Wynik pomiaru rezystancji mostkiem technicznym:

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

= ..................

Ω

Wynik pomiaru, w celu jego weryfikacji, nale

y poda

prowadz

cemu

wiczenie

Pomiar rezystancji laboratoryjnym

mostkiem Thomsona

Schemat układu laboratoryjnego mostka Thomsona przedstawiono na

rysunku 9

100

1000

x 1000

x 10

x 100

x 0,1

x 1

0,1G

Z S

Rys. 9. Schemat laboratoryjnego układu mostka Thomsona

Opis elementów mostka

ZS – zasilacz stabilizowany o du

ej wydajno

ci pr

dowej

R – rezystor drutowy o rezystancji 0,6

Ω

– rezystancja mierzona (bocznik amperomierza

magnetoelektrycznego)

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

-rezystor wzorcowy (0,001

Ω

)

– szyna miedziana

G – galwanometr magnetoelektryczny
Z – zwieracz galwanometru
(G - 0,1G) – przeł

cznik (wł

cznik) galwanometru:

•

pozycja „0,1G” oznacza ograniczon

czuło

ś ć

galwanometru

•

pozycja „G” oznacza pełn

czuło

ś ć

galwanometru

•

w pozycji

rodkowej galwanometr jest odł

czony od układu

N, X

– pary zacisków, do których doprowadzane s

spadki napi

ę ć

na rezystorach R

i R

(miejsce przył

czenia poszczególnych

napi

ę ć

zale

y od warto

ci rezystancji R

zmierzonej mostkiem

technicznym - patrz Tablica 1

W – rezystor odpowiadaj

cy rezystorowi R’

T – rezystor odpowiadaj

cy rezystorowi R

W ka

dej chwili powinno by

W = T

R – pi

ciodekadowy zespół sprz

ę Ŝ

onych mechanicznie rezystorów

R’

, R

słu

Ŝ ą

cy do równowa

enia mostka

Zasady zestawiania laboratoryjnego mostka Thomsona

1. Na wst

pie nale

y ustali

miejsca przył

czenia rezystancji R

oraz R

Bior

c pod uwag

wynik dokonanego poprzednio pomiaru rezystancji R

mostkiem technicznym nale

y zdecydowa

a) gdy R

≥≥≥≥

0,001

Ω

nale

y przył

czy

do zac. X

do zac. N

b) gdy R

<<<<

0,001

Ω

nale

y przył

czy

do zac. N za

do zac. X

2. W kolejnym kroku nale

y dokona

wyboru warto

ci rezystancji rezystora

wzorcowego R

oraz rezystorów W, T. Wyboru R

, W , T dokonuje si

według wskaza

Tablicy 1.

3. Zale

nie od miejsca przył

czenia rezystora R

(tzn. do zacisku N lub X

)

nale

y przyj

ą ć

do dalszych oblicze

jedno z dwóch równa

pomiaru:

dla przypadku a) obowi

zuje zale

ś ć

(13)

dla przypadku b) obowi

zuje zale

ś ć

(14)

Zasady zawarte w punktach 1, 2, 3 ujmuje wyczerpuj

co Tablica 1.

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

Tablica 1

Przedziały

warto

→

= R

→

= R

Ω

1-0,1

0,1-0,01

0,01-0,001

0,001-0,0001

0,0001-0,00001

0,00001-0,000001

0,1

0,01

0,001

-
-
-

1000
1000
1000

-
-
-

1000
1000
1000

-
-
-

0,001
0,001
0,001

-
-
-

1000

100

-
-
-

1000

100

Przebieg pomiarów

Czynno

ci przygotowawcze

Po zmontowaniu układu pomiarowego według schematu z rysunku 9.,

nale

y nastawi

okre

lone parametry mostka tak, aby był on w stanie zbli-

onym do stanu równowagi. Przy

piesza to osi

gni

cie stanu równowagi

i zapobiega ewentualnemu uszkodzeniu czułego galwanometru laboratoryjnego.

Przybli

ony stan równowagi uzyskuje si

, nastawiaj

c odpowiedni

warto

ś ć

ciodekadowego rezystora R, któr

oblicza si

z zale

ci (13) lub

(14), podstawiaj

c w niej w miejsce R

wynik pomiaru rezystancji mostkiem

technicznym. Warto

ci rezystorów W, T ustala si

przy pomocy przeł

czników

kołkowych na podstawie Tablicy 1. Jak wiadomo, powinno by

zawsze W = T.

Kolejn

operacj

przygotowawcz

jest wyzerowanie galwanometru. Przy

otwartym zwieraczu Z nale

y ustawi

wietln

wskazówk

galwanometru na

zerowej kresce działowej. W wypadku gdy wyst

puj

trudno

ci w całkowitym

stłumieniu oscylacji wskazówki, przyrz

d uwa

a si

za wyzerowany, gdy lewa

amplituda oscylacji wokół poło

enia zerowego jest równa amplitudzie prawej.

Po wyzerowaniu nie nale

y zmienia

miejsca ustawienia galwanometru na stole.

Pomiar rezystancji R

1. Wł

cz napi

cie zasilaj

ce zasilacza stabilizowanego ZS. Nast

pnie przy

pomocy regulatorów napi

cia i pr

du wyst

puj

cych w tym zasilaczu nastaw

d pomocniczy I

=20 A.

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

2. Przeł

cznik galwanometru ustaw w pozycji „0,1 G” (ograniczona czuło

ś ć

Reguluj

c rezystancj

ciodekadowego rezystora R, doprowad

wskazanie

galwanometru do zera. Ustaw nast

pnie przeł

cznik galwanometru w poło-

enie „G” (pełna czuło

ś ć

) i w przypadku gdy wskazania galwanometru oka

ró

ne od zera, podobnie jak poprzednio zrównowa

mostek. Warto

ś ć

rezystancji R, dla której uzyskano zerowe wskazanie galwanometru zapisz w
Tablicy 2. Poszukiwan

warto

ś ć

oblicz ze wzoru (13) lub (14), zale

nie od

wyniku uzyskanego podczas pomiaru wst

pnego przy u

yciu mostka

technicznego.

Tablica 2

= ..........................

Ω

(wynik pomiaru mostkiem technicznym)

= 0,001

Ω

W = T = ...................

Ω

= 20 A

Numer pomiaru

Ω

= ...................

Ω

Pomiar nale

y powtórzy

trzykrotnie, wskazane jest przy tym, aby za

dym razem dokonywała tego inna osoba z grupy laboratoryjnej. Je

eli

poszczególne wyniki ró

nieznacznie mi

dzy sob

, obliczamy ich

redni

arytmetyczn

Wyznaczanie bł

du nieczuło

ci mostka

Definicja błędu nieczułości

Bezwzgl

dnym bł

dem nieczuło

ci mostka

∆

nazywa si

najwi

kszy

przyrost

∆

rezystancji mierzonej R

, nie powoduj

cy jeszcze dostrzegalnego

przemieszczenia wskazówki

wietlnej galwanometru.

W praktyce stosuje si

ytkow

definicj

tego bł

du.

Bezwzgl

dnym bł

dem nieczuło

ci mostka

∆

nazywa si

przyrost

∆

rezystancji mierzonej R

powoduj

cy najmniejsze dostrzegalne przemieszczenie

wskazówki

wietlnej galwanometru

∆

a. Jego warto

ś ć

przyjmuje si

umownie

za równ

0,1 mm.

Zgodnie z tym ostatnim okre

leniem,

∆

(dla

∆

a = 0,1 mm)

(15)

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

Wzgl

dny bł

d nieczuło

ci natomiast definiuje si

nast

puj

co:

∆

(16)

Odst

pstwa od definicji

Zgodnie z podan

ej definicj

bł

du nieczuło

ci do

wiadczalne

wyznaczanie bł

du nieczuło

ci wymaga płynnej regulacji rezystancji mierzonej

. W znakomitej wi

kszo

ci przypadków jest to niemo

liwe, bowiem rezystory

mierzone nie s

na ogół regulowane. Ma to miejsce tak

e w niniejszym

wiczeniu, dlatego definicje (15), (16) stosowane b

tutaj w odniesieniu do

rezystancji R słu

Ŝ ą

cej do równowa

enia mostka.

Poza tym przemieszczanie wskazówki galwanometru o definicyjn

warto

∆

a = 0,1 mm jest praktycznie niewykonalne, dlatego w

wiczeniu

zaleca si

zmian

rezystancji R o tak

warto

, która wywoła przemieszczenie

wskazówki o

∆

a = 5 mm, a nast

pnie obliczenie bezwzgl

dnego bł

nieczuło

ci według wzoru (17)

∆

(17)

który pozwala na drodze teoretycznej ustali

warto

∆

R niezb

przemieszczenia wskazówki o

∆

a = 0,1 mm.

Bł

d wzgl

dny oblicza si

natomiast według wzoru (18)

100

∆

(18)

gdzie: R – warto

rezystancji pi

ciodekadowego rezystora mostka w

stanie równowagi mostka.

Przebieg pomiarów

Pomiary bł

du nieczuło

ci odbywaj

w układzie przedstawionym na

rysunku 9. według nast

puj

cego porz

dku.

1. Nastaw pr

d pomocniczy I

= 20 A

2. Zrównowa

mostek, i zanotuj w Tablicy 3 warto

rezystancji

uzyskan

dla

du galwanometru

= 0

. Nast

pnie poprzez regulacj

tego samego

rezystora

uzyskaj odchylenie wskazówki galwanometru o

∆

a = 5 mm

poło

enia zerowego w dowoln

stron

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

3. T

now

warto

ś ć

rezystancji (R’)zanotuj w odpowiedniej rubryce Tablicy 3.

Ze wzorów (17), (18) oblicz bł

dy nieczuło

∆

4. Eksperyment powtórz dla ró

nych warto

ci pr

du pomocniczego I

, wskaza-

nych w Tablicy 3, co pozwoli pó

niej wykre

zale

ś ć

bł

du nieczuło

od pr

du pomocniczego I

Tablica 3

= 0)

Ω

R’

(

a = 5mm)

Ω

∆∆∆∆

R =

||||

R – R’

||||

Ω

∆∆∆∆

Ω

δδδδ

W sprawozdaniu nale

•

Sporz

dzi

wykres zale

ci wzgl

dnego bł

du nieczuło

od pr

pomocniczego I

( )

f I

•

Wyja

, dlaczego bł

d nieczuło

ci zale

y od warto

ci pr

du I

3. Pytania i zadania kontrolne

2. Dlaczego bardzo małych rezystancji nie mierzy si

mostkiem Wheatstone’a ?

3. Narysuj schemat ideowy mostka Thomsona.
4. Które rezystancje mostka Thomsona maj

b. małe warto

ci, a które du

5. Jaki warunek spełnia

musz

rezystancje R’

, R’

(rys. 4) ?

6. Napisz warunek równowagi mostka Thomsona (rys. 4).
7. Poka

na schemacie ideowym mostka drog

przepływu pr

du o nat

eniu

20 A.

8. Dlaczego w mostku Thomsona wymagany jest przepływ przez bardzo małe

rezystancje stosunkowo du

ego pr

du pomocniczego?

9. Przedstaw sposób przył

czenia do technicznego mostka Thomsona rezystora

a) dwuzaciskowego, b) czterozaciskowego.

wicz. nr 6 Mostek Thomsona

4. Literatura

1. Lebson S.

Podstawy miernictwa elektrycznego WNT, Warszawa 1972

2. Chwaleba A. i inni

Metrologia elektryczna WNT, Warszawa 2003

Wymagania BHP

Warunkiem przyst

pienia do praktycznej realizacji

wiczenia jest

zapoznanie si

z instrukcj

BHP i instrukcj

przeciw po

arow

oraz

przestrzeganie zasad w nich zawartych. Wybrane urz

dzenia dost

pne na

stanowisku laboratoryjnym mog

posiada

instrukcje stanowiskowe. Przed

rozpocz

ciem pracy nale

y zapozna

z instrukcjami stanowiskowymi

wskazanymi przez prowadz

cego.

W trakcie zaj

laboratoryjnych nale

y przestrzega

nast

puj

cych zasad.

♦

Sprawdzi

, czy urz

dzenia dost

pne na stanowisku laboratoryjnym s

stanie kompletnym, nie wskazuj

cym na fizyczne uszkodzenie.

♦

Sprawdzi

prawidłowo

ś ć

poł

cze

urz

dze

♦

Zał

czenie napi

cia do układu pomiarowego mo

e si

odbywa

wyra

eniu zgody przez prowadz

cego.

♦

Przyrz

dy pomiarowe nale

y ustawi

w sposób zapewniaj

cy stał

obserwacj

, bez konieczno

ci nachylania si

nad innymi elementami

układu znajduj

cymi si

pod napi

ciem.

♦

Zabronione jest dokonywanie jakichkolwiek przeł

cze

oraz wymiana

elementów składowych stanowiska pod napi

ciem.

♦

Zmiana konfiguracji stanowiska i poł

cze

w badanym układzie mo

e si

odbywa

wył

cznie w porozumieniu z prowadz

cym zaj

cia.

♦

W przypadku zaniku napi

cia zasilaj

cego nale

y niezwłocznie wył

czy

wszystkie urz

dzenia.

♦

Stwierdzone

wszelkie

braki

wyposa

eniu

stanowiska

oraz

nieprawidłowo

ci w funkcjonowaniu sprz

tu nale

y przekazywa

prowadz

cemu zaj

cia.

♦

Zabrania si

samodzielnego wł

czania, manipulowania i korzystania z

urz

dze

nie nale

Ŝ ą

cych do danego

wiczenia.

♦

W przypadku wyst

pienia pora

enia pr

dem elektrycznym nale

niezwłocznie wył

czy

zasilanie stanowisk laboratoryjnych za pomoc

wył

cznika bezpiecze

stwa, dost

pnego na ka

dej tablicy rozdzielczej w

laboratorium. Przed odł

czeniem napi

cia nie dotyka

pora

onego.