- 1 -
♦ Podane związki uszereguj wg wzrastającej temp. wrzenia:
a) 2-metylobutano-2-ol; 3-metylobutanol;
3-metylobutan-2-ol
♦ Anilina jest trudno rozpuszczalna w wodzie, natomiast benzyloamina w wodzie jest
dobrze rozpuszczalna. W jaki sposób można wytłumaczyć te fakty?
♦ Który związek z podanych par, i dlaczego ma wyższą temperaturę wrzenia?
a) etanol
acetaldehyd (etanal)
b) kwas octowy
octan etylu
c) bromek etylu
chlorek etylu
d) azotyn metylu (CH
3
-O-NO)
nitrometan (CH
3
-NO
2
)
e) chlorek etylu
chlorek winylu (CH
2
=CH-Cl)
f) chlorek allilu (CH
2
=CH-CH
2
-Cl)
chlorek propylu
g) chlorobutan
2-chlorobutan
h) heksan
heptan
i) cis-1,2-diaminocyklopentan
trans-1,2-diaminocyklopentan
♦ Który związek z podanych par, i dlaczego ma wyższą temperaturę topnienia?
a) o-ksylen
p-ksylen
b) pentan
2,2-dimetylopentan
c) cykloheksan
heksan
d) cis-but-2-en
trans-but-2-en
♦ Który związek z podanych par, i dlaczego jest lepiej rozpuszczalny w wodzie?
a) etanol
etanotiol (CH
3
-CH
2
-SH)
b) anilina
chlorowodorek aniliny
c) cykloheksan
cykloheksanol
d) kwas stearynowy
stearynian sodu ( CH
3
(CH
2
)
16
COONa )
♦ W poniższych związkach wskaż kwaśny atom wodoru. Dlaczego uważasz, że on jest
kwaśny?
kwas propionowy; butanon; nitropropan; chlorek trimetylopropyloamoniowy;
bromek propylu; propanol; chlorek propyloamoniowy; chlorek propylooksoniowy;
propionian etylu; bezwodnik kwasu propionowego; butyronitryl; propanal, pro-
panotiol;
♦ Który związek z poniższych par ma silniejsze właściwości kwasowe i dlaczego?
a) CH
3
-CONH
2
CH
3
-SO
2
NH
2
b) NH
3
CH
3
-CONH
2
c) anilina
amoniak
d) fenol
alkohol benzylowy (C
6
H
5
-CH
2
OH )
e) amoniak
fosforiak ( PH
3
)
f) chlorowodór
jodowodór
g) kwas azotowy(V) kwas chlorowy(VII)
♦ Podane związki uszereguj według wzrastającej zasadowości:
wodorotlenek potasu, octan sodu, etanolan sodu, amidek sodu, jon chlorkowy, feny-
loamidek potasu, amoniak, butylolit, jon jodkowy
♦ Kwas mrówkowy, HCOOH, ma pK
a
=3,75, a kwas pikrynowy, ma pK
a
=0,38. Który
z tych związków jest mocniejszym kwasem.
♦ Jaka jest wartość K
a
dla HCN, jeśli jego wartość pK
a
=9,31?
♦ Czy poniższe reakcje zachodzą tak jak je zapisano?
HCN + CH
3
COO
-
Na
+
Na
+
+ CN
-
+ CH
3
COOH
CH
3
CH
2
OH + Na
+
CN
-
CH
3
CH
2
O
-
Na
+
+ HCN
?
?
CH
3
CH
2
OH pK
a
=16,00; CH
3
COOH pk
a
=4,76; HCN pK
a
=9,31
♦
Dla amoniaku wartość pK
a
≈36, a dla acetonu pK
a
≈19. Czy poniższa reakcja zachodzi?
O
C
C
H
3
CH
3
O
C
C
H
3
CH
2
+ NaNH
2
?
Na
+
..
+ NH
3
♦ Alkohol, podobnie jak woda, może reagować z mocnymi kwasami lub z mocnymi
zasadami. Zapisz równanie reakcji metanolu z kwasem nadchlorowym (chlorowym(VII)
oraz z amidkiem sodowym (NaNH
2
)
♦ Który z następujących reagentów działa jak kwas Lewisa, a który jak zasada Lewisa?
a) AlBr
3
; b)
CH
3
NH
2
;
c) BH
3
; d) HF;
e) CH
3
-S-CH
3
;
f) TiCL
4
;
g) FeCl
3
♦ Czy można otrzymać wodny roztwór tert-butanolanu potasu? (Wartość pK
a
alkoholu
tert-butylowego wynosi ok. 18
NH
2
anilina
CH
2
NH
2
benzyloamina
CH
3
C
C
H
3
CH
3
OH
tert-butanol
CH
3
C
H
3
p-ksylen
NH
3
+
Cl
chlorowodorek
aniliny
CH
3
CH
2
CH
2
CN
butyronitryl
CH
3
CH
2
CH
2
N
+
CH
3
CH
3
CH
3
Cl
chlorek trimetylopropyloamoniowy
CH
3
CH
2
CH
2
CH
2
-
Li
butylolit
OH
O
2
N
NO
2
NO
2
kwas pikrynowy
CH
3
CH
2
CH
2
NO
2
nitropropan
CH
3
CH
2
C
O
O
CH
2
CH
3
propionian etylu
CH
3
CH
2
CH
2
NH
3
+
Cl
chlorek propylo-
amoniowy
CH
3
CH
2
CH
2
OH
2
+
Cl
chlorek propylooksoniowy
- 2 -
♦ Uszereguj następujące związki w porządku wzrastającej kwasowości:
O
C
C
H
3
CH
3
O
C
C
H
3
CH
2
C CH
3
O
OH
aceton
pK
a
=19
acetyloaceton
pK
a
=9
fenol
pK
a
=9,9
CH
3
COOH
kwas octowy
pK
a
=4,76
Który z tych związków będzie reagował z wodorowęglanem sodu (pK
a1
kwasu wę-
glowego wynosi 6,37)
•
Określ ładunki formalne na zaznaczonych atomach (dla wszystkich atomów spełnio-
na jest reguła oktetu):
CH
2
N N
:
:
O O O
CH
3
P
CH
2
CH
3
CH
3
N O
•
Znajdź atomy dla których wartościowość jest różna od wartościowości formalnej i
oblicz dla nich ładunki formalne. Uwaga! Reguła oktetu nie musi być spełniona.
N
H
H
H
H
H
H
H
H
H
O
C
H
3
CH
2
..
H
H
H
H
O
O
H
:
..
..
:
..
O S
O
O
O
: ..
:
..
: ..:
..
..
:
:
..
N
H
N N
..
:
..
N
O
..
..
..
:
C N CH
3
:
•
Zapisz struktury rezonansowe dla następujących układów:
O:
..
..
N
O
O
+
-
..
:
:
..
:
N
H
2
C
NH
2
NH
2
+
..
..
Cl:
..
..
•
Odpowiedz na następujące pytania
NH
2
CH
2
-NH
2
i
Który związek jest silniejszą zasadą
CH
3
-CH
2
-Cl
C
H
C Cl
i
Który związek ma wyższą temp. wrzenia,
dlaczego?
Chlorobenzen ma większy moment dipolo-
wy niż fluorobenzen. Dlaczego?
OH
OH
O
2
N
i
p-Nitrofenol czy fenol jest silniejszym kwa-
sem?
•
Ile elektronów walencyjnych ma każdy z następujących atomów:
Na; Si; S; P; Cs; F; C; Pb; Mg; Al.; B; N; Be
•
Narysuj wzory strukturalne Lewisa (elektron w postaci kropki, struktury elektrono-
we) następujących związków:
HOS(O)OH; HONO
2
; HONO; CH
3
SH
•
Jaka jest hybrydyzacja każdego atomu w następujących cząsteczkach:
CH
4
; CH
3
CN; CH
≡CH; CH
3
COOH
•
Jaka jest hybrydyzacja atomu azotu w anilinie?
•
Zapisz wzory konstytucyjne dla następujących związków:
C
3
H
8
; C
2
H
6
O (2 możliwości); C
2
H
4
O (3 możliwości); CH
5
N;
C
3
H
7
Br (2 możliwości); C
3
H
9
N (4 możliwości);
•
Jakich wartości kątów między wiązaniami możesz oczekiwać dla:
kąta C-O-C w CH
3
OCH
3
; kata H-N-H w CH
3
NH
2
; kąta C-N-C w CH
3
NHCH
3
;
kąta H-N-H w CH
3
CONH
2
•
We wszystkich trwałych związkach węgiel jest czterowartościowy, chociaż są wyjąt-
ki. Zapisz struktury elektronowe (Lewisa) dla izocyjanku metylu: CH
3
NC, oraz dla
tlenku węgla. W tych związkach atom węgla ma charakter elektrofilowy czy nukleo-
filowy?
•
Określ rzędowość wszystkich atomów węgla w następujących związkach:
CH
3
CH
3
CH
3
CH
+
CH
3
CH
3
CH
CH
3
CH
3
CH
3
CH
3
CH
3
CH
3
CH
3
CH
2
CH
3
CH
3
C
+
CH
3
CH
3
CH
3
CH
2
•
Narysuj wzór związku, który:
ma jedynie pierwszorzędowe i trzeciorzędowe atomy węgla
nie ma pierwszorzędowych atomów węgla
ma cztery drugorzędowe atomy węgla
•
Nazwij następujące związki:
CH
3
CH
CH
3
CH
2
CH
CH
3
CH
2
CH
3
CH
3
CH
2
CH
CH
2
CH
2
CH
3
CH
2
CH
CH
3
CH
3
CH
3
CH
2
CH
CH
2
CH
2
CH
3
CH
2
CH
CH
3
CH CH
2
CH
3
CH
CH
3
CH
3
(CH
3
)
3
CC(CH
3
)
2
CH
2
CH
3
- 3 -
•
Narysuj wzory konstytucyjne następujących związków:
2-metyloheptan
4-etylo-22-dimetyloheksan
4-etylo-3,4-dimetylooktan
2,4,4-trimetyloheptan
3,3-dietylo-2,5-dimetylononan
4-izopropylo-3-metyloheptan
•
Określ rodzaj atomów węgla (1
o
, 2
o
, 3
o
lub 4
o
) w następujących cząsteczkach:
CH
3
CH
CH
3
CH
2
CH
3
CH
3
CH
3
(CH
3
)
2
CHCH(CH
2
CH
3
)
2
•
Nazwij następujące związki:
CH
3
CH
CH
3
CH
2
CH
3
CH
3
CH
CH
2
CH
3
CH
2
C
CH
3
CH
2
CH
2
CH
3
CH
2
CH
3
(CH
3
)
2
CHCH(CH
2
CH
3
)
2
(CH
3
)
3
C(CH
3
)
2
CH
2
CH
2
CH
3
•
Które struktury przedstawiają ten sam związek?
A
B
C
D
1
C
H
3
CH
3
Cl
Cl
H
H
CH
3
C
H
3
H
Cl
Cl
H
C
H
3
CH
3
Cl
H
H
Cl
C
H
3
CH
3
H
Cl
Cl
H
2
CH
3
H
Cl
H
Cl
CH
3
CH
3
Cl
H
H
Cl
CH
3
CH
3
Cl
H
Cl
H
CH
3
CH
3
H
Cl
Cl
H
CH
3
3
CH
3
H
Cl
CH
3
Cl
H
CH
3
H
Cl
CH
3
H
Cl
CH
3
H
Cl
CH
3
H
Cl
CH
3
Cl
H
CH
3
H
Cl
•
Oblicz wartość
∆H
o
dla reakcji substytucji rodnikowej chloru z metanem, prowadzo-
nej w fazie gazowej
•
Sporządź wykres energii dla jednoetapowej reakcji endotermicznej. Oznacz części
wykresu odpowiadające substratom, produktom, stanowi przejściowego,
∆G
o
,
∆G
#
. Czy
wartość
∆G
o
jest dodatnia czy ujemna?
•
Sporządź wykresy energii dla szybkiej i wolnej jednoetapowej reakcji egzotermicz-
nej. Oznacz części wykresu odpowiadające substratom, produktom, stanowi przejścio-
wego,
∆G
o
,
∆G
#
. Czy wartości
∆G
o
są dodatnie czy ujemne?
•
Sporządź wykres energii dla reakcji o K=1. Jaka jest wartość
∆G
o
dla tej reakcji.
•
Sporządź wykres energii dla dwustopniowej reakcji egzotermicznej, dla której etap
pierwszy jest szybszy od etapu drugiego.
•
Gdy mieszanina metanu i chloru zostanie naświetlona, reakcja rozpoczyna się na-
tychmiast. Po wstrzymaniu naświetlania, reakcja stopniowo zanika, ale nie zatrzymuje
się natychmiast. W jaki sposób wytłumaczysz takie zachowanie się mieszaniny reakcyj-
nej.
•
W podanych reakcjach wskaż reagent i odczynnik:
C
H
C
-
C
H
CH
+
:
+ NaNH
2
Na + NH
3
CH
3
C
H
O
CH
3
C
H
OH
O CH
3
+ HO-CH
3
H
+
C
H
C
- +
CH
3
CH
2
CH
2
C CH
-
:
+ CH
3
CH
2
CH
2
Br
+ Br
•
Względne reaktywności wiązań C-H dla reakcji halogenowania w gazie gazowej w
27
o
C wynoszą:
fluorowiec
1
o
wiązanie C-H
2
o
wiązanie C-H
3
o
wiązanie C-H
F
2
1
1,2
1,4
Cl
2
1
3,9
5,1
Br
2
(w 127
o
C)
1
32
1600
Oblicz skład mieszaniny poreakcyjnej w reakcjach:
fluoru z butanem;
fluoru z izobutanem
chloru z butanem;
chloru z izobutanem
bromu z butanem;
bromu z izobutanem
Zinterpretuj otrzymane wyniki
- 4 -
•
Za pomocą wzorów projekcyjnych (Newmana i konikowych), oraz wzorów per-
spektywicznych narysuj konformacje synperiplanarną i antyperiplanarną dla1-bromo-2-
chloroetanu.
•
Uszereguj w kolejności malejącej ważności następujące zestawy podstawników:
-H,
-Br,
-CH
3
,
-CH
2
-CH
3
-H, -D,
-OH,
-CH
3
–CH=CH
2
,
-CH
3
,
-OH,
-CN
–CHO,
-CN,
-OH,
-C
2
H
5
•
Podane związki zapisz w projekcji Fischera:
CH
3
C
C
2
H
5
Cl
H
CH
3
C
C
2
H
5
Cl
Br
CH
3
C Cl
Br
C
O
H
CH
3
H
CH
3
C Cl
Br
C
C
H
3
OH
H
•
Przypisz konfigurację R, S następującym związkom:
CH
3
C
C
2
H
5
Cl
H
CH
3
C
H
Cl
Br
CH
3
C
C
2
H
5
H
OH
C
C
H
CH
3
C
H
3
Cl
COOH
CHO
C
C
2
H
5
CH
3
OH
COOH
•
Ile centrów stereogenicznych posiadają podane związki. Ilu spodziewasz się stereo-
izomerów dla tych związków:
CH
2
OH
OH
H
H
O
H
OH
H
OH
H
CHO
O OH
CH
2
OH
OH
OH
O
H
O
H
OH
H
H
O
H
H
CH
2
OH
CHO
CH
3
Cl
H
H
H
H
•
Narysuj wszystkie możliwe stereoizomery dla związku o wzorze C
4
H
8
Cl
2
. Wskaż
zależności między nimi. Które stereoizomery są optycznie czynne
•
Które z następujących par związków przedstawiają ten sam enancjomer:
CH
3
H
O
H
H
C
2
H
5
O
H
CH
3
OH
C
2
H
5
H
CH
3
H
C
2
H
5
O
H
CH
3
H
CH
3
H
5
C
2
OH
C
H
3
NH
2
H
COOH
H
CH
3
NH
2
COOH
CH
3
O
H
H
H
OH
C
H
3
CH
3
O
H
H
•
Narysuj konfiguracje dla związku o nazwie:
(R)-2-chlorobutan,
(2R,3S)-2-bromo-3-chlorobutan,
(1R,2R)-1-chloro-2-metylocyklopropan,
(2R,3S)-2,3-dibromobutan.
Które z cząsteczek tych związków są chiralne?
•
Istnieją trzy stereoizomeryczne kwasy cyklopentano-1,2-dikarboksylowe. Narysuj
ich wzory konfiguracyjne. Tylko jeden z nich (który?) tworzy bezwodnik wg reakcji:
OH
O
O
OH
O
O
O
∆
przykładowa reakcja tworzenia bezwodnika
Istnieją również trzy stereoizomeryczne kwasy cykloheksano-1,2-dikarboksylowe,
wszystkie tworzą bezwodnik. Jak można wytłumaczyć te fakty.
•
Nazwij podane związki zgodnie z regułami IUPAC:
C
H
2
CH CH
2
CH
CH
3
CH
CH
3
CH
3
C
H
3
CH
2
C
C
CH
3
CH
CH
3
CH
3
CH
3
CH CH CH C
CH
3
CH
CH
3
CH
3
C
2
H
5
C
H
3
CH
3
•
Które z podanych związków mogą istnieć jako pary izomerów cis i trans. Narysuj
każdą z tych par i wskaż geometrię każdego związku.
C
H
3
CH CH
2
C
H
3
CH C(CH
3
)
2
C
H
3
CH CH CH
3
C
H
3
CCl CHCl
Cl CH CH Cl
•
Który ze związków następujących parach jest trwalszy:
cis-1,2-dimetylocyklohekasan
trans-1,2-dimetylocykloheksan
cis-1,3-dimetylocyklohekasan
trans-1,3-dimetylocykloheksan
cis-1,4-dimetylocyklohekasan
trans-1,4-dimetylocykloheksan
cis-buten
trans-buten
but-1-en
2-metylopropen
1-metylocykloheksen
3-metylocykloheksen
•
Z jakich alkenów i w jakiej reakcji można otrzymać następujące związki:
broocykloheksan; 1-bromopropan; 2-bromo-2-metylobutan; 1-bromoprpan-2-
ol; trans-cyklopentano-1,2-diol, cykloheksno-1,2-diol (obie grupy hydroksylowe
w położeniu ekwatorialnym)
•
Zaproponuj mechanizm dla następującej reakcji:
CH
3
C
CH
2
CH
3
CH
3
CH
3
CH
3
Cl
+ HCl
- 5 -
•
W jaki sposób można otrzymać następujące związki:
2-mettlylocykloheksanol z 1-metylocykloheksenu
1-metylocykloheksanol z 1-metylocykloheksenu
cykloheksylometanol z metylidenocykloheksanu
cis-1,2-dimetylocyklopropan z cis-butenu
•
Jaki produkt powstanie w następującej reakcji:
C C
C
H
3
C
H
3
H
O CH
3
CH
3
CH CH CH CH
3
CH
3
+ HBr
+ ICl
+ HBr
+ H
2
O
H
+
•
Z jakich alkenów w reakcji ozonolizy można otrzymać:
CH
3
C
O
CH
2
CH
CH
3
CH
2
CHO
CH
3
CH
2
CHO
C
H
3
CHO
O
OHC CHO
C
H
3
CHO
C
H
3
CHO
CH
3
CH
2
CHO
CH
2
CHO
OHC
istnieje tylko 1 alken
istnieją 2 stereoizomeryczne alkeny
istnieją 2 stereoizomeryczne alkeny
istnieją 3 stereoizomeryczne alkeny
•
Jakie produkty mogą powstać w reakcjach:
O
H
Br
2
HBr
OsO
4
NaHSO
3
BH
3
H
2
O
2
OH
-
CH
2
I
2
, Cu,Zn
•
Zaproponuj mechanizmy następujących reakcji:
CH
2
CH CH
2
CH
2
CH
2
OH
O
CH
2
Br
CH
2
CH CH
CH
3
CH
3
CH
3
CH
2
CH
3
CH
3
O CH
2
CH
3
CH
2
CH N
+
CH
3
CH
3
CH
3
CH
2
CH
2
N
+
CH
3
CH
3
CH
3
Cl
Br
2
H
2
O
HCl
C
2
H
5
OH
Cl
-
+ HCl
Cl
-
♦ Związek A C
8
H
18
, znany jako paliwo lotnicze, otrzymywany jest w reakcji związków
B C
4
H
8
, oraz C C
4
H
10
w obecności stężonego kwasu siarkowego(VI) w temperaturze
273K. Związek B potraktowany stężonym kwasem siarkowym(VI) w temperaturze
353K dimeryzuje do dwóch izomerycznych alkenów, D i E, o wzorze sumarycznym
C
8
H
16
. Uwodornienie, zarówno D jak i E prowadzi do związku A. W wyniku ozonolizy
D i E otrzymano odpowiednio: aceton i formaldehyd (najbardziej lotne produkty). Uwo-
dornienie B prowadzi do związku C.
Zaproponuj wzory strukturalne dla wymienionych związków, napisz równania
reakcji obrazujące opisane przejścia.
♦ W wyniku uwodornienia związku A (C
9
H
16
) otrzymano B (C
9
H
20
). Ozonoliza
A prowadzi do równomolowych ilości kwasu octowego, kwasu dimetylooctowego, oraz
kwasu pirogronowego (CH
3
-CO-COOH).
Podaj strukturę (struktury) dla związku A i przedyskutuj jego stereoizomerię.
♦ W związku X o wzorze sumarycznym C
5
H
8
metodą Kuhna-Rotha wykryto jedną
grupę metylową. Potraktowanie X rozcieńczonym roztworem kwasu siarkowego(VI)
i siarczanu(VI) rtęci(II) dało związek Y, C
5
H
10
O, zawierający dwie grupy metylowe.
Utlenianie związku Y roztworem nadmanganianu potasu prowadzi między innymi do
kwasu propionowego.
Zidentyfikuj związki X i Y.
♦ Penta-1,4-dien ma, ∆H
o
hydrog.
=254KJ/mol co równa się mniej więcej podwójnej war-
tości dla pent-1-enu (
∆H
o
hydrog.
=126KJ/mol). Penta-1,2-dien ma
∆H
o
hydrog.
=298KJ/mol.
Który z pentadienów jest trwalszy?
•
W reakcji bromu z propenem w wodnym roztworze DMSO (DMSO – dimetylo-
sufotlenek stosowany dla polepszenia rozpuszczalności propenu i bromu w wodzie)
otrzymano 1-bromopropan-2-ol. Czy jest to orientacja zgodna, czy niezgodna z regułą
Markownikowa.
- 6 -
•
Jakich alkenów użyto do syntezy następujących alkoholi przez hydroborowodorowa-
nie/utlenianie?
CH
3
CH
CH
3
CH
2
CH
2
OH
CH
3
CH
CH
3
CH CH
3
OH
CH
2
OH
♦ Istnieje siedem izomerycznych alkinów o wzorze C
6
H
10
. Narysuj je i nazwij zgodnie
z regułami IUPAC. Które z nich reagują z amoniakalnym roztworem siarczanu miedzi.
Dlaczego te alkiny nie reagują z wodorotlenkiem sodowym (mocna zasada) tworząc
sole, natomiast w słabo alkalicznym środowisku tworzą sole z jonami miedziowymi.
•
Podaj nazwy JUPAC dla poniższych związków:
Cl
Br
NO
2
Cl
Br
OH
Cl
C
H
3
Br
NO
2
CH CH
2
CH CH
2
CH CH
2
CH
3
CH
3
CH
3
CH
CH
3
C
H
3
•
Narysuj wzór konstytucyjny związku o nazwie
p-chloroanilina,
m-ksylen,
chlorek benzylidenu,
2,5-dinitrofenol,
3,4-dimmetyloanilina, 3-bromo-5-chloronitrobenzen
5-chloro-1-fenylo-2,3,6,6-tetrametyloheptan, tert-butylobenzen
•
Jakich produktów spodziewasz się w reakcji:
1. O
3
2. Zn/H
2
O
•
W którym związku wiązanie C-Br łatwiej rozerwać heterolitycznie. Wskazówka
Rozerwij heterolitycznie wiązanie i rozpatrz trwałość powstałych produktów.
Br
Br
Br
Br
Br
CH
3
CH CH
3
Br
CH
3
C CH
2
CH
3
CH
3
Br
CH
3
C
CH
3
CH
3
CH
2
Br
•
Udowodnij, że pirydyna i pirol są związkami aromatycznymi, podobnie jak benzen.
N
N
H
pirydyna
pirol
•
Narysuj wszystkie związki o ogólnej nazwie bromochlorotoluen (10).
•
Który dichlorobenzen daje tylko jeden produkt bromowania?
•
Za pomocą jakiej, prostej, reakcji chemicznej można odróżnić benzen od cyklohek-
sanu.
•
Bromowanie fenolu bromem w disiarczku węgla prowadzi do p-bromofenolu, nato-
miast bromowanie fenolu bromem w wodzie prowadzi do 2,4,6-tribromofenolu. Wyja-
śnij te fakty.
•
W wyniku utlenienia nitronaftalenu nadmanganianem potasu w środowisku kwa-
śnym otrzymano kwas 4-nitroftalowy (kwas 4-nitrobenzeno-1,2-dikarboksylowy). Jaki
izomer nitronaftalenu poddano reakcji.
•
Związek A, C
10
H
14
, utleniany dwuchromianem potasu tworzy kwas benzoesowy.
Podaj możliwe wzory konstytucyjne związku A.
•
Wychodząc z benzenu i innych stosownych związków organicznych zaproponuj
metodę syntezy następujących związków:
O
2
N
COOH
Br
NO
2
OH
NO
2
N
H
2
SO
3
H
Br
OH
Br
Br
•
Na podstawie odpowiednich wartości energii wiązań i energii aromatyzacji oblicz
ciepło reakcji. Czy jest to reakcja endo- czy egzoenergetyczna?
+ H
2
•
Ogrzewanie benzenu z kwasem siarkowym w D
2
O prowadzi do deuterobenzenu
C
6
H
5
D. Jaki jest mechanizm tej reakcji?
- 7 -
•
Nitrowanie trifenylokarbinolu prowadzi do difenylo-(3-nitrofenylo)karbinolu. jaki
jest mechanizm tej reakcji?
OH
C
OH
C
NO
2
HNO
3
H
2
SO
4
•
Czy kompleks
σ powstały w wyniku reakcji benzenu z jonem bromoniowym jest
aromatyczny, antyaromatyczny czy nie jest aromatyczny.
•
Dlaczego energia dysocjacji wiązania C-Cl w chlorobenzenie jest dużo większa od
energii dysocjacji C-Cl w chloroetanie?
•
Stała dysocjacji pK
a
dla cyklopentanu ma bardzo małą wartość, natomiast pK
a
dla
cyklopentadienu jest porównywalna z pK
a
wody. Wyjaśnij te zależności.
•
Który związek, amina czy fenyloarsen (C
6
H
5
-AsH
2
) jest bardziej reaktywny w reak-
cji bromowania. Który z nich jest bardziej reaktywny w reakcji nitrowania mieszaniną
nitrującą. Odpowiedź uzasadnij.
•
Benzen i jego pochodne wykazują słabe właściwości zasadowe:
H
H
+
+ H
3
O
+
+ H
2
O
który ze związków wykazuje najsilniejsze właściwości zasadowe: benzen, toluen,
o-ksylen, p-ksylen czy 1,3,5-trimetylobenzen?
•
Czy kompleks
σ powstały w wyniku reakcji jonu nitroniowego z benzenem jest an-
tyaromatyczny?
•
Napisać reakcje powstawania kationu nitroniowego z następujących związków: roz-
cieńczony kwas azotowy (azotowy(V)), mieszanina nitrująca, pięciotlenek azotu, azota-
nu acetylu (O
2
N-OCO-CH
3
).
•
Acetofenon można otrzymać w reakcji benzenu z: chlorkiem acetylu, bezwodnikiem
octowym i octanem etylu w obecności chlorku glinu. Zapisz odpowiednie równania
reakcji. Dlaczego w tych reakcjach używa się różnych ilości chlorku glinu.
•
Wiadomo, że alkilowanie i acylowanie metodą Friedela i Craftsa można stosować
tylko dla aktywnych związków aromatycznych. Mimo, że grupa aminowa jest podstaw-
nikiem aktywującym pierścień, amin aromatycznych nie można ani alkilować, ani acy-
lować tymi metodami.
•
W podanych związkach oblicz stopień utlenienia wskazanych atomów:
CH
3
CH
CH
2
OH
O
O
Cl
CH
3
CH
2
N
H
CH
2
H
O
Cl
Br
NH
3
+
•
Dlaczego sulfonowanie aniliny prowadzi do produktu p-podstawionego (kwasu
p-aminobenzenosulfonowego), natomiast podczas nitrowania aniliny powstaje produkt
m-podstawiony (m-nitroaniloina).
•
W reakcji alkilowania metodą Friedela i Craftsa (przyjmując benzen jako odczynnik
nukleofilowy można zaliczyć ją jako reakcję S
N
) obserwuje się następującą reaktywność
halogenków: R-F > R-Cl > R-Br > R-I. W typowej reakcji S
N
kolejność ta jest odwrotna.
Dlaczego?.
•
Dla reakcji jodku metylu z cyjankiem potasowym w temp. 0
o
C otrzymano następują-
ce stałe szybkości:
s
mol
dm
10
3
,
2
k
3
5
2
⋅
⋅
=
w wodzie oraz
s
mol
dm
10
k
3
10
2
⋅
=
w dimetylo-
formamidzie. Zapisz odpowiednie równanie reakcji i wyjaśnij różnice w szybkości reak-
cji.
•
Podane związki uporządkuj według wzrastającej nukleofilowości, odpowiedź uza-
sadnij: Br
-
; H
2
O; Cl
-
; I
-
•
Podane związki uporządkuj według wzrastającej nukleofilowości atomu azotu, od-
powiedź uzasadnij:
NH
2
C
H
3
C
NH
2
O
NH
O
O
C
H
3
NH
2
NH
2
O
C
H
3
•
Następujące reakcje zachodzą według mechanizmu S
N
2. Jak zmieni się szybkość
tych reakcji przy przejściu z rozpuszczalnika aprotycznego polarnego do rozpuszczalni-
ka aprotycznego niepolarnego? Jakie produkty powstają w tych reakcjach?
C
H
3
Br
C
H
3
Br
C
H
3
Br
C
H
3
OH
2
+
+ OH
-
+ H
2
O
+ N(CH
3
)
3
+ Cl
-
- 8 -
•
Dlaczego 1-chloro-1,2-difenyloetan z nukleofilami takimi jak anion fluorkowy, jod-
kowy czy woda reaguje z taką samą szybkością?
•
Który z reagentów w podanych parach będzie reagował szybciej z jonem wodoro-
tlenkowym w reakcji substytucji nukleofilowej według mechanizmu S
N
2:
CH
3
Cl czy CH
3
I
(CH
3
)
3
CCl czy CH
3
CH
2
Cl
Ph-Cl czy Ph-CH
2
Cl
CH
2
=CHCl czy CH
2
=CH-CH
2
Cl
CH
3
CH
2
Br w DMSO czy w etanolu
•
Jak zmieni się szybkość reakcji między bromkiem etylu a cyjankiem potasu jeżeli:
zmniejszymy dwukrotnie stężenie cyjanku potasu
stężenie cyjanku potasu zwiększymy dwukrotnie, a stężenie bromku etylu
zmniejszymy dwukrotnie
zwiększymy dwukrotnie stężenie bromku etylu jak i cyjanku potasu
•
Dlaczego 3-bromobut-1-en oraz 1-bromobut-2-en ulegają reakcji S
N
1 z podobną
szybkością, mimo, że jeden z nich jest halogenkiem 1
o
, a drugi halogenkiem 2
o
.
•
Chlorek alkilu można otrzymać z alkoholu i chlorowodoru w reakcji przebiegającej
według mechanizmu S
N
2 lub S
N
1 (w zależności od użytego alkoholu). Zapisz odpowied-
nie równania reakcji prowadzące do chlorku alkilu z alkoholu. Dlaczego nie można
otrzymać amin w reakcji pomiędzy alkoholem a amoniakiem.
•
Zidentyfikuj związek A. Według jakiego mechanizmu przebiega podana reakcja?
C
H
3
C
2
H
5
OCOCH
3
H
A + CH
3
COO
-
+ I
-
•
Dlaczego chlorobenzen nie ulega reakcji wg mechanizmu S
N
2.
•
(Z)-1-fenyloprop-1-en poddano reakcji z bromem. Narysuj wzory konfiguracyjne
powstałych produktów i nazwij je.
•
(2S,3R)-2-bromo-3-fenylobutan poddano reakcji z wodorotlenkiem potasu w alko-
holu. Jaki produkt powstał w tej reakcji, podaj jego wzór konstytucyjny.
•
Uzupełnij równanie reakcji:
Br
CH
3
KOH
etanol
•
m-Chlorotoluen poddano reakcji z amidkiem sodowym (w autoklawie, wysoka temp.
i ciśnienie). Podaj wzory konstytucyjne powstałych produktów.
•
Jakie produkty powstały gdy 3-bromobut-1-en ogrzewano w kwasie mrówkowym?
•
•
- 9 -
•
Nazwij podane związki zgodnie z regułami nazewnictwa JUPAC:
CH
3
CH
2
C
O
CH
CH
3
CH
3
CH
2
CH
2
CH
2
CHO
OHC
CH
3
CH
CH
3
CH
2
C
O
CH
2
CHO
CH
3
CH
2
CH CH CH
2
CH
3
CHO
CHO
CH
3
CH CH
2
CH CH
2
CHO
CHO
CHO
CHO
CHO
CH
3
O
CH
3
C
O
C
O
CH
3
CH
2
CH
OH
CH
3
CH
O
O
2
N
CHO
•
Narysuj wzory strukturalne odpowiadające następującym nazwom:
aceton; 3-fenylopropanal; 2-chloro-1-fenylobutano-1,3-dion; aldehyd ben-
zoesowy; 2-(3-etylocykloheksylo)etanal; ftaladehyd; 3-(2-chloropropy-
lo)-4,5-dimetyloheksan-2-on; glioksal; cykloheks-3-enon; 3-oksobutanal.
•
Mając do dyspozycji tylko związki nieorganiczne i dowolne pierwiastki, zaproponuj
sposób syntezy heksan-3-onu.
•
W trzech probówkach znajdują się: alkohol benzylowy, pentanal oraz pentan-2-on.
Zaproponuj proste reakcje chemiczne, za pomocą których można rozróżnić te związki.
•
W pięciu probówkach A, B, C, D i E znajdują się: cykloheksen, propanol, butan-2-on,
propanal i etyloamina. Na podstawie przeprowadzonych reakcji stwierdzono, że:
-
związek z probówki A nie reaguje w żadnych warunkach ze związkiem z
probówki D, ale możliwe są reakcje ze związkami z probówek B, C i E
-
związek z probówki D reaguje tylko ze związkami w probówkach B i C
-
ze związku znajdującego się w probówce A można otrzymać związek znaj-
dujący się w probówce B.
Zidentyfikuj związki w probówkach A,B,C i D. Zapisz równania opisanych reakcji.
•
Związek zawierający jedynie węgiel, wodór i tlen poddano całkowitemu spaleniu.
Z 2,2 g związku otrzymano 5,28 g ditlenku węgla i 2,70 g wody. 0,1500 g związku
w stanie pary wypiera 49,0 ml powietrza (przy 290K i 758 mmHg)
Jaki jest wzór cząsteczkowy związku. Narysuj wszystkie możliwe wzory konstytu-
cyjne i nazwij je. Jakich dodatkowych informacji potrzebujesz aby móc sprecyzować
jego wzór strukturalny.
•
Aldehydy aromatyczne są mniej reaktywne w reakcjach addycji nukleofilowej niż
aldehydy alifatyczne. Uzasadnij dlaczego.
•
Ketony są mniej reaktywne w reakcjach addycji nukleofilowej niż aldehydy. Uzasadnij
dlaczego.
•
Który ze związków: p-metoksybenzaldehyd czy p-nitrobenzaldehyd jest bardziej reak-
tywny w reakcji addycji nukleofilowej.
•
Następujące związki, w odpowiednim środowisku (w jakim?), łatwo reagują ze związ-
kami karbonylowymi. Biorąc za każdym razem inny aldehyd (keton) dokończ równania
reakcji:
CH
2
CH
2
OH OH
CH
3
CH
2
NH
2
N
H
NH
2
O
2
N
CH
3
C
N
H
O
NH
2
CH
3
CH
2
CH
2
SH
CH
3
CH
2
N
H
CH
2
CH
3
N
H
N
H
2
OH
N
H
2
N
H
C
O
NH
2
P
+
CH
2
Ph
Ph
Ph
MgBr
C
H
2
S
+
CH
3
CH
3
HCN
A +
A +
A +
A +
A +
A +
A +
A +
A +
A +
A +
A +
•
Glioksal w środowisku alkalicznym tworzy hydroksyoctan sodu. Zaproponuj mecha-
nizm tej reakcji.
•
(2R)-2-metylobutanal w środowisku alkalicznym ulega racemizacji. W jaki sposób
można wytłumaczyć to zjawisko.
•
Cykloheksanon w środowisku kwaśnym , w łagodnych warunkach nie utlenia się roz-
tworem nadmanganianu potasu. Natomiast w środowisku alkalicznym utlenia się dość
łatwo. Jak można wytłumaczyć taki przebieg reakcji.
•
W reakcji prop-2-enalu z bromkiem metylomagnezowym powstają dwa produkty.
Jakie?
- 10 -
•
W jaki sposób można rozdzielić mieszaninę składającą się z kwasu benzoesowego i
naftalenu.
•
Podane związki uszereguj wg wzrastającej kwasowości:
kwas mrówkowy, metanol, kwas siarkowy, kwas węglowy, kwas octowy, kwas
trichlorooctowy.
•
Podane związki uszereguj wg wzrastającej kwasowości:
kwas benzoesowy, kwas p-nitrobenzoesowy, kwas p-metoksybenzoesowy, kwas
beznzenosulfonowy.
•
Który ze związków jest silniejszym kwasem. Odpowiedź uzasadnij:
OH
COOH
kwas salicylowy
O
COOH
C
CH
3
O
kwas acetylosalicylowy (aspiryna)
•
Nazwij podane związki zgodnie z regułami nazewnictwa JUPAC:
C
H
3
COOH
CH
2
COOH
Br
CH
2
COOH
CH
3
CH
OH
C
O
CH
2
COOH
COOH
CHO
CH
2
COOH
COOH
C
H
CH
3
COOH
•
Uzupełnij równania reakcji:
CH
3
CH
2
CH
2
COOH
CH
2
COOH
N
CH
3
OH
CH
2
OH
CH
3
CH
2
CH
2
COOH
+ CaCO
3
+
+ CH
3
-COOH
H
+
+ CH
3
-COOH
H
+
+ H
+
•
W jaki sposób wychodząc z podanych związków można otrzymać następujące kwasy:
(Uwaga, syntezy mogą być kilkuetapowe)
CH
2
CH
3
COOH
COOH
CH
3
CH
2
CH CH
2
CH
3
CH
2
CH
2
COOH
CH
3
CH
2
OH
CH
3
COOH
CH
3
CH
2
CH CH CH
2
CH
3
CH
3
CH
2
COOH
•
Podane zwiazki uszereguj wg aktywności grupy karbonylowej:
COOH
C
H
3
COOH
C
H
3
C
Cl
O
C
H
3
C
O
O
CH
3
C
H
3
C
NH
2
O
•
Podane zwiazki uszereguj wg aktywności grupy karbonylowej:
CHO
C
H
3
C
Cl
O
H CHO
C
H
3
CHO
CH
3
C
O
CH
3
C
O
O
H
CHO
•
Dlaczego acetaldehyd w środowisku alkalicznym szybciej ulega reakcji aldolizacji niż
reakcji Cannizzaro?
•
Omówić następujące reakcje:
CH
2
CHO
CH
3
CH CH
3
ONa
CH CH
OH
CH
2
OHC
CH
2
CHO
CH
3
CH CH
3
OAl/
3
CH
2
CH
2
OAl/
3
+
+
+ CH
3
COCH
3
Reakcja redukcji Meerweina - Panndorfa - Verleya
•
Dlaczego kwasowość wodorów
α w aldehydach jest większa od wodoru przy grupie
karbonylowej?
- 11 -
•
Nazwij podane związki:
CH
3
CH
2
CH CH CH CH
2
NH
2
CH
3
CH
3
CH
CH
3
CH
3
NH
2
NH
2
N
H
2
CH
2
NH
2
NH
CH
3
OH
NH
2
NH
2
OH
HOOC
N
H
2
C
C
2
H
5
H CH
3
•
Określ rzędowość aminy:
NH
2
N
H
N
H
N
CH
3
N
+
CH
2
CH
3
CH
3
CH
3
NH
CH
3
CH
3
•
Podane poniżej związki uszereguj wg wzrastającej kwasowości:
NH
3
C
H
3
NH
2
NH
2
CH
3
C
NH
2
O
C
H
3
N
H
CH
3
S
O
O
NH
2
NH
4
+
•
Dlaczego możliwa jest addycja wody lub alkoholu do alkenu w środowisku kwaśnym,
natomiast aminy w takich warunkach nie ulegają addycji do alkenu.
•
mając do dyspozycji tylko alkohol etylowy i dowolne inne odczynniki nieorganiczne,
zaproponuj sposób syntezy: etyloaminy, propanoaminy, acetamidu, propioamidu.
•
Uzupełnij równania reakcji:
NH
NH
2
O
NH
2
O
2
N
O
O
NH
O
O
C
H
3
S
O
O
NH
2
+ CH
3
COOH
+
H
+
+
+ NaH
+ NaOH
•
Nazwij podane związki:
N
H
CH
3
O
H
N
H
C
H
3
S
O
O
N
H
CH
3
N
CH
3
CH CH
2
N
C
H
3
CH
3
COOH
•
W pięciu butelkach znajdowały się: anilina, N-metyloanilina, benzyloamina, benzoesan
etylu, o-ksylen. Przeprowadzono pewne reakcje, a ich wynik zanotowano w tabelce:
A
B
C
D
E
reakcja z roz. kwasie solnym
-
-
+
+
+
reakcja z kwasem azotowym(III)
-
-
+
c
+
a
+
b
reakcja z roztworem NaOH na gorąco
+
-
-
-
-
a
roztwór po reakcji staje się klarowny
b
po reakcji wydziela się osad
c
w czasie reakcji wydziela się gaz
•
W butelce znajduje się mieszanina kwasu benzoesowego, aniliny, N-metyloaniliny i
p-ksylenu. Zaproponuj sposób rozdzielenia tych związków.
•
W jaki prosty sposób można odróżnić anilinę od benzyloaminy.
•
Dlaczego N-etylo-N-metylopropyloaminy nie można rozdzielić na enancjomery?
•
Istnieją trzy kwasy diaminobutanodiowe. Zapisz ich wzory w projekcji Fischera,
zaznacz kwas nieczynny optycznie.
•
W podanych niżej związkach zaznaczono kwaśny atom wodoru.
C
H
2
CH
2
N
+
CH
3
CH
3
CH
3
H
C
H
3
CH
2
S
+
CH
3
CH
2
H
Dlaczego w solach amoniowych kwaśny jest atom wodoru w pozycji
β od azotu, a w
solach sulfoniowych C-H kwasowość wykazuje atom wodoru w pozycji
α od siarki.
•
Reakcje acylowania lub alkilowania metodą Friedla-Craftsa zachodzą jedynie z ak-
tywnymi związkami aromatycznymi. Mimo, że grupa aminowa silnie aktywuje pierścień
benzenu, aniliny nie można ani alkilować, ani acylować tą metodą. Dlaczego?
•
W jaki sposób wychodząc z benzenu można otrzymać p-fenylenodiaminę.
•
W jaki sposób wychodząc z benzenu można otrzymać p-bromoanilinę.
•
Dlaczego anilina, w przeciwieństwie do benzyloaminy, jest trudno rozpuszczalna w
wodzie.
- 12 -
•
Nazwij podane związki:
N
2
O
2
N
+
HSO
4
-
N
2
COOH
+
-
N
N
NH
2
C
H
3
NO
2
NHNH
2
C
H
3
Br
N
+
N
O
N
H
N
H
Cl
•
2,2-dimetylobutano-1-aminę w mieszaninie wodno-alkoholowej poddano reakcji z
azotanem(III) sodu w środowisku kwasu solnego. Jakich produktów można się spodzie-
wać.
•
Wychodząc z benzenu zaproponuj sposób otrzymania następujących związków:
p-bromoaniliny, m-chloroaniliny, p-toluidyny (p-metyloaniliny),
2,4-dimetyloaniliny, benzyloaminy, m-nitroaniliny
•
p-(Dimetyloamino)azobenzen jest żółtym barwnikiem, który stosowany był do bar-
wienia margaryny. Zaproponuj jego sposób otrzymywania.
•
Bromowanie fenolu w wodzie prowadzi do 2,4,6-tribromofenolu. Natomiast w wyni-
ku bromowania fenolu w disiarczku węgla można otrzymać p-bromofenol. Wyjaśnij te
fakty.
•
W czterech butelkach A,B,C,D, znajdują się: anilina, benzyloanilina, bromobenzen,
kwas benzoesowy. Wykonano następujące doświadczenia, a ich wyniki zanotowano w
tabeli:
A
B
C
D
rozpuszczalność w H
2
O
+
-
-
-
rozpuszczalność w 5% roztworze HCl
-
-
+
rozpuszczalność w 5% roztworze NaOH
+
-
Zidentyfikuj związki w butelkach A,B,C,D, Zapisz równania zachodzących reakcji.
•
Narysuj wzór konstytucyjny nitometanu. Dlaczego centrum elektrofilowe znajduje
się na atomie wodoru, a nie na atomie azotu.?
•
Wychodząc z benzenu zaproponuj sposób syntezy następujących związków:
1,4-dinitrobenzenu, jodobenzenu, benzonitylu, kwasu o-metylobenzo-
esowego, m-chlorobromobenzenu, m-bromofenolu