1
Fundamentowanie - ćwiczenia
Część 6 – Nośność pali – według normy PN-83/B-02482 z dostosowaniem do EC7
(dr hab. inż. Adam Krasiński)
Według Eurokodu 7 (EC7) obliczanie nośności pali może być realizowane dowolnymi
metodami, które zostały odpowiednio udokumentowane i potwierdzone wynikami badań nośności
pali w terenie. Można zatem wykorzystywać metody zamieszczone w dawnych normach
krajowych, podręcznikach i publikacjach recenzowanych lub w innych rodzajach literatury
fachowej. Metody te należy odpowiednio dostosować do wymogów EC7. Jednym z takich
wymogów jest ujednolicenie definicji nośności granicznej pala R
c
. W EC7 nie ma wprawdzie
dokładnego zapisu w tej sprawie, ale od dłuższego już czasu zwyczajowo przyjmuje się, że nośność
graniczna pala to wartość siły przyłożonej jego głowicę, przy której głowica ta ulega
przemieszczeniu (osiadaniu) równemu 10% średnicy pala D. Kolejne wymogi dotyczą wartości
współczynników częściowych do obciążeń, współczynników korekcyjnych
ξ
3
i
ξ
4
oraz
współczynników częściowych do nośności
γ
s
,
γ
b
i
γ
t
.
W metodzie obliczania nośności pali zawartej w dawnej normie krajowej PN-83/B-02482
występowało pojęcie nośności obliczeniowej pala N
t
, która mobilizowała się przy przemieszczeniu
(osiadaniu) pala w okolicach 1% - 2% średnicy pala D. Według analiz przeprowadzonych przez
Sobalę (2012), nośność graniczna pala R
c
jest o około 25% większa od nośności N
t
. Wobec
powyższego wartość nośności granicznej pala możemy obliczyć następująco:
)
(
25
,
1
25
,
1
;
p
s
t
cal
c
N
N
N
R
+
⋅
=
⋅
=
lub inaczej
p
s
cal
b
cal
s
cal
c
N
N
R
R
R
⋅
+
⋅
=
+
=
25
,
1
25
,
1
,
;
;
gdzie: N
s
, N
p
– nośność pobocznicy i podstawy pala według PN-83/B-02482.
Nośność projektową (obliczeniową) pala określa się według EC7 następująco:
b
k
b
s
k
s
d
c
R
R
R
γ
γ
;
;
;
+
=
;
gdzie:
⋅
=
4
min
,
3
,
;
)
(
;
)
(
min
1
ξ
ξ
γ
cal
s
mean
cal
s
Rd
k
s
R
R
R
;
⋅
=
4
min
,
3
,
;
)
(
;
)
(
min
1
ξ
ξ
γ
cal
b
mean
cal
b
Rd
k
b
R
R
R
W powyższych wzorach:
(R
s;cal
)
mean
, (R
s;cal
)
mean
- odpowiednio średnia i minimalna nośność pobocznicy pala z wartości
obliczonych dla n profili geotechnicznych,
(R
b;cal
)
mean
, (R
b;cal
)
mean
- odpowiednio średnia i minimalna nośność podstawy pala z wartości
obliczonych dla n profili geotechnicznych,
γ
Rd
– współczynnik modelu, który przyjmuje wartości:
γ
Rd
= 1,25 dla fundamentu na pojedynczym
palu,
γ
Rd
= 1,125 dla fundamentu na dwóch palach i
γ
Rd
= 1,0 dla fundamentu na co najmniej
trzech palach,
ξ
3
i
ξ
4
– współczynniki korekcyjne zależne od zakresu badań podłoża gruntowego (liczby n profili
geotechnicznych), według tablicy A.10 EC7
γ
s
i
γ
b
– współczynniki częściowe do nośności (w wytycznych PKN zalecono
γ
s
=
γ
b
= 1,1),
2
6.1. Nośność pala wciskanego pojedynczego według PN-83/B-02482
Pal wciskany uzyskuje swoją nośność w gruncie N
t
dzięki oporowi gruntu pod podstawą pala N
p
i oporowi tarcia gruntu wzdłuż pobocznicy N
s
. (rysunek poniżej). W niektórych przypadkach może
działać tarcie negatywne T
n
wzdłuż górnego odcinka pobocznicy, które dokłada się do obciążeń
pala.
Nośność na wciskanie w gruncie N
t
pala pojedynczego oblicza się
z wzoru:
∑
⋅
⋅
+
⋅
⋅
=
+
=
)
(
)
(
r
i
si
si
r
p
p
s
P
t
t
A
S
q
A
S
N
N
N
w którym:
S
p
, S
s
– współczynniki technologiczne, zależne od technologii wykonania
pala i rodzaju gruntu, odczytywane z tabl. 4 normy,
A
p
– powierzchnia podstawy pala,
A
si
– powierzchnia pobocznicy pala w warstwie i,
q
(r)
– jednostkowy opór gruntu pod podstawą pala,
t
i
(r)
– jednostkowy opór tarcia gruntu wzdłuż pobocznicy pala w warstwie i,
Wyznaczenie wartości q
(r)
i t
(r)
Wartość obliczeniowe q
(r)
i t
(r)
wyznaczamy ze wzorów:
q
q
m
)
r
(
⋅
=
γ
[kPa],
t
t
m
)
r
(
⋅
=
γ
[kPa]
γ
m
– współczynnik materiałowy dla I
D
lub I
L
gruntu, określony według PN-81/B-03020,
γ
m
≤ 0.9
q - charakterystyczny opór graniczny gruntu pod podstawą pala, przyjmowany wg tabl. 1 normy
w zależności od rodzaju i stanu gruntu oraz według interpolacji względem głębokości,
t - charakterystyczny opór graniczny tarcia gruntu wzdłuż pobocznicy pala, przyjmowany wg tabl.
2 normy w zależności od rodzaju i stanu gruntu oraz według interpolacji względem
głębokości,
Interpolacja q i t względem głębokości
Interpolację q i t względem głębokości przeprowadza się od poziomu interpolacji. Poziom ten
w przypadku występowania samych gruntów mineralnych przyjmuje się w poziomie pierwotnego
terenu. W przypadku występowania w górnych partiach podłoża gruntów organicznych i nasypów
poziom interpolacji przyjmuje się na wysokości zastępczej h
z
nad poziomem pierwszej warstwy
przenoszącej obciążenie z pala. Wysokość h
z
określa się według wzoru:
n
i
i
z
h
.
h
γ
γ
∑
⋅
⋅
= 65
0
w którym:
∑
⋅
i
i
h
γ
– suma ciężarów warstw leżących nad pierwszą warstwą nośną,
γ
n
– ciężar objętościowy pierwszej warstwy nośnej, przenoszącej obciążenie z pala.
Opory q wzrastają liniowo z głębokością od zera w poziomie interpolacji do wartości q z tablicy 1
normy na głębokości h
c
poniżej poziomu interpolacji. Na dalszej głębokości pozostają już stałe
(rysunek poniżej). Głębokość h
c
, zwana głębokością krytyczną dla oporów q, zależy od średnicy
pala D, rodzaju gruntu i technologii pala:
a) w przypadku pali wbijanych w grunty niespoiste:
0
10
D
D
h
c
⋅
=
[m],
Q
r
T
n
N
s
N
p
t
n
t
q
warstwy
gruntów
nienośnych
warstwy
gruntów
nośnych
3
b) w przypadku pali wierconych w gruntach niespoistych:
0
10
3
1
D
D
.
h
c
⋅
⋅
=
[m]
c) w przypadku pali w gruntach spoistych i niespoistych luźnych przyjmuje się h
c
= 10 m,
niezależnie od średnicy i technologii pala.
W powyższych wzorach D
0
– jest średnicą porównawczą pala równą D
0
= 0.4 m.
Opory t wzrastają liniowo z głębokością od zera w poziomie interpolacji do wartości t z tablicy 2
normy na głębokości h
t
= 5.0 m poniżej poziomu interpolacji, niezależnie od rodzaju gruntu oraz
ś
rednicy i rodzaju pala. Poniżej głębokości h
t
wartość t pozostaje stała (rysunek powyżej).
W obliczeniach nośności pali pomija się wpływ na ogólną pracę pala cienkich przewarstwień
gruntów słabych o miąższości do 0.5 m znajdujących się wśród gruntów nośnych, przyjmując
jednak w tych przewarstwieniach wartość t =0.
Tarcie negatywne
Tarcie negatywne wzdłuż pobocznicy pala powstaje w wyniku przemieszczania się w dół lub
osiadania górnych warstw gruntowych względem pala. Tarcie to może wystąpić generalnie w trzech
przypadkach (patrz rysunek):
a) w przypadku przechodzenia pala przez warstwy gruntów nieskonsolidowanych (np. luźno
usypane świeże nasypy, składowiska odpadów, torfy i namuły), które ulegają osiadaniom pod
wpływem własnego ciężaru,
b) w przypadku przewidywanego dodatkowego obciążenia naziomu,
c) w przypadku przewidywanego obniżenia zwierciadła wody gruntowej.
Dla gruntów słabych, luźnych i organicznych oraz nasypów przyjmuje się tarcie negatywne
t
n
(r)
= 5
÷ 10 kPa (tabl. 3 PN) ze współczynnikiem technologicznym S
s
=1.0. W gruntach
mineralnych wytrzymałych tarcie negatywne t
n
(r)
oblicza się według takich samych zasad jak tarcie
pozytywne, przyjmując współczynnik materiałowy
γ
m
= 1.1, współczynnik technologiczny S
s
według tabl. 4 PN, natomiast poziom interpolacji w poziomie terenu.
Q
r
t
n
t
q’
warstwy
gruntów
nienośnych
warstwy
gruntów
nośnych
h
z
h
c
h’
q’
q
poziom interpolacji
t’
t
h
t
=5m
h
t
’
t
n
’
t
n
h
tn
=5m
h’
tn
Q
r
T
n
N
s
N
p
t
n
t
q
warstwy
gruntów
nienośnych
grunt
nośny
t
t=0
grunt
nośny
grunt nienośny
<0.5m
t=0
4
Rys. Przypadki występowania tarcia negatywnego w palach.
6.2. Nośność pala wyciąganego pojedynczego
Pal wyciągany uzyskuje swoją nośność N
w
tylko dzięki oporowi tarcia gruntu wzdłuż pobocznicy
(rysunek poniżej). W palu wyciąganym z oczywistych względów nie pracuje podstawa i pomija się
tarcie negatywne.
Nośność na wyciąganie N
w
w gruncie pala pojedynczego oblicza
się z wzoru:
∑
⋅
⋅
=
)
r
(
i
si
i
w
w
t
A
S
N
w którym:
S
w
– współczynnik technologiczny, zależny od technologii pala i rodzaju
gruntu, odczytywany z tabl. 4 normy,
A
si
– powierzchnia pobocznicy pala w warstwie i,
t
i
(r)
– jednostkowy graniczny opór tarcia gruntu wzdłuż pobocznicy pala
w warstwie i,
Wartości tarcia t
(r)
przyjmuje się i określa według takich samych
zasad jak w przypadku pala wciskanego. Poziom interpolacji dla
przypowierzchniowych warstw podłoża przyjmuje się w poziomie
terenu pierwotnego (rysunek).
Nośność pala wyciąganego jest generalnie dużo niższa niż pala wciskanego. Ponadto w przypadku
pala wyciąganego może nastąpić gwałtowne zerwanie pobocznicy i drastyczny, niekontrolowany
spadek nośności pala, prowadzący w konsekwencji do groźnej awarii lub katastrofy budowlanej.
Zjawiska takiego nie obserwuje się w palach wciskanych. Dlatego należy zachować dużą
ostrożność i rozwagę w obliczaniu i projektowaniu pali wyciąganych, a szczególnie obciążonych
cyklicznie lub powtarzalnie.
Q
r
T
n
t
n
t
q
ś
wieży nasyp
lub skład.
odpadów
warstwy
gruntów
nośnych
Q
r
T
n
t
n
t
q
warstwy
gruntów
nośnych
grunt słaby
grunt nośny
lub słaby
obciążenie
naziomu
Q
r
T
n
t
n
t
q
grunt słaby
warstwy
gruntów
nośnych
grunt nośny
lub słaby
o
b
n
iż
e
n
ie
w
o
d
y
g
ru
n
to
w
e
j
a)
b)
c)
Q
w
r
t
t
warstwy
gruntów
nienośnych
warstwy
gruntów
nośnych
grunt
nośny
N
w
t=0
5
Rys. Interpolacja oporów t względem głębokości dla pala wyciąganego.
6.3. Nośność pala wciskanego w grupie
Nośność pala wciskanego znajdującego się w grupie pali może być większa, równa lub
mniejsza od nośności pala pracującego pojedynczo. Zależy to od parametrów warstw nośnych,
technologii pali oraz odległości między sąsiednimi palami.
W przypadku pali wbijanych w piaski luźne (o I
D
< 0.33) nośność grupy pali jest równa sumie
nośności pali pojedynczych gdy rozstaw osiowy pali r
≥ 4D. Gdy rozstaw r wynosi 3D ÷ 4D, to
sumę nośności pali pojedynczych można zwiększyć o 15%, a gdy r < 3D to sumę tę można
zwiększyć o 30%. Tak wyznaczona nośność grupy pali nie może przekraczać jednak nośności
zastępczego fundamentu powierzchniowego o wymiarach wyznaczonych zewnętrznym obrysem
pali i posadowionego na głębokości podstaw pali.
Nośność grupy pali równa się sumie nośności pali pojedynczych w następujących przypadkach:
a) pale opierają się na skale,
b) dolne końce pali są zagłębione na co najmniej 1.0 m w zagęszczone grunty gruboziarniste (co
najmniej piaski grube) lub w zwarte grunty spoiste,
c) pale wbijane są bez wpłukiwania w średniozagęszczone lub zagęszczone grunty niespoiste.
W pozostałych przypadkach, nie wymienionych wyżej (np. pali wierconych w piaskach drobnych
zagęszczonych, czy pali wbijanych w grunty spoiste plastyczne i twardoplastyczne) nośność grupy
pali może być równa lub mniejsza od sumy nośności pali pojedynczych w zależności od
zachodzenia na siebie stref oddziaływania sąsiednich pali. Gdy strefy te zachodzą na siebie
występuje redukcja nośności pali w grupie, gdy strefy nie zachodzą na siebie – nośność grupy pali
równa jest sumie nośności pali pojedynczych. Strefy oddziaływania pali na grunt przyjmuje się
w kształcie stożków o łamanych tworzących (rysunek poniżej). Promień tych stożków R w pozio-
mie podstaw pali oblicza się ze wzoru:
∑
⋅
+
=
i
i
tg
h
D
R
α
2
w którym kąt
α
i
odczytuje się z tabl. 7 normy, a pozostałe wielkości zaznaczono na rysunku.
h
z
poziom interpolacji
t’
2
t
2
h
t2
=5m
h
t
’
t
1
’
t
1
h
t1
=5m
h’
t1
Q
w
r
t
1
t
2
warstwy
gruntów
nienośnych
warstwy
gruntów
nośnych
grunt
nośny
t=0
6
Rys. Rozchodzenie się stref oddziaływania w gruncie: a) w przypadku pali wciskanych,
b) w przypadku pali wyciąganych.
Nośność pala wciskanego w grupie oblicza się z wzoru:
s
p
t
N
m
N
N
⋅
+
=
1
,
w którym współczynnik redukcyjny m
1
odczytuje się z tabl. 8 normy w zależności od stosunku r/R.
Gdy r/R
≥ 2.0 to m
1
=1,0.
6.4. Nośność pala wyciąganego w grupie
Nośność grupy pali wyciąganych w grupie przyjmuje się według zbliżonych zasad jak w przypadku
pali wciskanych. W przypadku pali wbijanych w piaski luźne może nastąpić wzrost nośności grupy
pali wyciąganych do 30% w stosunku do sumy nośności pali pojedynczych, w zależności od
rozstawu pali – tak samo jak w przypadku pali wciskanych. W pozostałych przypadkach może
wystąpić redukcja nośności grupy pali, w zależności od zasięgu stref oddziaływania pali w gruncie.
Strefy te w palach wyciąganych rozwijają się inaczej niż w palach wciskanych (patrz rysunek
powyżej). W przypadku występowania przewarstwień z gruntów nienośnych o miąższości powyżej
0.5 m przyjmuje się, że następuje w nich zanik stref oddziaływania, a w warstwie nośnej leżącej
powyżej, strefy te rozwijają się od początku na nowo. Promień zasięgu R stref oddziaływania
w palach wyciąganych oblicza się ze wzoru:
h
.
D
R
⋅
+
=
1
0
2
przy czym przyjmuje się największą wartość tego promienia spośród wyliczonych dla
poszczególnych stref (tak jak to pokazano na rysunku powyżej).
Nośność pala wyciąganego w grupie oblicza się ze wzoru:
w
w
g
N
m
N
⋅
=
1
w którym wartość współczynnika redukcyjnego m
1
przyjmuje się według takich samych zasad jak
w przypadku pali wciskanych.
Q
r
warstwy
gruntów
nienośnych
grunt
nośny
Q
r
Q
r
R
R
r
r
warstwa
nośna 1
warstwa
nośna 2
h
1
h
2
D
D
D
α
1
α
2
Q
w
r
warstwy
gruntów
nienośnych
grunt
nośny
R
2
R
2
r
r
warstwa
nośna 1
warstwa
nośna 2
h
2
D
D
D
Q
w
r
Q
w
r
h
1
R
2
R
1
>0.5m
a)
b)
7
8
9
Zadanie przykładowe nr 6.1
Dla danych przedstawionych poniżej obliczyć nośność na wciskanie i wyciąganie pala wbijanego
Vibro według normy PN-83/B-02482 dostosowując obliczenia do wymogów EC7.
10