LUDNOSC ŻYDOWSKA POD ZABORAMI
Liczba ludnosci żydowskiej zamieszkujących ziemie 3 zaborów
szacuje się na ok. 5mln. Ponad milion żydów żyło w Królestwie
Polskim, ok. miliona w Galicji oraz 3 mln na ziemiach zabranych.
Na terenach zaboru pruskiego prawie w ogole nie było ludności
żydowskiej.
SYTUACJA ŻYDÓW W POSZCZEGÓLNYCH ZABORACH
1.
Zabór rosyjski:
•
Emigracja żydów z terenów zabranych na ziemie Królestwa z powodu pogromów
które miały miejsce w roku 1881, m.in. Pogrom warszawski czyli antyżydowskie
zamieszki, które wybuchły w Warszawie w Boże Narodzenie 1881 roku.
•
Przesiedleni żydzi byli mocno zwiazani z kulturą rosyjską co wzmagało nastroje
antysemickie wsród polaków. Przybyłych żydów nazywano Litwakami.
•
W Królestwie Polskim żydzi stanowili 30% ludnosci miejskiej, a co za tym idzie mieli
duze wpływy w handlu, finansach oraz usługach rzemieślniczych.
2.
Zabór austriacki:
•
Od 1859 roku w państwie Habsburgów, ludność żydowska miała pełnię praw.
•
Żydzi mogli zajmować stanowiska w administracji oraz szkolnictwie lecz w
rzeczywistosci wiekszość z nich nalezała do biedoty.
W obu zaborach wieksza cześć społecznosci żydowskiej zachowywała odrębność religijną, odrzucając
drogę asymilacji i trwając w tradycyjnej kulturze. Ośrodkami kultury i religi żydowskiej były Kahały
czyli żydowskie gminy (organizujące życie religijne i społeczne m.in. opiekę socjalną, medyczną czy
szkolnictwo) oraz dwory cadyków chasydzkich…
Cadyk, cadik, sadyk (z hebr.
קידצ cadik = 'sprawiedliwy') – charyzmatyczny przywódca odłamu
judaizmu - chasydyzmu. Stanowił dla wspólnoty wzór pobożności, pokory i sprawiedliwości.
Cadykowie byli otaczani powszechną czcią, ze względu na przypisywaną im zdolność czynienia cudów
i uzdrawiania. Także po śmierci ich groby przyciągają licznych pielgrzymów. Na świecie istnieje wiele
dynastii cadyków, żyjących w żydowskiej diasporze.
…m.in. w Górze Kalwarii, Kocku i Przysusze. Pod koniec XIX stulecia rozwinęła się także żydowska
kultura świecka, jej głównymi przedstawicielami byli tworzacy w języku Jidysz: Szolem Alejchem i
Icchak Lejbusz Perec.
[Szolem Alejchem] [Icchak Lejbusz Perec]
Przemiany cywilizacyjne, a także procesy laicyzacji…
Laicyzacja to zeświecczenie różnych poziomów życia społecznego.
W polityce laicyzacja to świadome (programowe) działania władz, zmierzające do wyeliminowania
wpływu religii na życie polityczne i społeczne za pomocą aktów prawnych (konfiskata dóbr
kościelnych, sekularyzacja szkolnictwa, rozwiązanie konkordatu, odebranie przywilejów związkom
wyznaniowym itp.).
…podważały tradycyjne reguły życia żydowskiego, prowadziło to do:
•
Asymilacji, która była trudną decyzją z tego względu, że często wiązało się to z zerwaniem
relacji z rodziną oraz całym środowiskiem.
•
Buntu przeciwko sztywnym ograniczeniom narzucanym przez religie i tradycje. Buntowała się
przedewszystkim młodzież głęboko przeżywająca narastający antysemityzm:
•
Powstawania różnych ruchów rewolucyjnych oraz zainicjowało powstanie ruchu
syjonistycznego.
Na początku XX w. powstały w na terenie ziem polskich 3 nurty polityczne:
•
Socjalistyczny Bund (Ogólnożydowski Związek Robotniczy „Bund” na Litwie w Polsce i w Rosji.
•
Organizacja Syjonistyczna (Robotnicy Syjonu)
•
Agudat Israel (Związek Izraela) – skupiająca Żydów religijnych.
RODZENIE SIĘ LITEWSKIEJ I UKRAIŃSKIEJ ŚWIADOMOŚCI NARODOWEJ
Kształotwanie litewskiej i ukraińskiej świadomosci narodowej dokonywało się w walce z rusyfikacją i
polonizacją.
Litwini:
•
Zamieszkiwali tereny dawnego księstwa litewskiego
•
Rusyfikacja poprzez dekrety państwowe i represje
•
W latach 1866-1904 zakaz używania na ziemiach litewskich alfabetu łacińskiego
•
Polonizacja objawiała się asymilacją kulturową
•
Inteligencja litewska, niższe duchowieństwo oraz nauczyciele kształtowali narodziny
litewskiej świadomości narodowej.
Ukraińcy:
•
Zamieszkiwali wschodnie tereny cesarstwa rosyjskiego oraz północno wschodnie tereny
Austro-Węgier.
•
Wydanie w 1863 roku na terenach cesarstwa dekretu o zakazie nauczania w języku ruskim, a
w 1876 zakaz druku w tym języku.
•
Proces kształtowania świadomosci narodoej ukrainców był najbardziej zaawansowany w
Galicji z tego względu że władze nie utrudniały a wręcz wspierały tą ideę.
•
Przynależność ludnosci ukraińskiej do koscioła grecko-katolickiego co pozwoliło na uzyskanie
odrębnosci, w szczególnosci od rzymsko-katolickich polaków.
•
W Galicji bez przeszkód przebiegała nauka w języku rusińskim.
•
Od 1868 roku zaczeło działać stowarzyszenie Proswita, które organizowało czytelnie z
ksiązkami w języku ruskim.
•
W 1899 powstała Ukraińska Partia Narodowo-Demokratyczna, głosząca hasło niepodległej
Ukrainy.