Mapowanie genów
(rodzaje map, różne sposoby mapowania)
Genetyka ogólna. Barbara Goch
1
Podstawowe pojęcia (do opracowania samodzielnie)
Mapowanie genów, Mapa genomu
Rodzaje Map:
I. Genetyczne (mapy sprzężeń) – pokazują względne, liniowe ułożenie genów i markerów
na chromosomie.
II. Fizyczne – pokazują dokładne miejsce położenia genu na chromosomie, fizyczną
rzeczywistą odległość bezwzględną:
A) cytogenetyczne (mało dokładne)
B) molekularne (najdokładniejsze)
Mapy genetyczne (opis w podręczniku „Genetyka ogólna” rozdział 13)
Wiadomości samodzielnie do opracowania (co to są mapy genetyczne, w oparci o co powstają
takie mapy, jednostka odległości - 1cM, częstość rekombinacji)
• Tworząc mapę genetyczną, potrzebujemy punktów odniesienia względem, których
mapujemy interesujący nas gen. Takie punkty to markery – są to łatwo rozróżnialne
cechy na mapie genomowej. Mogą to być:
1. Markery fenotypowe:
- geny dobrze widoczne fenotypowo, które posiadają przynajmniej dwie alternatywne formy
fenotypu (np. normalny kolor ciała muchy przy dzikim genie yellow i żółty kolor ciała przy
obecności allelu uszkodzonego)
- geny wstawione w genom na wektorze, które mają widoczny fenotyp (np. elementy P
u muszki).
2. Markery biochemiczne (bakterie, drożdże) – auksotrofy, mutanty odporne na różne
związki chemiczne.
3. Markery DNA (RFLPs, SSLPs, SNPs) – sekwencja DNA, która istnieje przynajmniej
w dwóch łatwo rozróżnialnych wersjach i może być użyta jako marker.
Mapy cytogenetyczne
M.c. powstają na podstawie analizy chromosomów politenicznych (śliniankowych,
olbrzymich). Są to chromosomy interfazowe, które znajdują się w niektórych tkankach u D.
melanogaster, np. w śliniankach u larw. Są one 100 razy większe od normalnego
chromosomu, co jest skutkiem bardzo intensywnej syntezy materiału genetycznego (faza S)
bez podziału komórki i jądra. W badaniach cytogenetycznych używa się chromosomy
politeniczne ze ślinianek larw L3.
Po zastosowaniu odpowiedniej techniki barwienia chromosomów politenicznych otrzymamy
charakterystyczny wzór jasnych i ciemnych prążków (który jest specyficzny).
Heterochromatyna (skondensowana) barwi się na ciemno (85%DNA).
Euchromatyna (rozluźniona) na jasno (15%DNA).
D. melanogaster posiada ok. 5 000 prążków, pojedynczy prążek zawiera od 3 – 300 kpz,
co odpowiada 1 – kilku genom.
