background image

 

Geneza i rozwój przywilejów szlacheckich 

w Polsce. 

Ro

Miejsce 
wydania

Treść

Okoliczności

12
28

Cienia

Obietnica zachowania praw 
poszczególnych panów 
krakowskich.

Władysław Laskonogi obejmuje 
tron krakowski

12
91

Kraków

Obietnica obsadzania urzędów 
księstwa miejscowymi panami, 
płacenia zwyczajowego żołdu, 
nienakładania nowych podatków; 
gwarancja nienaruszalności nadań i 
przywilejów

Wydany podczas obejmowania 
tronu przez Wacława II Czeskiego

13
55

Buda (Węgry) Zwolnienie szlachty od 

nadzwyczajnych podatków, król w 
podróży będzie utrzymywać się z 
własnych środków. 

Ludwik Węgierski liczył na 
objęcie tronu po Kazimierzu 
Wielkim.

13
74

Koszyce

Pierwszy przywilej dla ogółu 
szlachty, gwarantował królowi tylko
jeden stały podatek w wysokości 
dwóch groszy z łana chłopskiego. 
Król zobowiązywał się do 
niepowierzania zamków i starostw 
osobom obcej narodowości. 

Nadany przez Ludwika 
Węgierskiego w celu zapewnienia 
sukcesji po sobie w Polsce którejś 
ze swoich córek.

13
88

Piotrków

Król zobowiązuje się do wykupienia
szlachcica, który trafiłby do niewoli 
podczas wyprawy poza granice kraju
oraz do wypłacenia żołdu (3 
grzywny id kopii) podczas wyprawy 
zagranicznej

Jagiełło naciskany był przez 
szlachtę, żądającą potwierdzenia 
przywilejów andegaweńskich. 

14
22

Czerwińsk

Nietykalność majątkowa bez 
prawomocnego wyroku, zakaz 
łączenia w jednym ręku urzędu 
sędziego i starosty. Król musi 
uzyskać zgodę rady królewskiej na 
bicie monety.

Jagiełło przed wyprawą krzyżacką 
1422.

14
23

Warta

Dopuszczenie wykupu sołectw od 
sołtysów „krnąbrnych i 
nieposłusznych”, ograniczenie 
przenoszenia się poddanych do 
miasta, wojewoda ustala ceny 
maksymalne w miastach

Jagiełło pod naciskiem szlachty.

14
25

Brześć 
Kujawski 
(ogłoszone w 
Jedlni 1430)

Nemine capitvabimus nisi iure 
victum
 - nietykalność osobista 
szlachty

Jagiełło podczas starań o 
gwarancję sukcesji dla swojego 
syna.

1

background image

14
33

Kraków

Dostojeństwa kościelne zastrzeżone 
dla szlachty. 

jw.

14
54

Cerkwica i 
Nieszawa

Zobowiązanie do nienakładania 
nowych podatków i niezwoływania 
pospolitego ruszenia bez zgody 
sejmików. 

Kazimierz Jagiellończyk; początek
wojny trzynastoletniej

15
96

Piotrków

Ograniczenie wychodźstwa chłopów
(najwyżej jeden rocznie może 
opuścić wieś). Zakaz posiadania 
dóbr ziemskich przez mieszczan. 
Zwolnienia z ceł dla szlachty.

Przed wyprawą turecką Jana 
Olbrachta.

15
05

Sejm w 
Radomiu

Nihil Novi - anulowanie 
przywilejów senatu z 1501. Nowe 
prawa i podatki mogą być 
stanowione tylko za zgodą Sejmu i 
Senatu. 

Pod naciskiem szlachty 
obawiającej się potęgi magnatów.

15
20

Toruń, 
Bydgoszcz

Obowiązkowa pańszczyzna w 
wysokości jednego dnia w tygodniu.
Wolna (tylko dla szlachty) żegluga 
po Wiśle. Ograniczenie praw sądów 
miejskich w razie, gdy sprawcą 
przestępstwa popełnionego w 
mieście jest szlachcic.

Trwa kosztowna wojna z 
zakonem. Szlachta ma nadzieje 
przez ujednolicenie pańszczyzny 
ukrócić zbiegostwo chłopów. 

2