O  Armję  Polską.

Ogłoszono  a k t  o  w s k r z e s z e n iu   P a ń s t w a   Polskiego  i  p o w o ła n iu   do  życia 

W o j s k a   Polskiego;  z d a w a ło b y   się,  że  w sz y stk ie   ż ą d an ia   polskie  z a ró w n o   w   za­
k resie   polity czn ym   j a k   i  w o jsk o w y m ,  są  ju ż   spełnione. 

Z n a laz ła   się  n a w e t   — 

nie  p a rtja   polityczn a  w p ra w d z ie ,  lecz  luźna  org an iz ac ja   —  Klub  P a ń s tw o w c ó w , 

k tó ra   n a w o łu je   do  zaciągania  się  pod  s z ta n d a ry   n o w e j  formacji  w o jskow ej.

Z a b ie ra m y   głos,  by   s p o łe c z eń stw u   w y św ie tlić ,  że  akcja  ta  je s t  p r z e d ­

w czesna,  a  s p r a w a   W o js k a   dotychczas  nie  została  w   m yśl  n a szy ch  d ą ż eń   ro z ­

w iązana.

A k t   5  listopada  b y ł  w y w o ła n y   zrozum ieniem ,  że  K r ó le s tw a   Polskiego 

N iem cy  nie  zdołają  w ch łon ąć  do  w ła s n eg o   o rg a n iz m u   p a ń s tw o w e g o ,  oraz  ś w ia ­

domością,  że  istnieją  in te re s y   wspólne,  k tó re   pozw olą  n o w o   p ow stającej  Polsce 

stanąć  ob o k   p a ń s tw   c e n tr a ln y c h   do  w a lk i  z  R o sją   —  a  po  wojnie  nie  dad z ą  
z w ró c ić   się  n aszej  p o l e c ę   przeciw ko   N iem com   i  A ustrji. 

D o b ro w o ln e   w y p o ­

w iedzenie  się  Polski  prze c iw k o   Rosji  j e s t   p o trz e b n e   p a ń s tw o m   c e n traln y m   z a ­

r ó w n o   dla  celów   d y plom atycznych,  j a k   i  w ojskow y c h ;  stąd  w y p ły n ę ła   k on ie ­
czność  p ro k la m o w a n ia   niepodległości  i  p o w o ła n ia   do  życia  w o js k a   polskiego; 
o baw a,  b y   p o lity k a   Polski,  w s k u te k   zro zum iałych   dla  w szy stkich   przyczyn,  nie 
s ta n ę ła   po  w ojnie  w   s to s u n k u   w ro g im   do  p a ń s tw   cen traln y ch ,  a  zw łaszcza 
Niemiec  —  n a k a z u je   im  p rz y   realizacji  a k tu   z  5  listopada  m ożliw ie  o graniczać 
z a k re s   naszy ch  sw obód  i  w   m ożliw ie  m ały m   s to p n iu   w y r z e k a ć   się  sw e j  w ł a ­
dzy.  P r z y te m   Niem cy  dość  dok ład n ie  z n a ją   n a s z e   sp ołeczeń stw o ,  w iedzą  o  ist­
nieniu  p r ą d ó w   moskalofilskich,  zdają  sobie  s p r a w ę   z  bierności  ogółu...

W   takiej  sytuacji  sp o łe c z eń stw o   polskie  m u si  p ro w a d z ić   polity kę  n ie ­

zm iernie  ostrożną,  da le k ą   od  sta w ia n ia   p rze sz k ód   n a   drod ze  do  z re alizow ania 
p a ń s tw a   polskiego,  lecz  w y m a g a ją c ą   bezw zględnie, 

by  n a s z e   żądan ia  były  

spełnione  w   m ożliw ym   już  obecnie  zakresie.  Z dajem y   sobie  s p ra w ę ,  że  w r o ­

giem   n a szy m   n a jw ię k sz y m   je s t  Rosja,  że  tylko  w   razie  jej  p r z e g r a n e j  P olska 

m oże  w rócić  do  niepod leg łeg o   bytu;  chętnie  też  sta n ie m y   do  w alk i  z  M oskw ą, 
ale  ro zum iem y,  że  leży  to  w  in te resie   nie  tylk o  naszym ,  lecz  ró w n ie ż   i  p a ń s tw  

c en traln y ch ;  m a m y   w ięc  nie  tylko  p raw o ,  ale  i  m ożność  sta w ia n ia   w a r u n k ó w , 

któ ry c h   sp ełnienie  d a ło b y   g w a ra n c ję ,  że  k r e w   polska  b ę d z ie   p rz e la n a   istotnie 

dla  naszych,  polskich  c eló w   i  z a d ań .

C elem   n aszym   j e s t   niepodległość  p a ń s tw o w a ,  w  ja k n a js z e rsz y m   z a k re ­

sie.  J e d n y m   z  najw a żn ie jsz y c h   czynników ,  na   których  opiera  się  niezależność 

p a ń s tw a ,  j e s t   arm ia.  D lateg o   też  m u sim y  w y m a g a ć ,  by  nasze  s z e re g i  w o js k o ­

w e   b yły  zależne  je d y n ie   od  w ład z  p a ń stw o w y c h   polskich,  nie  zaś  od  c zy nn i­

k ó w   obc

3

'ch;  oczywiście,  rozum iem y,  że  w   w o jn ie   obecnej  a rm ja   po lsk a  m usi 

się  p oddać  m ilita rn e m u   k ie ro w n ic tw u   p a ń s tw   centralny ch,  lecz  żądam y,  by 

w y stą p iła   do  walki,  j a k o   sprzym ierzeniec,  nie  zaś  j a k o   część  s k ła d o w a   w o js k a  

niemieckiego.  A r m ję   p olsk ą  m usi  p ow ołać  do  życia  rz ą d   polski,  polskiej  w ła ­

dzy  p o w in n i  nasi  ż ołnierze  p rzy s ię g ać   na   w ie rn o ś ć ,  od  początku  sw e g o   istn ie ­

nia  winni  czuć  się  cząstką  i  ostoją  w o ln ej  ojczyzny.

S ą   to  w a r u n k i  p o d sta w o w e ,  n iez b ę d n e   —  i  jed y n e ,  k tó re   nas  z ap ew n ią, 

że  nie  p o w tó r z y   się  historja  L e g jo n ó w   Polskich  p r z y   arm ji  a u s trja c k o -w ę g ie r- 

skiej.

W  z a ra n iu   w o jn y   Jó z e f  Piłsudski,  w ódz  i  tw ó rc a   po lskiego  ruchu  w o j­

s kow eg o ,  w y p ro w a d z ił  w   pole  p a ro ty s ię c z n y   oddział  m łodzieży,  p r ag n ą c   s tw o ­

rzyć  z a czątek   polskiego,  sa m od z ieln e g o   w ojska.  Bierne,  lub  w r o g ie   n a w e t   s ta ­
now isk o   K ró lestw a ,  u g o d o w o ś ć   polityki  galicyjskiej—d o p ro w a d z iły   do  w y p a c z e ­
nia  in icjatyw y   Piłsudskiego. 

Z ostały   stw o rz o n e   L e g jo n y   Polskie,  ja k o   sk ła d o ­

w a   część  arm ji  a u s trja c k o -w ę g ie rsk ie j,  tak,  j a k   z a p o w iedziane  obecnie  w o j ­
sko  polskie  m a  być  pod  w z g lę d e m   p r a w n o - p a ń s t w o w y m   częścią  arm ji  n ie ­

mieckiej.

S k u tk i  b yły  fatalne.  Żołnierz  polski,  idąc  w alczyć  o  niepodległość,  nie 

m iał  za  sobą  w ła d z y   politycznej  polskiej,  k tó ra b y   jego  b o h a te r s tw o   dla  Polski 
w y k o r z y s ta ć   w   pełni  mogła.  L eg jo ny ,  z a leżne  od  A u strji,  b yły  b ronią  p o lity­

czną  w   jej  r ę k a c h   —  Polsce  służyć  m o g ły   jed y n ie   p ośrednio,  jako   w y r a z   n a ­
szej  wielkiej  idei  i  ja k o   k a d r y   p rzyszłej  armji.

Leg jo n y ,  p r a g n ą c   w y w a lc z y ć   sobie  sam odzielność,  a  nie  m ając  p ona d 

sobą  rz ą d u   polskiego,  sam e  m u sia ły   up o m in ać  się  o  sw oje  p ra w a . 

Poza  w ła ­

śc iw y m   sw o im   celem,  poza  w a lk ą   z  Rosją,  n a s z e   w ojsko  było  zm uszon e  do 
p ro w a d z e n ia   polityki  w   s to s u n k u   do  narzu co nej  sobie  w ła d c z y n i—A ustrji.  H i ­
storja  L e g jo n ó w   s k ła d a   się  nietylk o   z  dziejów  w alk  n a   polach  b ite w —lecz  o b e j­

m u je   i  codzienną,  u p o r c z y w ą   w a lk ę   o  p r a w a   W ojska  Polskiego.  W s k u t e k   tej 

w a lki  z a b ra k ło   w   s z ere g a ch   je d y n e g o ,  u z n a n eg o   p rze z   n a ró d   i  w o jsk o   w o ­
dza  —  Jó z efa   P iłsu dskiego. 

G ro z iła   katastrofa,  zbliżał  się  k re s   istnienia  L e g jo ­

n ó w —g d y   p rz y s z e d ł  a k t  5  listopada.

O becn ie  nie  m o że m y   p o w tó rz y ć   b łędów   przeszłości. 

Musimy  s tw o rz y ć  

w a r u n k i,  w   k tó ry c h   żołnierz  polski  m iałb y   p r a w o   i  o b ow iązek   w y r z e c   się  roli 
politycznej  i  złożyć  ją  z  całą  ufnością  w   r ę c e   polskiego  rządu.  P ra g n ie m y ,  by 
w ojsk o  polskie  od  p o c z ątk u   istnienia  miało  n a le ż n y   m u   c h a ra k te r   —  n a rz ę d z ia  
i  g łó w n e j  p o d p o ry   polityki  polskiej,  p r o w a d z o n e j  przez  p o w o ła n e   do  tego 

czynniki.

R ząd   polski  m oże  mieć  isto tn ą  w ła d z ę   i  znaczenie  je d y n ie   w ów czas, 

g d y   b ę d z ie   po sia d a ł  arm ję;  a rm ja   m oże  istnieć  ty lko   w te d y ,  g d y   j ą   do  życia 
po w o ła   p o lsk a  w ła d z a. 

O b y d w ie   dziedziny  naszego  życia  p a ń s tw o w e g o   m uszą 

być  tw o r z o n e   ró w n o c z eśn ie   i  w   ścisłej  ze  sobą  łączności.

A   łączność  ta  je s t  k on ieczną  już  dla  sa m e g o   p rocesu  b u d o w a n ia   w o j ­

ska  polskiego. 

M ówiliśm y  już  o  p r zy się d ze   i  zależności  p r a w n o -p a ń s tw o w e j; 

r z ą d   p olski  p o z a ty m   musi  d o sta rc zy ć   w o jsk u   śro d k ó w ,  kon ieczn ych   do  t w o ­
rze n ia   polskich  szeregów . 

P r z y s z ła   n a s z a   w ła d z a   będzie  m iała  do  ro z p o r z ą ­

dzenia  k a d r y   w o jsk o w e   —  L eg jo n y. 

W y k o rz y stan ie   ich  prz}^  o r g an iz o w a n iu  

arm ji  je s t  s ta n o w c z y m   n a s z y m   żądaniem;  w s z a k   a rm ja   b ędzie  dalszym   c ią ­
giem   w y s iłk ó w   zm ierzających  od  s z e r e g u   lat  do  s tw o rz e n ia   polskiej  w o js k o ­
wości.  G d y b y ś m y   p rac ę   tę  m usieli  zaczynać  od  początku,  b ylib y śm y   zdan i  na  
łask ę   i  niełask ę  obcej  pom ocy  i  przydzielonych«  n a m   in stru k to ró w .  Pom oc

p a ń s tw   c e n traln y c h   i  ta k   p r a w d o p o d o b n ie   okaże  się  tu  niezbędną;  lecz  p o d sta ­

w ą   w o js k a   m usi  być  d o ty ch c z a so w y   nasz  d o ro b e k   n a   ty m   polu.

R z ą d   polski  będzie  miał  u łatw io n e   zadanie,  mogąc  p o w o ła ć   do  w ielkiej 

p ra c y   tw órczej  człow ieka  tej  m iary,  co  Jó z e f  Piłsudski,  w ódz  i  w sk rzesiciel 
polskiej  wojskowości.  Bez  je g o   k iero w n ic tw a   nie  da  się  pom yśleć  obecnie  ż a ­
den   o r ę ż n y   czyn  polski. 

Piłsudski  ta k   n iespożyte  zasługi  położył  i  położyć 

m oże  dla  polskiej  p r a c y   w o js k o w e j,  że  j e s t   dla  n a s  nieroz łą c z n y  z  dążeniem  

do  n a ro d o w e j  armji.

R z ą d   polski  będzie  w ięc  ro zp o rz ą d za ł  g o to w e m i  k a d ra m i  wojska,  m ają- 

cemi  sw e g o   -wodza;  n atom iast  n a p o tk a   olbrzym ie  trudności  w   dziedzinie  ś r o d ­

k ó w   pom ocniczych  i  technicznych.

W s z a k   żołnierz  polski  może  być  na   polskim   jed y n ie   żołdzie — a  s k a rb u  

w ł a s n e g o   dotychczas  nie  m am y,  podatki,  dochody  p a ń s tw o w e   nie  w   n a szy m   są 

r ęk u.  K oszty  w y e k w ip o w a n ia ,  u z brojenia  i  całej  organizacji  będ ą  rów nież  ol­

b rzy m ie.  A dm inistracja  k raju ,  a  p rzez  to  i  śro d k i  żyw nościow e,  są  p od   z a rz ą ­

dem   obcym;  j a k   w ięc  ro z s trz y g n ą ć   k w e s tję   aprow izacji  armji?

P r z e m y s ł  nasz  nie  d z ia ła —trz e b a   go  do piero  uruchom ić,  b y   m ógł  słu żyć 

p o trz e b o m   w o j n y —a  i  w ó w c za s  nie  b ędzie  w   stanie  dostarczyć  wszystkich  k o ­
niecznych  m a t e r j a łó w —gdyż  stw o rz e n ie,  n a prz y kład ,  fab ry k   b ro ni  d ługiego  w y ­

m a g a   czasu. 

W sz y s tk o   są  to  z a g ad n ie nia   p ie rw sz o rzę d n e j  dla  nas  w agi,  b o ­

w ie m   od  ich  rozstrz y g n ięc ia   z a le ż y   istotna  sam odzielność  n aszej  przyszłej 

armji.

O becnie  stw ierd zić  je d y n ie   m ożem y,  że  z a ró w n o   dla  cało kształtu   n a s z e ­

go  życia,  ja k   i  dla  w ojsk a,  n iez b ę d n y m   jest,  by  rzą d   polski  m ożliw ie  szybko 
o bjął  k iero w n ic tw o   wszelkiemi  dziedzinam i  życia.  D opóki  to  nie  nastąpi,  z a d a ­
n ie m   rz ą d u   będzie  z y sk an ie   z z e w n ą tr z   p o d s ta w y   m ate rja ln e j  dla  n a sze g o   w o j­
ska;  rz ą d   m u s i \ w ejść  w   o d p o w ie d n ie   u k ła d y   z  p a ń s tw a m i  c e n traln e m i  —  żoł­
n ierz   polski  w in ie n   otrz y m ać   w s z y s tk o   z  r ą k   w ła d z y   polskiej.  G d y   a rm ja   b ę ­

dzie  tw o r z o n a   śro dkam i,  k tó re   bądź  n a   mocy  uk ładó w ,  bądź  p rzez  w y t w ó r ­

czość  polską,  zn ajdą  się  w   ro z p o rz ą d ze n iu   rz ą d u   — w ó w c z a s   w ojsk o  polskie  od 
p o c z ątk u   z y sk a   m ocne  p o d s ta w y   trw ało śc i  i  niezależności.

W s z y s tk ie   w y m ien io n e   z a strze ż e n ia   p o w odują,  że  w o jsk o   polskie  m u ­

si  być  w y t w o r z o n e   sto p n io w o  —  i  w  ścisłej  zależności  od  s top nio w e go   r ó w n ie ż  

p o w s t a w a n ia   w ła d z   p a ń s tw o w y c h   polskich.  D la  tego   w   obecnej  chwili  nie  m o ­

że  b y ć   m o w y   o  po w sz e c h n ej  służbie  w o jsk o w e j  w   Polsce.  B ezpośrednim   n a ­
szym   celem   m oże  być  ty lk o   w o jsk o   ochotnicze — k a d ry   p rz y s z łe j,  wielkiej  a r ­

mji  polskiej, 

G d y b y ś m y   tera z   zgodzili  się  n a   p r z y m u s o w y   pobór,  m u sie lib y ś­

m y   z  g ó r y   z r e z y g n o w a ć   z  samodzielności  naszej  arm ji  —  g d y ż   cała  n iem a l 

o rg an iz ac ja   jej  i  z arząd   p rze sz e d łb y   w  ręc e   obce,  w obec  z b y t  m ałe j  ilości  fa ­
c ho w y ch  sił  polskich  i  b r a k u   p a ń s tw o w e j  organizacji.  W s z a k   jeszcze  nie  m a m y  

n a w e t   ty m c z aso w eg o   rzą d u   polskiego.

P r z y s tą p im y   do  o r g a n iz o w a n ia   arm ji  ochotniczej  w ó w c za s,  gdy  r z ą d  

taki  p o w s ta n ie   i  u z y s k a   odp o w ied n ie  środki;  p o w s z e c h n ą   słu żbę  w o js k o w ą   P o l ­
ska  m oże  z a p ro w ad z ić   dopiero  w ó w czas,  gdy  n o r m a ln y   rzą d   obejm ie  i  z o r g a ­

n izu je  nasze  życie  i  g d y   a rm ja   będzie  m o g ła   istnieć,  opierając  się  n a   tych 

środk ach ,  k tó re   w y tw o r z y   i  d o sta rc zy   niepodległe  p a ń s tw o   polskie.

A g itac ja   za  p r z y m u s o w ą   b ra n k ą ,  ja k a   gd zieniegdzie  daje  się  z a u w a ż y ć, 

j e s t   p r o w a d z o n a   bez  p o ro zu m ien ia   z  fachow em i  i  je d y n ie   m iaro dajn em i  cz y n ­

n ikam i  w ojsk o w e m i. 

Chw ila,  g d y   p o d   b ron ią  stanie  ogół  m ężczyzn   Polaków , 

je s t  u p r a g n io n ą   p rzez  nas  w szystkich,  Będzie  to  znak,  że  P o ls k a   nie  tylko  z e r ­

w a ła   pęta,  lecz  z o rg a n iz o w a n a   i  silna,  m o g ła   dać  p o w sz e c h n y   n a k a z   s y n o m  

swoim:  „Do  b roni!“

T y m c z a s e m   p r z y g o to w a n ia   do  tej  chwili  trw a ją .  N a ró d   m usi  z  n a jw y ż ­

szym   w y siłkie m   d ź w ig n ą ć   p a ń s tw o w y   gmach,  w   zak re sie   p olitycznym   rząd 

t w o r z

3

^ć,  w   dziedzinie  w o js k o w e j  skupiać  i  o rg a n iz o w a ć   siły,  k tó re   n a   p ie r w ­

sze  w e z w a n ie   r z ą d u   dob row olnie  o d dadzą  k r e w   za  w s k r z e s z o n ą   P olskę.

D o   p ra c y   tej  niechaj  s ta n ą   w s z y s c y   duchem   silni  i  nie  zatruci  ja d e m  

n a ro d o w e j  niewoli.

--------- -■