wyk³ad 6-7 materia³y

Potencjał

receptorowy

– powstaje w nast

pstwie pobudzenia

receptora przez okre

lony typ bod

ca. Jest to lokalna zmiana

potencjału rejestrowanego na błonie receptora, b

ca wynikiem

zmiany rozkładu jonów w poprzek błony (rodzaj depolaryzacji)

Najwa

niejsze cechy potencjału receptorowego:

• zale

ść

od wielko

ci bod

ca - amplituda potencjału

receptorowego jest wprost proporcjonalna do nat

ęŜ

enia bod

ca, tj.

zwi

kszenie nat

ęŜ

enia bod

ca wyzwala wi

ksz

reakcj

• niski próg reakcji
• lokalny zasi

g - rozprzestrzenia si

na zasadzie elektrotonusu

(maleje w funkcji czasu i odległo

ci)

• sumowanie czasowe i przestrzenne
• brak okresu refrakcji

Nie ka

dy potencjał receptorowy wywołuje powstanie potencjału

czynno

ciowego. Minimalna warto

ść

potencjału receptorowego,

wyzwalaj

ca impuls nerwowy we włóknie wst

puj

cym nazywana

jest

potencjałem generuj

cym

potencjałem generuj

cym

Kodowanie informacji o sile bod

ca:

Kodowanie informacji o sile bod

ca:

Potencjał czynno

ciowy ma zawsze tak

sam

amplitud

, intensywno

ść

bod

ca nie zmienia jego

wielko

ci, dlatego istniej

nast

puj

ce sposoby

kodowania informacji:

–zmiana cz

stotliwo

ci potencjałów

czynno

ciowych w aksonie – cz

stotliwo

ść

proporcjonalna do nat

ęŜ

enia bod

–rekrutacja jednostek czuciowych – wzrost liczby

uczynnionych receptorów ze wzrostem siły bod

Lokalizacja bod

ca:

Lokalizacja bod

ca:

Jednostka fizjologiczna czucia – wszystkie
receptory wraz z pojedynczym neuronem, który je
unerwia.

Pole recepcyjne – obszar, na którym znajduj

receptory pobudzaj

ce dany neuron czuciowy

Pole recepcyjne mo

e posiada

ró

ny kształt i ró

wielko

ść

. Im wi

ksze znaczenie danego obszaru,

tym wi

cej neuronów i mniejsze pole recepcyjne.

Pola recepcyjne mog

nakłada

na siebie

FIZJOLOGIA

RECEPTORÓW

„Nie ma nic w umy

le, czego by

przedtem nie było w zmysłach..”

(Arystoteles 384-322 p.n.e.)

D.L. Felten „Atlas neuroanatomii i neurofizjologii Nettera” 2003

Przenoszenie fali d

kowej w uchu:

- błona b

benka

– kosteczki słuchowe
– okienko owalne
– schody przedsionka
– pobudzenie kom. włoskowatych narz

du Cortiego i n.

limakowego

– schody b

benka

– okienko okr

głe

Uwaga: wysokie d

ki (fale o du

ej cz

stotliwo

ci)

Uwaga: wysokie d

ki (fale o du

ej cz

stotliwo

ci)

aktywuj

narz. Cortiego na pocz

tku

limaka, natomiast

aktywuj

narz. Cortiego na pocz

tku

limaka, natomiast

niskie d

ki (fale o małej cz

stotliwo

ci) pobudzaj

niskie d

ki (fale o małej cz

stotliwo

ci) pobudzaj

drga

błon

podstawn

narz. Cortiego na szczycie

drga

błon

podstawn

narz. Cortiego na szczycie

limaka

O. Narkiewicz, J. Mory

, ”Neuroanatomia czynno

ciowa i

kliniczna” PZWL Warszawa, 2003

Przebieg drogi słuchowej:
• receptor - kom. rz

skowe (włoskowate) narz

Cortiego

• zwój spiralny

limaka (1. neuron)

• nerw

limakowy (gał

ąź

n. przedsionkowo-

limakowego VIII)

• cz

ęść

włókien - j

dra

limakowe (brzuszne i

grzbietowe, dolna cz

ęść

mostu, 2. neuron)

• cz

ęść

włókien - j

dro górne oliwki, obustronnie

(most, na poziomie j

dra n. twarzowego VII, 2.

neuron)

• j

dra i spoidła wst

gi bocznej

• wzgórki dolne pokrywy

ródmózgowia (3. neuron)

• ciało kolankowate przy

rodkowe (4. neuron)

• promienisto

ść

słuchowa

• skroniowa kora słuchowa (I rz

dowa, zakr

Heschla, pole 41 i 42) – 5. neuron

NARZ

D SŁUCHU

NARZ

D SŁUCHU

Niedosłuch przewodzeniowy

(głuchota przewodzeniowa)

– upo

ledzenie

przewodzenia d

ków (ucho zewn

trzne i

rodkowe), np. stany zapalne,

otoskleroza

Niedosłuch odbiorczy

- upo

ledzenie odbierania d

ków (uszkodzenia

limaka,

nerwu

limakowego, dróg słuchowych lub kory słuchowej)

Jednostki fizyczne u

ywane w akustyce s

mało przydatne do oceny zdolno

słyszenia, poniewa

nie zawieraj

subiektywnej oceny stopnia gło

ci. Skal

gło

ci podzielono na 13 jednostek

nazwanych belami, do bada

wygodniejsze

jest u

ywanie dziesi

tnych cz

ęś

ci – decybeli

Zakres słyszenia

u człowieka:

stotliwo

ść

: 16 – 20 000 Hz, zmniejsza si

z wiekiem

Próg

słyszenia

– najmniejsze nat

ęŜ

enie

danego tonu, przy którym jest on słyszalny
najwi

ksza ostro

ść

(rozdzielczo

ść

): 1000 –

4000 Hz

Zakres

mowy ludzkiej:

300-3000Hz

Najlepiej słyszalne tony: 500 – 5000 Hz;
dzieci – lepiej odbieraj

wysokie d

ki, na

staro

ść

- odwrotnie

Próg

bólu

(

górna granica słyszenia) ––

nat

ęŜ

enie, przy którym pojawia si

odczucie

bólu (ok. 120 dB)

Przykłady gło

ci wybranych d

ków:

gło

ść

(dB)

szept

wentylator

40-60

rozmowa

hałas uliczny
(umiarkowany)

70-80

wider

pneumatyczny

80-90

samolot

90-120

dyskoteka

120

D.L. Felten „Atlas neuroanatomii i neurofizjologii Nettera” 2003

Przebieg dróg równowagi:

•

receptory - kom. włoskowate w plamkach

woreczka i łagiewki oraz w grzebieniu
ba

kowym

• zwój przedsionkowy (1. neuron)

• nerw przedsionkowy (gał

ąź

n. przedsionkowo-

limakowego VIII)

• j

dra przedsionkowe w mo

cie – 2. neuron

• 3. neuron:

1) kora mó

2) j

dra okoruchowe nn. czaszkowych (III, IV i

VI)

3) rdze

gowy (rogi przednie – do

motoneuronów mm. szyi i karku oraz tułowia i
ko

czyn)

4) jj. wzgórza (brzuszne tylno-boczne i tylno-

dolne) i kora przedsionkowa w pł.
ciemieniowym (zakr

t za

rodkowy, pole 2)

NARZ

D RÓWNOWAGI

NARZ

D RÓWNOWAGI

Znajduje si

w uchu wewn

trznym:

– bł

dnik kostny wypełniony przychłonk

– bł

dnik błoniasty wypełniony

ródchłonk

• woreczek i łagiewka (z plamkami)

• 3 przewody półkoliste, rozszerzaj

na ko

cach w ba

ki (z grzebieniami)

Widzenie skotopowe = widzenie w ciemno

ci (pr

ciki); widzenie

fotopowe = widzenie w dzie

(czopki).

CIKI: ok. 130 mln, bardzo wra

liwe na

wiatło (mog

zosta

pobudzone pojedynczym kwantem

wiatła), ale przy

pobudzeniu nieostry obraz, długo adaptuj

ce si

(do 30 min.), barwnik – rodopsyna (purpura wzrokowa)

CZOPKI: ok. 7 mln, 100 x mniej czułe ni

ciki (wysoki próg pobudliwo

ci), przy pobudzeniu ostry, wyra

ny obraz, krótko

adaptuj

ce si

(do 10 min.), barwnik - jodopsyna

Barwniki

wiatłoczułe: rodopsyna pr

cików = retinal + opsyna

Mutacja genu koduj

cego powstawanie opsyn powoduje

lepot

barwn

- daltonizm.

Najcz

ęś

ciej wyst

puje czerwowno-zielona

lepota barwna (chromosom X, ok. 9% populacji

ęŜ

czyzn wykazuje pewien stopie

niedowidzenia koloru zielonego lub czerwonego),

rzadko

lepota niebieskiego (chromosom 7).

Główne zaburzenia widzenia barw:

•

PROTANOPIA – nierozpoznawanie barwy czerwonej

•

DEUTERANOPIA- nierozpoznawanie barwy zielonej

•

DALTONIZM – jednoczesna

lepota na barw

czerwon

zielon

•

CAŁKOWITA

LEPOTA NA BARWY – wyst

puje rzadko

NARZ

D WZROKU

NARZ

D WZROKU

D.L. Felten „Atlas neuroanatomii i neurofizjologii Nettera” 2003

Nerw w

chowy (nervus olfactorius) –

nerw czuciowy

Jedyny nerw czaszkowy o
bezpo

redniej projekcji dokorowej, z

pomini

ciem wzgórza. Nerw tworz

nici w

chowe przechodz

ce przez

blaszk

poziom

ci sitowej.

Droga w

chowa: 1. neuron - kom.

chowe, 2. neuron – kom. nerwowe

opuszki (mitralne), pasmo w

chowe,

trójk

t w

chowy, ist. dziurkowana

przednia, pr

ąŜ

ek w

chowy, kora

chowa (pole 34 w płacie

skroniowym – 3-warstwowa kora
przedgruszkowa)

Przy uszkodzeniach – anosmia
(jednostronna)

Ryc. 297. Drogi w

chowe

1. j

dra przednie wzgórza - okre

lane jako limbiczne (powi

zania z kor

limbiczn

), maj

poł

czenia ze striatum i kor

ruchow

(do nich dochodzi te

czek suteczkowo-

wzgórzowy)

2. j

dra grupy bocznej - przeka

nikowe lub transmisyjne (ang. relay – przekazuj

pobudzenie

do kory somatosensorycznej, I-rz

dowej – najbardziej tylne; do pola 4. i 6. – boczne, a

dra przy

rodkowe grzbietowe do PFC

3. j

dra linii po

rodkowej - j

dra niespecyficzne (w

ród nich jj.

ródblaszkowe (

rodkowo-

rodkowe, CM, ciało Luysa),

rodkowe, i siatkowate (zewn

trzne)

Do j

der transmisyjnych (2. grupa) mo

na zaliczy

ponadto ciała kolankowate przy

rodkowe – słuchowe i

boczne – wzrokowe

Z tyłu wzgórza znajduje si

poduszka, której j

dra ł

z kor

asocjacyjn

płatów: skroniowego,

ciemieniowego i potylicznego

WZGÓRZE (THALAMUS)

Sakai K., Crochet S. „A neural mechanism of
sleep and wakefulness”, 2003

Preparaty Bremera:

1. „encephale isole” – ci

cie mi

dzy rdzeniem

gowym

rdzeniem

przedłu

onym

(opuszk

) - normalny sen i czuwanie

3. „cerveau isole” – ci

cie przez

ródmózgowie

(mi

dzy

superior

inferior

colliculi,

wzgórkami czworaczymi górnymi i dolnymi)
– synchronizacja EEG i zw

ęŜ

enie

renicy-

cy mózg

Preparat Moruzziego i Magouna:

2. „midpontine cat” – ci

cie przez most (do

tyłu wzgl

dem 3. preparatu) – 70-90%

czuwania,

renica rozszerzona, wodzi - rola

aktywuj

cego tworu siatkowatego ARAS.

Stymulacja wzrokowa w okresie snu nie
daje wzbudzenia. Nasilone czuwanie, ale z
okresami snu

Wyniki 1. i 3. stanowiły podło

e pasywnej teorii deaferentacji w

trakcie snu (Bremer, lata 40. XX w.). Interpretacja Moruzziego –
ci

gły sen w preparacie „cerveau isole” wynika z odci

cia

centrum czuwania - ARAS

TWÓR SIATKOWATY (FORMATIO RETICULARIS)

Obja

nienia skrótów: TH - j

dra przednie wzgórza; H - j

dra uzdeczki; PP -

dra przegrody (pole przegrodowe); CM - cia

a suteczkowate (tylne

podwzgórze); VTA - brzuszne pole nakrywkowe; IP - j

dro mi

dzykonarowe

Najwa

niejsze drogi układu limbicznego:

Najwa

niejsze drogi układu limbicznego:

• sklepienie (fornix) - zasadnicza droga eferentna z hipokampa do przegrody i podwzgórza
• pr

ąŜ

ek kra

cowy (stria terminalis) - z ciała migdałowatego do j

der przegrody i podwzgórza

• p

czek przy

rodkowy przodomózgowia (MFB) – obustronne włókna ł

ce twór siatkowaty pnia z

podwzgórzem i kresomózgowiem; ł

czy wszystkie struktury systemu limbicznego ze sob

i ze

ródmózgowiem

• p

czek suteczkowo-wzgórzowy (Vicq d'Azyra) – z ciał suteczkowatych do jj. przednich wzgórza

• pasmo przek

tne Broca - ł

czy ciało migdałowate z istot

dziurkowan

• pr

ąŜ

ek rdzenny wzgórza – z przegrody do uzdeczek

• p

czek tyłozgi

cianach komory III wyst

puj

narz

dy oko

okomorowe (przykomorowe)

- to obszary

hemorecepcyjne (obszary neurohemalne), reguluj

ad p

ynu mózgowo-rdzeniowego,

miejscami, gdzie nie ma bariery krew-mózg (maj

okienka w

cianach naczy

krwiono

nych), z wyj

tkiem narz

du podspoid

owego. Nale

y tu:

•

narz

d naczyniowy blaszki kra

cowej

(wytwarza hormony uwalniaj

ce hormon

luteinizuj

cy i somatostatyn

)

•

wynios

ść

rodkowa guza popielatego (reguluje st

ęŜ

enia hormonów uwalniaj

cych

podwzgórza)

•

narz

d podsklepieniowy (na poziomie otworów mi

dzykomorowych Monroe, zawiera

receptory angiotensyny II, ma po

łą

czenia z j

drem nadwzrokowym podwzgórza oraz

narz

dem naczyniowym)

•

narz

d podspoid

owy (w miejscu przej

cia komory III w wodoci

ródmózgowia)

•

szyszynka (znajduj

w niej pinealocyty, ziarnisto

ci i piasek; wytwarza serotonin

, a z

niej melatonin

, ma dzia

anie antygonadotropowe i reguluje dobow

rytmik

snu)

•

pole najdalsze -

komora IV (po obu stronach) - zawiera neurony i kom.

astrocytopodobne, jest obszarem chemowra

liwym, reaguje na substancje wywołujace

wymioty