background image

 
 
 
 
 
 
 
 

 

Ochrona Przyrody 

 
 

Ćwiczenie 1 

 

„Siedliska podlegające prawnej ochronie.  

Analiza fitosocjologiczna i flory gatunków podlegających prawnej ochronie. 

Charakterystyka siedlisk słodkowodnych.” 

 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

Pracę wykonali: 

 

Adrian Staszałek 

Dariusz Czyżewski 

Grzegorz Gil 

Konrad Waszkiewicz 

 

IV rok Ochrona Środowiska (studia niestacjonarne) 

Wydział Kształtowania Środowiska i Rolnictwa ZUT w Szczecinie 

 

Listopad 2009 r. 

background image

 

- 1 - 

 

Siedliska występujące w systemach słodkowodnych: 

 

3110 - Jeziora lobeliowe. 

 

3130 - Brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami 

Littorelletea, Isoëto–Nanojuncetea. 

 

3140 - Twardowodne oligo– i mezotroficzne zbiorniki z podwodnymi łąkami 

ramienic Charetea. 

 

3150 - Starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami 

Nympheion, Potamion. 

 

3160 - Naturalne dystroficzne zbiorniki wodne. 

 

3260 - Nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczków. 

background image

 

- 2 - 

 

I.

 

3110 – Jeziora lobeliowe. 

 

Definicja: 

Miękkowodne 

jeziora 

oligotroficzne,  mezotroficzne  i 

wczesne  stadia  rozwoju  jezior 

dystroficznych, 

odznaczające 

się  obecnością  izoetydów  oraz 

zespołu 

Isoëto-Lobelietum 

s. lato.  

 

Jezioro  lobeliowe  to  taki  zbiornik,  w  którym  występują  razem  lub  osobno 

charakterystyczne gatunki roślin (izoetydy) – lobelia jeziorna Lobelia dortmanna

poryblin  jeziorny  Isoëtes  lacustris,  poryblin  kolczasty  Isoëtes  echinospora

brzeżyca jednokwiatowa Littorella uniflora, wywłócznik skrętoległy Myriophyllum 

alterniflorum, tworzą właściwe sobie asocjacje i nieograniczenie się reprodukują. 

Jeziora,  które  w  przeszłości  należały  do  typu  jezior  lobeliowych,  a  aktualnie  nie 

spełniają  żadnego  z  powyższych  kryteriów,  należy  uważać  za  historycznie 

lobeliowe, lub określać je jako lobeliowe zdegradowane. 

 

 

Zbiorowiska roślinne identyfikujące siedlisko: 

Klasa Littorelletea uniflorae 

Rząd Littorelletalia uniflorae 

Związek Lobelion dortmannae 

Zespół  Isoëto–Lobelietum  dortmannae  zespół  poryblinu 

jeziornego i lobelii jeziornej 

Podzespoły: I.–L. isoëtosum lacustris 

I.–L. typicum  

I.–L. lobelietosum 

I.–L. littorelletosum 

background image

 

Związek Isoëtion lacustris 

Zespoły:  

Isoëtetum echinosporae zespół poryblinu kolczastego 

Myriophylletum  alterniflori  zespół  wywłócznika  skrętoległe-

go 

Związek Hydrocotylo–Baldellion 

Zespoły i zbiorowiska: 

Luronietum natantis zespół elismy wodnej 

Ranunculo–Juncetum  bulbosi  zespół  jaskra  leżącego  i  situ 

drobnego 

Zbiorowisko

  z  Sparganium  angustifolium  zb.  z  jeżogłówką 

pośrednią 

 

Klasa Utricularietea intermedio–minoris 

Rząd Utricularietalia intermedio–minoris 

Związek Sphagno–Utricularion 

Zespół Sparganietum minimi zespół jeżogłówki najmniejszej 

 

Klasa Scheuchzerio–Caricetea nigrae 

Rząd Scheuchzerietalia palustris 

Związek Caricion lasiocarpae 

Zespoły: 

Calletum palustris zespół czermieni błotnej 

Caricetum lasiocarpae zespół turzycy nitkowatej 

 

Klasa Charetea 

Rząd Charetalia 

Związek Nitellion flexilis 

Zespoły: 

Nitelletum flexilis 

Nitelletum capillaris 

background image

 

Związek Fontinalion antipyreticae 

Zbiorowisko

  z  Drepanocladus  sordidus  zb.  z  sierpowcem 

brudnym 

 

Klasa Potametea 

Rząd Potametalia 

Związek Nymphaeion 

Zespoły:  

Polygonetum natantis zespół rdestu ziemnowodnego 

Nupharo–Nymphaeetum  albae  zespół  grążela  żółtego 

i grzybieni białych 

Nymphaeetum candidae zespół grzybieni północnych 

Nupharetum pumili zespół grążela drobnego 

 

 

 

 

Znaczenie ekologiczne i biocenotyczne: 

 

Występowanie  izoetydów  ze  związku  Lobelion  dortmannae  w  jeziorach  jest 

uważane  za  wskaźnik  specyfiki  ekosystemów  wodnych  charakteryzujących  się 

wysokimi  walorami  czystości  wód,  a  zarazem  ich  specyficznego  składu 

mineralnego,  polegającego  na  bardzo  niskim  zmineralizowaniu  wód  i  często 

śladowych  ilościach  wapnia.  Tylko  w  takich  wodach  mogą  rozwijać  się  izoetydy, 

które  w  naszych  jeziorach,  poza  walorem  przyrodniczym,  nie  znajdują  związków 

z np.  ichtiofauną.  Niemniej  jednak  w  głębokich  i  dużych  jeziorach  lobeliowych 

występuje  populacja  ryb  łososiowatych  reprezentowana  przez  sielawę. 

background image

 

 

II.

 

3130 - Brzegi lub osuszane dna zbiorników wodnych ze zbiorowiskami 

Littorelletea, Isoëto–Nanojuncetea. 

 

Definicja: 

Zbiorowiska  drobnych  tero-

fitów  i  bylin  na  okresowo  zale-

wanych 

brzegach 

dnach 

stawów  rybnych  oraz  zbioro-

wiska niskich bylin występujące 

w  przybrzeżnych  wodach  i  na 

brzegach  oligo-  i mezotroficz-

nych   jezior.   Zbudowane  są 

 

głównie  z gatunków  osiągających  na  terenie  Polski  wschodnią  granicę  areału 

i należą do rzadkich składników flory. 

 

W tym siedlisku wyodrębnia się dwa podtypy: 

 

3130–1 

Roślinność  mezotroficznych  zbiorników  wodnych  należąca  do 

związków Lobelion, Hydrocotylo-Baldenion i Eleocharition acicularis

Wodne  lub  ziemnowodne  zbiorowiska  drobnych  bylin  występujące 

w przybrzeżnych,  płytkich  wodach  i  na  płaskich  brzegach  oligo– 

i mezotroficznych  jezior  oraz  na  dnach  okresowo  osuszonych  stawów 

rybnych 

zebrane 

klasie 

Littorelletea 

(związki: 

Lobelion, 

Hydrocotylo-Baldenion, Eleocharition acicularis

 

3130–2

  Roślinność  mezotroficznych  zbiorników  wodnych  należąca 

do związku Elatini–Eleocharition ovatae.  

Krótkotrwałe,  pionierskie  zbiorowiska  drobnych  terofitów  z  klasy 

Isoeto-Nanojuncetea  (związek:  Elatini–Eleocharition  ovatae)  rozwijające 

się  na  łagodnie  nachylonych  brzegach  oraz  dnach  pozbawionych  wody 

stawów  hodowlanych  i  (bardzo  rzadko!)  na  brzegach  małych  stawów 

i mokrych depresji śródpolnych. 

background image

 

Zbiorowiska roślinne identyfikujące siedlisko: 

 

Klasa Littorelletea uniflorae 

Rząd Littorelletalia uniflorae 

Związek Lobelion 

Zespół  Ranunculo–Juncetum  bulbosi  zespół  jaskra  leżącego 

i situ drobnego 

Związek Hydrocotylo–Baldenion 

Zespoły: 

Eleocharitetum multicaulis zespół ponikła wielołodygowego 

Pilularietum globuliferae zespół gałuszki kulecznicy 

Związek Eleocharition acicularis 

Zespół Eleocharitetum acicularis zespół ponikła igłowatego 

 

Klasa Isoëto–Nanojuncetea zbiorowiska drobnych terofitów letnich i jesiennych 

Rząd  Nanocyperetalia  [Cyperetalia  fusci]  zbiorowiska  drobnych  terofitów 

letnich i jesiennych  

Związek  Elatini–Eleocharition  ovatae  spontaniczne  zbiorowiska 

terofitów na krótkotrwale odsłoniętych dnach zbiorników 

Zespoły: 

Polygono–Eleocharitetum 

ovatae 

[Eleocharito–Caricetum 

bohemicae; Eleocharetum ovatae] zespół ponikła jajowatego 

Elatini  alsinastri–Juncetum  tenageiae  zespół  nadwodnika 

okółkowatego 

Eleocharito 

acicularis–Limoselletum 

aquaticae 

[Cypero-

-Limoselletum aquaticae] zespół namulnika brzegowego 

background image

 

 

Znaczenie ekologiczne i biocenotyczne: 

 

 

3130–1 

Roślinność  mezotroficznych  zbiorników  wodnych  należąca 

do związków Lobelion, Hydrocotylo-Baldenion i Eleocharition acicularis

Wszystkie  zbiorowiska  wchodzące  w  skład  omawianej  tutaj  kategorii 

siedliskowej  należą  do  rzadkich  i  zagrożonych  wymarciem,  ponadto 

bardzo  słabo  zbadanych  na  terenie  Polski.  W  ich  skład  wchodzą  gatunki 

rzadkie  i  zagrożone  wymarciem.  Wysoki  walor  tych  zbiorowisk 

i budujących je gatunków wynika z występowania w Polsce na wschodniej 

granicy zasięgu ogólnego. 

 

3130–2

 Roślinność mezotroficznych zbiorników wodnych należąca 

do związku Elatini–Eleocharition ovatae.  

Pod 

względem 

pochodzenia 

omawiane 

zbiorowiska 

związku 

Elatini-Eleocharition 

ovatae 

są 

fitocenozami 

naturalnymi. 

Prawdopodobnym  miejscem  ich  pierwotnego  występowania  były 

w przeszłości cyklicznie zalewane, łagodnie nachylone brzegi rzek i jezior, 

wysychające  starorzecza,  wilgotne  obniżenia  terenu  na  wrzosowiskach. 

Świadczą o tym pojedyncze notowania płatów zespołów na wymienionych 

siedliskach  oraz  dane  literaturowe  i  informacje  z  etykiet  historycznych 

okazów  zielnikowych.  Współcześnie  siedliska  naturalne  zasiedla  zespół 

namulnika  brzegowego  Eleocharito  acicularis–Limoselletum  aquaticae

którego  płaty  bywają  rozpowszechnione  na  brzegach  rzek  (np.  Odry). 

Wszystkie  zbiorowiska  wchodzące  w  skład  omawianej  tutaj  kategorii 

siedliskowej  należą  do  rzadkich  i  zagrożonych  wymarciem.  Wysoki  ich 

walor  wynika  z  występowania  w  Polsce  na  wschodniej  granicy  zasięgu 

ogólnego. Są one zbudowane z wielu gatunków rzadkich i bardzo rzadkich, 

generalnie  ustępujących,  a  niektóre  z  nich  mają  niewiele  (a  nawet  tylko 

jedno)  znanych  współczesnych  stanowisk,  np.  dichostylis  michela 

Dichostylis  micheliana,  koleantus  delikatny  Coleanthus  subtilis,  uwroć 

wodna  Crassula  aquatica,  nadwodnik  okółkowy  Elatine  alsinastrum

nadwodnik  sześciopręcikowy  Elatine  hexandra,  lindernia  mułowa 

background image

 

Lindernia  procumbens.  Znaczenie  zachowania  siedliska  jest  ogromne  dla 

zachowania  stanowisk  tych  roślin.  Najbardziej  zagrożony  (wymierający?) 

wydaje  się  być  zespół  nadwodnika  okółkowego  Elatino  alsinastri-

-Juncetum  tenageiae,  którego  płaty  były  dotychczas  notowane  na  zaled-

wie  5  stanowiskach.  Płaty  zespołu  ponikła  jajowatego  Polygono-

-Eleocharitetum  ovatae  mogą  pojawiać  się  stosunkowo  często  przy 

odpowiednich  warunkach  siedliskowych  (stawy  rybne  z  bankiem  nasion 

w glebie,  lata  z  deficytem  wody  pozwalające  na  odsłanianie  podłoża), 

jednak warunki te są bardzo specyficzne i z racji tego rzadko mają miejsce. 

background image

 

 

III.

 

3140  -  Twardowodne  oligo–  i  mezotroficzne  zbiorniki  z  podwodnymi 

łąkami ramienic Charetea. 

 

Definicja: 

Są to naturalne zbiorniki wód oligo– 

i  mezotroficznych,  o umiarkowanej 

lub wysokiej zawartości elektrolitów, 

w których  ramienice  (Charophyta

stanowią  dominującą  grupę  roślin 

porastających  dno  zbiornika,  tzw. 

łąki podwodne, często o charakterze 

jednogatunkowych agregacji. Jeziora  

 

te  charakteryzują  się  dużą  przeźroczystością  i  zazwyczaj  szmaragdowozielonym 

kolorem  wody  spowodowanym  jej  czystością  oraz  dużą  ilością  jonów  wapnia. 

Wobec  dużej  przezroczystości  wód  ramienice  mogą  wegetować  na  znacznych 

głębokościach i łąki ramienicowe zajmują często duże powierzchnie dna zbiornika. 

Łąki  te  są  zbudowane  albo  wyłącznie  przez  ramienice,  albo  tworzą  zbiorowiska 

z niewielkim 

udziałem 

przedstawicieli 

innych 

grup 

systematycznych 

hydromakrofitów. 

 

 

W tym siedlisku wyodrębnia się dwa podtypy: 

 

3140–1

  Zbiorowiska  ramienic  ze  związku  Charion  fragilis  w  silnie 

zmineralizowanych,  zasadowych  wodach  oligo–  i  mezotroficznych. 

Zbiorowiska  tworzone  głównie  przez  różne  gatunki  z  rodzaju  Chara

zazwyczaj  inkrustowane  węglanem  wapnia  i  występujące  w  wodach 

obojętnych lub zasadowych, bogatych w wapń. 

 

3140–2

  Zbiorowiska  ramienic  ze  związku  Nitellion  flexilis  w  słabo 

zmineralizowanych wodach oligo– i mezotroficznych.  

background image

 

10 

Zbiorowiska  tworzone  głównie  przez  kryniczniki  (Nitella),  z  reguły 

nieinkrustowane węglanem wapnia i występujące w wodach z małą ilością 

elektrolitów 

i odczynem 

od 

umiarkowanie 

kwaśnego 

do 

lekko 

zasadowego. 

 

 
Zbiorowiska roślinne identyfikujące siedlisko: 

Klasa Charetea  

Rząd Charetalia  

Związek Charion fragilis  

Zespoły: 

Charetum tomentosae  

Charetum contrariae  

Charetum rudis  

Charetum asperae  

Charetum jubatae  

Charetum aculeolatae  

Charetum strigosae  

Nitellopsidetum obtusae  

Charetum fragilis  

Charetum (= Magnocharetum) hispidae  

Charetum polyacanthae  

Charetum tenuispinae  

Charetum vulgaris  

Związek Nitellion flexilis  

Zespoły: 

Charetum coronatae  

Nitelletum mucronatae  

Nitelletum flexilis  

Nitelletum syncarpae  

Nitelletum gracilis 

Nitelletum opacae 

background image

 

11 

Znaczenie ekologiczne i biocenotyczne: 

 

Występowanie  łąk  ramienicowych  jest  uznawane  za  wskaźnik  dobrej  jakości 

wody.  Zwarte  łąki  ramienic  powodują  dobre  natlenienie  wód  naddennych 

i powierzchniowej  warstwy  osadów,  sprzyjając  unieruchomieniu  biogenów  przez 

ich  wiązanie  w  nierozpuszczalnych  węglanach  lub  sorpcji  na  sedymentujących 

cząstkach  mineralnych.  Roślinność  ta  jest  ulubionym  miejscem  tarła  dla  ryb, 

w tym  także  siei  i  sielawy.  Ryby  te,  należące  do  łososiowatych  i  wymagające 

czystych wód, występują w dużych i głębokich jeziorach ramienicowych. Składają 

one ikrę w okółkach rozwidleń plechy tych glonów, gdzie ikra ma dobre warunki 

tlenowe. Wytrącanie dużych ilości węglanu wapnia przez ramienice przyczynia się 

do formowania pokładów kredy jeziornej i – w skali geologicznej – do wypłycania 

jezior. 

background image

 

12 

IV.

 

3150  -  Starorzecza  i  naturalne  eutroficzne  zbiorniki  wodne  ze 

zbiorowiskami z Nympheion, Potamion. 

 

Definicja: 

Naturalne  jeziora  i  stałe  nie-

wielkie  zbiorniki  wodne  oraz 

odcięte  fragmenty  koryt  rzecz-

nych  z  wolno  pływającymi  w 

toni wodnej makrofitami (Pota-

mion i częściowo Nymphaeion), 

makrofitami  zakorzenionymi  w 

dnie oraz o liściach pływających 

 

(część  Nymphaeion),  a  także  prymitywnymi  skupieniami  drobnych  roślin 

pływających po powierzchni wody (Lemnetea). 

 

 

W tym siedlisku wyodrębnia się dwa podtypy: 

 

3150–1

 Jeziora eutroficzne. 

 

3150–2

 Eutroficzne starorzecza i drobne zbiorniki wodne. 

 

 

 

Zbiorowiska roślinne identyfikujące siedlisko: 

 

Klasa Potametea 

Rząd Potametalia 

Związek Potamion nieukorzenione bądź ukorzenione makrofity pływające 

w toni wodnej – elodeidy 

Zespoły: 

Potametum graminei zespół rdestnicy trawiastej  

Potametum nitentis zespół rdestnicy lśniącej 

background image

 

13 

Potametum pectinati

 zespół rdestnicy grzebieniastej 

Potametum filiformis

 zespół rdestnicy nitkowatej 

Parvopotamo–Zannichellietum zespół jezierzy i zamętnicy 

błotnej 

Potametum acutifolii zespól rdestnicy ostrolistnej 

Ranunculetum circinati zespół jaskra krążkolistnego 

Elodeetum canadensis zespół moczarki kanadyjskiej 

Ceratophylletum demersi zespół rogatka sztywnego 

Myriophylletum spicati zespół wywłócznika kłosowego 

Potametum compressi zespół rdestnicy ściśnionej 

Potametum lucentis zespół rdestnicy połyskującej 

Potametum perfoliati zespół rdestnicy przeszytej 

Hippuridetum submersae zespół przęstki podwodnej 

 

Związek  Nymphaeion  ukorzenione  makrofity  o  liściach  pływających  - 

nympheidy 

Zespoły: 

Potametum natantis zespół rdestnicy pływającej 

Myriophylletum verticillati zespół wywłócznika okółkowego 

Nupharo–Nymphaeetum albae zespół grążela żółtego i grzybieni 

białych 

Nupharetum pumili zespół grążela drobnego 

Nymphaeetum candidae zespół grzybieni północnych 

Nymphoidetum peltatae zespół grzybieńczyka wodnego 

Trapetum natantis zespół kotewki orzecha wodnego 

Polygonetum 

natantis 

zespół 

formy 

pływającej 

rdestu 

ziemnowodnego 

Potametum obtusifolii zespół rdestnicy stępionej 

Hydrilletum verticillatae zespół przesiąkry okółkowej 

Hydrocharitetum morsus–ranae zespół żabiścieku pływającego 

 

Klasa Lemnetea (roślinność pleustonowa) 

background image

 

14 

Klasa Lemnetalia 

Związek Lemnion gibbae  

Zespoły: 

Lemnetum gibbae zespół rzęsy garbatej 

Spirodeletum polyrhizae zespół spirodelli wielokorzeniowej 

Związek Riccio fluitantis–Lemnion trisulcae 

Zespoły: 

Lemnetum trisulcae zespół rzęsy trójrowkowej 

Ricciocarpetum natantis zespół wgłębika pływającego 

Riccietum fluitantis zespół wgłębki wodnej 

Związek Lemno minoris–Salvinion natantis  

Zespół  Lemno  minoris–Salvinietum  natantis  zespół  rzęsy 

drobnej i salwinii pływającej 

 

Znaczenie ekologiczne i biocenotyczne: 

 

3150–1

 Jeziora eutroficzne.  

Siedliska  często  spotykane  w  skali  kraju,  choć  występują  gatunki  czy  zespoły 

rzadkie,  np.  Potametum  acutifolii.  Siedliska  posiadają  istotny  walor 

krajobrazowy.  Miejsce  bytowania  specyficznej  malakofauny,  entomofauny, 

ichtiofauny i ornitofauny. 

 

3150–2

 Eutroficzne starorzecza i drobne zbiorniki wodne.  

Siedliska  często  występujące  w  skali  kraju,  wiele z  nich to  jedyne  stanowiska 

roślin  rzadkich  w  skali  kraju,  np.  kotewka  orzech  wodny  Trapa  natans

salwinia  pływająca  Salvinia  natans.  Siedliska  bytowania,  rozwoju  czy 

żerowania unikalnej entomofauny, malakofauny, ichtiofauny czy ornitofauny. 

Drobne  zbiorniki  wodne  –  zwłaszcza  w  krajobrazie  rolniczym  -  zwiększają 

bioróżnorodność 

otoczenia. 

Istotne 

znaczenie 

drobnych 

zbiorników 

i starorzeczy  jako  tzw.  pułapek  ekologicznych  dla  zanieczyszczeń  migrujących 

obrębie 

krajobrazu 

(tu 

zachodzi 

sedymentacja, 

depozycja 

i unieruchamianie). Drobne zbiorniki i starorzecza  zwiększają też tzw. drobną 

retencję wodną krajobrazu. Starorzecza stanowią także miejsca rozrodu wielu 

gatunków ryb występujących w rzekach – np. szczupaka Esox lucius. 

background image

 

15 

V.

 

3160 - Naturalne dystroficzne zbiorniki wodne. 

 

Definicja: 

Jeziora  dystroficzne  są  to  z  reguły 

niewielkie zbiorniki wodne, chara-

kteryzujące  się  małą  zasobnością 

substancji 

pokarmowych 

oraz 

dużą  zawartością  substancji  hu-

musowych  w  wodzie.  Głównym 

źródłem  kwasów  humusowych 

w  wodzie  tych jezior są  też wody  

torfowiskowe  dopływające  z  pła  mszarnego.  Zawieszone  w  wodzie  jezior 

cząsteczki kwasów humusowych wychwytują z niej wapń oraz mineralne związki 

pokarmowe,  a  ich  nadmiar  nadaje  jej  kwaśny  odczyn,  (pH  poniżej  6,5),  wiąże 

rozpuszczony  tlen  i  bardzo  wyraźnie  ogranicza  przenikanie  światła,  nadając 

jednocześnie  brunatne  zabarwienie.  Duże  i  nierozpuszczalne  cząstki  kwasów 

humusowych  opadają  na  dno,  tworząc  bardzo  charakterystyczne  dla  tego  typu 

jezior  organiczne  osady  zwane  „dy",  których  miąższość  często  przekracza  nawet 

kilka  metrów.  Produkcja  pierwotna fitoplanktonu  w  jeziorach  dystroficznych  jest 

niewielka,  ze  względu  na  małą  dostępność  mineralnych  postaci  substancji 

pokarmowych  oraz  bardzo  płytką  strefę,  w  której  penetruje  światło  (efekt 

zaciemnienia).  Ubogie  są  również  zespoły  pelagiczne  zooplanktonu.  Podobnie 

mało  zróżnicowany  jest  skład  gatunkowy  ryb.  W  tego  typu  jeziorach  często 

spotyka  się  mało  liczne  populacje  jednego  lub,  najwyżej  kilku  gatunków  ryb, 

a nierzadko są to zbiorniki bezrybne.

 

 

 

W tym siedlisku wyodrębnia się podtyp: 

 

3160-1

 Naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne 

background image

 

16 

 

Zbiorowiska roślinne identyfikujące siedlisko: 

 

Klasa Utricularietea intermedio–minoris  

Rząd Utricularietalia intermedio–minoris  

Związek Sphagno–Utricularion 

Zespoły: 

Sparganietum minimi zespół jeżogłówki najmniejszej 

Utricularietum  intermedio–minoris  zespół  pływacza  średniego 

i drobnego 

Sphagno–Utricularietum minoris zespół pływaczy z torfowcami 

Nymphaeo–Utricularietum minoris zespół pływaczy i grzybieni 

 

 

 

 

Znaczenie ekologiczne i biocenotyczne: 

 

Jeziora  dystroficzne,  ze  względu  na  ekstremalne  warunki  fizyczne  i  chemiczne 

wody,  są  cennymi  siedliskami  dla  zachowania  bioróżnorodności  na  poziomie 

gatunkowym,  ekosystemów,  ale  i  krajobrazu.  Jeziora  te  są  zróżnicowane  pod 

względem  zawartości  substancji  humusowych  w  wodzie,  odczynu  wody 

i zasobności  w  substancje  pokarmowe,  dzięki  czemu  rozwijają  się  w  nich  różne, 

także  rzadkie  gatunki  fito–  i  zooplanktonu.  Szczególnie  cenna  przyrodniczo  jest 

też,  stosunkowo  słabo  poznana,  strefa  kontaktu  strefy  otwartej  wody  z  płem 

mszarnym, 

której 

występują 

specyficzne 

gatunki 

glonów 

(od 

jednokomórkowych  do  nitkowatych  związanych  z  podłożem)  oraz  skorupiaków 

i wrotków. 

background image

 

17 

VI.

 

3260 - Nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczków. 

 

Definicja: 

Cieki  wodne  -  nizinne  do 

podgórskich  -  porośnięte  przez 

zakorzenione  w  dnie  rośliny 

zanurzone  lub  z pływającymi 

liśćmi  ze  związku  Ranunculion 

fluitantis lub wodne mszaki. 

 

 

 

Zbiorowiska roślinne identyfikujące siedlisko: 

 

Klasa Potametea 

Rząd Potametalia 

Związek Ranunculion fluitantis 

Zespoły: 

Ranunculetum fluitantis włosienicznika rzecznego 

Ranunculo-Callitrichetum 

hamulatae 

rzęśli 

hakowatej 

i włosieniczników 

Ranunculo-Sietum  erecto-submersi  podwodnej  formy  potocznika 

i włosieniczników 

background image

 

18 

 

Znaczenie ekologiczne i biocenotyczne: 

 

Znaczące  (nawet  10–krotne)  zmniejszenie  tempa  erozji  wgłębnej  koryta 

rzeki. 

 

Poprawa  jakości  wody  –  rola  aktywnego  w  ciągu  całego  roku  filtru 

zatrzymującego  związki  biogenne  i  zawiesinę  z  wód  koryta  rzek  i  wód 

podziemnych  poprzez  wbudowywanie  w  masę  roślin,  osadów  i  larw 

owadów, które po przeobrażeniu wynoszą je ze środowiska wodnego. 

 

Forowanie  stężeń  fosforanów  w  wodzie  –  stabilizacja  środowiska 

chemicznego rzeki. 

 

Rola  siedliskotwórcza  dla  dużego  zagęszczenia  bezkręgowców  wodnych  – 

różnorodność fauny, pokarm dla ryb. 

 

Preferowane  strefy  występowania  i  rozrodu  ryb,  m.in.  pstrąga 

potokowego (Salmo trutta m. fario). 

 

Siedlisko  (i  tworzące  je  gatunki  roślin)  na  wschodniej  granicy  zasięgu 

przebiegającej przez Polskę. 

 

Wyłączne  występowanie  gatunków  roślin:  krytycznie  zagrożonego  (CR, 

Groenlandia  densa)  i  narażonego  (VU,  Batrachium  penicillatum)  oraz 

częściowe  –  gatunku  objętego  częściową  ochroną  gatunkową  (Nuphar 

lutea). 

 

Występowanie gatunków bezkręgowców, minogów, ryb, ptaków i ssaków 

z  załącznika  II  Dyrektywy  Siedliskowej  i  Załącznika  I  Dyrektywy  Ptasiej 

(w części objętych ochroną gatunkową w Polsce  oaz wpisanych na polską 

czerwoną listę zwierząt). 

background image

 

19 

Gatunki dziko występujących roślin wyżej wymienionych siedlisk: 

 

podlegające prawnej ochronie ścisłej: 

 

aldrowanda pęcherzykowata Aldrovanda vesiculosa (CR, Natura 2000, 

wymaga ustalenia strefy ochrony ostoi lub stanowiska) 

 

brzeżyca jednokwiatowa Littorella uniflora 

 

elisma wodna Luronium natans (Natura 2000) 

 

gałuszka kulecznica Pilularia globulifera (CR) 

 

grążel drobny Nuphar pumila 

 

grzybienie północne (grzybienie zapoznane) Nymphaea candidae 

 

grzybieńczyk wodny Nymphoides peltata 

 

kaldesia dziewięciornikowata Caldesia parnassifolia (CR, Natura 2000) 

 

lobelia jeziorna Lobelia dortmanna 

 

marsylia czterolistna Marsilea quadrifolia (EX, Natura 2000) 

 

Nitella capillaris 

 

pływacz drobny Utricularia minor 

 

ponikło kraińskie Eleocharis carniolica (Natura 2000) 

 

ponikło wielołodygowe Eleocharis multicaulis 

 

poryblin jeziorny Isoëtes lacustris 

 

poryblin kolczasty Isoëtes echinospora (CR) 

 

rdestniczka gęsta Groenlandia densa (CR) 

 

rukiew (wszystkie gatunki) Nasturtium spp 

 

sierpowiec brudny Drepanocladus sordidus 

 

torfowce (wszystkie gatunki, z wyjątkiem t.kończystego i t.nastroszonego) 

Sphagnum spp.(z wyjątkiem Sphagnum fallax Sphagnum squarrosum

 

warnstorfia włoskolistna Warnstorfia trichophylla 

background image

 

20 

 

podlegające prawnej ochronie częściowej: 

 

bobrek trójlistkowy Menyanthes trifoliata 

 

grążel żółty Nuphar lutea

 

grzybienie białe Nymphaea alba 

 

torfowiec kończysty Sphagnum fallax 

 

torfowiec nastroszony Sphagnum squarrosum