a1h

EGZAMIN

W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZJUM

Z ZAKRESU PRZEDMIOTÓW HUMANISTYCZNYCH

L¹dy archeologów

Instrukcja dla ucznia

Sprawd, czy zestaw egzaminacyjny zawiera 13 stron.

Ewentualny brak stron lub inne usterki zg³o nauczycielowi.

2. Na tej stronie i na karcie odpowiedzi

wpisz swój kod i datê urodzenia.

Czytaj uwa¿nie wszystkie teksty i zadania.

Rozwi¹zania zapisuj d³ugopisem lub piórem z czarnym lub granatowym

tuszem/atramentem. Nie u¿ywaj korektora.

W zadaniach od 1. do 20. s¹ podane cztery odpowiedzi: A, B, C, D.
Odp

owiada im nastêpuj¹cy uk³ad kratek na karcie odpowiedzi:

Wybierz tylko

jedn¹ odpowied i zamaluj kratkê z odpowiadaj¹c¹ jej

liter¹ - np. gdy wybra³e odpowied "A":

Staraj siê nie pope³niaæ b³êdów przy zaznaczaniu odpowiedzi, ale je¿eli

siê pomylisz,

b³êdne zaznaczenie otocz kó³kiem i zaznacz inn¹ odpowied.

Rozwi¹zania zadañ od 21. do 29. zapisz czytelnie i starannie
w

wyznaczonych miejscach. Pomy³ki przekrelaj.

Redaguj¹c odpowiedzi do zadañ, mo¿esz wykorzystaæ miejsca opatrzone
napisem Brudnopis

. Zapisy w brudnopisie nie bêd¹ sprawdzane

i oceniane.

UZUPE£NIA ZESPÓ£

NADZORUJ¥CY

WPISUJE UCZEÑ

dysleksja

MAJ 2002

Powodzenia!

Czas pracy:

120 minut

Liczba punktów

do uzyskania: 50

GH-A1-021

KOD UCZNIA

DATA URODZENIA UCZNIA

dzieñ miesi¹c

rok

Tekst I

Orszak posuwa siê jakby po gzymsie wykutym z boku ska³y, wreszcie zatrzymuje siê na

obszernym placu o kilkanacie piêter nad dnem w¹wozu. Tu znajduj¹ siê drzwi prowadz¹ce

do podziemnego grobu, który budowa³ sobie faraon przez trzydzieci lat panowania. Grób ten

to ca³y pa³ac z komnatami dla pana, rodziny i s³u¿by, z jadalni¹, sypialni¹ i ³azienk¹,
z kaplicami po

wiêconymi ró¿nym bogom, a nareszcie - ze studni¹, gdzie na wieki spocznie

mumia faraona. Przy blasku jaskrawych pochodni widaæ ciany wszystkich komnat pokryte
modlitwami i

obrazami, które odtwarzaj¹ wszystkie zajêcia i rozrywki zmar³ego: polowania,

budo

wê wi¹tyñ i kana³ów, triumfalne przejazdy, uroczystoci odprawiane na czeæ bogów,

walki wojsk z nieprzyjació³mi, pracê ludu... Nie doæ na tym: pokoje bowiem s¹ zastawione
sprz

êtami, naczyniami, wozami i broni¹, kwiatami, miêsem, ciastem i winem, ale jeszcze

znajduje siê w nich mnóstwo pos¹gów. S¹ to liczne wizerunki Ramzesa XII, jego kap³anów,
mini

strów, kobiet, ¿o³nierzy i niewolników. Pan bowiem i na tamtym wiecie nie mo¿e siê

obejæ bez kosztownych sprzêtów, wykwintnego jad³a i wiernej s³u¿by.

Boles³aw Prus, Faraon, t. II, Warszawa 1963.

Odkrycie przez Cartera [brytyjskiego uczonego ¿yj¹cego w latach 1873-1939] niemal

nienaruszonego grobu Tutenchamo

na sta³o siê miêdzynarodow¹ sensacj¹. Archeologia

zyska³a obfite ród³o wiedzy o staro¿ytnym Egipcie, a cudowne wyposa¿enie grobu

oczarowa³o szerok¹ publicznoæ. Carter tak opisywa³ moment wejcia do grobowca:

Wsun¹³em wiecê i zajrza³em do rodka, lord Carnarvon, lady Evelyn i Callender stali wokó³

mnie w trwo¿nym oczekiwaniu na to, co powiem. Z pocz¹tku nic nie mog³em zobaczyæ, ciep³e
powietrze ucho

dz¹ce z wnêtrza komory spowodowa³o, ¿e p³omieñ wiecy migota³, lecz

wkrótce w zasiêgu mojego wzroku wy³oni³y siê z ciemnoci szczegó³y komnaty - dziwaczne

zwierzêta, pos¹gi i z³oto - wszêdzie blask z³ota. Przez chwilê, która musia³a byæ wiecznoci¹

dla tych, którzy stali obok mnie, zamar³em oniemia³y z zachwytu.

Thomas Hoving, Tutenchamon za kulisami odkrycia, Warszawa 1991.

Zadanie 1. (0 – 1)
Najodpowiedniejszym synonimem wyrazu faraon jest:

A. ksi¹¿ê,
B. namiestnik,
C. minister,
D. król.

Zadanie 2. (0 – 1)

Grób faraona znajdowa³ siê w miejscu:

A. wyklêtym,

B. trudno dostêpnym,
C. dobrze oznakowanym,
D. zakazanym.

Strona 2 z 13

Zadanie 3. (0 – 1)

W grobie faraona informacje o jego ¿yciu by³y zawarte:

A. na ciennych malowid³ach,

B. w papirusowych ksiêgach,
C. na rytualnych naczyniach,

D. w wyrzebionych wizerunkach.

Zadanie 4. (0 – 1)

Wyposa¿enie grobu faraona wiadczy³o o:

A. dobrym zabezpieczeniu,

B. lêku Egipcjan przed mierci¹,

C. ochronie pami¹tek po zmar³ym,

D. trosce o ¿ycie wieczne zmar³ego.

Zadanie 5. (0 – 1)
We fragmencie Faraona

B. Prusa dominuj¹:

A. powtórzenia,
B. wyliczenia,
C. apostrofy,
D. pytania retoryczne.

Zadanie 6. (0 – 1)

Z tekstu T. Hovinga wynika, ¿e odkrywcami grobu Tutenchamona byli:

A. Egipcjanie,
B. Francuzi,
C. Anglicy,
D. Amerykanie.

Zadanie 7. (0 – 1)

Odnalezienie grobu Tutenchamona przyczyni³o siê do:

A. poszerzenia wiedzy o kulturze Egiptu,

B. potêpienia archeologów przez opiniê spo³eczn¹,

C. zakazu badañ archeologicznych w Egipcie,

D. powstania nowej ga³êzi wiedzy.

Zadanie 8. (0 – 1)

Który z cytatów wyra¿a emocjê?

A.

Wsun¹³em wiecê i zajrza³em do rodka,

z pocz¹tku nic nie mog³em zobaczyæ,

zamar³em oniemia³y z zachwytu,

p³omieñ wiecy migota³.

Strona 3 z 13

Zadanie 9. (0 – 1)

Dla naukowców groby staro¿ytnych Egipcjan maj¹ przede wszystkim wartoæ:

A. historyczn¹,

B. polityczn¹,

C. religijn¹,

D. ekonomiczn¹.

Tekst II

Heinrich Schliemann otworzy³ Iliadê i przeczyta³ raz jeszcze wiersze o straszliwej walce

Achillesa z Hektorem. O tym, jak Hektor ucieka³ przed mia³ym biegaczem i jak obydwaj

miasto potrójnym okr¹¿yli skokiem. Przeby³ opisan¹ w Iliadzie drogê i znalaz³ zbocze tak

strome, ¿e musia³ zeñ z³aziæ na czworakach. To utwierdzi³o go w przekonaniu, ¿e Homer,
którego opi

sy terenu traktowa³ tak, jakby chodzi³o o najcilejsz¹ topografiê wojskow¹, nie

móg³ pomyleæ o tym, ¿eby jego bohaterowie zbiegali z tego zbocza potrójnym skokiem.
Z zegarkiem w jednym i Homerem w

drugim rêku odmierzy³ drogê miêdzy pagórkiem, który

kryæ mia³ w sobie Trojê, a przyl¹dkiem, gdzie staæ mia³y okrêty Achajów. ledzi³ przebieg

pierwszego dnia bitwy trojañskiej, tak jak opiewa j¹ Iliada od drugiej do siódmej pieni,

i obliczy³, ¿e gdyby Troja le¿a³a tu, w Bunarbaszi, Achajowie musieliby w ci¹gu dziewiêciu

godzin walk przebiec nie mniej ni¿ 84 kilometry! Prawdziwe lady znajdowa³y siê gdzie
in

dziej. Schliemann odnalaz³ Trojê blisko wioski Hissarlik, gdzie wzgórze opada³o ³agodnym

szerokim stokiem, wiêc Hektor i Achilles, obiegaj¹c trzykrotnie miasto, musieli przebyæ

tylko 15 kilo

metrów. Odkrycie to by³o triumfem archeologa, ale i zarazem triumfem Homera,

bo zosta³o udowodnione, ¿e faktycznie niegdy istnia³o to, co przypisywano wy³¹cznie
wy

obrani poety.

C. W. Ceram, Bogowie, groby i uczeni, Warszawa 1967.

Zadanie 10. (0 – 1)

Schliemann szuka³ w Iliadzie informacji o:

A. bohaterach wojny,

B. po³o¿eniu Troi,
C. flocie Greków,
D. przebiegu wojny.

Zadanie 11. (0 – 1)

Przywo³uj¹c postacie Hektora i Achillesa, Schliemann analizowa³:

A. psychikê bohaterów,

B. taktykê walki,
C. czas pojedynku,

D. przebyt¹ odleg³oæ.

Strona 4 z 13

Zadanie 12. (0 – 1)

W odnalezieniu Troi pomog³o Schliemannowi:

A. zapoznanie siê z histori¹ Grecji,

B. ustalenie miejsca postoju greckich okrêtów,

C. wykonanie dok³adnych pomiarów terenu,
D. wykorzystanie mapy terenu opisanego w Iliadzie.

Zadanie 13. (0 – 1)

Odkrycie Troi by³o triumfem Homera, poniewa¿ potwierdzi³o:

A. barwnoæ jego wyobrani,

B. prawdziwoæ jego opisu Troi,
C. istnienie Achillesa i Hektora,

D. przebieg wojny trojañskiej.

Zadanie 14. (0 – 1)

Potêga staro¿ytnej Grecji opiera³a siê na:

A. rolnictwie i hodowli,
B. dyplomacji,
C. kolonizacji i handlu,
D. sztuce.

Zadanie 15. (0 – 1)

Wyrazem o innej budowie s³owotwórczej ni¿ trzy pozosta³e jest:

A. grafolog,
B. archeolog,
C. kulturoznawca,
D. historyk.

Tekst III

Gdy od dawna drzemi¹cy wulkan Wezuwiusz wybuch³

24 sierpnia 79 r. n.e., mieszkañcy rzymskich miast Pompejów i Herkulanum zostali zupe³nie

zaskoczeni. Gor¹cy popió³ godzinami pada³ na Pompeje, a¿ zakry³ je ca³kowicie na kilka
metrów.
Z czasem o Pompejach zapomniano. W V wieku n

.e. upad³ Rzym, ale legenda o zaginionym

miecie przetrwa³a ponad tysi¹c lat. W 1860 roku profesor archeologii Giuseppe Fiorelli zaj¹³

siê wykopaliskami w Pompejach. Po ods³oniêciu ulic przyst¹pi³ do sporz¹dzenia planu miasta.

W jego zachodniej czêci znajdowa³y siê: forum otoczone wi¹tyniami i budynkami

u¿ytecznoci publicznej (by³y to m. in. ³anie) oraz teatr i na wschodnim krañcu - amfiteatr.
Po

zosta³¹ czêæ miasta wype³nia³y budynki prywatne. Poza murami przy wybrukowanych

dro

gach znajdowa³y siê cmentarze. Pompeje otacza³ trzykilometrowej d³ugoci mur

z omioma bramami. Od pó³nocy i wschodu w murze zbudowano wie¿e obserwacyjne.

Miasto le¿a³o zaledwie piêæset metrów od morza. Po wprowadzeniu w cesarstwie tak

Strona 5 z 13

zwanego pax Romana (pokoju rzym

skiego) czêciowo rozebrano mury obronne, a na ich

miejscu powsta³y usytuowane na tarasach eleganckie wille z piêknym widokiem na morze.

Fiorelli jest znany przede wszystkim jako twórca odlewów gipsowych postaci

zasypanych w

Pompejach. W popio³ach przetrwa³y bowiem odciski cia³, tote¿ do

zachowanych wg³êbieñ wlewa³ on pod cinieniem p³ynny gips. W ten sposób odtwarza³

równie¿ przedmioty i korzenie drzew. Przyczyni³ siê do poznania warunków ¿ycia
w

antycznym miecie rzymskim.

Peter Connolly, W Pompejach

, Wroc³aw 1992.

Zadanie 16. (0 – 1)

Odkrycie Pompejów pozwoli³o lepiej poznaæ:

A. ¿ycie w rzymskim miecie,

B. ród³o potêgi cesarstwa,

C. przyczynê klêski Rzymu,

D. legendy o zaginionym miecie.

Zadanie 17. (0 – 1)
Z tekstu

wynika, ¿e Rzymianie:

A. lekcewa¿yli higienê osobist¹,

B. chowali zmar³ych w obrêbie miasta,

C. nie interesowali siê sztuk¹,
D. budowali brukowane drogi.

Zadanie 18. (0 – 1)

S³awê przynios³o G. Fiorellemu:

A. podanie przyczyny zag³ady Pompejów,
B. opisa

nie swoich odkryæ,

C. odnalezienie dawnej kultury,

D. stworzenie odlewów cia³ i rzeczy.

Zadanie 19. (0 – 1)
Tekst III zawiera:

A. streszczenie,
B. opis,
C. wywiad,
D. dialog.

Zadanie 20. (0 – 1)

W staro¿ytnych miastach forum by³o miejscem:

A. wystêpów teatralnych,

B. zgromadzeñ,
C. walk gladiatorów,
D. modlitw.

Strona 6 z 13

Georgio de Chirico, Dwóch archeologów, [za:] Wielcy malarze, nr 133.

Zadanie 21. (0 – 1)

Siedz¹ce postacie s¹ podobne do pos¹gów. Wyjanij, co wiadczy o tym podobieñstwie.

.......................................................................................................................................................

Zadanie 22. (0 – 1)

Dlaczego archeolodzy nie maj¹ twarzy, a miniatury zabytków przys³aniaj¹ ich cia³a?

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Strona 7 z 13

Zadanie 23. (0 – 1)

Na trzech fotografiach przedstawiono przyk³ady dzie³ nawi¹zuj¹cych do sztuki
egip

skiej, greckiej i rzymskiej. Jak¹ funkcjê pe³ni³y w staro¿ytnoci obiekty

architektonicz

ne, które zainspirowa³y twórców tych dzie³?

Fotografia A Fotografia C

Piramida stoj¹ca przed Luwrem w Pary¿u

Fotografia B

Kolumna Zygmunta III Wazy
w Warszawie

Wielki £uk w dzielnicy La Defense w Pary¿u

Fotografia A - ..............................................................................................................................

Fotografia B - ..............................................................................................................................

Fotografia C - ..............................................................................................................................

Strona 8 z 13

Strona 9 z 13

Tekst IV

Stanis³aw Grochowiak Archeologia

(...)

Widzia³em we nie l¹d archeologów,

Gdy obracaj¹c wiatrakami ³opat,

Z popio³ów krêc¹c konopiaste bicze,
Grób otwierali jak królewski poród.

Wreszcie u g³ównej katakumby progu

Stanêli ufni, a gdy kurz ju¿ opad³,

Starczyæ musia³y za ca³e zdobycze

Koci wiec¹ce w pustelni otworu.

Nie po to przyszli. Ale po cz³owieka

Przydatki pró¿ne

, którymi obrasta

Odmiennoæ nasza na ³¹kach cmentarzy,

Czy dzie³em bêdzie, czy skargi wiadectwem. (...)

Stanis³aw Grochowiak, Nie by³o lata II, Warszawa 1994.

pró¿ne przydatki – przedmioty wk³adane do grobowców

Zadanie 24. (0 – 1)

Wypisz cytat, w którym zosta³ przedstawiony w³aciwy cel poszukiwañ archeologów.

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Zadanie 25. (0 – 1)

W opisie pracy archeologów poeta wykorzysta³ przenonie. Wypisz z tekstu jedn¹ z nich.

.......................................................................................................................................................

Zadanie 26. (0 – 1)
Na podstawie jednego z tekstów zamieszczonych w arku

szu wyjanij zwiêle, dlaczego

archeolodzy uwa¿aj¹ pró¿ne przydatki za najwa¿niejsze.

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Zadanie 27. (0 – 2)

Napisz tekst, który zosta³by zamieszczony w encyklopedii jako objanienie has³a
„archeologia”.

archeologia - .................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Zadanie 28. (0 – 5)

Napisz notatkê do kroniki szkolnej zawieraj¹c¹ informacje o przebiegu wycieczki do

muzeum sztuki staro¿ytnej. Uwzglêdnij tak¿e swoje wra¿enia z pobytu w tym muzeum.

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Strona 10 z 13

Zadanie 29. (0 – 17)

Warto poznawaæ dorobek naszych przodków.

Napisz rozprawkê, w której ustosunkujesz siê do tej opinii. Odwo³aj siê do trzech
przy

k³adów osi¹gniêæ cywilizacyjnych (jednego z arkusza i dwóch w³asnych).

Pamiêtaj, ¿e twoja praca zostanie sprawdzona, jeli bêdzie zgodna z tematem i zajmie co
naj

mniej po³owê wyznaczonego miejsca.

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

.......................................................................................................................................................

Strona 11 z 13

Strona 12 z 13

Strona 13 z 13

Brudnopis

........................................................................................................................................