Technik_optyk_322[16]_Z5.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Piotr Michałowski

Dobieranie soczewek kontaktowych

322[16].Z5.02

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
dr n. med Dorota Pałenga-Pydyn
dr n. med Marian Rojek

Opracowanie redakcyjne:
mgr inŜ. ElŜbieta Jarosz

Konsultacja:
mgr Małgorzata Sienna

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 322[16].Z5.02
„Dobieranie soczewek kontaktowych” zawartego w programie nauczania dla zawodu technik
optyk.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Dobieranie soczewek kontaktowych

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Niniejszy poradnik ma słuŜyć pomocą w przyswajaniu podstawowej wiedzy na temat

róŜnych typów stosowanych soczewek kontaktowych, wskazań i przeciwwskazań do ich
stosowania oraz sposobów ich uŜytkowania, metod aplikacji, pielęgnowania, a takŜe
rozpoznawania i zapobiegania powikłaniom związanym z niewłaściwym ich uŜytkowaniem.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne określające umiejętności jakie powinieneś posiadać, abyś mógł
rozpocząć pracę,

−

cele kształcenia, czyli wykaz umiejętności jakie opanujesz w wyniku kształcenia w ramach
tej jednostki modułowej,

−

materiał nauczania zawierający wiadomości teoretyczne, zestaw pytań sprawdzających czy
opanowałeś podane treści, ćwiczenia, które pozwolą Ci ukształtować określone
umiejętności praktyczne i sprawdzian postępów pozwalający sprawdzić Twój poziom
wiedzy po wykonaniu ćwiczeń,

−

sprawdzian osiągnięć opracowany w postaci testu, umoŜliwi Ci sprawdzenie wiadomości
i umiejętności opanowanych podczas realizacji programu,

−

wykaz literatury umoŜliwiający pogłębienie wiedzy z zakresem programu tej jednostki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Niniejsza jednostka modułowa 322[16].Z5.02 – dobieranie soczewek kontaktowych – jest

częścią modułu 322[16].Z5 – pomoce wzrokowe (patrz poniŜszy schemat)

Schemat układu jednostek modułowych

322[16].Z5

Pomoce wzrokowe

322[16].Z5.01

Dobieranie soczewek

i opraw okularowych

322[16].Z5.02

Dobieranie soczewek

kontaktowych

322[16].Z5.04

Prowadzenie sprzedaŜy

wyrobów i akcesoriów

optycznych

322[16].Z5.03

Wykonywanie pomocy

wzrokowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu nauczania jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

omówić anatomię i fizjologię aparatu ochronnego i przedniego odcinka gałki ocznej

–

ocenić wydzielanie łez testem Schirmera,

–

sprawnie obsługiwać keratometr Javala tj. ocenić łamiącą rogówki i promień jej krzywizny
w róŜnych płaszczyznach,

–

sprawnie obsługiwać autorefraktometr,

–

posługiwać się lampą szczelinową przy ocenie odcinka przedniego gałki ocznej,

–

odwracać powiekę górną,

–

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

–

współpracować w grupie,

–

posługiwać się materiałem nauczania zaczerpniętym z literatury,

–

analizować treść zadania, dobierać metody i plan rozwiązań,

–

interpretować wyniki doświadczeń,

–

uzasadnić działanie, planować czynności,

–

dokonywać oceny swoich umiejętności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

rozróŜnić rodzaje soczewek kontaktowych,

−

określić ich zastosowanie,

−

wskazać rozmiar soczewki na podstawie wielkości rogówki,

−

ocenić dopasowanie soczewki do oka,

−

obliczyć moc soczewki kontaktowej według mocy okularów,

−

określić wady i zalety soczewek kontaktowych w porównaniu z korekcją okularową,

−

określić zasady uŜytkowania i pielęgnacji soczewek kontaktowych,

−

przeprowadzić instruktaŜ uŜytkowania soczewek,

−

rozpoznać zagroŜenia i zapobiec im podczas aplikowania soczewek,

−

zorganizować stanowisko pracy zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
ochrony przeciwpoŜarowej i ochrony środowiska.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Dobieranie soczewek kontaktowych

4.1.1.

Materiał nauczania

Okulary korygujące wady wzroku zostały wynalezione w Wenecji przed 7 wiekami.

Pierwsze  pomysły  stosowania  niewidzialnych  okularów,  czyli  soczewek  kontaktowych
zawdzięczamy  Leonardowi  da  Vinci  (1442–1519).  Jednak  dopiero  60  lat  temu,  gdy
wynaleziono  tworzywo  sztuczne  o  skrótowej  nazwie  PMMA,  zaczęto  wytwarzać  na  masową
skalę  twarde  soczewki  kontaktowe.  Przełomowym  wydarzeniem  w  historii  rozwoju
kontaktowej  korekcji  wad  refrakcji  było  wynalezienie  przed  50  laty  w  Pradze  unikalnego,
miękkiego tworzywa sztucznego chłonącego wodę, określanego skrótem PHEMA

Rys. 1. Budowa materiału PHEMA [4, s. 35]

.
Dziś w krajach rozwiniętych, co piaty człowiek nosi soczewki kontaktowe, w Polsce

jeszcze dziesięciokrotnie mniej, ale nadrabiamy zaległości.

Właściwości materiałów do produkcji soczewek kontaktowych

Tylko nieliczne materiały spełniają poniŜsze wymogi, a zatem mogą być uŜywane do

produkcji soczewek kontaktowych:

−

dobre właściwości optyczne: przezroczystość, współczynnik załamania się światła,

−

korzystne właściwości mechaniczne: elastyczność i wytrzymałość,

−

zwilŜalność powierzchni: nie mogą „odpychać” wody, ale ją „przyciągać”, muszą bowiem
być zatopione w płynie łzowym,

−

gazoprzepuszczalność; dotyczy głównie tlenu, im większa – tym lepiej, tym mniejsze
niedotlenienie rogówki. W soczewkach hydroŜelowych gazoprzepuszczalnośc jest

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

związana z uwodnieniem tych soczewek: im więcej wody – tym lepiej, ale do pewnych
granic,

−

stabilność kształtu i rozmiarów; aby nie zmieniała się pod wpływem np. temperatury
i w czasie,

−

nietoksyczność dla tkanek oka, obojętność biologiczna, czyli nie wywoływanie reakcji
zapalnych,

−

odporność na gromadzenie się złogów; opłaszczające soczewkę trwałe złogi pochodzą
głównie z łez,

−

łatwość czyszczenia i dezynfekcji,

−

niskie koszty wytwarzania w skali masowej, niska, przystępna dla szerokiego grona
pacjentów cena.

Podział soczewek kontaktowych

PoniŜej przedstawiono podział, uwzględniający róŜne kryteria, ale nie jest on

wyczerpujący i bezdyskusyjny. Obrazuje jednak, z jaką rozmaitą gamą soczewek spotykamy
się dziś w praktyce.

Podział ze względu na materiał, z którego są wykonane:

−

miękkie; hydroŜelowe jak np. PHEMA, silikonowe, silikonowo-hydroŜelowe, stosowane
bardzo często. Materiał do wytwarzania soczewek miękkich moŜe mieć właściwości
jonowe „przyciągając” zanieczyszczenia i osady lub niejonowe,

−

twarde, np. PMMA, stosowane dziś rzadko,

−

twarde, sztywne gazoprzepuszczalne RGP= Rigid gas permeable, stosowane najczęściej
do korekcji astygmatyzmu nieregularnego ale mogą być stosowane w przypadku wad
refrakcji sferycznych, jak i cylindrycznych.

Ze względu na wielkość wyróŜnia się soczewki:

−

rogówkowe; ich średnica jest mniejsza od średnicy rogówki

−

rogówkowo-twardówkowe; średnica nieco większa od średnicy rogówki

−

twardówkowe; o średnicy znacznie większej od rogówki

Rys. 2. Porównanie kształtu i rozmiarów miękkiej soczewki kontaktowej rogówkowo-twardówkowej – A

i twardej – rogówkowej – B [opracowanie własne]

Ze względu na cechy geometryczne wyróŜnia się soczewki kontaktowe:

−

sferyczne – wewnętrzna powierzchni takiej soczewki moŜe mieć tylko jeden promień lub
dwa promienie tj. inny promień dla centralnej sfery, a inny – nieco większy na obwodzie,
albo nawet trzy promienie, największy dla sfery krawędziowej,

−

asferyczne,

−

toryczne – o kształcie torycznym powierzchni wewnętrznej lub zewnętrznej,

−

lentikularne – aby nie były grube przy duŜych mocach,

−

dwuogniskowe i progresywne – do korekcji presbyopii.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 3. Trójkrzywiznowa, trójstrefowa soczewka kontaktowa miękka rogówkowo – twardówkowa.

C – centralna sfera optyczna i promień jej tylnej krzywizny

O – strefa obwodowa i jej promień

K – strefa krawędziowa, decydująca o komforcie stosowania soczewki.

[Opracowanie własne]

Ze względu na wskazania do ich stosowania wyróŜnia się soczewki:

−

korekcyjne – są alternatywą dla korekcji okularowej najczęstszych wad refrakcji lecz
i koniecznością przy korekcji znacznej róŜnowzroczności,

−

terapeutyczne – stosowane w określonych schorzeniach rogówki, gdzie są i opatrunkiem
i nośnikiem leku,

−

kosmetyczne – pozwalają zmienić kolor tęczówek lub nawet ukryć nieprawidłowości
rogówki lub tęczówki.

Ze względu na sposób stosowania – noszenia wyróŜnia się soczewki:

−

do stosowania jednodniowego, jednorazowego – najbezpieczniejsze ze względów
higienicznych, delikatne, doskonale tolerowane, choć jeszcze dość drogie, nie potrzebny
płyn pielęgnacyjny;

−

do systematycznej wymiany – noszenia w ciągu dnia z koniecznością zdejmowania na noc
i systematyczną codzienną pielęgnacją. UŜytkowane przez ściśle określony czas: dwa
tygodnie, miesiąc, trzy miesiące lub rok, z systematyczną ich wymianą po zakończeniu
przewidzianego okresu.

−

do  elastycznego  stosowania  –  gdy  w  razie  potrzeby  moŜna  nie  zdejmować  na  noc,
konieczny  płyn  pielęgnacyjny.  Trzeba  jednak  uŜytkownikom  zwracać  uwagę  na
wielokrotny wzrost niebezpieczeństwa powikłań przy takim uŜytkowaniu soczewek.

−

do przedłuŜonego stosowania – soczewka moŜe pozostawać na gałce ocznej bez
zdejmowania „trzydzieści dni i nocy”, tu takŜe zbyteczny jest płyn pielęgnacyjny.
Ze względu na sposób produkcji wyróŜnia się soczewki:

−

toczone – skrawane na specjalnych obrabiarkach, polerowane, z PMMA i materiałów
twardych gazoprzepuszczalnych,

−

odlewane odśrodkowo i polimeryzowane w wirujących formach,

−

polimeryzowane statycznie w formie,

−

wykonywane obróbką skrawaniem z nieuwodnionych materiałów hydroŜelowych,
a następnie uwadniane.

Szczegółowe dane o konstrukcji, zastosowanym materiale i zakresie rozmiarów oraz mocy

optycznych moŜna znaleźć w materiałach producentów soczewek kontaktowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wskazania i przeciwwskazania do korzystania z soczewek kontaktowych

Wskazania

−

Kosmetyczno-praktyczne.
Jest to najczęstszy powód stosowania soczewek. Nie chodzi tu jednak o ukrycie np.

wrodzonej  róŜnobarwności  tęczówek  lub  teŜ  wad  tęczówek  czy  rogówek  (soczewki
kosmetyczne). Pacjent po prostu sądzi, Ŝe w okularach „nie jest mu do twarzy” i pragnie się od
nich  uwolnić.  Jest  prawdą,  Ŝe  okulary  –  szczególnie  przy  większych  mocach  soczewek  mają
swoje wady: mogą uciskać nos i uszy, spadać, zawęŜają pole widzenia i pole spojrzenia, często
zaparowują,  niszczą  się.  Poza  tym  niektórych  zawodów  i  dyscyplin  sportowych  nie  moŜna
wykonywać w okularach, a jedynie w soczewkach kontaktowych.

−

Refrakcyjno-optyczne.
Wskazaniem do stosowania soczewek kontaktowych jest anisometropia czyli

róŜnowzroczność, gdyŜ korekcja kontaktowa pozwala na uniknięcie aniseikonii oraz umoŜliwia
utrzymanie widzenia stereoskopowego. Gdy róŜnowzroczność przekracza trzy dioptrie moŜna
starać się o refundację kosztów zastosowania soczewek z Narodowego Funduszu Zdrowia.

−

StoŜek rogówki i inne przyczyny astygmatyzmu nieregularnego.
W tych przypadkach aplikuje się głównie soczewki twarde gazoprzepuszczalne.

−

Wskazania terapeutyczne.
W celu opatrunku rogówki zmniejszającego draŜniący ruch powieki po powierzchni chorej

rogówki oka lub celem nasączenia soczewki lekiem zapewniając przedłuŜone działanie leku.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazania bezwzględne:

−

przewlekłe i nawracające schorzenia rogówek, spojówek, brzegów powiek,

−

jaskra,

−

zespół suchego oka. Ilość łez w czasie 5 minut testu Schirmera powinna zwilŜać pasek
bibuły na długości ponad 13 mm. Wynik poniŜej 9 mm dyskwalifikuje pacjenta do
noszenia soczewek kontaktowych.

Przeciwwskazania względne:

−

skłonność do reakcji alergicznych,

−

cukrzyca insulinozaleŜna,

−

nadczynność tarczycy,

−

nerwice i choroby psychiczne,

−

alkoholizm i narkomania,

−

dla kobiet: stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych, gdyŜ zmniejszają
wydzielanie łez i zmieniają ich fizjologiczny skład.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Porównanie korekcji soczewkami kontaktowymi i okularami

Soczewka kontaktowa lepsza w przypadku:

Okulary są lepsze w przypadku:

nieregularnego astygmatyzmu i stoŜka rogówki (soczewki
twarde),

pyłu, kurzu, agresywnych płynów i oparów,

anizeikonii,

ograniczonej akomodacji,

wysokiej krótkowzroczność,

zmiennego natęŜenia oświetlenia,

ochrony:

a) przed promieniowaniem UV soczewki oka,

b) bezpieczniejsze przy urazach,

ochrony przed UV spojówki i twardówki,

defektu kosmetycznego oka i potrzeby zmiany koloru oczu,

umocowania protez twarzy, aparatu słuchowego,
przy opadającej powiece (ptoza),

uprawiania sportu (hippika, narciarstwo, pływanie),

trudności w utrzymaniu czystości rąk,

wymagań zawodowych (kucharka, aktor, prace na
wysokości),

krótszego czasu pielęgnacji, łatwości zakładania,

stosowania okularów ochronnych lub gogli,

leczenia zeza,

poprawy estetyki twarzy – pogorszenie wizerunku w
okularach,

poprawy estetyki twarzy - jako ozdoba,

opatrunku rogówki i jako nośnik leku ocznego,

mało sprawnych rąk,

w czasie deszczu, mgły, zmian temperatury - nie parują,

w zespole suchego oka, chorobach oczu, katarze,

potrzeby większego pole spojrzenia.

choroby jaskrowej.

Soczewka idealna

Nie naleŜy wierzyć w reklamowe zapewnienia nawet bardzo znanych, światowych

potentatów w produkcji soczewek kontaktowych – doskonałej soczewki nie ma i chyba nigdy
nie będzie. Zbyt wiele jest bowiem róŜnych kryteriów i wymagań, których spełnienie jest po
prostu niemoŜliwe.

Tabela 2. Porównanie zawartości wody i przepuszczalności dla tlenu kilku miękkich soczewek kontaktowych.

[opracowanie własne]

Idealny produkt powinien spełniać trzy poniŜsze wymagania:

−

ostre stabilne widzenie,
Jest to kryterium osiągane obecnie dość łatwo. Pewnych problemów w tym względzie

moŜe dostarczać korygowanie astygmatyzmu torycznymi soczewkami miękkimi, które – mimo
stosowania róŜnych metod stabilizacji – maja czasem tendencję do pewnego rotowania się na
rogówce przy mruganiu. Przy wadzie astygmatyzmu powyŜej 2 dioptrii konieczna ruchomość
soczewki utrudnia widzenie.

−

„doraźny komfort”,
Kryterium to spełniają właściwie wszystkie nowoczesne szeroko stosowane soczewki

miękkie. Pacjent nie czuje, Ŝe na powierzchni gałki ocznej ma specjalnego rodzaju delikatne,
miękkie ciało obce. Soczewki twarde wymagają znacznie dłuŜszego czasu adaptacji niŜ
miękkie, ale równieŜ pacjenci odczuwają zadowolenie.

Nazwa soczewki

Nazwa materiału

Zawartość

wody w %

Przepuszczalność tlenu w Dk/t

dla mocy -3,0 D

Air Optix

Lotrafilcon B

33%

138

Air Optix Night & Day

Lotrafilcon A

24%

175

Acuvue Advance

Galyfilcon A

47%

Acuvue Oasys

Senofilcon A

38%

100

Focus Dailies Toric

Nelfilcon A

69%

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

długookresowe bezpieczeństwo,
Jest ono najtrudniejsze do osiągnięcia Najistotniejszy jest fakt, Ŝe soczewka kontaktowa

pokrywając  rogówkę  zmienia  jej  metabolizm,  innymi  słowy  prowadzi  do  jej  względnego
niedotlenienia. Rogówka jest bowiem odŜywiana od naczyń krwionośnych okolicy rąbka, lecz
głównie  czerpie  tlen  wprost  z  powietrza.  Soczewki  twarde,  gazoprzepuszczalne  typu
rogówkowego  nieprzesłaniające    rogówki    na  całym  jej  obszarze,  ślizgające  się  po  niej
znacznie  przy  mruganiu  i  nieuciskające  naczyń  krwionośnych  przyrąbkowych  –  są  uznawane
za najbezpieczniejsze, stwarzają jednak dyskomfort dla pacjenta.

Soczewki miękkie są typu rogówkowo-twardówkowego, tj. maja średnicę większą niŜ

wielkość  rogówki,  uciskają  więc  naczynia  przyrąbkowe  i  mniej  ślizgają  się  po  rogówce.
Względne niedotlenienie rogówki wywołane soczewkami jest tym mniejsze im krócej nosi się
soczewki  w  ciągu  dnia,  im  te  soczewki  są  z  lepszego,  bardziej  uwodnionego  materiału,  gdy
przepuszczają więcej tlenu i są cieńsze. Z kolei delikatna, cienka soczewka o wysokim stopniu
uwodnienia  i  duŜej  przepuszczalności  dla  tlenu  będzie  sprawiała  kłopoty  przy  zakładaniu  –
głównie początkującej osobie i moŜe ją zniechęcić do jej uŜywania. Taka delikatna soczewka
nie będzie niestety odporna i stabilna mechanicznie – szybko ulegnie zniszczeniu.

Soczewka wreszcie nie moŜe być zbyt droga, jej cena powinna być przystępna nie tylko

dla nielicznych wybrańców, ale głównie dla szerokiego grona pacjentów.

Mówiąc o długookresowym bezpieczeństwie stosowania soczewek naleŜy wspomnieć, Ŝe

idealna  soczewka  -  której  jak  wiadomo  nie  ma  –  nie  powinna  „przyciągać”  osadów
i zanieczyszczeń,  powinna  być  pielęgnowana:  czyszczona,  dezynfekowana,  konserwowana
w prosty,  skuteczny  i  tani  sposób.  Soczewka  nie  moŜe  bowiem  draŜnić  i  infekować  rogówki.
Tu przewagę mają soczewki twarde; wygrać z nimi moŜe tylko soczewka miękka jednorazowa,
jednodniowa.

ZagroŜenia wynikające ze stosowania soczewek kontaktowych

W czasie wstępnej rozmowy z pacjentem – kandydatem do korekcji kontaktowej oprócz

wskazań  i  korzyści  płynących  ze  stosowania  soczewek  kontaktowych,  oprócz  omówienia
rodzajów  soczewek  i  sposobów  ich  uŜywania  konieczne  jest  przedstawienie  moŜliwych
powikłań. W ten sposób unikniemy późniejszych rozczarowań i pretensji pacjenta pod naszym
adresem.  Trzeba  podkreślić,  Ŝe  większość  powikłań  związanych  z  noszeniem  soczewek
kontaktowych  wynika  z  nieprawidłowego  ich  uŜywania:  złej  pielęgnacji,  przedłuŜonego
noszenia, spania w soczewkach, które się do tego celu nie nadają. Pacjenta nie naleŜy straszyć
powikłaniami,  lecz  raczej  uświadomić,  uwraŜliwić  na  zagroŜenia,  do  których  nie  naleŜy
dopuszczać, którym trzeba zapobiegać, choćby przez przestrzeganie zaleceń lekarza i regularne
wizyty kontrolne w gabinecie.

Najistotniejsze powikłania to:

−

niedotlenienie rogówki,

−

infekcje,

−

uszkodzenie nabłonka rogówki,

−

reakcje alergiczne,

−

olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówki powieki górnej.
Wśród powikłań wynikających ze stosowania soczewek kontaktowych na pierwszym

miejscu wymienić naleŜy względne niedotlenienie rogówki.

Jego ryzyko wzrasta przy stosowaniu soczewek mało uwodnionych, o niewielkiej

przepuszczalności  dla  tlenu  lub  noszonych  zbyt  długo.  WraŜliwość  róŜnych  rogówek  na
niedotlenienie  jest  jednak  zróŜnicowana  osobniczo  i  zaleŜy  takŜe  od  temperatury  otoczenia,
wilgotności  i  czystości  powietrza,  od  ilości  i  jakości  łez,  a  nawet  od  stosowanej  diety  czy
przyjmowania niektórych leków np. na nadciśnienie tętnicze, czy teŜ doustnych hormonalnych
ś

rodków antykoncepcyjnych. Niedotleniona rogówka, a głównie jej warstwa zewnętrzna –

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

nabłonek  ulega  obrzękowi,  wzrasta  jej  grubość,  pojawiają  się  w  niej  mikrotorbiele.  Pacjent
odczuwa wtedy pogorszenie ostrości wzroku. Gdy skryte, względne niedotlenienie trwa długo -
miesiące  i  lata  -  do  rogówki  zaczynają  wrastać  od  rąbka  naczynia  krwionośne.  Jest  to
bezwzględnym wskazaniem do zaprzestania noszenia soczewek.

Niedotleniona rogówka jest mniej odporna na wszelkiego rodzaju infekcje: bakteryjne,

wirusowe, grzybicze, pierwotniakowe. Drobnoustroje mogą być przeniesione na rogówkę przez
ź

le zdezynfekowaną soczewkę, albo teŜ przez palce uŜytkownika – w czasie jej zakładania

i zdejmowania. Stąd konieczność skrupulatnego mycia rąk.

Rogówka, a właściwie jej nabłonek moŜe być mechanicznie uszkodzony przez soczewkę

kontaktową,  szczególnie,  gdy  ta  „podsycha”.  CięŜsze  uszkodzenia  mechaniczne  nabłonka
rogówki  mogą  być  wywołane  ciałem  obcym,  które  dostaje  się  czasem  pod  soczewkę
kontaktową. PowyŜsze uszkodzenia zwane erozjami stanowią doskonałe „wrota zakaŜenia” dla
drobnoustrojów wspomnianych wyŜej, a groźny stan zapalny rozwija się wtedy szybciej.

Kolejnym powikłaniem, które moŜe się zdarzyć są reakcje alergiczne gałki na materiał

soczewki, na składniki płynu pielęgnacyjnego albo teŜ na osady białkowe, które stopniowo
spłaszczają, pokrywają soczewkę po dłuŜszym noszeniu.

Dlatego zalecane jest częste wymienianie soczewek miękkich, gdyŜ nawet skrupulatne

mycie w płynie wielofunkcyjnym nie jest w stanie zmyć wszystkich osadów. Pod tym
względem mniej kłopotów nastręczają soczewki twarde.

Powikłaniem związanym z noszeniem soczewek kontaktowych jest równieŜ

olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówki powieki górnej (Rys. 4). Popularny skrót GPC
pochodzi od angielskiego określenia: giant papillary coniunctivitis. Po odwinięciu powieki
górnej widzimy wyrastające z niej całe „grona” brodawek, będących rezultatem długotrwałego
mechanicznego draŜnienia spojówki przez krawędź źle dopasowanej soczewki.

Rys. 4. Olbrzymiobrodawkowate zapalenie spojówki spowodowane spaniem w soczewkach kontaktowych

przeznaczonych do noszenia dziennego [1, s. 48]

Większość powikłań manifestuje się zaczerwienieniem, przekrwawieniem gałki ocznej,

łzawieniem, światłowstrętem i pogorszeniem ostrości wzroku. W takim wypadku naleŜy
natychmiast zdjąć soczewkę i udać się pilnie do lekarza okulisty.

Niektóre skryte powikłania moŜna zaobserwować w czasie okresowych, planowanych

wizyt kontrolnych.

Pielęgnowanie soczewek kontaktowych

Najstarszy sposób dezynfekcji soczewek to ich gotowywanie. Obecnie stosuje się złoŜone

płyny pielęgnacyjne. Dobry, nowoczesny płyn pielęgnacyjny ma spełniać wiele funkcji: zabijać
bakterie, grzyby, pierwotniaki, wirusy w tym takŜe HIV, nawilŜać, regenerować soczewkę,
zmywać z niej zabrudzenia, rozpuszczać osady, a przy tym ma nie draŜnić w Ŝaden sposób
oka!

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Głównymi składnikami wielu rodzajów płynów pielęgnacyjnych historycznych

i aktualnych  były,  są  następujące  związki  chemiczne:  tiomersal,  chlorhexydyna,  polyhexanide
(dymed),  polyquad,  nadtlenek  wodoru  -  czyli  woda  utleniona.  W  niniejszym  opracowaniu
pominięto  enzymatyczne  usuwanie  osadów  białkowych  i  stosowanie  dwustopniowych
systemów  dezynfekcji  soczewek  –  jako  rozwiązań  przeznaczonych  tylko  do  soczewek
uŜytkowanych przez miesiąc i dłuŜej.

Handlowe opakowania róŜnych płynów pielęgnacyjnych zawierają instrukcję ich

efektywnego stosowania. Producenci rozmaitych rodzajów soczewek kontaktowych zalecają,
preferują uŜywanie jednego określonego płynu, a nie rekomendują innych.

Producenci najnowszej generacji płynów wielofunkcyjnych uwaŜają, Ŝe wieczorem po

zdjęciu  nie  ma  potrzeby  czyszczenia  soczewek  przez  pocieranie  ich  palcem  na  dłoni,  Ŝe
wystarczy  tylko  soczewki  opłukać,  polać  płynem  i  umieścić  na  noc  w  pojemniku  ze  świeŜą
jego  porcją.  W  ten  sposób  soczewka  nie  jest  naraŜona  na  uszkodzenia  mechaniczne,  które
mogą  towarzyszyć  pocieraniu.  Opinii  tej  nie  podzielają  w  całej  rozciągłości  producenci
nowoczesnych soczewek. UwaŜają oni, Ŝe ich wyroby są tak doskonałe, Ŝe umiejętne, delikatne
pocieranie  palcem  z  dodatkiem  płynu  pielęgnacyjnego  nie  jest  w  stanie  im  zaszkodzić,
a pomaga skuteczniej zmyć zanieczyszczenia i osady.

Handlowe opakowania dobrych płynów pielęgnacyjnych zawierają zawsze pojemnik na

soczewki. Dowiedziono, Ŝe pojemniki bywają siedliskiem rozmaitych drobnoustrojów, stąd
wskazana, korzystna jest ich częsta wymiana.

Dobieranie, czyli aplikowanie soczewek miękkich

PoniŜej zostanie przybliŜony i wyjaśniony schemat postępowania obowiązujący przy

aplikacji miękkich soczewek kontaktowych:

−

wywiad z pacjentem,

−

badanie refrakcji,

−

badanie odcinków przednich obu gałek ocznych w lampie szczelinowej,

−

wybór soczewki próbnej określonego typu i jej parametrów,

−

pierwsza aplikacja, spacer,

−

pierwsze badanie po aplikacji: ostrość wzroku, dopasowanie, ewentualne korekty,

−

nauka zakładania i zdejmowania soczewek,

−

nauka pielęgnacji,

−

wyznaczenie wizyty kontrolnej i ustalenia soczewki ostatecznej.
Podczas badania optometrycznego tzn. wywiad + badanie instrumentalne odcinka

przedniego  obu  oczu,  oraz  refrakcji    naleŜy  się  zorientować,  czy  nie  ma  przeciwwskazań  do
korekcji  soczewkami  kontaktowymi.  NaleŜy  uzyskać  od  chorego  deklarację,  w  jakim  trybie
chciałby  uŜywać  soczewek  miękkich;  tryb  jednorazowych  –  jednodniowych  soczewek,  tryb
dzienny  z soczewkami  systematycznej  wymiany,  tryb  elastyczny  –  z  moŜliwością
ewentualnego  spania  w  soczewkach,  wreszcie  tryb  przedłuŜony  z  wymianą  soczewek
1x w miesiącu.  Pacjentom  pierwszorazowym  tj.  bez  doświadczenia  w  uŜywaniu  soczewek
zalecamy zawsze zdejmowanie soczewek na noc.

Jeśli pacjent nie ma okularów lub są nieodpowiednie, podczas tej pierwszej wizyty

„soczewkowej” jest konieczność przepisania odpowiednich szkieł. Pacjent musi mieć okulary,
wówczas ma moŜliwość zastąpienia nimi soczewek.

Soczewka kontaktowa leŜy bezpośrednio na rogówce, soczewka okularowa kilkanaście

milimetrów przed nią. Stąd rodzi się róŜnica między mocą obu tych sposobów korekcji.
RóŜnica ta jest nieistotna dla soczewek do mocy ± 3,5 Dsph. Przy większych mocach soczewki
okularowej, moc soczewki kontaktowej odczytujemy z powszechnie dostępnych tabel.

I tak np. w przypadku krótkowzroczności średniego stopnia korygowanej okularami

o mocy -6,5 Dsph soczewka kontaktowa powinna być słabsza i mieć moc -6,0Dsph.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dalekowidz o korekcji okularowej +6,0 Dsph powinien mieć zaaplikowaną soczewkę o mocy
+6,5 Dsph. W przypadku niewielkiego astygmatyzmu moŜna zastosować próbnie korekcję
sferyczną.

Moc takiej soczewki ustalamy zgodnie z ekwiwalentem sferycznym. obliczanym ze wzoru:

– ekwiwalent sferyczny,

– moc sferyczna,

– moc cylindryczna.

Prócz mocy, zakładana po raz pierwszy pacjentowi soczewka miękka powinna mieć

stosowny  promień  krzywizny  tylnej  powierzchni  sfery  optycznej.  Promień  strefy  obwodowej,
czy  krawędziowej  nie  ma  znaczenia  i  nawet  nie  jest  podawany  przez  producenta  soczewek.
Powinien  być  on  większy  o  niemal  milimetr  od  promienia  krzywizny  rogówki.  Ten  promień
mierzymy  „tradycyjnym”  keratometrem  Javala  lub  nowoczesnym  autokeratorefraktometrem.
Starsze typy soczewek kontaktowych miękkich miały – przy konkretnej mocy sferycznej – aŜ
do pięciu róŜnych promieni krzywizny strefy optycznej.

Producenci współczesnych, najnowszych soczewek dąŜąc do obniŜenia kosztów

w soczewkach produkowanych masowo ograniczają asortyment produkując soczewki o dwóch
a nawet o jednej wielkości promienia.

Po dobraniu mocy i promienia zakładamy pacjentowi sprawnie soczewki – nie myląc stron

– wyjęte z jednorazowego, sterylnego opakowania i zapraszamy go na kilkunastominutowy
spacer.

Po tym czasie oceniamy:

−

samopoczucie pacjenta, jego wstępne zadowolenie, pytamy o odczuwanie „czegoś
w oczach”,

−

ostrość wzroku, powinna być nawet lepsza niŜ w okularach, chyba Ŝe korygujemy
niewielki astygmatyzm metodą ekwiwalentu sferycznego,

−

dobre ułoŜenie w centrum rogówki, soczewka powinna leŜeć centrycznie na rogówce przy
otwartych oczach,

−

ruch soczewki przy normalnym mruganiu powinien wynosić około pół milimetra,

−

test push up, tj popychamy soczewkę ku górze palcem przez powiekę dolną. Soczewka
dobrze dopasowana powinna płynnie przesuwać się do góry i płynnie wrócić do swej
centrycznej pozycji.
Soczewka źle dopasowana moŜe być:

−

zbyt luźna, zbyt płaska,

−

zbyt ciasna, zbyt stroma.
Soczewka zbyt luźno, zbyt płasko dopasowana porusza się nadmiernie przy normalnym

mruganiu i teście push up, bywa teŜ podciągana do góry przez powiekę górną, a na jej
krawędziach mogą pojawić się nawet fałdki. Widzenie jest wtedy niestabilne.

Chcąc poprawić tę dość rzadką sytuację, musimy zastosować soczewkę o mniejszym

promieniu lub większej średnicy, aby dalej, szerzej zachodziła poza rąbek rogówki.

Zbyt ciasno, zbyt stromo dobrane soczewki nie poruszają się przy mruganiu, co upośledza

wymianę filmu łzowego i sprzyja powstawaniu osadów na soczewce.

Jednocześnie uciśnięte są naczynia krwionośne przyrąbkowe i upośledzona jest jedna

z dróg odŜywiania rogówki. Tę niekorzystną sytuację poprawić moŜe soczewka o większym
promieniu lub mniejszej średnicy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Jeśli soczewka jest dobrze dopasowana przystępujemy do bardzo waŜnego – dla

początkującego  pacjenta  momentu,  tj.  rozpoczynamy  naukę  zakładania,  zdejmowania
i pielęgnacji soczewek  (Rys. 5). Po umyciu rąk i wyjęciu soczewki kontaktowej z pojemnika,
trzeba  ułoŜyć  soczewkę  na  opuszku  palca  jednej  ręki,  a  drugą  ręką  naleŜy  przytrzymać  obie
powieki i połoŜyć soczewkę na oku.

Rys. 5. Zakładanie soczewki miękkiej [6, s. 24]

Pacjentom początkującym często sprawia trudność rozpoznawanie właściwej strony

soczewek, które są wykonane z bardzo elastycznego materiału i mogą ulec „odwróceniu na
lewą stronę” (Rys. 6).

Rys. 6. Właściwa strona soczewki - „filiŜanka” a), niewłaściwa strona – „talerzyk” b) [6]

Nauka ta trwa od kilkunastu minut do długich, trudnych godzin. Pacjenci, najczęściej

męŜczyźni mało zręczni o silnych odruchach skurczowych powiek, z niezbyt silną motywacją
wewnętrzną, zraŜają się czasem do soczewek. Dlatego teŜ naleŜy poświęcić tym pacjentom
więcej czasu na naukę zakładania soczewek.

Korekcja astygmatyzmu miękkimi soczewkami sferycznymi

Pacjenci z niewielkim astygmatyzmem współistniejącym z dość duŜą wadą sferyczną na

ogół są zadowoleni z samej korekcji sferycznej uwzględniającej ekwiwalent. To bardzo
korzystna sytuacja, gdyŜ nie trzeba stosować miękkich soczewek torycznych wymagających
znacznie dłuŜszego czasu dopasowania.

Te ostatnie bowiem są zazwyczaj dobrze tolerowane, ale widzenie nie jest często stabilne

z uwagi na poruszanie się soczewki po gałce. Soczewka powinna się poruszać, ślizgać, ale nie
powinna się obracać, gdyŜ zmienia się wówczas połoŜenie osi cylindra. Są trzy metody
konstrukcji miękkich soczewek torycznych zapobiegające ich obrotom:

−

stabilizacja przy pomocy balastu pryzmatycznego,

−

stabilizacja dynamiczna poprzez strefy cienkie od góry i dołu,

−

stabilizacje przez odcięcie dolnego brzegu soczewki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 7. Stabilizacja dynamiczna miękkiej soczewki torycznej. Strefy cienkie od góry i dołu pokrywane przez

powieki uniemoŜliwiają obrót soczewki i zmianę ustawienia osi cylindra, w tym przypadku 45°.

[opracowanie własne].

Producenci miękkich soczewek torycznych róŜnego typu przygotowują instrukcje, jak krok

po kroku postępować przy aplikacji tych soczewek, dostarczając wielu soczewek próbnych.
Przy doświadczeniu lekarza, cierpliwości i motywacji pacjenta zazwyczaj udaje się osiągnąć
sukces.

Na zakończenie naleŜy wyszczególnić skrótowe oznaczenia zamieszczane na

opakowaniach soczewek:

P albo D albo PWR – oznacza moc soczewki
BCR albo BC – promień tylnej krzywizny strefy optycznej.
DIA albo OAD – średnica zewnętrzna
Często podawany jest rodzaj polimeru, np. etalion, alphafilcon, balafilcon, galyfilcon oraz

stopień uwodnienia soczewki, odpowiednio: 58%, 66%, 36%, 47%.

Zawsze podawany jest EXP, czyli „okres waŜności” oraz LOT, czyli numer serii.
Producenci umieszczają teŜ dodatkowe informacje jak np. obecność w soczewce filtru UV,

podbarwienie soczewki, ułatwiające jej spostrzeganie przy manipulacjach, czy odpowiednią
temperaturę do przechowywania.

Na niektórych opakowaniach moŜna znaleźć ostrzeŜenia, iŜ sprzedaŜ soczewek jest

moŜliwa „po badaniu i pod kontrolą specjalisty”. OstrzeŜenie to bywa często ignorowane ze
szkodą dla pacjentów, których nic nie zmusza do wizyt kontrolnych.

Soczewki twarde gazoprzepuszczalne (RGP)

Jak juŜ wcześniej wspomniano, soczewki twarde mają wiele zalet. Nie pokrywając całej

rogówki  i  poruszając  się  po  niej  odsłaniają  obwodowe  jej  partie,  które  mogą  „oddychać”
tlenem  z  powietrza.  Ich  rekordowo  wysoka  gazoprzepuszczalność  nie  doprowadza  do
niedotlenienia  rogówki,  rzadziej  opłaszczają  się  osadami,  łatwo  je  czyścić  i  skutecznie
dezynfekować, pozwalają na korekcję astygmatyzmu zarówno regularnego jak i nieregularnego
wywołanego np. stoŜkiem rogówki.

Istotną wadą tych soczewek jest ich twardość odczuwalna często przez pacjenta

wywołująca  dyskomfort.  Na  drugim  miejscu  wymienić  naleŜy  skomplikowaną,  długotrwałą
procedurę  ich  dobierania  i  konieczność  posiadania  szerokiego  zestawu  soczewek  próbnych
o róŜnych  parametrach.  Przy  ocenie  dopasowania  –  konieczne  jest  posługiwanie  się  testem
fluoresceinowym i lampą szczelinową z filtrem kobaltowym (Rys. 8).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 8. Za ciasno dopasowana soczewka twarda i jej obraz flurosceinowy [4, s. 51]

Z powyŜszych względów soczewki twarde są stosowane u wąskiej grupy „specjalnych”

pacjentów.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Z czym kojarzą Ci się dwa tworzywa sztuczne oznaczone skrótami: PMMA i PHEMA?

Jakie cechy muszą mieć materiały do produkcji soczewek kontaktowych?

Jakie znasz kryteria podziału soczewek kontaktowych?

Która z charakterystyk soczewek kontaktowych wpływa istotnie na występowanie
niedotlenienia rogówki lub – na odwrót – zapobiega występowaniu tego powikłania?

Co to są soczewki sferyczne dwu i trójkrzywiznowe?

Który ze sposobów stosowania (noszenia) soczewek wydaje Ci się najbezpieczniejszy dla
oka?

Wymień najczęstsze powody – wskazania do stosowania soczewek kontaktowych.

Co oznaczają pojęcia: bezwzględne i względne przeciwwskazania do stosowania soczewek
kontaktowych?

Wyjaśnij, jakie cechy powinna mieć idealna soczewka kontaktowa.

10.

Wyjaśnij, czym jest spowodowane i czym grozi niedotlenienie rogówki.

11.

Dlaczego drobne erozje nabłonka rogówki bywają bardzo niebezpieczne?

12.

Objaśnij, skąd biorą się osady na soczewkach i jakie zaburzenia mogą powodować?

13.

Jakie powikłanie oznacza się popularnym skrótem GPC?

14.

Jakie funkcje powinien spełniać nowoczesny płyn pielęgnacyjny do soczewek
kontaktowych?

15.

Objaśnij, dlaczego aplikując soczewki kontaktowe powinniśmy się upewnić, Ŝe pacjent ma
odpowiednie okulary?

16.

Objaśnij powód róŜnej mocy soczewek okularowych i kontaktowych.

17.

Jakie powinny być relacje między promieniem krzywizny rogówki, a BC (BCR) soczewki
kontaktowej?

18.

Co oznacza zbyt luźne (zbyt płaskie) oraz zbyt ciasne (zbyt strome) dobranie soczewki?

19.

Na czym polega korekcja wady sferocylindrycznej miękką soczewką sferyczną
z uwzględnieniem tzw. ekwiwalentu?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

20.

Jakie są zalety i wady soczewek określanych skrótem RGP?

21.

Jakie skrótowe oznaczenia umieszczone są na opakowaniach soczewek kontaktowych?

22.

Na czym polega trudność dobierania miękkich soczewek u pacjentów z astygmatyzmem?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź test Schirmera u jednego z kolegów. Jakie są kryteria oceny testu? Kiedy

moŜna test przerwać? Jeśli nie dysponujesz paskiem Schirmera jak sobie poradzisz?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wyjąć z opakowania pasek testowy Schirmera,

zagiąć jego 5 mm długości koniec,

umieścić zagięty koniec w dolnym załamku worka spojówkowego kolegi od strony
skroniowej,

włączyć stoper,

usunąć pasek testowy po 5 minutach,

dokonać pomiaru odcinka zwilŜonego licząc od zagięcia,

zanotować wynik pomiaru.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

zestaw pasków testowych Schirmera,

−

stoper,

−

linijka lub suwmiarka,

−

kartka A4, długopis,

−

literatura.

Rys. do ćwiczenia nr 1.Test Schirmera [1, s. 12]

Ćwiczenie 2

Przeprowadź pomiar krzywizny rogówek obu oczu u jednego z kolegów dwoma

urządzeniami: keratometrem Javala i autokeratorefraktometrem. Czy zauwaŜyłeś róŜnice
między rezultatami pomiarów wykonanymi dwoma urządzeniami? Jaka jest relacja między
promieniem krzywizny rogówki, a BCR soczewki kontaktowej?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

sprawdzić kalibrację keratometru Javala na sztucznej rogówce,

posadzić pacjenta przed keratometrem wydając mu stosowne polecenia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dokonać pomiaru promienia krzywizny rogówki zgodnie z zasadami obsługi urządzenia,

zanotować wynik pomiaru,

dokonać pomiaru krzywizn obu rogówek tego samego pacjenta autokeratorefraktometrem
komputerowym zgodnie z zasadami jego obsługi,

zanotować wynik tego pomiaru na kartce obok wyników uzyskanych keratometrem Javala.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

keratometr Javala,

−

autokeratorefraktometr,

−

kartka A4, długopis,

−

instrukcja obsługi keratometru,

−

instrukcja obsługi autokeratorefraktometru,

−

poradnik dla ucznia, literatura.

Ćwiczenie 3

Dobierz właściwą moc próbnej soczewki kontaktowej dla pięciu pacjentów, dla których

podano właściwą korekcję okularową.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

–

posługując się tabelą przeliczeniową – odnajdować stosowną moc soczewki kontaktowej
próbnej znając korekcję okularową obu oczu pięciu poniŜszych pacjentów.

–

wyniki zapisać na kartce.

Pacjent 1. oko prawe: - 2,25 Dsph

oko lewe: - 4,75 Dsph

Pacjent 2. oko prawe: - 8,5 Dsph

oko lewe: - 12,0 Dsph

Pacjent 3. oko prawe: - 9,0 Dsph

≈

- 2,0 Dcyl ax 15

oko lewe: - 2,25Dsph

≈

- 0,25 Dcyl ax 35

Pacjent 4. oko prawe: + 10,5 Dsph

oko lewe: planum

Pacjent 5. oko prawe: - 0,75 Dsph

oko lewe: + 3,25 Dsph

ZałóŜmy, Ŝe pacjent 3 dobrze toleruje soczewki, ale jest rozczarowany niezbyt dobrą

ostrością wzroku oka prawego. Jakie mogą być tego przyczyny?

Czy moŜna podejrzewać, Ŝe pacjent 4 przebył jakąś operację okulistyczną?

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kartka A4, długopis,

−

poradnik dla ucznia, literatura.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tab. do ćwiczenia nr 3. Moc soczewki kontaktowej w zaleŜności od mocy soczewki okularowej i jej odległości od
szczytu rogówki [wg 2]

SOCZEWKI KONTAKTOWE MINUSOWE

OKULARY

SOCZEWKI KONTAKTOWE PLUSOWE

10 mm

12 mm

14 mm

16 mm

(D)

16 mm

14 mm

12 mm

10 mm

3,50

3,25

3,25

3,50

3,75

3,75

3,75

3,50

3,50

3,50

3,75

4,00

4,00

4,00

3,75

3,75

3,75

4,00

4,25

4,25

4,25

4,00

4,00

4,00

4,25

4,50

4,50

4,50

4,25

4,25

4,25

4,50

4,75

4,75

4,75

4,50

4,50

4,50

4,75

5,25

5,00

5,00

5,00

4,75

4,75

4,75

5,00

5,50

5,25

5,25

5,00

5,00

5,00

4,75

5,25

5,75

5,50

5,50

5,25

5,25

5,00

5,50

6,00

6,00

5,75

5,50

5,50

5,25

5,75

6,25

6,25

6,00

5,75

5,75

5,50

6,00

6,75

6,50

6,50

6,50

6,00

5,75

5,75

6,25

7,00

6,75

6,75

6,75

6,00

6,00

6,00

6,50

7,25

7,00

7,00

6,25

6,25

6,25

6,00

6,75

7,50

7,25

7,25

6,50

6,50

6,50

6,25

7,00

8,00

7,75

7,75

7,50

6,75

6,75

6,50

7,25

8,25

8,00

8,00

7,75

7,00

7,00

6,75

7,50

8,50

8,25

8,00

7,25

7,00

7,00

7,75

8,75

8,50

8,50

7,50

7,25

7,25

7,00

8,00

9,25

9,00

8,75

8,75

7,50

7,50

7,50

7,25

8,25

9,50

9,25

9,25

9,00

7,75

7,75

7,50

8,50

9,75

9,50

9,25

8,00

8,00

7,75

8,75

10,25

10,00

9,75

9,50

8,25

8,00

8,00

7,75

9,00

10,50

10,00

10,00

8,50

8,25

8,25

8,00

9,25

10,75

10,50

10,25

8,75

8,50

8,50

8,25

9,50

11,25

11,00

10,75

10,50

9,00

8,75

8,50

9,75

11,50

11,25

11,00

10,75

9,00

9,00

8,75

8,50

10,00

12,00

11,75

11,25

11,00

9,50

9,25

9,25

9,00

10,50

12,50

12,25

12,00

11,75

10,00

9,75

9,50

9,25

11,00

13,25

13,00

12,75

12,25

10,25

10,00

10,00

9,75

11,50

14,00

13,75

13,25

13,00

10,75

10,50

10,25

10,00

12,00

14,75

14,50

14,00

13,75

11,00

10,75

10,75

10,50

12,50

15,75

15,25

14,75

14,25

11,50

11,00

11,00

10,75

13,00

16,50

16,00

15,50

15,00

12,00

11,50

11,25

11,00

13,50

17,25

16,75

16,00

15,50

12,25

12,00

11,75

11,50

14,00

18,00

17,50

16,75

16,25

12,75

12,25

12,00

11,75

14,50

19,00

18,25

17,50

17,00

13,00

12,75

12,50

12,00

15,00

19,75

19,00

18,25

17,75

13,50

13,00

12,75

12,50

15,50

20,50

19,75

19,00

18,25

13,75

13,50

13,00

12,75

16,00

21,50

20,50

19,75

19,00

14,25

13,75

13,50

13,00

16,50

22,50

21,50

20,50

19,75

14,50

14,00

13,75

13,25

17,00

23,25

22,25

21,25

20,50

15,00

14,50

14,00

13,75

17,50

24,25

23,25

22,25

21,25

15,25

14,75

14,50

14,00

18,00

25,25

24,00

23,00

22,00

15,50

15,25

14,75

14,25

18,50

26,25

25,00

23,75

22,75

16,00

15,50

15,00

14,50

19,00

27,25

26,00

24,50

23,50

16,25

15,75

15,25

14,75

19,50

28,25

26,75

25,00

24,25

16,75

16,25

15,75

15,25

20,00

29,50

27,75

26,25

25,00

17,00

16,50

16,00

15,50

20,50

30,50

28,75

27,25

25,75

17,25

16,75

16,25

15,75

21,00

31,75

29,75

28,00

26,50

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 4

ZałóŜ sobie i zdejmij soczewkę kontaktową.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

umyć dokładnie ręce, jeśli to potrzebne skrócić przedtem paznokcie, uŜyć suszarki
elektrycznej, a nie ręcznika.

wybrać soczewkę próbną zgodnie ze znanymi Ci zasadami.

oderwać wieczko jednorazowego pojemniczka i wyjąć soczewkę posługując się jednym
najmniejszym palcem.

starać  się  umieścić  soczewkę  na  opuszce  palca  wskazującego  prawej  ręki  –  jeśli  jesteś
praworęczny.  ZauwaŜ,  Ŝe  nadmiar  płynu  wewnątrz  soczewki  bardzo  ją  zniekształca,
zachodzi  wówczas  konieczność  jego  odsączenia  i  usunięcia.  Sprawdź,  czy  soczewka  jest
na właściwej stronie, przećwicz kilkakrotnie przewijanie soczewki na druga stronę. Staraj
się  zawsze  o  odszukanie  napisu  –  markera  dobrej  strony  (patrz  rysunek).  Dbaj  o to,  aby
soczewka przy tych czynnościach  nie wysychała.

Rys. 1. do ćwiczenia 4. Niewłaściwa – A i właściwa – B strona soczewki kontaktowej miękkiej.

Zwróć uwagę na marker „123” [opracowanie własne].

kierując ustawicznie wzrok obu oczu w lusterko i rozchylając palcami powieki umieść
powoli soczewkę na rogówce,

odruchowe zamykanie oczu moŜe Ci utrudnić zadanie. Oko moŜesz delikatnie zamknąć,
ale juŜ po załoŜeniu soczewki. Gdy teraz kilka razy mrugniesz soczewka uzyska właściwe
połoŜenie,

po kilkunastu minutach oceń subiektywną tolerancję soczewki, kolega moŜe Ci sprawdzić
ostrość wzroku i dopasowanie soczewki,

do pojemniczka na soczewki nalej wielofunkcyjnego płynu pielęgnacyjnego, butelki
z płynem nie zamykaj – zaraz będzie uŜywana,

postarać się zdjąć soczewkę: patrz bez przerwy w lusterko, rozchyl powieki, opuszki
2 palców tj. palca wskazującego i kciuka umieść w kątach szpary powiekowej, nie bój się
dotknąć gałki ocznej, a właściwie spojówki gałkowej, zbliŜaj te opuszki delikatnie ku
sobie, jeśli nie oderwiesz ich od gałki – soczewka sama wejdzie Ci w palce,

zdjętą soczewkę musisz obmyć płynem wielofunkcyjnym, tak jak to musi robić wieczorem
normalny uŜytkownik soczewki. MoŜesz tu zastosować metodę „prysznica” lub „wanny”,
Mimo, Ŝe producenci płynów nie uwaŜają tego za konieczne – przećwicz mycie soczewki
z jej pocieraniem palcem. Pomoc nauczyciela będzie konieczna.

10)

umieść soczewkę w pojemniczku napełnionym uprzednio płynem wielofunkcyjnym,

11)

wyjmij soczewkę z pojemniczka z płynem wielofunkcyjnym i załóŜ ją na drugie oko. Po
kilkunastu minutach zdejmij.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

zestaw soczewek próbnych,

−

lusterko, umywalka, suszarka do rąk,

−

lampa stołowa,

−

płyn pielęgnacyjny z pojemnikiem na soczewki,

−

instrukcje pielęgnacji producentów soczewek,

−

poradnik dla ucznia, literatura.

Rys. do ćwiczenia 4. Przy zakładaniu soczewki szpara powiekowa musi być rozchylana palcami,

aby soczewka nie dotykała rzęs czy brzegów powiek [opracowanie własne]

Ćwiczenie 5

ZałóŜ miękką soczewkę kontaktową pacjentowi, oceń jej dopasowanie, udziel instrukcji

pacjentowi jak ma postępować przy zdejmowaniu soczewki, zaprezentuj pielęgnację.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokładnie obserwować zakładanie soczewki przez nauczyciela pytając od razu o wszelkie
wątpliwości,

przed pierwszą aplikacją zaprezentuj pacjentowi sposób wyjmowania, umieszczania
soczewki na opuszce palca wskazującego, sprawdzania strony i przewijania soczewki na
drugą stronę,

odchyl głowę pacjenta ku tyłowi, poleć mu kierować wzrok ok. 45

do góry, rozchylając

szparę powiekową palcami obu rąk umieść soczewkę na rogówce,

po kilkunastu minutach po aplikacji dokonaj pierwszej oceny: tolerancji, ostrości wzroku,
dopasowania tj. centracji i ruchomości. Wyciągnij wnioski,

nie zdejmuj soczewki pacjentowi, on - poinstruowany przez ciebie – najprawdopodobniej
zrobi to samodzielnie,

objaśnij pacjentowi zasady jej pielęgnacji.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

lampa szczelinowa,

−

lusterko,

−

umywalka,

−

suszarka do rąk,

−

zestaw róŜnych typów soczewek próbnych,

−

płyn wielofunkcyjny z pojemnikiem na soczewki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

przeprowadzić i zinterpretować test Schirmera?

dokonać pomiaru promienia krzywizny rogówki i dobrać odpowiedni
BCR soczewki próbnej?

określić bezwzględne i względne przeciwwskazania do stosowania
soczewek kontaktowych?

dobrać moc próbnej soczewki kontaktowej, gdy znana jest wartość
korekcji okularowej?

załoŜyć sobie soczewkę kontaktową i ją zdjąć?

załoŜyć soczewkę pacjentowi i ocenić jej dopasowanie?

określić trudności korekcji astygmatyzmu soczewkami miękkimi
sferycznymi i torycznymi?

objaśnić pacjentowi zasady pielęgnacji soczewek?

objaśnić czego się wymaga od idealnej soczewki kontaktowej?

10)

wymienić

zalety

wady

stosowania

soczewek

twardych

gazoprzepuszczalnych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi

Test zawiera 22 zadania

Do kaŜdego zadania podane są cztery odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Zaznacz prawidłową według Ciebie odpowiedź wstawiając literę x w odpowiednim
miejscu na karcie odpowiedzi.

W przypadku pomyłki zaznacz błędną odpowiedź kółkiem, a następnie literą x zaznacz
odpowiedź prawidłową.

Za kaŜde poprawne rozwiązanie otrzymujesz jeden punkt.

10.

Za udzielenie błędnej odpowiedzi, jej braku lub zakreślenie więcej niŜ jednej odpowiedzi –
otrzymujesz zero punktów.

11.

UwaŜnie przeczytaj treść zadań i proponowane warianty odpowiedzi.

12.

Nie odpowiadaj bez zastanowienia, jeśli, któreś z pytań sprawi Ci trudność – przejdź do
następnego. Do zadań, na które nie udzieliłeś odpowiedzi moŜesz wrócić później.

13.

Pamiętaj, Ŝe odpowiedzi masz udzielać samodzielnie.

14.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Pierwszym tworzywem miękkim, chłonącym wodę zastosowanym do masowej produkcji

soczewek miękkich było tworzywo
a)

ATFA.

ALMA.

PMMA.

PHEMA.

Ukształtowanie strefy krawędziowej soczewki jest bardzo waŜne, gdyŜ wpływa na

komfort jej uŜywania.

gazoprzepuszczalność soczewki.

tworzenie się osadów.

stopień jej ruchomości po rogówce.

Soczewki kontaktowe oznaczone popularnym skrótem RPG naleŜą do kategorii soczewek

rogówkowo-twardówkowych.

rogówkowych.

torycznych.

kosmetycznych.

Promień krzywizny rogówki wynosi 7,4 mm. Promień krzywizny centralnej sfery optycznej

soczewki próbnej powinien wynosić około
a)

7,0 mm.

7,4 mm.

8,2 mm.

9,0 mm.

Skrót BC (BCR) oznacza

stopień uwodnienia soczewki.

promień krzywizny strefy optycznej.

rednicę soczewki.

grubość soczewki w jej centrum.

Wskazaniem medycznym – optycznym do stosowania miękkich soczewek kontaktowych

jest
a)

astygmatyzm obu oczu.

znaczna róŜnowzroczność.

stoŜek rogówki.

znaczna heteroforia.

Jedno z moŜliwych powikłań stosowania soczewek kontaktowych wyraŜa się skrótem

GPC. Skrót ten oznacza
a)

erozję nabłonka rogówki.

olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówki powieki górnej.

wrastanie naczyń do rogówki.

mikrocysty nabłonka rogówki.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Obrzęk rogówki przy niewłaściwym stosowaniu soczewek kontaktowych wywołany jest

najczęściej
a)

infekcją bakteryjną lub wirusową.

uczuleniem, alergią na materiał soczewki.

mechanicznym uszkodzeniem rogówki przez soczewkę.

niedotlenieniem rogówki.

Niedotlenienie rogówki jest zjawiskiem niekorzystnym, gdyŜ moŜe doprowadzić do

zcieńczenia rogówki.

unaczynienia rogówki.

pojawienia się stoŜka rogówki.

pojawienia się złogów na rogówce.

10.

Materiał do produkcji soczewek kontaktowych moŜe być typu jonowego lub teŜ

niejonowego. Wadą materiału jonowego jest to, iŜ
a)

ma mniejszą przepuszczalność dla tlenu.

jest mniej trwały mechanicznie.

„przyciąga” zanieczyszczenia i osady.

wywołuje częste reakcje alergiczne.

11.

Względnym przeciwwskazaniem do stosowania soczewek kontaktowych jest

skłonność do alergii.

cukrzyca.

nadczynność tarczycy.

wszystkie wyŜej wymienione.

12.

Przekrwienie spojówek, ból oka, łzawienie pogorszenie ostrości wzroku, to objawy -

między innymi – niewłaściwego stosowania soczewek kontaktowych. Obejmujemy je
wspólną nazwą
a)

zapalenie spojówek.

zapalenie błony naczyniowej.

erozja rogówki.

czerwone oko.

13.

Pojawiające się na powierzchni soczewki kontaktowej osady pochodzą z

filmu łzowego.

zanieczyszczonego powietrza.

niewłaściwego płynu pielęgnacyjnego.

komórek nabłonka rogówki.

14.

Dla osoby z krótkowzrocznością prostą korygowaną efektywnie okularami o mocy

-3,25 Dsph moc próbnej soczewki kontaktowej powinna wynosić
a)

-2,75 Dsph.

-3,00Dsph.

-3,25Dsph.

-3,50Dsph.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

15.

Soczewki twarde, dla których przepuszczalność tlenu jest bardzo wysoka oznacza się

skrótem
a)

RGP.

BCR.

OAD.

DK.

16.

Niewielki astygmatyzm moŜna korygować soczewką kontaktową miękką sferyczną.
Próbna soczewka sferyczna przy próbie korekcji następującego astygmatyzmu:
-6,0Dsph -2,0Dcyl ax 10

powinna mieć w przybliŜeniu moc

-6,0 Dsph.

-6,5 Dsph.

-7,0 Dsph.

-8,0 Dsph.

17.

Zbyt płasko, zbyt luźno dobrana próbna soczewka kontaktowa powinna być zastąpiona
soczewką
a)

mniejszym BCR.

większym BCR.

mniejszej średnicy.

mniejszym uwodnieniu.

18.

Najmniej skuteczna metoda zmniejszania rotacji soczewek torycznych to
a)

podcięcie soczewki od dołu.

wprowadzenie stref cienkich od góry i dołu.

poszerzenie strefy krawędziowej.

wprowadzenie balastu pryzmatycznego.

19.

Istotnymi składnikami płynów pielęgnacyjnych były następujące substancje chemiczne
a)

alkohol i eter.

tiomersal i chlorhexydyna.

nadmanganian potasu i chlorek sodu.

jodek potasu i azotan srebra.

20.

Składnikiem płynu pielęgnacyjnego do soczewek moŜe być nadtlenek wodoru czyli woda
utleniona. Jej główne zadanie to
a)

zwiększenie uwodnienia soczewki.

zwiększanie przepuszczalności dla tlenu.

rozpuszczenie osadów białkowych.

zabijanie drobnoustrojów.

21.

Test fluoresceinowy pozwala
a)

łatwiej ocenić ruchomość soczewki.

uwidocznić wrastające do rogówki naczynia.

ocenić dopasowanie soczewki twardej.

prognozować tolerancję soczewek.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

22.

Rano, po wyjęciu soczewki z pojemniczka z płynem wielofunkcyjnym naleŜy
a)

załoŜyć soczewkę bezpośrednio na oko.

przemyć soczewkę roztworem fizjologicznym soli i potem załoŜyć.

strząsnąć skrupulatnie resztki płynu z soczewki i soczewkę załoŜyć.

przesuszyć soczewkę przez kilkadziesiąt sekund.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...............................................................................

Dobieranie soczewek kontaktowych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1.   NiŜankowska M.: Podstawy okulistyki, Volumed, Wrocław, 1992
2.   Pankowska B.,. Wojciechowska I: Soczewki kontaktowe, Volumed, Wrocław, 1994
3.   Styszyński  A.:  Korekcja  wad  wzroku  –  procedury  badania  refrakcji,  A-medica  Press,

Bielsko Biała, 2007

4. Szymankiewicz S.: Soczewki kontaktowe w praktyce okulistycznej. Oftal, Warszawa,

2001

5. Zając M.: Optyka okularowa, Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne, Wrocław, 2003
6. Wskazówki dla uŜytkownika soczewek kontaktowych firmy Bausch & Lomb