Copyright by Oficyna Wydawnicza „Tutor”
dr inż. Zdzisław Głowacki
II Ogólnopolska Próbna Matura „CHEMIA Z TUTOREM”
dla uczniów klas maturalnych
POZIOM ROZSZERZONY
Odpowiedzi i model oceniania
TUTOR
CH-RM 201404
3 kwietnia 2014 r.
Ogólne zasady oceniania są takie same jak dla wszystkich prac maturalnych z chemii.
1.
Zdający otrzymuje punkty za poprawne rozwiązania, odpowiadające poleceniom zawartym
w zadaniach. Ponieważ jest to próbna matura – w dodatku wiele zadań jest za 1 pkt – za drobne
uchybienia tj. złe przybliżenie (błędne zaokrąglenie wartości końcowej), mniej istotne pomyłki we
wzorach półstrukturalnych, itp. nie należy pozbawiać uczniów punktów – tylko zaznaczyć te
drobne błędy i braki w ocenianym arkuszu.
2.
Rozwiązania zadań, uwzględniające inny tok rozumowania niż podany w kryteriach, oceniane są
zgodnie z zasadami punktacji. Uczeń może udzielić inaczej sformułowanych odpowiedzi lub
uzasadnień o innej treści niż podane w modelu – osoba oceniająca powinna starannie
przeanalizować takie zapisy. Jeżeli są one merytorycznie poprawne i odpowiadają na zadane
pytanie, to należy przyznać punkty za taką odpowiedź.
3.
Istnieje kilka zalecanych systemów ustalania nazw związków chemicznych, jeżeli uczeń podaje
poprawną nazwę, która nie jest wyszczególniona w tym modelu oceniania, to otrzymuje punkty
zgodnie z zasadami punktacji. (Jeżeli w poleceniu jest wymagane podanie nazwy systematycznej,
to podanie nazwy zwyczajowej jest odpowiedzią nieprawidłową.)
4.
Gdy do jednego polecenia zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest prawidłowa, inne
nieprawidłowe, to nie otrzymuje punktów za żadną z nich.
5.
Jeżeli polecenie brzmi: Napisz równanie reakcji..., to w odpowiedzi zdający powinien napisać
równanie reakcji chemicznej, a nie jej schemat.
6.
Dobór współczynników w równaniach reakcji chemicznych może różnić się od przedstawionego
w modelu (np. mogą być zwielokrotnione), ale bilans musi być prawidłowy. Niewłaściwy dobór lub
brak współczynników powoduje utratę 1 punktu za zapis tego równania.
7.
W rozwiązaniach zadań rachunkowych oceniane są: metoda, wykonanie obliczeń i podanie wyniku
z jednostką. W obliczeniach cząstkowych zapis jednostek nie jest wymagany, ale jeśli jednostki są,
to muszą być poprawne. Błędny zapis jednostki lub jej brak przy ostatecznym wyniku liczbowym
powoduje utratę 1 punktu. (W obliczeniach wymagane jest poprawne zaokrąglanie wyników
liczbowych.)
8.
Za poprawne obliczenia będące konsekwencją zastosowania niepoprawnej metody zdający nie
otrzymuje punktów.
9.
Za poprawne spostrzeżenia i wnioski będące konsekwencją niewłaściwie zaprojektowanego
doświadczenia zdający nie otrzymuje punktów.
10. Za napisanie wzorów strukturalnych zamiast wzorów półstrukturalnych (grupowych) nie odejmuje
się punktów.
11. Zapis „
”, „
” w równaniach reakcji nie jest wymagany.
12. Należy uznać „
” i „T” jako oznaczenie podwyższonej temperatury.
13. W równaniach reakcji, w których ustala się stan równowagi, brak „⇄” nie powoduje utraty
punktów.
dr inż. Zdzisław Głowacki © Oficyna Wydawnicza „Tutor” – 2014 r.
www.szkolna.pl
strona 2
Zadanie 1.
(2 pkt)
A.
B.
C.
D.
E.
P
P
As
2
O
3
F
P, R
Komentarze. Pkt E – złoto nie ulega pasywacji.
2 pkt za 5 lub 4 dobre odpowiedzi
1 pkt za 3 lub 2 dobre odpowiedzi
Zadanie 2.
(1 pkt)
W szeregu pierwiastków znajdujących się na rysunku, w miejscu od litery B do litery C włącznie, liczba
elektronów walencyjnych tych pierwiastków maleje/rośnie/nie ulega zmianie, promienie atomowe
maleją/rosną/nie ulegają zmianie, energia jonizacji maleje/rośnie/nie ulega zmianie, elektroujemność
maleje/rośnie/nie ulega zmianie, właściwości kwasowe tlenków tych pierwiastków maleją/rosną/
nie ulegają zmianie natomiast przynależność do okresu maleje/rośnie/nie ulega zmianie.
Zadanie 3.
(2 pkt)
A.
B.
C.
D.
E.
3d
6
4s
2
F, H
Ca, Sr, K, Rb
F, G
helowce
2 pkt za 5 lub 4 dobre odpowiedzi
1 pkt za 3 lub 2 dobre odpowiedzi
Zadanie 4.
(1 pkt)
Odpowiedź: 10,6 lat.
Zadanie 5.
(2 pkt)
a) Odpowiedź: nikiel.
b) Masa ampułki 3200 mg (masa wyemitowanych elektronów nie przekracza 1 mikrograma).
po 1 pkt za każdą dobrą odpowiedź
Zadanie 6.
(6 pkt)
a) I. manganian(VII) potasu
II. siarczek potasu
III. węglan sodu
IV. cynk
dr inż. Zdzisław Głowacki © Oficyna Wydawnicza „Tutor” – 2014 r.
www.tutor.edu.pl
strona 3
b)
nO
e
n
2
2
O 2
2 l
l
2
2 e
2 nO
10 l
1
2 n
2
l
2
2
O
c)
Na
2
O
3
2 l 2 Na l
2
O O
2
3 pkt za 4 lub 3 dobre odpowiedzi w punkcie a)
2 pkt lub 1 pkt za dobrą odpowiedź w punkcie b)
1 pkt za dobrą odpowiedź w punkcie c)
Zadanie 7.
(4 pkt)
Lp. gaz ciecz Wzór substancji
1.
CH
4
2.
CH
3
Br
3.
CH
3
OH
4.
H
2
O
5.
H
2
S
6.
glukoza (cukier)
b) Powodem jest dużo wyższa masa cząsteczkowa oraz polarność cząsteczki bromometanu.
c) Odpowiadają bardzo silne wiązania wodorowe między cząsteczkami wody.
2 pkt lub 1 pkt za dobre odpowiedzi w punkcie a)
2 pkt za wszystkie dobre, 1 pkt za 4 dobre
zaznaczenia
1 pkt za dobrą odpowiedź w punkcie b)
1 pkt za dobrą odpowiedź w punkcie c)
Zadanie 8.
(2 pkt)
KNO
3
1
NH
4
NO
3
X
% N
1
= 13,9%
% N
2
=
35%
M
1
= 101 g/mol
M
2
= 80 g/mol
0,2 =
0,13 1 0,3
1
stąd X = 0,41
Odpowiedź: Należy zmieszać w stosunku masowym 1 : 0, 1.
2 pkt lub 1 pkt za rozwiązanie i za dobrą odpowiedź
X
X
X
X
X
dr inż. Zdzisław Głowacki © Oficyna Wydawnicza „Tutor” – 2014 r.
www.szkolna.pl
strona 4
Zadanie 9.
(2 pkt)
[H
2
] = 1 mol/dm
3
,
[N
2
] = 2 mol/dm
3
,
[NH
3
] = 4 mol/dm
3
K =
[N
3
]
2
[N
2
] [
2
]
3
=
2
2 1
3
= 8
Odpowiedź: Wartość K = .
2 pkt za pełną odpowiedź
1 pkt za odpowiedź częściową, np. jeżeli uczeń nie obliczył K, ale właściwie opisał wykres i podał wzór
na wartość K dla tej reakcji (oznaczenia na wykresie krzywej dla produktu nie należy traktować jako błąd
chociaż uczeń miał oznaczyć tylko krzywe dla substratów)
Zadanie 10.
(3 pkt)
Schemat obliczeń:
Odpowiedź: Liczba moli estru wzrosła o 0,1 moli (z 0, do 0,7 moli).
3 pkt za pełną dobrą odpowiedź
2 pkt za obliczenie stałej K i wyznaczenie zależności dla nowego stanu równowagi
1 pkt za obliczenie stałej K dla tej reakcji
Zadanie 11.
(7 pkt)
a) Są to: kwas 2-nitrobenzenokarboksylowy, kwas benzenokarboksylowy.
b) Są to: H, F.
c) Podaj oznaczenie literowe i nazwę tego związku: G – fenol (lub benzenol).
K
A
E
W
początek 1,5
1
0
0
reakcja 0,6
0,6
0,6 0,6
stan równowagi 0,9
0,4
0,6 0,6
K =
0, 0,
0, 0,
= 1
Stan równowagi po dodaniu alkoholu
K
A
E
W
1,5
x
1,5
x
x
x
K = 1=
2
(1, )
2
= 1
stąd x = 0,75 moli
N
2
H
2
dr inż. Zdzisław Głowacki © Oficyna Wydawnicza „Tutor” – 2014 r.
www.tutor.edu.pl
strona 5
d) Był to związek oznaczony literą A.
e) Schemat obliczeń:
K
=
400
Obliczenia uproszczone:
[
]
, [
] √
, [
]
, .
Odpowiedź: pH roztworu wynosi 6.
f)
SPRZĘŻONA PARA
SPRZĘŻONA PARA
kwas
zasada
kwas
zasada
⇄
⇄
po 1 pkt za dobrą odpowiedź w pkt a) – e)
po 1 pkt za podanie właściwego wzoru zasady i kwasu w pkt f)
Komentarz. Za poprawną odpowiedź należy uznać każde przedstawienie anionu fenolanowego, jako
zasady oraz protonowanej N-metylobenzenoaminy, jako kwasu.
Np.
Zadanie 12.
(1 pkt)
Schemat obliczeń:
NaOH 20 cm
3
, 20%, d = 1,2 g/cm
3
, m
r
= 24 g
HNO
3
19,2 cm
3
, m
r
= 24 g, d = 1,25 g/cm
3
, c% = 40%
Odpowiedź: Był to kwas 0%.
1 pkt za pełną dobrą odpowiedź
Zadanie 13.
(1 pkt)
Schemat obliczeń:
NaOH, M
1
= 40 g/mol, m
s
= 4,8 g, n
NaOH
= 0,12 moli
HNO
3
, M
2
= 63 g/mol, m
s
= 9,6 g, n
NO
3
= 0,152 moli
Odpowiedź: Odczyn kwasowy – liczba moli kwasu jest wyższa.
1 pkt za pełną dobrą odpowiedź
dr inż. Zdzisław Głowacki © Oficyna Wydawnicza „Tutor” – 2014 r.
www.szkolna.pl
strona 6
Zadanie 14.
(2 pkt)
Schemat obliczeń:
V
k
= 20 cm
3
+ 19,2 cm
3
= 39,2 cm
3
n
NO
3
= 0,152 moli, c
n
=
0,1 2
0,03 2
= 3,9 mol/cm
3
Odpowiedź: Stężenie molowe jonów azotanowych(V) wynosi 3, mol/dm
3
.
2 pkt za pełną dobrą odpowiedź
1 pkt w przypadku częściowego rozwiązania np. za poprawne wyznaczenie liczby moli azotanów lub
podanie odpowiedzi ze źle wyznaczoną dokładnością
Zadanie 15.
(2 pkt)
Schemat ogniwa:
Pt
SO
3
2
, SO
4
2
MnO
4
, Mn
2+
Pt
Wartość SE tego ogniwa wynosi 2, V.
Komentarz. W schemacie ogniwa uczeń mógł zapisać półogniwa w takiej formie, jak to przedstawiono
w tabeli: Pt
SO
4
2
, SO
3
2
MnO
4
, Mn
2+
Pt.
po 1 pkt dobrą odpowiedź
Zadanie 16.
(1 pkt)
5 SO
3
2
+ 2 MnO
4
+ 6 H
+
5 SO
4
2
+ 2 Mn
2+
+ 3 H
2
O
1 pkt dobrą odpowiedź
Zadanie 17.
(3 pkt)
Schemat obliczeń:
V = 300 cm
3
, d = 1,2 g/cm
3
, m
r
= 360 g, n = 0,5 moli Na
2
SO
4
, m
s
= 71 g
masa rozłożonej wody, 2 H
2
O ⇄ 2 H
2
+ O
2
, m
w
= 36 g
Na
2
SO
po 1 pkt za każdy element rozwiązania
wyznaczenie początkowej masy roztworu i masy soli
wyznaczenie masy wydzielonych gazów
wyznaczenie końcowego stężenia soli
dr inż. Zdzisław Głowacki © Oficyna Wydawnicza „Tutor” – 2014 r.
www.tutor.edu.pl
strona 7
Zadanie 18.
(2 pkt)
Schemat rozwiązania:
S + O
2
SO
2
H
1
S +
2
3
O
3
SO
2
H
2
3
2
O
2
O
3
H
tw
(O
3
)
H
tw
(O
3
) = 1,5
H
1
1,5
H
2
= 142,5 kJ/mol O
3
Odpowiedzi:
a)
H
tw
(O
2
) = 0,
H
tw
(O
3
) = 142,5 kJ/mol
b) wydzieli się 2 1 kJ, (lub
H =
9281 kJ)
po 1 pkt za pkt a) i za pkt b)
Zadanie 19.
(6 pkt)
Jedno z proponowanych rozwiązań – kolejne kroki:
1. wykrycie butano-2,3-diolu w reakcji ze świeżo strąconym uOH
2
– obserwacja – powstaje szafirowy
klarowny roztwór (tylko ten związek wytworzy kompleks z wodorotlenkiem miedzi(II) – identyfikację
można potwierdzić próbą jodoformową);
2. identyfikacja butanalu – próba Tollensa lub Trommera (tylko ten związek da pozytywny efekt w obu
próbach);
3. identyfikacja 2-metylopropan-2-olu – próba Lucasa z l/Zn l
2
(identyfikację można potwierdzić
reakcją z aktywnym metalem),
4. identyfikacja butanonu – próba jodoformowa.
W podanym przez ucznia toku postępowania należy zwrócić uwagę, żeby wskazana reakcja selektywnie
pozwalała zidentyfikować dany związek w grupie pozostałych związków.
Uczeń może wskazać inne charakterystyczne reakcje, takie jak:
utlenienie butano-2,3-diolu np. za pomocą uO lub K nO
4
albo K
2
Cr
2
O
7
;
estryfikacja alkoholi – pojawia się zapach estru;
reakcja alkoholi z aktywnymi metalami;
próba jodoformowa w przypadku butano-2,3-diolu oraz butanonu.
W tym zadaniu uczeń może przedstawić różny tok postępowania – za pierwszą część może uzyskać
maksymalnie 5 pkt.
2 lub 1 pkt za właściwy tok postępowania i komentarz uzasadniający wybór takiego toku.
3 pkt za wskazanie czterech reakcji charakterystycznych.
2 pkt lub 1 pkt za wskazanie odpowiednio 3 lub 2 reakcji charakterystycznych.
1 pkt za pełne równanie jednej z wybranych reakcji chemicznych.
dr inż. Zdzisław Głowacki © Oficyna Wydawnicza „Tutor” – 2014 r.
www.szkolna.pl
strona 8
Zadanie 20.
(2 pkt)
Wzór półstrukturalny:
Wzór sumaryczny i rzędowość: C
10
H
20
O, alkohol II rzędowy.
Nazwa produktu: 4-bromo-5-etylo-4-metyloheptan-2-ol.
2 pkt za pełną dobrą odpowiedź
1 pkt w przypadku niepełnej odpowiedzi np. źle wyznaczony wzór sumaryczny, błąd w nazwie,
brak rzędowości
Zadanie 21.
(2 pkt)
Przykładowy fragment łańcucha (położenie grupy metylowej alkoholu może być inne).
wiązania estrowe
2 pkt za pełną dobrą odpowiedź
1 pkt w przypadku niepełnej odpowiedzi np. brak zaznaczonych i nazwanych wiązań estrowych,
przedstawienie polimeru jako cząsteczki a nie w formie łańcucha
Zadanie 22.
(2 pkt)
szereg konfiguracyjny
L
Nazwa systematyczna: kwas 2-aminopentanodiowy.
2 pkt za pełną dobrą odpowiedź
1 pkt w przypadku niepełnej odpowiedzi np. źle określony szereg konfiguracyjny, błąd w nazwie,
niepoprawny wzór Fischera, ale poprawne pozostałe elementy odpowiedzi
H
2
N
H
CH
2
CH
2
COOH
dr inż. Zdzisław Głowacki © Oficyna Wydawnicza „Tutor” – 2014 r.
www.tutor.edu.pl
strona 9
Zadanie 23.
(1 pkt)
Wzór sumaryczny lidokainy – C
14
H
22
N
2
O.
Zadanie 24.
(1 pkt)
Odczyn wodnego roztworu lidokainy będzie zasadowy. Lidokaina jest aminą III rzędową, ma silniejsze
właściwości zasadowe od amoniaku. Inne uzasadnienie: lidokaina tworzy chlorowodorek, czyli ma
właściwości zasadowe.
Zadanie 25.
(2 pkt)
lub
wzór półstrukturalny
Nazwa systematyczna:
2,6-dimetylobenzenoamina,
inne dopuszczalne nazwy:
2,6-dimetyloanilina, 2-amino-1,3-dimetylobenzen
2 pkt za pełną dobrą odpowiedź
1 pkt w przypadku niepełnej odpowiedzi np. błąd w nazwie, brak nazwy
Dziękujemy za udział w II Ogólnopolskiej Próbnej Maturze „CHEMIA Z TUTOREM”
© dr inż. Zdzisław Głowacki, Oficyna Wydawnicza „Tutor”
87-100 Toruń, ul. Warszawska 14/2
tel. 56 65-999-55, kom. 603-929-227
e-mail: tutor@tutor.torun.pl