background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 

1 z 25 

 

 

 
 
 
 
 
 
 

INSTRUKCJA   

ORGANIZACJI BEZPIECZNEJ PRACY PRZY 

TRANSPORCIE R

Ę

CZNYM 

 

Ocena ryzyka zawodowego przy transporcie 

r

ę

cznym 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

Imię i nazwisko 

Data 

Podpis 

Opracował: 

Piotr Janczewski  
Kierownik Biura BHP 

 

 

 

 

 

Sprawdził: 

 

 

 

Zatwierdził: 

 

 

 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 

2 z 25 

 

 

S p i s    t r e 

ś

 c i

 

I  POSTANOWIENIA OGÓLNE 

1.1. Cel instrukcji .........................................................................................  str. 3 
1.2. Zakres stosowania instrukcji .................................................................  str. 3 
1.3. Definicje ................................................................................................  str. 3 
1.4. Odpowiedzialno

ść

 i uprawnienia ..........................................................  str. 4 

II  ORGANIZACJA BEZPIECZNEJ PRACY PRZY TRANSPORCIE R

Ę

CZNYM 

2.1. Wymagania podstawowe ......................................................................  str. 6 
2.2. Przemieszczanie przedmiotów przez jednego pracownika ..................  str. 8 
2.3. Zespołowe przemieszczanie przedmiotów ...........................................  str. 9 
2.4. Przemieszczanie materiałów szkodliwych i niebezpiecznych ...............  str. 9 
2.5. Przemieszczanie ładunków za pomoc

ą

 poruszanych r

ę

cznie  wózków 

oraz taczek ............................................................................................ 

str. 10 

2.6. Przemieszczanie ładunków przy u

ż

yciu r

ę

cznie nap

ę

dzanych 

d

ź

wignic ................................................................................................. 

str. 11 

2.7. Prawidłowe usytuowanie ciała i ładunku w czasie podnoszenia 

ładunku .................................................................................................. 

str. 11 

2.8. Normy d

ź

wigania i przenoszenia ładunków ..........................................  str. 13 

2.9. Czynno

ś

ci zabronione ..........................................................................  str. 15 

2.10. Ocena ryzyka zawodowego przy transporcie r

ę

cznym 

str. 16 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 

3 z 25 

 

 

POSTANOWIENIA OGÓLNE 

 
Podstaw

ę

 prawn

ą

 do niniejszej instrukcji stanowi: 

-

 

Ustawa  z  dnia  26.06.1974  r.  Kodeks  pracy,  dział  X,  rozdział  I,  Podstawowe 
obowi

ą

zki pracodawcy. 

-

 

Rozporz

ą

dzenie  Ministra  Pracy  i  Polityki  Socjalnej  z  dnia  26.09.1997  r.  

w  sprawie  ogólnych  przepisów  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy,  Rozdział  IV 

Transport wewn

ę

trzny i magazynowanie. 

-

 

Rozporz

ą

dzenie  Ministra  Pracy  i  Polityki  Społecznej  z  dnia  14  marca  2000  r.  

w  sprawie  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy  przy  r

ę

cznych  pracach 

transportowych. 

-

 

Rozporz

ą

dzenie Rady Ministrów z dnia 10 wrze

ś

nia 1996 r. w sprawie wykazu 

prac szczególnie uci

ąż

liwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet. 

-

 

Rozporz

ą

dzenie  Rady Ministrów  z  dnia  24  sierpnia  2004  r.  w  sprawie  wykazu 

prac  wzbronionych  młodocianym  i  warunków  ich  zatrudniania  przy  niektórych  
z tych prac. 

 
 

 
1.1. Cel instrukcji 
Celem  instrukcji  jest  okre

ś

lenie  zasad  organizacji  bezpiecznej  pracy  przy 

wykonywaniu r

ę

cznych prac transportowych. 

 
1.2. Zakres stosowania instrukcji 
Instrukcja  obowi

ą

zuje  wszystkich  pracowników  wykonuj

ą

cych  r

ę

czne  prace 

transportowe. 
 
1.3. Definicje: 
R

ę

czne prace transportowe - rozumie si

ę

 przez to ka

ż

dy rodzaj transportowania 

lub  podtrzymywania  przedmiotów,  ładunków  lub  materiałów  przez  jednego  lub 
wi

ę

cej pracowników, w tym przemieszczanie ich poprzez: unoszenie, podnoszenie, 

układanie,  pchanie,  ci

ą

gni

ę

cie,  przenoszenie,  przesuwanie,  przetaczanie  lub 

przewo

ż

enie, 

Prace  dorywcze  -  rozumie  si

ę

  przez  to  r

ę

czne  przemieszczanie  przedmiotów, 

ładunków  lub  materiałów  nie  cz

ęś

ciej  ni

ż

  4  razy  na  godzin

ę

,  je

ż

eli  ł

ą

czny  czas 

wykonywania tych prac nie przekracza 4 godzin na dob

ę

Sprz

ę

t  pomocniczy  -  rozumie  si

ę

  przez  to 

ś

rodki  maj

ą

ce  na  celu  ograniczenie 

zagro

ż

e

ń

  i  uci

ąż

liwo

ś

ci  zwi

ą

zanych  z  r

ę

cznym  przemieszczaniem  przedmiotów, 

ładunków lub materiałów oraz ułatwienie wykonywania tych czynno

ś

ci; do 

ś

rodków 

tych  zalicza  si

ę

  w  szczególno

ś

ci:  pasy,  liny,  ła

ń

cuchy,  zawiesia,  d

ź

wignie, 

chwytaki,  rolki,  kleszcze,  uchwyty,  nosze,  kosze,  legary,  r

ę

czne  wci

ą

gniki  

i wci

ą

garki, kr

ąż

ki i wielokr

ąż

ki linowe, przestawne pochylnie, taczki i wózki. 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 

4 z 25 

 

 

Ś

rodki  ochrony  indywidualnej  –  s

ą

  to  wszelkie 

ś

rodki  noszone  lub  trzymane 

przez pracownika  w celu jego ochrony  przed jednym lub wi

ę

ksz

ą

  liczb

ą

 zagro

ż

e

ń

 

zwi

ą

zanych  z  wyst

ę

powaniem  niebezpiecznych  lub  szkodliwych  czynników  

ś

rodowisku pracy, w tym równie

ż

 wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do 

tego celu. 
 
1.4. Odpowiedzialno

ś

ci i uprawnienia 

1)  Kierownicy k.o. s

ą

 odpowiedzialni s

ą

 za: 

a.  wykonanie postanowie

ń

 niniejszej instrukcji, 

b.  stosowanie  odpowiednich  rozwi

ą

za

ń

  techniczno  i  organizacyjnych 

zmierzaj

ą

cych do wyeliminowania r

ę

cznych prac transportowych. 

c.  w 

razie 

braku 

mo

ż

liwo

ś

ci 

wyeliminowania 

r

ę

cznych 

prac 

transportowych,  Kierownik  k.o.  -  w  celu  zmniejszenia  uci

ąż

liwo

ś

ci  

i  zagro

ż

e

ń

  zwi

ą

zanych  z  wykonywaniem  tych  czynno

ś

ci  -  jest 

obowi

ą

zany 

organizowa

ć

 

odpowiednio 

prac

ę

 

wyposa

ż

a

ć

 

pracowników  w  niezb

ę

dny  sprz

ę

t  pomocniczy  oraz 

ś

rodki  ochrony 

indywidualnej. 

d.  przekazanie  do  stosowania  pracownikom  instrukcji  organizacji 

bezpiecznej  pracy  przy  transporcie  r

ę

cznym  i  uzyska

ć

  od  nich 

pisemne potwierdzenie zapoznania si

ę

 z instrukcj

ą

e.  przeprowadzenie  oceny  ryzyka  zawodowego  wyst

ę

puj

ą

cego  przy 

r

ę

cznych  pracach  transportowych,  w  szczególno

ś

ci  bior

ą

c  pod 

uwag

ę



  mas

ę

  przemieszczanego  przedmiotu,  jego  rodzaj  i  poło

ż

enie 

ś

rodka 

ci

ęż

ko

ś

ci, 



  warunki 

ś

rodowiska  pracy,  w  tym  w  szczególno

ś

ci  temperatur

ę

  

i  wilgotno

ść

  powietrza  oraz  poziom  czynników  szkodliwych  dla 

zdrowia, 



  organizacj

ę

 pracy, w tym stosowane sposoby wykonywania pracy, 



  indywidualne  predyspozycje  pracownika,  takie  jak  sprawno

ść

 

fizyczna, wiek i stan zdrowia. 

 

2)  Przed  dopuszczeniem  pracownika  do  r

ę

cznych  prac  transportowych 

Kierownik k.o. jest obowi

ą

zany: 

a.  przeszkoli

ć

  pracowników  w  dziedzinie  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny 

pracy,  w  tym  w  szczególno

ś

ci  w  zakresie  prawidłowych  sposobów 

wykonywania  r

ę

cznych  prac  transportowych,  w  trybie  szkolenia 

stanowiskowego, 

b.  zapewni

ć

  pracownikom  informacje  dotycz

ą

ce  przemieszczanego 

przedmiotu,  w  szczególno

ś

ci:  jego  masy  i  poło

ż

enia  jego 

ś

rodka 

ci

ęż

ko

ś

ci,  zwłaszcza  w  przypadku,  gdy  masa  jest  nierównomiernie 

rozło

ż

ona, 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 

5 z 25 

 

 

c.  informowa

ć

  pracowników  o  wszystkich  aspektach  bezpiecze

ń

stwa  

i  higieny  pracy  oraz  wymaganiach  ergonomii,  w  tym  o  wynikach 
oceny  ryzyka  zawodowego,  oraz  o 

ś

rodkach  bezpiecze

ń

stwa 

zapobiegaj

ą

cych urazom, a zwłaszcza urazom kr

ę

gosłupa. 

 

 
3)  Pracownicy odpowiedzialni s

ą

 za: 

a.  wykonanie i przestrzeganie postanowie

ń

 niniejszej instrukcji, 

b.  zapoznanie 

si

ę

 

instrukcj

ą

 

(pracownicy 

zapoznanie 

si

ę

  

z instrukcjami potwierdzaj

ą

 pisemnie) 

c.  wła

ś

ciwe i zgodne z wymaganiami stosowanie sprz

ę

tu pomocniczego 

do transportu r

ę

cznego i stosowania 

ś

rodków ochrony indywidualnej. 

 
UWAGA !!! 
W  przypadku  stwierdzenia, 

ż

e  sposób  wykonywania  pracy  jest  nieprawidłowy  

i stwarza zagro

ż

enia – kierownik k.o. jest obowi

ą

zany zapewni

ć

 wstrzymanie tych 

prac do czasu zastosowania odpowiednich działa

ń

 eliminuj

ą

cych te zagro

ż

enia. 

Obowi

ą

zkowi  powstrzymania  si

ę

  od  tych  prac  podlega,  tak

ż

e  pracownik,  

a  w  przypadku  wyst

ą

pienia  zagro

ż

e

ń

  pracownik  jest  zobowi

ą

zany  niezwłocznie 

poinformowa

ć

  o  tym  przeło

ż

onego  i  zabezpieczy

ć

  miejsce  przed  osobami 

postronnymi. 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 

6 z 25 

 

 

II 

Organizacja bezpiecznej pracy przy transporcie r

ę

cznym

 

 

 
 

2.1. 

Wymagania podstawowe. 

a.  Organizacja r

ę

cznych prac transportowych, w tym stosowane metody pracy 

powinny zapewni

ć

 w szczególno

ś

ci: 



  ograniczenie długotrwałego wysiłku fizycznego, w tym zapewnienie 

odpowiednich przerw w pracy na odpoczynek, 



  wyeliminowanie nadmiernego obci

ąż

enia układu mi

ęś

niowo-

szkieletowego pracownika, a zwłaszcza urazów kr

ę

gosłupa, zwi

ą

zanego 

z rytmem pracy wymuszonym procesem pracy, 



  ograniczenie do minimum odległo

ś

ci r

ę

cznego przemieszczania 

przedmiotów, 



  uwzgl

ę

dnienie wymaga

ń

 ergonomii. 

Przy  r

ę

cznym  przemieszczaniu  przedmiotów  -  tam  gdzie  jest  to  mo

ż

liwe  - 

nale

ż

y zapewni

ć

 sprz

ę

t pomocniczy odpowiednio dobrany do ich wielko

ś

ci, 

masy i rodzaju, zapewniaj

ą

cy bezpieczne i dogodne wykonywanie pracy

b.  Organizuj

ą

c  r

ę

czne  prace  transportowe,  nale

ż

y  bra

ć

  pod  uwag

ę

 

konieczno

ść

 unikania r

ę

cznego przemieszczania przedmiotów, gdy: 



  przedmiot jest zbyt ci

ęż

ki, za du

ż

y, niepor

ę

czny lub trudny do utrzymania 

według oceny osoby kieruj

ą

cej pracownikami, 



  przedmiot jest niestabilny lub jego zawarto

ść

 mo

ż

e si

ę

 przemieszcza

ć



  przedmiot  jest  usytuowany  tak, 

ż

e  wymaga  trzymania  lub  operowania  

w odległo

ś

ci od tułowia pracownika, albo ma tendencj

ę

 do wyginania si

ę

 

lub obwijania wokół tułowia pracownika, 



  kształt  lub  struktura  przedmiotu  mo

ż

e  powodowa

ć

  urazy  u  pracownika, 

zwłaszcza w przypadku kolizji, 



  wydatek  energetyczny  niezb

ę

dny  do  podnoszenia  i  przenoszenia 

przedmiotów przekracza 2.000 kcal (8.375 kJ) na zmian

ę

 robocz

ą



  przemieszczanie  przedmiotu  mo

ż

e  by

ć

  wykonywane  tylko  poprzez  skr

ę

tułowia, 



  wykonanie  pracy  wymaga  pochylenia  tułowia  pracownika  o  k

ą

t  wi

ę

kszy 

od  45°  lub  wykonywania  czynno

ś

ci  przemieszczania  w  pozycji 

niestabilnej, 



  mog

ą

 wyst

ą

pi

ć

 nagłe ruchy przedmiotu, 



  stanowisko  pracy  lub  jego  otoczenie  uniemo

ż

liwia  przemieszczanie 

przedmiotu  na  wysoko

ś

ci  zapewniaj

ą

cej  bezpiecze

ń

stwo  lub  przy 

prawidłowej pozycji ciała pracownika, 



  powierzchnia  jest  nierówna,  stwarzaj

ą

ca  zagro

ż

enie  przy  poruszaniu  si

ę

 

lub jest 

ś

liska w zetkni

ę

ciu ze spodem obuwia pracownika, 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 

7 z 25 

 

 



  podłoga  i  powierzchnia  robocza  maj

ą

  ró

ż

ne  poziomy,  co  wymusza 

przemieszczanie przedmiotów na ró

ż

nych wysoko

ś

ciach, 



  podłoga lub powierzchnia oparcia stóp jest niestabilna, 



  przedmiot ogranicza pole widzenia pracownika, 



  temperatura, wilgotno

ść

 i wentylacja s

ą

 niedostosowane do wykonywanej 

pracy. 

c.  Przy pracach zwi

ą

zanych z r

ę

cznym przemieszczaniem przedmiotów nale

ż

zapewni

ć

  wystarczaj

ą

c

ą

  przestrze

ń

,  zwłaszcza  w  płaszczy

ź

nie  pionowej, 

umo

ż

liwiaj

ą

c

ą

  zachowanie  prawidłowej  pozycji  ciała  pracownika  podczas 

pracy. 

 
UWAGA !!! 
Niedopuszczalne jest r

ę

czne przemieszczanie przedmiotów  przez  pomieszczenia, 

schody,  korytarze  albo  drzwi  zbyt  w

ą

skie  w  stosunku  do  rozmiarów  tych 

przedmiotów, je

ż

eli stwarza to zagro

ż

enia wypadkowe. 

d.  Powierzchnia,  po  której  s

ą

  przemieszczane  r

ę

cznie  przedmioty,  powinna 

by

ć

  równa,  stabilna  i  nie

ś

liska.  Przej

ś

cia,  drogi  transportowe  oraz  tory  

i  torowiska,  po  których  s

ą

  przemieszczane  przedmioty,  powinny  spełnia

ć

 

wymagania  bezpiecze

ń

stwa  i  higieny  pracy  okre

ś

lone  w  odr

ę

bnych 

przepisach. 

e.  Przedmiot niepor

ę

czny lub trudny do uchwycenia i utrzymania powinien by

ć

 

przemieszczany  przy  u

ż

yciu  odpowiedniego  sprz

ę

tu  pomocniczego, 

nieograniczaj

ą

cego 

pola 

widzenia, 

zapewniaj

ą

cego 

bezpiecze

ń

stwo 

podczas pracy, 

f.  Przedmioty,  których 

ś

rodek  ci

ęż

ko

ś

ci  po  ustawieniu  w  pozycji  do 

podnoszenia  i  po  podniesieniu  znajdowałby  si

ę

  powy

ż

ej  połowy  wysoko

ś

ci 

przedmiotu,  nie  powinny  by

ć

  przenoszone  r

ę

cznie,  chyba 

ż

e  do 

przeniesienia  przedmiotu  zastosowano  uchwyty  znajduj

ą

ce  si

ę

  powy

ż

ej 

ś

rodka ci

ęż

ko

ś

ci, 

g.  Zwoje  ta

ś

my,  drutu,  kabla  itp.  przedmioty  podczas  ich  przenoszenia 

powinny by

ć

 zabezpieczone przed rozwini

ę

ciem i wyginaniem, 

h.  W  razie  konieczno

ś

ci  przenoszenia  przedmiotu  trzymanego  w  odległo

ś

ci 

wi

ę

kszej  ni

ż

  30  cm  od  tułowia,  nale

ż

y  zmniejszy

ć

  o  połow

ę

  dopuszczaln

ą

 

mas

ę

  przedmiotu  przypadaj

ą

c

ą

  na  jednego  pracownika,  lub  zapewni

ć

 

wykonywanie tych czynno

ś

ci przez co najmniej dwóch pracowników. 

i. 

Ostre,  wystaj

ą

ce  elementy  przedmiotów  przemieszczanych  powinny  by

ć

 

zabezpieczone w sposób zapobiegaj

ą

cy powstawaniu urazów. 

j. 

Opakowania  przedmiotów  przemieszczanych  r

ę

cznie  powinny  by

ć

 

wykonane  z  odpowiednio  wytrzymałych  materiałów  oraz  nie  powinny 
stwarza

ć

  zagro

ż

e

ń

  wypadkowych  zwi

ą

zanych  w  szczególno

ś

ci  z  ich 

kształtem, w tym ostrymi kraw

ę

dziami. Je

ż

eli kształt lub rozmiar opakowania 

przeznaczonego  do  r

ę

cznego  przemieszczania  przedmiotów  utrudnia  lub 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 

8 z 25 

 

 

uniemo

ż

liwia  bezpieczne  ich  przemieszczanie,  opakowanie  takie  powinno 

by

ć

 wyposa

ż

one w odpowiednie uchwyty. 

k.  Sposób  rozmieszczenia  przedmiotów  w  opakowaniach  powinien  zapewni

ć

 

ich stabilno

ść

 podczas przemieszczania. 

 

UWAGA !!! 
Niedopuszczalne  jest  przenoszenie  i  przetaczanie  przedmiotów  po  pochylniach, 
nie  zwi

ą

zanych  w  sposób  stały  z  konstrukcj

ą

  budynku,  o  k

ą

cie  nachylenia  ponad 

15°, oraz przenoszenie po schodach o k

ą

cie nachylenia ponad 60°. 

Niedopuszczalne  jest  przebywanie  pracownika  mi

ę

dzy  legarami  podczas 

przetaczania przedmiotów po pochyło ustawionych legarach. 

 
 

2.2. 

Przemieszczanie przedmiotów przez jednego pracownika 

a. 

Masa przedmiotów podnoszonych i przenoszonych przez jednego 
pracownika nie mo

ż

e przekracza

ć

: 



  30 kg - przy pracy stałej, 



  50 kg - przy pracy dorywczej. 

 
UWAGA !!! 
Niedopuszczalne  jest  r

ę

czne  przenoszenie  przedmiotów  o  masie  przekraczaj

ą

cej 

30 kg na wysoko

ść

 powy

ż

ej 4 m lub na odległo

ść

 przekraczaj

ą

c

ą

 25 m. 

b. 

Podczas  obur

ę

cznego  przemieszczania  przedmiotów  siła  u

ż

yta  przez 

pracownika  niezb

ę

dna  do  zapocz

ą

tkowania  ruchu  przedmiotu  nie  mo

ż

przekracza

ć

 warto

ś

ci: 



  300 N - przy pchaniu, 



  250 N - przy ci

ą

gni

ę

ciu, 

przy czym podane warto

ś

ci okre

ś

laj

ą

 składow

ą

 siły mierzon

ą

 równolegle do 

podło

ż

a. 

c. 

Warto

ś

ci  sił  u

ż

ywanych  przez  pracownika  do  poruszania  elementów 

urz

ą

dze

ń

 

słu

żą

cych 

do 

r

ę

cznego 

przemieszczania 

przedmiotów  

(w szczególno

ś

ci d

ź

wigni, korb, kół) nie mog

ą

 przekracza

ć



  250 N - w przypadku obsługi obur

ę

cznej, 



  120 N - w przypadku obsługi jednor

ę

cznej. 

d. 

Dopuszczalne jest r

ę

czne przetaczanie przedmiotów o kształtach okr

ą

głych 

(w  szczególno

ś

ci  beczek,  rur  o  du

ż

ych 

ś

rednicach),  pod  warunkiem 

zachowania  warto

ś

ci  sił  okre

ś

lonych  w  punkcie  b.,  a  ponadto  przy 

spełnieniu nast

ę

puj

ą

cych wymaga

ń



  masa r

ę

cznie przetaczanych przedmiotów po terenie poziomym nie mo

ż

przekracza

ć

 300 kg na jednego pracownika, 



  masa  r

ę

cznie  wtaczanych  przedmiotów  na  pochylnie  przez  jednego 

pracownika nie mo

ż

e przekracza

ć

 50 kg. 

 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 

9 z 25 

 

 

 

 

2.3. 

Zespołowe przenoszenie przedmiotów 

a. 

Przenoszenie  przedmiotów,  których  długo

ść

  przekracza  4  m  i masa  30  kg, 

powinno  odbywa

ć

  si

ę

  zespołowo,  pod  warunkiem  aby  na  jednego 

pracownika przypadała masa nie przekraczaj

ą

ca: 



  25 kg - przy pracy stałej, 



  42 kg - przy pracy dorywczej. 

 
UWAGA !!! 
Niedopuszczalne  jest  zespołowe  przenoszenie  przedmiotów  na  odległo

ść

 

przekraczaj

ą

c

ą

 25 m lub o masie przekraczaj

ą

cej 500 kg. 

b. 

Przy zespołowym przenoszeniu przedmiotów nale

ż

y zapewni

ć



  dobór  pracowników  pod  wzgl

ę

dem  wzrostu  i  wieku  oraz  nadzór 

pracownika  do

ś

wiadczonego  w  zakresie  stosowania  odpowiednich 

sposobów  r

ę

cznego  przemieszczania  przedmiotów  i  organizacji  pracy, 

wyznaczonego w tym celu przez pracodawc

ę



  odst

ę

py  pomi

ę

dzy  pracownikami  co  najmniej  0,75  m  oraz  stosowanie 

odpowiedniego sprz

ę

tu pomocniczego. 

c. 

Przenoszenie  przedmiotów  długich  i  o  du

ż

ej  masie  powinno  odbywa

ć

  si

ę

 

przy  zastosowaniu  sprz

ę

tu  pomocniczego,  pozwalaj

ą

cego  na  transport 

takich przedmiotów z mo

ż

liwie najmniejszym unoszeniem ich ponad poziom 

podło

ż

a. 

d. 

W  przypadku  zespołowego  przenoszenia  na  ramionach  przedmiotów, 
nale

ż

y zapewni

ć

, aby pracownicy: 



  wkładali i opuszczali przenoszony przedmiot jednocze

ś

nie i na komend

ę



  znajdowali si

ę

 po jednej stronie przenoszonego przedmiotu, 



  u

ż

ywali 

ś

rodków ochrony indywidualnej chroni

ą

cych ramiona. 

 

2.4. 

Przemieszczanie materiałów szkodliwych i niebezpiecznych 

a. 

Organizacja  i  metody  prac  zwi

ą

zanych  z  r

ę

cznym  przemieszczaniem 

materiałów mog

ą

cych stwarza

ć

 zagro

ż

enia w zwi

ą

zku z ich wła

ś

ciwo

ś

ciami 

(

ż

r

ą

cych,  truj

ą

cych,  pyl

ą

cych)  powinny  eliminowa

ć

  lub  ogranicza

ć

  te 

zagro

ż

enia. 

b. 

Niedopuszczalne  jest  przenoszenie  przez  jednego  pracownika  materiałów 
ciekłych - gor

ą

cych, 

ż

r

ą

cych albo o wła

ś

ciwo

ś

ciach szkodliwych dla zdrowia, 

których masa wraz z naczyniem i uchwytem przekracza 25 kg. 

c. 

Balony  szklane  z  kwasami  lub  innymi  cieczami 

ż

r

ą

cymi  powinny  by

ć

 

przewo

ż

one na specjalnych wózkach. 

d. 

W  wyj

ą

tkowych  przypadkach  balony  mog

ą

  by

ć

  przenoszone  przez  dwóch 

pracowników w odpowiednio wytrzymałych koszach z uchwytami. 

e. 

Niedopuszczalne  jest  przenoszenie  balonów,  o  których  mowa  w  ust.  2,  na 
plecach lub przed sob

ą

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 
10 z 25 

 

 

10

 

 
2.5. 

Przemieszczanie ładunków za pomoc

ą

 poruszanych r

ę

cznie wózków 

oraz taczek 

a. 

Dopuszczalna masa ładunku przemieszczanego na wózku po terenie 
płaskim o twardej nawierzchni, ł

ą

cznie z mas

ą

 wózka, nie mo

ż

przekracza

ć

: 



  350 kg - na wózku 2-kołowym, 



  450 kg - na wózku 3- lub 4-kołowym. 

b. 

Przy  przemieszczaniu  ładunku  na  wózku  po  pochyleniach  wi

ę

kszych  ni

ż

  5 

% masa ładunku, ł

ą

cznie z mas

ą

 wózka, nie mo

ż

e przekracza

ć



  250 kg - na wózku 2-kołowym, 



  350 kg - na wózku 3- lub 4-kołowym. 

UWAGA !!! 
Niedopuszczalne  jest  r

ę

czne  przemieszczanie  ładunków  na  wózkach  po 

pochyleniach  powierzchni  wi

ę

kszych  ni

ż

  8%  oraz  na  odległo

ść

  wi

ę

ksz

ą

  ni

ż

  

200 m. 
c. 

Wózki powinny zapewnia

ć

 stabilno

ść

 przy załadunku i rozładunku. 

d. 

Wózki  przemieszczane  na  szynach  oraz  wózki  kołowe  przemieszczane  na 
pochyleniach powinny posiada

ć

 sprawnie działaj

ą

ce hamulce. 

e. 

Masa  ładunku  przemieszczanego  na  wózku  szynowym  po  terenie 
poziomym,  ł

ą

cznie  z  mas

ą

  wózka,  nie  mo

ż

e  przekracza

ć

  600  kg  na 

pracownika. 

f. 

Przy  przemieszczaniu  ładunku  na  wózku  na  pochyleniach  torów  wi

ę

kszych 

ni

ż

 2% masa ładunku, ł

ą

cznie z mas

ą

 wózka, nie mo

ż

e przekracza

ć

 450 kg 

na pracownika. 

g. 

Niedopuszczalne jest przemieszczanie ładunków na wózkach szynowych na 
pochyleniach torów wi

ę

kszych ni

ż

 4% oraz na odległo

ść

 przekraczaj

ą

c

ą

 400 

m. 

h. 

Odległo

ść

  mi

ę

dzy  pojedynczymi  wózkami  na  pochyleniach  torów  powinna 

wynosi

ć

 co najmniej 25 m, a pomi

ę

dzy zestawami zło

ż

onymi z kilku wózków 

- co najmniej 50 m. 

i. 

Hamulce  wózków  szynowych  przemieszczanych  w  zestawie  powinny  by

ć

 

sprawne,  tak  aby  gwarantowały  szybkie  zatrzymanie  zestawu.  Wszystkie 
wózki wchodz

ą

ce w skład zestawu powinny by

ć

 ze sob

ą

 poł

ą

czone. 

j. 

Wózki-wywrotki  powinny  posiada

ć

  sprawnie  funkcjonuj

ą

ce  urz

ą

dzenia 

zabezpieczaj

ą

ce przed przypadkowym przechyleniem si

ę

 koleby lub skrzyni 

oraz urz

ą

dzenia do  unieruchomienia  wózków w czasie przechylania  koleby 

lub skrzyni. 

k. 

Sposób  ładowania  oraz  rozmieszczenia  ładunków  na  wózkach  i  taczkach 
powinien zapewnia

ć

 ich równowag

ę

 i stabilno

ść

 podczas przemieszczania. 

l. 

Przedmioty  przewo

ż

one  na  wózkach  nie  powinny  wystawa

ć

  poza  obrys 

wózka  i  przysłania

ć

  pola  widzenia.  W  wyj

ą

tkowych  przypadkach 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 
11 z 25 

 

 

11

dopuszczalne  jest  przewo

ż

enie  przedmiotów  w  warunkach  niespełnienia 

tych  wymaga

ń

,  o  ile  praca  odbywa  si

ę

  pod  nadzorem  zapewniaj

ą

cym 

bezpieczne jej wykonanie. 

m.  Masa  ładunku  przemieszczanego  na  taczce,  ł

ą

cznie  z  mas

ą

  taczki,  nie 

mo

ż

e przekracza

ć

: 100 kg - po twardej nawierzchni i 75 kg - po nawierzchni 

nieutwardzonej.  Niedopuszczalne  jest  przemieszczanie  ładunku  na  taczce 
po pochyleniach wi

ę

kszych ni

ż

 8% oraz na odległo

ść

 przekraczaj

ą

c

ą

 200 m. 

 
2.6. 

Przemieszczanie ładunków przy u

ż

yciu r

ę

cznie nap

ę

dzanych d

ź

wignic 

a. 

D

ź

wignice  powinny  posiada

ć

  wyra

ź

ne  oznakowanie  okre

ś

laj

ą

ce  ich 

dopuszczalny ud

ź

wig. 

b. 

Stosowane  do  przemieszczania  ładunków  kr

ąż

ki,  wielokr

ąż

ki  i  wci

ą

gniki 

powinny  by

ć

  przymocowane  do  posiadaj

ą

cych  odpowiedni

ą

  wytrzymało

ść

 

belek,  haków,  d

ź

wigarów  lub  innych  konstrukcji  -  w  sposób  zapewniaj

ą

cy 

bezpiecze

ń

stwo pracy. 

c. 

Stosowane wci

ą

garki i przyci

ą

garki powinny by

ć

 przymocowane do podło

ż

w sposób zabezpieczaj

ą

cy przed ich przemieszczaniem podczas pracy. 

d. 

Wci

ą

garki  i  przyci

ą

garki  powinny  posiada

ć

  sprawne  hamulce  oraz 

urz

ą

dzenia uniemo

ż

liwiaj

ą

ce ruch wsteczny wału lub b

ę

bna. 

e. 

Stosowane  kr

ąż

ki  i  liny  powinny  by

ć

  tak  dobrane,  aby  niemo

ż

liwe  było 

zakleszczenie lub zsuni

ę

cie si

ę

 liny. 

f. 

Elementy  układów  ci

ę

gnowych  stosowanych  podczas  przemieszczania 

ładunków powinny spełnia

ć

 wymagania okre

ś

lone w Polskich Normach. 

g. 

Niedopuszczalne  jest  u

ż

ywanie  lin  i  ła

ń

cuchów  uszkodzonych  lub  

o niedostatecznej wytrzymało

ś

ci albo niewła

ś

ciwie zamocowanych. 

h. 

Długo

ść

  liny  lub  ła

ń

cucha  powinna  by

ć

  tak  dobrana,  aby  przy  rozwini

ę

ciu, 

niezb

ę

dnym  do  przemieszczenia  ładunku,  pozostały  na  b

ę

bnie  co  najmniej 

2 zwoje. 

i. 

Sposób zamocowania ładunku na haku powinien zapobiega

ć

 jego upadkowi 

lub gwałtownej zmianie poło

ż

enia. 

j. 

Podnoszenie  lub 

opuszczanie 

ładunków 

miejscu 

przebywania 

pracowników powinno by

ć

 poprzedzone sygnałem ostrzegawczym.  

 
UWAGA !!! 
Przebywanie pracowników pod zawieszonym ładunkiem jest niedopuszczalne. 

 

2.7. 

Prawidłowe usytuowanie ciała i ładunku w czasie podnoszenia ładunku 

a. 

Kobiety podnosz

ą

c ładunek powinny: 



  przykl

ę

kn

ąć

  na  jednym  kolanie  tak, 

ż

eby  jak  naj

ś

ci

ś

lej  przylegało  do 

ładunku, przy czym stopa drugiej nogi powinna znajdowa

ć

 si

ę

 ok. 30 cm 

od ładunku, 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 
12 z 25 

 

 

12



  uchwyci

ć

 z obu stron ładunek w taki sposób, 

ż

eby nie wysun

ą

ł si

ę

 z r

ą

k, 

podnie

ś

 ładunek przez prostowanie nóg, przy czym grzbiet powinien by

ć

 

cały czas wyprostowany. 

 

 

 

b. 

M

ęż

czy

ź

ni, podnosz

ą

c ładunek powinni: 



  podej

ść

  jak  najbli

ż

ej  ładunku  je

ż

eli  jest  to  mo

ż

liwe,  okraczy

ć

  go,  przy 

czym stopy powinny by

ć

 lekko rozwarte, 



  przykucn

ąć

 obok podnoszonego ci

ęż

aru, 



  wyprostowa

ć

 grzbiet i mocno uchwyci

ć

 ładunek tak aby nie wy

ś

lizgn

ą

ł si

ę

 

z r

ą

k, 



  podnosi

ć

 ładunek przez prostowanie nóg, trzymaj

ą

c go jak najbli

ż

ej ciała, 

przy czym grzbiet powinien by

ć

 cały czas wyprostowany. 

 

 

 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 
13 z 25 

 

 

13

 
2.8. 

Normy d

ź

wigania i przenoszenia ładunków 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

max 30 kg 

Mężczyźni 

max 25 m 

max 50 kg 

max 30 kg 

m

a

x

 4

 m

 

Kobiety 

max 12 kg 

max 20 kg 

max 30

m

a

x

 5

 m

 

max 30

m

a

x

 5

 m

 

max 14 kg 

max 8 kg 

max 30

m

a

x

 5

 m

 

Młodociani - dziewczęta 

max 25 m przy 
jednostkowym 
obciążeniu 4 x na 
godzinę 

max 25 m przy 
powtarzalnym 
obciążeniu 

max 30

m

a

x

 5

 m

 

max 8 kg 

max 15 kg 

max 10 kg 

max 5 kg 

przy 
jednostkowym 
obciążeniu 4 x na 
godzinę 

przy 
powtarzalnym 
obciążeniu 

Objaśnienie: 

Praca stała 

Praca dorywcza 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 
14 z 25 

 

 

14

Mężczyźni 

Transport zespołowy 

długość 
> 4 m 

> 75 cm 

długość 
> 4 m 

> 75 cm 

max 25 kg 
na jednego 
pracownika 

max 42 kg 
na jednego 
pracownika 

min 30 cm 

min 

45 cm 

min 

45 cm 

Kobiety 

w ciąży 

max 3 kg 

max 5 kg 

max 30

m

a

x

 5

 m

 

max 30

m

a

x

 5

 m

 

max 2 kg 

max 3,75 kg 

max 20 kg 

max 12 kg 

max 30

m

a

x

 5

 m

 

max 25 m przy 
jednostkowym 
obciążeniu 4 x na 
godzinę 

max 25 m przy 
powtarzalnym 
obciążeniu 

max 30

m

a

x

 5

 m

 

max 15 kg 

max 8 kg 

Chłopcy 

przy 
jednostkowym 
obciążeniu 4 x na 
godzinę 

przy 
powtarzalnym 
obciążeniu 

Niedopuszczalne jest zespołowe 
przenoszenie przedmiotów  
o masie przekraczającej 500 kg 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 
15 z 25 

 

 

15

 
2.9. 

Czynno

ś

ci zabronione 

a. 

R

ę

czne przenoszenie przedmiotów, których 

ś

rodek ci

ęż

ko

ś

ci po ustawieniu 

w  pozycji  do  podnoszenia  i  po  podniesieniu  znajdował  si

ę

  powy

ż

ej  połowy 

wysoko

ś

ci przedmiotu. 

b. 

R

ę

czne 

przenoszenie 

przedmiotów 

du

ż

ych 

rozmiarach 

przez 

pomieszczenia, schody, korytarze lub drzwi zbyt ciasne i w

ą

skie w stosunku 

do rozmiarów tych przedmiotów. 

c. 

Przetaczanie  przez  jednego  pracownika  beczek  o  ci

ęż

arze  ponad  300  kg,  

a  tak

ż

e  przetaczanie  po  pochylni  przez  jednego  pracownika  beczek  

o  ci

ęż

arze  ponad  50  kg  Nie  wolno  przetacza

ć

  r

ę

cznie  beczek  po 

pochylniach stromych o k

ą

cie nachylenia 30°. 

d. 

Przenoszenie  przez  jednego  pracownika  cieczy  o  wła

ś

ciwo

ś

ciach 

szkodliwych, 

ż

r

ą

cych,  gor

ą

cych  oraz  takich  których  ci

ęż

ar  z  naczyniem  

i uchwytem przekracza 25 kg. 

e. 

Przenoszenie  na  plecach,  lub  przed  sob

ą

,  balonów  z  kwasami,  zasadami 

lub  innymi  cieczami  niebezpiecznymi.  Powinny  by

ć

  przewo

ż

one  na 

specjalnych  wózkach.  Dopuszcza  si

ę

  przenoszenie  w  mocnych  koszach  

o nieuszkodzonych uchwytach. 

f. 

Przekraczanie dopuszczalnych mas przenoszonych przedmiotów. 

g. 

D

ź

wiganie  i  przenoszenie  przez  jednego  pracownika  przedmiotów  

o ci

ęż

arze przekraczaj

ą

cym 50 kg. 

h. 

Przebywanie pracowników pod zawieszonym ładunkiem. 

i. 

Zespołowe przenoszenie przedmiotów o masie przekraczaj

ą

cej 500 kg. 

j. 

R

ę

czne  przemieszczanie  ładunków  na  wózkach  po  pochyleniach 

powierzchni  wi

ę

kszych  ni

ż

  8%  oraz  na  odległo

ść

  wi

ę

ksz

ą

  ni

ż

  

200 m. 

k. 

Przenoszenie  i  przetaczanie  przedmiotów  po  pochylniach,  nie  zwi

ą

zanych  

w sposób stały z konstrukcj

ą

 budynku, o k

ą

cie nachylenia ponad 15°, oraz 

przenoszenie po schodach o k

ą

cie nachylenia ponad 60°. 

l. 

Przebywanie 

pracownika 

mi

ę

dzy 

legarami 

podczas 

przetaczania 

przedmiotów po pochyło ustawionych legarach. 

m. 

R

ę

czne  przemieszczanie  przedmiotów  przez  pomieszczenia,  schody, 

korytarze  albo  drzwi  zbyt  w

ą

skie  w  stosunku  do  rozmiarów  tych 

przedmiotów, je

ż

eli stwarza to zagro

ż

enia wypadkowe. 

n. 

Zatrudnianie  kobiet  przy  pracach  szczególnie  uci

ąż

liwych  lub  szkodliwych 

dla  zdrowia,  o  których  mowa  w  zał

ą

czniku  do  Rozporz

ą

dzenia  Rady 

Ministrów  w  sprawie  wykazu  prac  szczególnie  uci

ąż

liwych  lub  szkodliwych 

dla zdrowia kobiet. 

o. 

Zatrudnianie  młodocianych  przy  pracach  wzbronionych,  które  zostały 
okre

ś

lone  w  zał

ą

cznikach  do  Rozporz

ą

dzenia  Rady  Ministrów  w  sprawie 

wykazu  prac  wzbronionych  młodocianym  i  warunków  ich  zatrudniania  przy 
niektórych z tych prac. 

background image

Przedsiębiorstwo 

........................................................................ 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy 

przy transporcie ręcznym 

Strona 
16 z 25 

 

 

16

2.10.  Ocena ryzyka zawodowego przy transporcie r

ę

cznym 

Oceniaj

ą

c ryzyko zawodowe wyst

ę

puj

ą

ce przy r

ę

cznych pracach transportowych, 

w szczególno

ś

ci wzi

ę

to pod uwag

ę

: 



  mas

ę

 przemieszczanego przedmiotu, jego rodzaj i poło

ż

enie 

ś

rodka ci

ęż

ko

ś

ci, 



  warunki 

ś

rodowiska  pracy,  w  tym  w  szczególno

ś

ci  temperatur

ę

  i  wilgotno

ść

 

powietrza oraz poziom czynników szkodliwych dla zdrowia, 



  organizacj

ę

 pracy, w tym stosowane sposoby wykonywania pracy, 



  indywidualne  predyspozycje  pracownika,  takie  jak  sprawno

ść

  fizyczna,  wiek  

i stan zdrowia. 

background image

Przedsiębiorstwo 

............................................................................................................................. 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy przy transporcie ręcznym 

Ocena ryzyka zawodowego 

Strona 
17 z 25 

 

 

17 

*) S - skutki, P - prawdopodobieństwo, R – ryzyko ;  **) ocena przed zastosowaniem środków profilaktycznych ;  ***) ocena po zastosowaniu środków profilaktycznych.

 

Ocena ryzyka zawodowego przy transporcie ręcznym 

Ocena I** 

Ocena II *** 

Czynność / rodzaj zagrożenia 

*S  *P  *R 

Środki profilaktyczne 

*S  *P  *R 

Mężczyźni do 60 roku życia / Kobiety do 55 roku życia – transport ręczny 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków przy 
jednostkowym obciążeniu – praca dorywcza. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków przy 
powtarzalnym obciążeniu – praca stała. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, powstawanie zwyrodnień 

układy mięśniowo-szkieletowego, omdlenia, zasłabnięcia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw w pracy na odpoczynek, stosowanie 
zmian w zakresie rodzaju pracy, ograniczanie czasu pracy do 4 godzin 
w ciągu zmiany. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: zespołowe dźwiganie i przenoszenie ładunków 
przy jednostkowym obciążeniu – praca dorywcza. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

background image

Przedsiębiorstwo 

............................................................................................................................. 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy przy transporcie ręcznym 

Ocena ryzyka zawodowego 

Strona 
18 z 25 

 

 

18 

Zagrożenie: zespołowe dźwiganie i przenoszenie ładunków 
przy powtarzalnym obciążeniu – praca stała. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, powstawanie zwyrodnień 

układy mięśniowo-szkieletowego, omdlenia, zasłabnięcia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw w pracy na odpoczynek, stosowanie 
zmian w zakresie rodzaju pracy, ograniczanie czasu pracy do 4 godzin 
w ciągu zmiany. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków po schodach i 
pochylniach. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie elementów wysokich o 
dużych rozmiarach, ograniczających widoczność. 
Możliwe skutki: 
Zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i ścięgien, stłuczenia 
i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie mocowań, uchwytów, 
stabilizowanie elementów, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
przenoszenie grupowe, nadzorowanie transportu,  
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie elementów o 
nierównomiernie rozmieszczonym środku ciężkości. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie mocowań, uchwytów, 
stabilizowanie elementów, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
przenoszenie grupowe, nadzorowanie transportu,  
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów na 
wysokość powyżej pasa barkowego – praca stała 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw, maksymalny czas pracy do 4 godzin. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

background image

Przedsiębiorstwo 

............................................................................................................................. 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy przy transporcie ręcznym 

Ocena ryzyka zawodowego 

Strona 
19 z 25 

 

 

19 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów na 
wysokość powyżej pasa barkowego – praca dorywcza 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów przy 
niekorzystnych warunkach atmosferycznych – śliskie, 
oblodzone nawierzchnie dróg i elementy przedmiotów. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw, usunięcie zagrożeń z dróg 
transportowych lub ich ograniczenie (usuwanie lodu, śniegu, wody, 
zwiększanie przyczepności powierzchni środkami typu np.: piasek, 
wykładziny. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów przy 
niekorzystnych warunkach środowiska pracy – niskie 
temperatury. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice, odzież 
ocieplana. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów przy 
niekorzystnych warunkach środowiska pracy – wysokie 
temperatury. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw, podawanie napojów mineralnych. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

background image

Przedsiębiorstwo 

............................................................................................................................. 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy przy transporcie ręcznym 

Ocena ryzyka zawodowego 

Strona 
20 z 25 

 

 

20 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów 
niebezpiecznych np.: substancji i preparatów chemicznych. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni  
i ścięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia, 
oparzenia, zatrucia, uczulenia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
nadzorowanie prac, stosowanie się do zapisów kart charakterystyki 
substancji i preparatów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty, okulary ochronne, 
półmaski. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów 
niebezpiecznych w środowisku, w którym występują czynniki 
niebezpieczne – hałas, zapylenie. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni  
i ścięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia, 
uczulenia, pylica, głuchota. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty, okulary ochronne, 
półmaski, ochronniki słuchu. 

Ryzyko końcowe 

 

Mężczyźni po 60 roku życia / Kobiety po 55 roku życia – transport ręczny 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków przy 
jednostkowym obciążeniu – praca dorywcza. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, ograniczenie norm 
noszenia ciężarów o 1/2, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków przy 
powtarzalnym obciążeniu – praca stała. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, powstawanie zwyrodnień 

układy mięśniowo-szkieletowego. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, ograniczenie norm 
noszenia ciężarów o 1/2, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw w pracy, stosowanie zmian w zakresie 
rodzaju pracy, ograniczanie czasu pracy do 4 godzin w ciągu zmiany. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

background image

Przedsiębiorstwo 

............................................................................................................................. 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy przy transporcie ręcznym 

Ocena ryzyka zawodowego 

Strona 
21 z 25 

 

 

21 

Zagrożenie: zespołowe dźwiganie i przenoszenie ładunków 
przy jednostkowym obciążeniu – praca dorywcza. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, ograniczenie norm 
noszenia ciężarów o 1/2, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: zespołowe dźwiganie i przenoszenie ładunków 
przy jednostkowym obciążeniu – praca stała 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, ograniczenie norm 
noszenia ciężarów o 1/2, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw w pracy, stosowanie zmian w zakresie 
rodzaju pracy, ograniczanie czasu pracy do 4 godzin w ciągu zmiany. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków po schodach i 
pochylniach. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, ograniczenie norm 
noszenia ciężarów o 1/2, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie elementów wysokich o 
dużych rozmiarach, ograniczających widoczność. 
Możliwe skutki: 
Zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i ścięgien, stłuczenia 
i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie mocowań, uchwytów, 
stabilizowanie elementów, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
przenoszenie grupowe, nadzorowanie transportu,  
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie elementów o 
nierównomiernie rozmieszczonym środku ciężkości. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie mocowań, uchwytów, 
stabilizowanie elementów, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
przenoszenie grupowe, nadzorowanie transportu,  
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów na 
wysokość powyżej pasa barkowego – praca stała 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 

background image

Przedsiębiorstwo 

............................................................................................................................. 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy przy transporcie ręcznym 

Ocena ryzyka zawodowego 

Strona 
22 z 25 

 

 

22 

Możliwe skutki: zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie,  

Organizacyjne: badania lekarskie pracowników ograniczenie norm 
noszenia ciężarów o 1/2, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw, maksymalny czas pracy do 4 godzin. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów na 
wysokość powyżej pasa barkowego – praca dorywcza 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, ograniczenie norm 
noszenia ciężarów o 1/2, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów przy 
niekorzystnych warunkach atmosferycznych – śliskie, 
oblodzone nawierzchnie dróg i elementy przedmiotów. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw, usunięcie zagrożeń z dróg 
transportowych lub ich ograniczenie (usuwanie lodu, śniegu, wody, 
zwiększanie przyczepności powierzchni środkami typu np.: piasek, 
wykładziny. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów przy 
niekorzystnych warunkach środowiska pracy – niskie 
temperatury. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice, odzież 
ocieplana. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów przy 
niekorzystnych warunkach środowiska pracy – wysokie 
temperatury. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw, podawanie napojów mineralnych. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

background image

Przedsiębiorstwo 

............................................................................................................................. 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy przy transporcie ręcznym 

Ocena ryzyka zawodowego 

Strona 
23 z 25 

 

 

23 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów 
niebezpiecznych np.: substancji i preparatów chemicznych. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni  
i ścięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia, 
oparzenia, zatrucia, uczulenia. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
nadzorowanie prac, stosowanie się do zapisów kart charakterystyki 
substancji i preparatów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty, okulary ochronne, 
półmaski. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów w 
ś

rodowisku, w którym występują czynniki niebezpieczne – 

hałas, zapylenie. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni  
i ścięgien, stłuczenia i zranienie, omdlenia, zasłabnięcia, pylica, 
alergia, głuchota. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty, okulary ochronne, 
półmaski, ochronniki słuchu. 

Ryzyko końcowe  

 

background image

Przedsiębiorstwo 

............................................................................................................................. 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy przy transporcie ręcznym 

Ocena ryzyka zawodowego 

Strona 
24 z 25 

 

 

24 

 
 
 
 
 

Młodociani: chłopcy / dziewczęta – transport ręczny 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków przy 
jednostkowym obciążeniu – praca dorywcza. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, nadzór 
prac przez osobę dorosłą. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków po schodach i 
pochylniach – praca dorywcza. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, nadzór 
prac przez osobę dorosłą. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów na 
wysokość powyżej pasa barkowego – praca dorywcza 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw, nadzór prac przez osobę dorosłą. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Ryzyko końcowe 

background image

Przedsiębiorstwo 

............................................................................................................................. 

Wydanie 1 

 

Instrukcja organizacji bezpiecznej pracy przy transporcie ręcznym 

Ocena ryzyka zawodowego 

Strona 
25 z 25 

 

 

25 

 

 
 
 

Kobiety w ciąży– transport ręczny 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków przy 
jednostkowym obciążeniu – praca dorywcza. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, poronienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej:  buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków po schodach i 
pochylniach – praca dorywcza. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, poronienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym,  stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie ładunków po schodach i 
pochylniach – praca stała. 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, poronienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Zagrożenie: dźwiganie i przenoszenie przedmiotów na 
wysokość powyżej pasa barkowego – praca dorywcza 
Możliwe skutki: 
zwichnięcia, złamania, naderwanie mięśni i 
ś

cięgien, stłuczenia i zranienie, poronienie. 

Techniczne: zastępowanie w miarę możliwości transportu ręcznego, 
transportem zmechanizowanym, stosowanie sprzętu pomocniczego. 
Organizacyjne: badania lekarskie pracowników, przestrzeganie norm 
noszenia ciężarów, przestrzeganie zasad podnoszenia ciężarów, 
stosowanie dodatkowych przerw. 
Indywidualne: środków ochrony osobistej: buty i rękawice. 

Ryzyko końcowe