Microsoft PowerPoint - Prezentacja dla licealistów

Możliwe rozumienia terminu ‘lud’

Możliwe rozumienia terminu lud



dosłownie wszyscy;



klasy niższe;



klasy niższe;



lud jako nierozdzielny byt organiczna całość naród



lud jako nierozdzielny byt, organiczna całość, naród

(Volk)



wszyscy obywatele (aspekt formalno-prawny)



lud jako większa część wyrażona poprzez zasadę

absolutnej większości

Zasada ‘rządów większości’

Zasada rządów większości



Zasada rządów większości jako logiczne następstwo idei

ęp

równości



Rodzaje większości



Rodzaje większości



zwykła



kwalifikowana



bezwzględna



bezwzględna



„Tyrania większości”



„Zasada ograniczonej większości”



Lord Acton: Najpewniejszy test za pomocą którego oceniamy czy jakiś



Lord Acton: Najpewniejszy test, za pomocą którego oceniamy, czy jakiś

kraj jest naprawdę wolny, to stopień bezpieczeństwa, jakim cieszą się

mniejszości.



Rządy większości, czy... największej z pośród mniejszości?

Zasada suwerenności ludu



To społeczeństwo (lud, naród) jest źródłem władzy, a jedyną

l i

ł d

bli

f k ż

racjonalną

legitymacją władzy publicznej

jest fakt, że została

wyłoniona na podstawie ujawnionej woli suwerena. Władza wykonuje

więc mandat w imieniu ludu i z jego woli oraz kierując się jego dobrem

(interesem społeczeństwa)

(interesem społeczeństwa).



Formuła Lincolna: demokracja to rządy ludu, dla ludu i przez lud

ś i l d

t ż

ń t

l d



Zasada suwerenności ludu oznacza też

pierwszeństwo ludu

(społeczeństwa) przed państwem

. To lud jest suwerenem (a nie

państwo). Władza jest zatem sprawowana w interesie ludu, a nie

odwrotnie (to nie lud istnieje dla władzy)

odwrotnie (to nie lud istnieje dla władzy).



Władza publiczna ponosi (przed ludem) odpowiedzialność z tytułu

wykonywania swych funkcji

rozliczalność

wykonywania swych funkcji –

rozliczalność



Z zasady suwerenności ludu wynika również – istniejący w wielu

ń t

h d

k t

bd l

ji i ń

państwach demokratycznych –

zakaz

tzw.

subdelegacji uprawnień.

Narzędzia artykulacji woli suwerena



Instrumenty demokracji bezpośredniej (np.

referendum, ludowa inicjatywa ustawodawcza, weto

ludowe)



Wybory



Opinia publiczna (sondaże)



Manifestacje demonstracje strajki itp



Manifestacje, demonstracje, strajki, itp.



Konsultacje społeczne



Konsultacje społeczne

Równość – jako zasada demokracji

Równość jako zasada demokracji



Dlaczego nazywamy tak różne systemy polityczne



Dlaczego nazywamy tak różne systemy polityczne
(prezydencki, kanclerski, semi-prezydencki,
parlamentarno-gabinetowy, itd.) demokratycznymi?

parlamentarno gabinetowy, itd.) demokratycznymi?
Co jest wyznacznikiem demokracji – pozwalającym
odróżnić ją od innych, niedemokratycznych, reżimów?

odróżnić ją od innych, niedemokratycznych, reżimów?



Robert Dahl sugeruje że wyznacznikiem



Robert Dahl sugeruje, że wyznacznikiem
demokratycznego ustroju jest

zasada politycznej

równości wszystkich obywateli

: wszyscy członkowie

równości wszystkich obywateli

: wszyscy członkowie

demokratycznego społeczeństwa są równo uprawnieni
do uczestniczenia w podejmowaniu dotyczących ich

do uczestniczenia w podejmowaniu dotyczących ich
wszystkich decyzji.

Możliwe rozumienia równości



prawno polityczna (równość pod względem statusu



prawno-polityczna (równość pod względem statusu
prawnego i politycznego)



społeczna (związana ze statusem społecznym i układem
klasowym)

klasowym)



socjalno ekonomiczna (związana ze statusem materialnym)



socjalno-ekonomiczna (związana ze statusem materialnym)

ść



równość szans:



- równość startu;



równość dostępu (do urzędów instytucji dóbr itd ); brak



- równość dostępu (do urzędów, instytucji, dóbr, itd.); brak
dyskryminacji.

Równość doskonałą, czy...

równowaga pomiędzy nierównościami



Wzrost równości dokonuje się najczęściej dzięki



Wzrost równości dokonuje się najczęściej dzięki
ustanowieniu lepszej i pełniejszej równowagi między
nierównościami.

Dążenie do jednej, absolutnej,

nierównościami.

Dążenie do jednej, absolutnej,

wszechogarniającej równości bywa niebezpieczną
utopią.

utopią.



Sartori: Problem równości zawsze polega na osiągnięciu



Sartori: „Problem równości zawsze polega na osiągnięciu
wydajnego systemu wzajemnej kompensacji między
nierównościami, to znaczy systemu równoważących sił,

ść k

sprawiających, że jedna nierówność rekompensuje inną”.

Wymiary wolności



Wyrażenie „Jestem wolny do...” może znaczyć:

Wyrażenie „Jestem wolny do... może znaczyć:



wolno mi



mogę



mam władzę do...



Zdaniem Clintona Rossitera na ideę wolności składają

się 4 pojęcia:



niezależność – sytuacja, w której człowiek czuje się związany

przez minimalną liczbę zewnętrznych ograniczeń



prywatność – osobista autonomia



prywatność osobista autonomia



władza – uprawnienia jednostki związane z jej wolnością



szanse – możliwość samorealizacji i osiągania stawianych sobie

celów

Wolność negatywna” a wolność pozytywna”

Wolność „negatywna a wolność „pozytywna



Wolność negatywna



Wolność negatywna



Oznacza brak zewnętrznych przeszkód; brak zewnętrznych ograniczeń,
brak przymusu. Jest to zatem „wolność od” (przymusu).



To rozumienie wolności kieruje naszą uwagę głównie na relacje
pomiędzy obywatelem a państwem (rządem, władzą).



Nie jest tożsama z wolnością absolutną (brakiem jakichkolwiek



Nie jest tożsama z wolnością absolutną (brakiem jakichkolwiek

ograniczeń dla naszego działania).



Wolność negatywna jest podstawowa z powodów proceduralnych

–

i k

ki h i

l ś i

stanowi warunek sine qua non wszystkich innych wolności.

W l ść



Wolność pozytywna



Jest prawem do...



partycypacji w życiu publicznym;



partycypacji w życiu publicznym;



aktywnego korzystania ze swej wolności negatywnej .

Narzędzia ochrony wolności



Rządy prawa (Cyceron: „praw niewolnikami jesteśmy,

żebyśmy wolnymi być mogli”); idea wolności pod rządami

prawa



konstytucjonalizm – ograniczający m. in. samą władzę prawodawczą

(stanowione przez nią prawo musi pozostawać w zgodzie z prawem

wyższego rzędu)



Niezależne sądy oraz instytucje takie jak Rzecznik Praw

t l ki h (

b d

)

Obywatelskich (ombudsman)

l ż di



Niezależne media

Pra a do r es ania się olności sło a rażania



Prawa do zrzeszania się, wolności słowa, wyrażania

poglądów, itp.

Teoria i praktyka demokracji

w perspektywie historycznej



Demokracja ateńskiej polis.



Republika rzymska



Renesans: republiki włoskie (Wenecja, Florencja,
Mediolan)

ed o a )



Rozwój idei demokratycznych i liberalnych w XVII-
wiecznej Anglii i Holandii

wiecznej Anglii i Holandii



Rewolucje XVIII-wieczne
XIX i k

k t

A lii



XIX wiek i demokratyzacja praw wyborczych w Anglii



Demokracja przed i po II wojnie światowej

Ateńska polis w VI-IV w p n e

Ateńska polis w VI IV w p.n.e



Miasto-państwo” – charakterystyka



„Miasto państwo charakterystyka

W V

k t

k ń ó

•

W V w p.n.e. Ateny liczą ok. 40 tys. mieszkańców:



obywatele ateńscy

t jk



metojkowie



niewolnicy (w czasach Peryklesa – ok. 80-100 tys.)



Ramy chronologiczne ateńskiej demokracji: lata 508/7

– 322 p.n.e.

Funkcjonowanie demokracji ateńskiej

Ob d Ekl ji



Obrady Eklezji



Rządy prawa



Rządy prawa



Ostracyzm



Wybory przez losowanie



Brak partii politycznych



Krótkie kadencje (częsta rotacja na stanowiskach

publicznych)

Innowacje instytucjonalne

w nowożytnym modelu demokracji



Zasada przedstawicielstwa (reprezentacji)



Zasada przedstawicielstwa (reprezentacji)

t t j



Konstytucjonalizm



Trójpodział władzy oraz mechanizm hamulców i
równowagi



Bikameralizm



Partie polityczne



Partie polityczne

Wyborcza teoria demokracji

Demokracja zakłada autonomiczną opinie publiczną

Demokracja zakłada autonomiczną opinie publiczną,

która za pośrednictwem wyborów podtrzymuje rządy z

przyzwolenia;

które to rządy, z kolei, reagują na opinie ludzi.

ą y,

g ją

Parlament

Rząd

Sądy i trybunały

Parlament

(władza

ustawodawcza)

-Stanowienie prawa

Rząd

(władza

wykonawcza)

Sądy i trybunały

(władza sądownicza)

-orzekanie w sprawach
cywilnych i karnych

Stanowienie prawa

-Udzielanie votum zaufania
władzy wykonawczej

-Obsadzanie niektórych

-wykonywanie ustaw

- realizacja budżetu

- nadzór nad
administracją centralną

cywilnych i karnych

-nadzór nad systemem
penitencjarnym (wspólnie z
Ministrem Sprawiedliwości
oraz MSWiA)

urzędów

-Kontrolowanie pozostałych
gałęzi władzy

administracją centralną

-prowadzenie bieżącej
polityki wewnętrznej i
zagranicznej

oraz MSWiA)

-kontrola konstytucyjności
stanowionego prawa

Partie polityczne

-(współ)obsadzanie
niektórych urzędów i
agencji rządowych

Wybory

Elektorat

(obywatele powyżej określonego wieku

Media,

opinia publiczna

Wolny rynek, sfera
społeczeństwa
obywatelskiego

(obywatele powyżej określonego wieku,

bez względu na płeć, wyznanie, poglądy)

obywatelskiego

(stowarzyszenia, NGO, itp.)

Odmiany (modele) współczesnych

demokracji przedstawicielskich



Model parlamentarno-gabinetowy (tzw



Model parlamentarno gabinetowy (tzw.
westminserski)



Model prezydencki



Model semi-prezydencki



Model demokracji konsensusualnej

Argumenty za demokracją bezpośrednią



pełne i faktyczne urzeczywistnienie zasady



pełne i faktyczne urzeczywistnienie zasady
suwerenności ludu



zwiększenie demokratycznej legitymacji

d j

h d

podejmowanych decyzji



możliwość definitywnego rozwiązania politycznego
konfliktu – przez odwołanie się do suwerena



polityczna aktywizacja społeczeństwa

Ułomności ateńskiego modelu demokracji

Ni t bil ść (

t k

lit

lki



Niestabilność (częste kryzysy polityczne i walki

klasowe))



Brak mechanizmów bezpieczeństwa



Brak gwarancji wolności indywidualnej



„Tyrania większości”

P d t ść



Podatność na populizm



„Polityczna hipertrofia”

„Polityczna hipertrofia

Słabości demokracji bezpośredniej

i t bil ść i d t ść



niestabilność i podatność na populizm



mała efektywność podejmowanych działań – w



mała efektywność podejmowanych działań w

warunkach masowych społeczeństw



nierealistyczny wymóg kompetencji i pełnej

racjonalności względem każdego obywatela



premia dla ekstremistów”



„premia dla ekstremistów



polityka jako gra o sumie zerowej

Demokracja bezpośrednia vs

republika przedstawicielska



Współczesne demokracje mają więcej wspólnego z



Współczesne demokracje mają więcej wspólnego z
ideami republikańskimi (zasada reprezentacji,
trójpodział władz, mechanizm hamulców i równowagi)

trójpodział władz, mechanizm hamulców i równowagi)
niż z klasycznym modelem demokracji bezpośredniej



Antyczny ideał jednomyślności ludu a pluralistyczna
teoria demokracji

teoria demokracji



Współczesne demokracje to przede wszystkim
demokracje liberalne

Konstytucjonalizm



Konstytucja jako element rządów prawa



Konstytucja jako element rządów prawa

Od i

t t ji



Odmiany konstytucji:



a) pisana – niepisana
b) f d

t li



b) federalna – scentralizowana



Kontrola konstytucyjności stanowionego prawa przez
Sąd/Trybunał Konstytucyjny.

Trójpodział władzy oraz mechanizm

hamulców i równowagi



Przesłanki filozoficzne



Przesłanki filozoficzne



Lord Acton: Władza deprawuje, władza absolutna deprawuje w
sposób absolutny



Wymiar instytucjonalny



Wymiar instytucjonalny

M h i

l ó i ó



Mechanizm hamulców i równowagi – zaprzeczenie, czy
kongenialne uzupełnienie zasady trójpodziału władzy?

Rządy prawa

- składniki instytucjonalno-proceduralne

składniki instytucjonalno proceduralne



Uprawnienia poszczególnych władz są jasno określone

ą j

(najczęściej w konstytucji)



Jasne gwarancje podstawowych praw jednostkowych (które nie



Jasne gwarancje podstawowych praw jednostkowych (które nie

mogą być naruszone przez władzę)

d ó

ś i b

(

j k



Zasada równości wobec prawa (zarówno obywateli, jak i

przedstawicieli władzy)



Proces legislacyjny musi być zgodny z przyjętymi regułami

ść t



Jawność stanowionego prawa



Niezależna władza sądownicza oraz możliwość dochodzenia

swych praw przez obywateli przed niezależnymi sądami

Cechy dobrego” prawa

Cechy „dobrego prawa



Ogólność (generalność)



Ogólność (generalność)

U i

l ść



Uniwersalność



Trwałość (długowieczność)



umożliwiająca ludziom planowanie swych działań z
wyprzedzeniem;



na trwałości opiera się też w dużym stopniu autorytet prawa



Bezosobowość (bezstronność)

Funkcje wyborów



wyłonienie rządzących (w tym również: wymiana elit)



wyłonienie struktury opinii publicznej



potwierdzenie lub cofnięcie danej we wcześniejszych

j y

wyborach legitymacji (także legitymacji całego systemu)



funkcja kontrolna (rozliczenie rządzących z ich działań po

zakończeniu kadencji)



funkcja rytualna (swoisty rytuał społeczny, „święto”

demokracji)

demokracji).

Wolne demokratyczne wybory – kryteria

Wolne, demokratyczne wybory kryteria



wolność zgłaszania kandydatur



wolność głosowania

i t j ś i ł



zagwarantowanie tajności głosowania



równy dostęp kandydatów do mediów a wyborców do informacji nt.

kandydatów i konkurencyjnych partii



powszechność i równość wyborów w odniesieniu do wyborców (brak cenzusów,

itp )

itp.)



nadzór nad prawidłowym przebiegiem wyborów oraz zliczanie i ogłoszenie

wyników przez niezależny organ



możliwość obserwowania przebiegu wyborów przez niezależnych obserwatorów



organizacja i przebieg wyborów w oparciu o jawne, znane wcześniej przepisy

(ordynacja wyborcza)

i dl d

Wyzwania dla demokracji u

progu XXI wieku

D e m o k r a c j a j e s t n a j p o w s z e c h n i e j p o d z i w i a n y m

s y s t e m e m p o l i t y c z n y m , a l e z a p e w n e t e ż

n a j t r u d n i e j s z y m d o u t r z y m a n i a . P o ś r ó d

w s z y s t k i c h f o r m r z ą d ó w w y r ó ż n i a s i ę t y m ż e

w s z y s t k i c h f o r m r z ą d ó w w y r ó ż n i a s i ę t y m , ż e

o p i e r a s i ę n a m i n i m u m p r z y m u s u i m a k s i m u m

p r z y z w o l e n i a .

( L a r r y D i a m o n d )

Demokracja a organizacje międzynarodowe

l (?)

ść k t

ść



Nieusuwalna (?) sprzeczność: skuteczność, czy
reprezentatywność?



Zagadnienie realnej partycypacji tzw. szarego
obywatela



Rządy ludu, czy rządy elit?



Legitymizacja – realna, czy symboliczna?

Demokracja a globalizacja

k ń



Czy po zakończeniu zimnej wojny i upadku
komunizmu faktycznie mamy do czynienia z
triumfem demokracji?

triumfem demokracji?



Claude Ake: ... jeśli

demokracja

w istocie uległa

globalnemu upowszechnieniu, dzieje się tak jedynie
dl

iż

dlatego, iż

została spłycona

w takim stopniu, że nie

stanowi już zagrożenia dla elit władzy, które mogą

ć i d

ś i

teraz cieszyć się demokratyczną prawomocnością,
unikając powszechnie znanych wynikających z

kt k

i d

ji i d

d ś i

praktykowania demokracji niedogodności.

Demokracja a media (1)



Klasyczna koncepcja mediów jako czwartej władzy”



Klasyczna koncepcja mediów jako „czwartej władzy .



Funkcje mediów w systemie demokratycznym:



Informowanie



Informowanie



Kreowanie poglądów i postaw



Edukacja i wychowanie



Kontrolowanie władzy



Wyrażanie opinii (woli ludu)

Modero anie” debat public nej



„Moderowanie” debaty publicznej



Integrowanie (np. zwracanie uwagi na problemy społeczne

mniejszości i innych grup)

Demokracja a media (2)



Szum informacyjny” (przeładowanie informacjami) –



„Szum informacyjny (przeładowanie informacjami)
utrudniające obywatelom oddzielenie informacji
ważnych od trywialnych

ważnych od trywialnych

N t

i i

j i



Nastawienie na sensację i rozrywkę



Wchodzenie w rolę graczy politycznych



„Demokracja sondażowa”

Krytyka demokracji sondażowej”

Krytyka „demokracji sondażowej

Sondaże opinii publicznej stanowią jedynie pozór woli politycznej i

politycznego wyboru. Sondaże przedstawiają polityczną wolę i

polityczny wybór jako fakty i dane statystyczne, unicestwiając

ł i

j ki

zupełnie sens, jaki mają w demokracji.

Istota i specyfika woli politycznej i politycznego wyboru w ramach

p yf

j p

demokratycznego życia politycznego polega na tym, że są one

dynamicznymi procesami; żywymi doświadczeniami wyboru i

pragnienia,

wyrażania

woli

aktywnego

negocjowania

i i

ti h t

d i t

ól

porozumienia w kwestiach stanowiących przedmiot wspólnego

zainteresowania. Sondaż opinii publicznej stanowi dokładne

przeciwieństwo tego procesu politycznego, ponieważ od początku

nie ma w nim życia; ma charakter pasywny niezmienny i jest

nie ma w nim życia; ma charakter pasywny, niezmienny i jest

zbiorem danych statystycznych niemających nic wspólnego ze

społecznym współuczestnictwem, łączeniem się czy wymianą

społeczną (Claude Ake).

ą (

)

Problemy nowych demokracji”

Problemy „nowych demokracji



Rozczarowanie demokracją (problem zawiedzionych



Rozczarowanie demokracją (problem zawiedzionych

oczekiwań)



Pojawienie się oligarchii



„Jazda na gapę” (stosunek do dóbr publicznych)



Funkcjonalna autonomia pewnych instytucji

wymykających się demokratycznej kontroli



Współzależność (wynikająca z globalizacji)



Ślepe naśladownictwo



Przeciążenie i niesterowność



Korupcja



Bezpieczeństwo wewnętrzne



Większa „niespójność” społeczna

Zalety demokracji wg J Linza

Zalety demokracji wg J. Linza



Demokracja

eliminuje przemoc

jako metodę zdobywania władzy



Demokracja

eliminuje przemoc

jako metodę zdobywania władzy



Demokracja wprowadza element zasadniczej

równości obywateli

pozwalającej na wyrażanie jednostkowych preferencji



Demokracja zapewnia wszystkim obywatelom możliwość

ali o ania o d iał e ład

rywalizowania o udział we władzy



Demokracja zakłada obowiązywanie całej

listy swobód i praw

k ó

h i

i d j

j h

k ó

których nie posiadają obywatele w innych ustrojach, a które są

wartościowe same w sobie



Ograniczenie władzy politycznej



Odpowiedzialność władzy przed obywatelami

y p

Zalety demokracji wg R Dahla

Zalety demokracji wg R. Dahla



Uniknięcie tyranii/autorytaryzmu



Uniknięcie tyranii/autorytaryzmu



Demokracja gwarantuje obywatelom wiele podstawowych praw



Demokracja zapewnia swym obywatelom większy zakres indywidualnej

l ś i iż j k k l i k i

wolności niż jakakolwiek inna forma ustrojowa



Demokracja pomaga ludziom w realizowaniu ich podstawowych interesów



Demokracja zapewnia jednostkom maksimum możliwości samodzielnego

decydowania o własnym losie (wyboru własnej drogi życiowej)



Demokracja stwarza jednostkom warunki do bycia (moralnie)

odpowiedzialnymi (za siebie i innych)

(

y )



Demokracja sprzyja rozwojowi ludzi bardziej niż jakikolwiek inny wyobrażalny
ustrój



Demokracja sprzyja wysokiemu poziomowi równości politycznej



Demokracja sprzyja wysokiemu poziomowi równości politycznej



Nowoczesne demokracje sprzyjają pokojowi (praktycznie nie prowadzą ze sobą

wojen)
D

ji t

l d i ki i

d b b t



Demokracji towarzyszy zwykle względnie wysoki poziom dobrobytu

Słabości demokracji



Zasada merytokracji poświęcona na „ołtarzu

równości”.



Słabość „operacyjnej zasady” demokracji, jaką jest podejmowanie

decyzji przez większość



Podatność na populizm/demagogię



Lud (demos) nie ponosi politycznej odpowiedzialności

za własne decyzje



Niebezpieczeństwo przekształcenia się w dykataturę

Tematy esejów



Wymień i pokrótce omów najważniejsze różnice



Wymień i pokrótce omów najważniejsze różnice
pomiędzy sposobem funkcjonowania klasycznej
demokracji ateńskiej i współczesnych demokracji

demokracji ateńskiej i współczesnych demokracji
przedstawicielskich. Wyraź własną opinię na temat
wad i zalet obu systemów.

wad i zalet obu systemów.



Jaką rolę odgrywają w demokracji wybory?



Jaką rolę odgrywają w demokracji wybory?



Wymień i pokrótce opisz najważniejsze problemy i
wyzwania stojące przed systemami demokratycznymi.