16.12.2010
1
Wiarygodne zobowiązania,
dwustronne
Wykład 8
E
konomika przedsiębiorczości
Prof. Tomasz Mickiewicz
16.12.2010
1
Wiarygodne zobowiązania,
dwustronne
Wykład 8
E
konomika przedsiębiorczości
Prof. Tomasz Mickiewicz
16.12.2010
2
Wzajemność
W celu ograniczenia kosztów transakcyjnych strony
umawiające się mogą poszukiwać sposobów aby rozciągnąć
umowę poza jej 'naturalne granice', tworząc relację
wzajemnego polegania na sobie / uzależnienia.
W pewnych okolicznościach może temu służyć
przekształcenie jednokierunkowej transakcji kupna -
sprzedaży w transakcję dwukierunkową.
W szczególności, handlowa relacja wzajemności powstaje,
kiedy A sprzedaje towar X odbiorcy B, a z kolei A zgadza się
kupować od B towar Y jako warunek realizacji sprzedaży X i
obie strony rozumieją że wzajemność jest warunkiem
kontynuowania transakcji (np. transakcje offsetowe).
Interesujący przypadek powstaje gdy oba produkty są
specyficzne. Stwarza to równowagę wzajemnego narażenia
się / polegania na sobie.
16.12.2010
3
Model wzajemności
Załóżmy teraz że obie strony dokonały specyficznych
inwestycji k.
Obie strony ponoszą też koszt operacyjny produkcji v2.
Pa
oznacza cenę wymiany towaru.
Wówczas przy decyzji czy odstąpić od umowy trzeba
rozważyć nie tylko korzyść netto z nabycia towaru jak i
korzyść netto ze sprzedaży.
Jeśli oznaczymy korzyść z kupna i sprzedaży odpowiednio
jako Bb oraz Bs
, to łączna korzyść z realizacji transakcji
wyniesie teraz:
Br = Bb + Bs
16.12.2010
4
Model wzajemności c.d.
Korzyść netto z realizacji zamówienia na rynku zakupów
będzie:
Bb = P
– Pa
gdzie P odnosi si
ę do rynkowej ceny sprzedaży finalnej
Zakładając, że zostały już dokonane inwestycje bezzwrotne
k
, to korzyść netto z jednoczesnej sprzedaży własnego
produktu wyniesie z kolei (zakładamy że ceny kupna i
sprzedaży się pokrywają, jak przy transakcji barterowej [1]):
Bs = Pa
– v2
Wówczas korzyść netto z kontynuowania transakcji
(zakładając, że druga strona się też nie wycofuje) to:
Br = (P
– Pa) + (Pa – v2) = P - v2
16.12.2010
5
Model wzajemności c.d.
Załóżmy ponownie, że popyt na rynkach obu partnerów transakcji
ma rozkład równomierny pomiędzy 0 a 1.
Wówczas, oczekiwane korzyści netto z wymiany będą pozytywne
wtedy gdy prawdopodobieństwo (opłacalnej) wymiany określone
nadal przez spodziewany popyt jako (1
– v2) pomnożone przez
oczekiwaną korzyść ze zrealizowanego handlu (1 – v2) / 2
przekroczy wartość początkowej specyficznej inwestycji, tj:
(1-v2)(1-v2)
– k > 0
Po tym jak specyficzne zasoby zostały już zainwestowane w
transakcję, korzyści ze sprzedaży są określone jako
Bs = Pa
– v2, jak poprzednio.
Jeśli jednak, przykładowo, jedna ze stron użyje technologii
ogólnej, to korzyść netto z dostarczenia produktu, dla którego
otrzymana cena wynosi Pa, byłaby Bs = Pa – v1.
Znaczyłoby to, że prosty wynik oparty na symetrii przestałby już
obowiązywać: bodźce stron stałyby się odmienne...
16.12.2010
6
Model wzajemności c.d.
Co za tym idzie, jeśli jedna ze stron używałaby technologii
niespecyficznej T1, to korzyści netto z dostarczenia produktu
dla którego otrzymywana jest cena Pa, byłyby dla niej teraz:
Bs = Pa
– v1
To oznaczałoby, że nastąpi teraz wycofanie się tej strony
przy stanach popytu, takich że:
P < v1
A zatem warunek kontynuacji przestaje być jednolity, a
jedna ze stron zrywałaby umowę w sytuacji, kiedy drugiej
opłacałoby się handlować.
16.12.2010
7
Model wzajemności: alternatywna prezentacja
Przyjmijmy ponownie, że korzyść netto kupującego z
jednokierunkowej wymiany jeśli potwierdzi transakcję wyniosą:
Bb = P
– Pa
Z kolei korzyść netto sprzedającego ze zrealizowanej dostawy to:
Bs = Pa
– v2
Przyjmijmy teraz przykładowo, że Pa=2, v2=1 i że istnieją trzy
możliwe realizacje popytu: P=4, P=2-ε, P=0 (zamiast rozkładu
ciągłego, jak poprzednio; ε jest dowolnie małą wielkością).
Jak poprzednio, kupujący decyduje czy potwierdzić transakcję
wiązaną kupna i sprzedaży.
Wypłaty: (w formacie: wypłata dla 1 partnera związana z kupnem,
wypłata dla 2 partnera związana ze sprzedażą).
Akceptuj
Bb,Bs
Odrzuć
Bb,Bs
P=4
2,1
0,0
P=2-
ε
-
ε,1
0,0
P=0
-2,1
0,0
Możliwe
Realizacje
Popytu
16.12.2010
8
Model wzajemności: alternatywna prezentacja
Efektywny wynik to taki aby transakcja doszła do skutku w dwu
bardziej korzystnych realizacjach popytu, ale kupujący w oparciu
tylko o swe własne korzyści potwierdzi zamówienie jedynie przy
najwyższej realizacji popytu.
Poszerzenie transakcji w kierunku wzajemności spowoduje że
wypłata dla obu stron będzie określona wspólnie przez Br = P – v2
(bo obie strony dokonały symetrycznej inwestycji w specyficzną
technologię)
Tabela wypłat jest teraz identyczna dla obu stron bo obie strony
są teraz dostawcą i odbiorcą i sumują oba rodzaje korzyści.
Logika wyboru jest efektywna (oparta na porównaniu ceny z
kosztem krańcowym). Do transakcji nie dojdzie jedynie w trzecim
przypadku.
Akceptuj
Br
Odrzuć
Br
P=4
3 = 2 + 1
0
P=2-
ε
1-
ε = -ε + 1
0
P=0
-1 = -2 + 1
0
16.12.2010
9
Uwagi końcowe
Teoria która przypisuje wszystkie niestandardowe typy
umów działaniom strategicznym zakłada, że ustrój
przedsięwzięć gospodarczych jest jednoznacznie określony
technologicznie, a zatem wszelkie odstępstwa wynikają z
posunięć strategicznych (monopolistycznych).
W przeciwieństwie do tego, teoria kosztów transakcyjnych
jest zakorzeniona w tradycji prawa zwyczajowego
(precedensowego). Przyjmuje że normy prawne są
przedmiotem ewolucji i udoskonalanie które dokonuje się w
procesie poszukiwania przez uczestniczące w wymianie
podmioty gospodarcze bardziej efektywnych form
ustrojowych dla działalności gospodarczej.
NOTATKI: 1
1. Wymiana barterowa
– forma wymiany bezgotówkowej, czyli towar za towar.
Model wzajemności
Każda ze stron inwestuje w specyficzne aktywa:
W modelu
wzajemności oba przedsiębiorstwa A i B występują i jako strona kupująca i
jako strona
sprzedająca. Przedsiębiorstwa nawzajem kupują i sprzedają towary. Taki
stan rzeczy
podwyższa prawdopodobieństwo dojścia do skutku każdej wzajemnej
transakcji.
Jeżeli oba te przedsiębiorstwa muszą zainwestować w specyficzne aktywa
(np. specyficzne maszyny dla realizacji
zamówienia) to będą oni obustronnie starać się
sfinalizować transakcję, ponieważ ryzyko/koszty niemożności zwrotu nakładów
inwestycyjnych w specyficzne aktywa
ciąży nad każdą stroną. Taki stan rzeczy
wprowadza
dyscyplinę w procesie transakcji. Każda strona wie, że jeżeli odmówi
realizacji swojego
zamówienia, to inna strona prawdopodobnie też wycofa swoje i obie
strony nie
będą mogli pokryć kosztów poniesionych na specyficzne aktywa.
Jedna ze stron stosuje
technologię ogólna:
W przypadku kiedy jedna ze stron stosuje
technologię ogólną dyscyplina transakcyjna i
bodźce do finalizacji kontraktu sa słabsze. Ponieważ przedsiębiorstwo, które stosuje
technologię ogólną przy zerwaniu kontraktu będzie ponosić tylko koszty operacyjne
(stosowana technologia
będzie adekwatna dla innych zamówień), druga strona zaś
będzie ponosić tak koszty operacyjne produkcji jak i koszty technologii specyficznej
(niemożność odzyskania inwestycji w aktywa specyficzne).