40
HIGIENA, ĆWICZENIE 7, 13.11.2012
Pozamedyczne uwarunkowania stanu zdrowia jamy ustnej
Wydatki na opiekę dentystyczną (% PKB) w Polsce oraz w starych krajach UE.
USA- 7000 USD
BŁ- 270 USD
TK- 70 USD
System opieki zdrowotnej
(system opieki
stomatologicznej) 10%
Styl życia (wzorca zachowań
w odniesieniu do narządu
żucia) 50%
STAN ZDROWIA
( STAN ZDROWOTNY J. USTNEJ)
PRÓCHNICA
Uwarunkowanie
środowiskowe (społeczne,
polityczne, ekonomiczne,
naturalne) 30 %
Uwarunkowanie osobnicze
10 %
10-15 %
4-6%
800 USD
PL
2800 USD
UE
~ 40 PLN na opiekę
dentystyczną na osobę
na rok przeznacza
Państwo
41
Z leczenia zębów rezygnuje ok. 40 % gospodarstw domowych, z zakupu leków 35 %, z wykonania protez
25 %.
Racjonalna polityka zdrowotna państw rozwiniętych w zakresie stomatologii
Surowe (racjonalne) zasady finansowe w opiece stomatologicznej
Opieka nad dziećmi do 16- 17 roku życia, oraz nad wieloma grupami społecznymi jest bezpłatna,
tzn. pełnopłatna dla władz samorządowych
PUBLIC DENTISTRY (PODSPECJALIZACJA)
550 stomatologów (Niemcy)
chairside assistants (Nowa Zelandia)- asystentka, średniej klasy personel,
odpowiedzialna za np. wypełnianie prostych ubytków)
dental hygienists (kraje skandynawskie
dental helpers (wszystkie kraje)
szkolenie przed i podyplomowe w zakresie public dentistry (główny wymóg UE)
Cechy systemów opieki stomatologicznej, współuczestniczących w badaniach międzynarodowych
PROGRAM
Zinstytucjonalizowane, ogólnokrajowe, rządowe programy zdrowotne, longitudinalne działania
(długoletnie)- obligatoryjność
AKCJA
Coś krótkotrwałego, mniej skuteczne niż program
BIERNE
- fluorkowanie wody pitnej
- suplementacja związkami fluoru produktów spożywczych
- podawanie (grupowe) metodami egzo- i endogennymi związków fluoru i preparatów
kariostatycznych
- pełna dostępność past , preparatów i urządzeń do utrzymania higieny jamy ustnej
BEHAWIORALNE
programy edukacyjne (równolegle usługobiorcy i usługodawcy, public dentistry)
program motywacyjne (recall system, system ubezpieczeń zdrowotnych, systemy motywacyjne
dla stomatologów
stomatologiczne grupy szczególnej troski (głównie dzieci do 16- 18 r.ż)
DWUSEKTOROWOŚĆ
PRYWATNY (Stomatologia naprawcza)
PUBLICZNY (Działalność profilaktyczna)
42
Cechy programów stomatologicznych: ogólnokrajowe/ lokalne
- Stałe zabezpieczenie metodologiczne i finansowe integralność z innymi programami ogólno
zdrowotnymi
- Obligatoryjność wykonania konkretnych procedur, przez konkretne osoby (instytucje) w
konkretnym czasie
pielęgniarka dentystyczna- edukacja poprawnego czyszczenia zębów, profilaktyka
egzogenna
dentysta, ortodonta- okresowe kliniczne badanie, powiadomienie rodziców
pediatra, ortopeda, okulista, psycholog- badanie okresowe
public edukator (absolwent zdrowia publicznego) pedagog szkolny- edukacja rodziców,
nadzór nad realizacją poszczególnych programów
nauczyciel/ wychowawca- koordynator programów edukacyjnych w klasach 0-3
policjant- zasady zachowania się w miejscach publicznych i w sytuacjach zagrażających
życiu i zdrowiu
WSSE- informacja o stężeniu związków fluoru (i innych) w ujęciu wodnym.
FLUOR W WODZIE ŁÓDZKIEJ- 0,121- 0,175 powinno być do 1,5 mg/ L
FLUORKOWANIE
Produkt
Fluor
Kraj
Sól kuchenna
250- 350 mgF/ kg
Mleko
1,0- 2,0 mgF/L
Nowa Zelandia, Włochy, USA
Cukier
10 mg NaF/ kg cukru
Izrael
Woda mineralna
1,0- 1,2 mgF/L
Bułgaria
Pieczywo
1,0- 1,2 mgF/kg
Szwajcaria, Francja
4 KANONY
1. Systematyczne usuwanie płytki nazębnej
2. Fluorkowanie (zabezpieczenie optymalnego poziomu fluoru)
3. Okresowe badania kontrolne
4. Dieta
Fluoryzacja egzogenna:
płyn do codziennego użytku- 0,05 % NaF
co 2 tygodnie- 0,2 % NaF
pasty zawierające fluor (525- 1450 ppm)
żele- 2 % NaF
lakiery- 5% NaF
43
Reorientacja w dotychczasowych wzorcach w stosowaniu fluoru; natężenie w minionym 20- leciu
negatywnych zjawisk:
- u 7- 30 % populacji stwierdza się łagodną postać fluorozy
- fluoroza- zaburzenie na poziomie molekularnym i narządowym
- 99,7 % niewykorzystanej fluorkowanej wody pitnej jest zagrożeniem dla środowiska
- ograniczenie swobód obywatelskich
- stację wzbogacania wody związkami fluoru- miejsca zagrożenia terrorystycznego
- wyniki monitorowania stanu zdrowia jamy ustnej i jego uwarunkowań (alternatywne metody
profilaktyki)
- zagrożenie środowiska (ujścia rzek NDS)
- wyniki kolejnych badań nad rozwojem psycho- somatycznym dzieci
OBNIŻENIE KRYTERIÓW OPTYMALNYCH DO 0,5- 0,8 mgF/ L (WHO)
- redukcja programów masowych (biernych) na korzyść indywidualnych (behawioralnych)
Pozytywne zjawiska (społeczne, ekonomiczne, organizacyjne i kulturowe)
1. Wysoka dostępność (nieco mniejsza osiągalność) pełnej gamy środków do utrzymania higieny
jamy ustnej
2. Wysoki poziom (ilościowy i jakościowy) zasobów kadrowych
3. Systematycznie poprawiają się zachowania zdrowotne
ponad 65 % 12 latków co najmniej 2 razy dziennie
spada liczna mężczyzn palących papierosy
coraz więcej spożywamy produktów zawierających kwasy wielonienasycone
zmienił się styl picia alkohol na prozachodni (11 l. spirytusu na osobę/ rok) (alkohol
mądrze konsumowany + wysiłek fizyczny)
4. Utrwaliły się w minionych 18 latach bardzo pozytywne zjawiska ogólno zdrowotne
wydłużyła się średnia długość trwania życia Polaków ( o ponad 3 lata)
umieralność niemowląt została zredukowana do 6 %
systematycznie obniża się zapadalność na gruźlicę
zmniejsza się zapadalność na próchnicę (DMFT)
5. Od kilkunastu lat utrzymuje się bardzo wysoki poziom rozwoju gospodarczego, społecznego i
kulturowego
coroczny wzrost PKB > 5%
redukcja bezrobocia z 19 %- 9%
wydłużają się lata skolaryzacji
6. Pozytywnie zmienia się styl życia Polaków- zdrowie, w tym stan zdrowotny uzębienia
(funkcjonalność + estetyka) jest coraz silniej postrzegana jako konkretne dobro)
7. Dochodzi do głosu wielu terenowych instytucji pozarządowych mogących zaangażować się w
problematykę stomatologiczną
8. W Narodowym Programie Zdrowia na lata 2005- 2012 znalazł się cel operacyjny (nr. 11) p.t.:
„Intensyfikacja zapobiegania próchnicy u dzieci i młodzieży”
9. Od 1997 r- corocznie prowadzony jest Ogólnopolski Monitoring Stanu Zdrowotnego jamy ustnej i
jego uwarunkowań
44
Negatywne zjawiska
1. Utrzymuje się duża polaryzacja kondycji ekonomicznej w polskim społeczeństwie
2. Bardzo niskie nakłady na system ochrony zdrowia i podsystem opieki dentystycznej
3. Niekorzystne uwarunkowanie makrosystemowe
4. Od kilkunastu lat następuje systematyczna drastyczna redukcja publicznego sektora
dentystycznego
5. Bardzo mała (śladowa) ranga ważności problematyki stomatologicznej na tle obecnych
priorytetów
6. Polskie dzieci i młodzież nie są traktowane jako grupa szczególnej troski, ponieważ jest brak:
normy minimalnego nasycenia lek dent. w sektorze publicznym
refundacji za koszty leczenia w sektorze prywatnym
wydzielonych dni/ godzin przyjęć tylko dla dzieci w sektorze publicznym
okresowe badania stomatologiczne
normy maksymalnego czasu oczekiwania dziecka na wizytę
bezpłatnego pakietu usług profilaktycznych dla każdego dziecka
7. W Polsce nie ma na szczeblu centralnym instytucji (osoby) sterującej podsystemem opieki
dentystycznej
8. Brak w Polsce podspecjalizacji „public health dentistry”
9. Nie ma programów profilaktycznych- nie mylić z akcjami (obligatoryjne, ogólnokrajowe,
wieloletnie, posiadające budżet, metodologia oraz instytucje odpowiedzialne za realizację
10. Brak jakiegokolwiek mechanizmu – poza etycznym – motywującego lekarzy dentystów do działań
profilaktycznych (tylko 10-18% lekarzy dentystów jest aktywnych)
11. Nie ma ogólnozdrowotnego (ogólnorozwojowego) programu edukacyjnego na poziomie klas 0-3
angażującego Ministerstwo Zdrowia + Ministerstwo Edukacji Narodowej + Ministerstwo Ochrony
Środowiska + Ministerstwo Infrastruktury itp.
12. Relatywnie niski poziom świadomości stomatologicznej np. co piata matka uważa, że zjedzenie
przez dziecko przed zaśnięciem jabłka może zastąpić mycie zębów