Koło wodne
piątek, 16 września 2011 06:58 - Poprawiony sobota, 04 lutego 2012 20:29
Na świecie istnieje około 1,5 mld km
3
wody. Jest niezbędna do życia, ale również stanowi wielki
magazyn energii, z którego współcześnie pochodzi około 20% globalnej energii elektrycznej.
Najstarsza wzmianka o podporządkowaniu żywiołu wodnego konkretnym potrzebom
gospodarczym pochodzi już z 18 wieku p.n.e. w kodeksie praw Babilonii ustanowionym przez
Hammurabiego.
Znajduje się tam paragraf dotyczący kar nakładanych na sprawców kradzieży kół wodnych -
zapewne najstarszej maszyny poruszanej siłą wody. Początkowo wykorzystywane były jedynie
do nawadniania pól uprawnych. Łopatki koła odgrywały jednocześnie role czerpaków. Podnosiły
wodę na wyższy poziom i wylewały ja do odpowiedniego koryta drewnianego, prowadzącego
do kanałów nawadniających.
{loadposition w_artykule}
Około 230 roku p.n.e. Filon z Bizancjum opisał już bardziej złożone konstrukcje. Koło wodne
składało się z kilkunastu łopat drewnianych umocowanych na wspólnej osi. Napędzało ono
mechanizm zbudowany z ruchomych czerpaków połączonych łańcuchem. Czerpaki te w
położeniu dolnym wypełniały się wodą. Następnie unosiły się do góry, tam przekręcały i
wylewały wodę do koryta.
Wkrótce koło zaprzęgnięto również do innych prac. Pierwszy pisemny dowód na wykorzystanie
koła wodnego do mielenia zboża, znaleźć można w dokumentach z 1 wieku p.n.e. Autor
dziesięciotomowego dzieła pt: "De Architektura", inżynier rzymski Marek Witruwiusz Polio
(16-13 rok p.n.e.) opisuje współczesne mu młyny wodne. Były to koła drewniane, o średnicy
ponad 3 metrów z zamocowanymi na obwodzie metalowymi wiadrami lub drewnianymi rynnami,
po których spływała woda. Drewniana zębatka, umieszczona na końcu poziomej osi koła
wodnego, zaczepiała o koło zębate osi pionowej. Na górnym końcu tej osi był osadzony i
przymocowany metalowymi klamrami właściwy kamień młyński.
W czwartym wieku n.e. rozszerzono zastosowanie kół wodnych do poruszania pił
mechanicznych. Używano ich na przykład do cięcia kamienia.
W Polsce pierwsze koło wodne o mocy 2-4 KM zbudowano w roku 1145 w Łęczycy, do napędu
młyna. W wieku XVI pracowało w Polsce już około 3000 kół wodnych różnego typu. Służyły one
do napędzania różnych urządzeń w młynach, tartakach i kuźniach.
1 / 2
