Microsoft Word - GIM Tysiac razy silniejsza NINA

Niniejsze materiały dydaktyczne otrzymują nauczyciele biorący udział w projekcie Filmoteka Szkolna. Nowe
Horyzonty Edukacji Filmowej. Prawa do niniejszych materiałów posiada Narodowy Instytut Audiowizualny.

Tysiąc razy silniejsza

reż. Peter Schildt

MATERIAŁY DYDAKTYCZNE

DLA NAUCZYCIELI

SPIS TREŚCI

1. Informacje o filmie (str. 2)
2. Scenariusz lekcji języka polskiego i godziny wychowawczej. (str. 7)

Temat: Uczysz, sprzątasz czy prasujesz, zasługujesz na szacunek – o feminizmie i rolach
społecznych na podstawie filmu „100 x silniejsza”.

3. Załączniki do lekcji – karty pracy. (str. 12)

INFORMACJE O FILMIE

Opracowała: Sylwia Galanciak

NOTA O FILMIE

Reżyseria:  Peter  Schildt;  scenariusz:  Christina  Herrström  (na  podstawie  własnej  powieści);  zdjęcia:
Rolf  Lindström;  montaż:  Anders  Nylander;  scenografia:  Madeleine  Lundberg;  muzyka:  Anders
Melander;  kostiumy: Marie Bergman; make-up: Ingabritt Adriansson; casting: Evalotta Helmerson;
producenci: Sara Sjöö, Rickard Petrelius, Peter Possne; produkcja: Sonet Film AB, Saperi Film;

Obsada  aktorska:  Julia  Sporre  (Saga),  Judit  Weegar  (Signe),  Happy  Jankell  (Mimi),  Hjalmar  Ekström
(Ludde),  Jakub  Ericksson  (Olle,  wychowawca),  Katharina  Cohen  (Mia),  Sara  Linderholm  (Selma),
Pierina Rizzo (Tova), Allis Lindqvist (Mira), Göran Ragnerstam (Örjan), Fanny Klefelt (Linda), Nathalie
Fredholm  (Hilda),  Charlie  Gustaffson  (Viktor),  Fredrik  Johansson  (Magnus),  Joakim  Lang  (Leo),  Tina
Pourdavoy  (Teres),  Gustav  Mardelius  (Samuel),  Sten  Elfström  (Dyrektor),  Gerd  Hegnell  (Kucharka),
Louise  Appelgren,  Matilda  Laffan,  Hanna  H.  Parkrud  (Uczennice),  Mohammed  Ismail  Azharuddin,
Leonardo Eriksson, Kenny Sandberg, Axel Seger, Julian Vogel (Uczniowie), Jonas Kruse (Ojciec)

Produkcja: Szwecja, rok produkcji: 2010; film barwny, czas trwania: 85 minut;

Data premiery światowej: 24 września 2010;

Festiwale:  Film  pokazywany  był  już  na  wielu  festiwalach  filmowych  w  Szwecji  i  za  granicą  (między
innymi na BUFF Film Festival - Międzynarodowym Festiwalu Filmów dla Dzieci i Młodzieży w Malmö,
Międzynarodowym  Festiwalu  Filmowym  w  Seattle,  czy  Międzynarodowym  Festiwalu  Filmowym
w Abu Dhabi) i wciąż jest zapraszany na kolejne.

NOTA O REŻYSERZE

Peter  Schildt  urodził  się  9  czerwca  1951  roku  w  Sztokholmie.  Jest  szwedzkim  reżyserem,  aktorem,
scenarzystą, operatorem kamery. Na ekranie zadebiutował w wieku siedmiu lat, jako dziecko zagrał
w kilku filmach fabularnych. Po ukończeniu szkoły profesjonalnie zajął się aktorstwem, pojawiając się
zarówno  w  produkcjach  kinowych,  jak  i  serialach  telewizyjnych.  Jako  reżyser  debiutował  w  serialu.
W roku  1982  brał  udział  wrealizacji  wybitnego  filmu  Ingmara  Bergamana  Fanny  i  Aleksander  jako
asystent  reżysera.  Umiejętności,  jakie  tam  zdobył,  zaczął  wykorzystywać  we  własnej  pracy
reżyserskiej.  W  latach  osiemdziesiątych  powstały  jego  pierwsze  filmy  Svindlande  affärer  i  Det  är
mängskligt  att  fela.  W  2002  roku  Schildt  wyreżyserował  film  Suxxess,  do  którego  napisał  także
scenariusz  (wspólnie  ze  swoją  ówczesną  żoną,  Christiną  Herrström)  oraz  zagrał  jedną  z  ról.  Po
kilkuletniej przerwie powrócił do reżyserii Tysiąc razy silniejszą. Oprócz działalności reżyserskiej Peter
Schildt  cały  czas  jest  także  aktywnym  aktorem,  pisze  też  scenariusze.  Zagrał  w  ponad  trzydziestu
filmach  i  serialach,  kilkanaście  wyreżyserował.  Tworzy  nie  tylko  dla  kina  -  współpracuje  z  telewizją
i radiem, a także prowadzi zajęcia w szwedzkich szkołach aktorskich.

Najważniejsze filmy: Svindlande affärer (reżyseria, 1985), Det är mängskligt att fela (reżyseria, 1985),
Damen  i  handskdisken  (1992,  reżyseria),  Suxxess  (scenariusz,  reżyseria,  gra  aktorska,  2002),  Tysiąc
razy silniejsza (reżyseria, 2010).

O FILMIE

Tysiąc  razy  silniejsza  to  ekranizacja  bestsellerowej  w  Szwecji  powieści  Christiny  Herrström  pod  tym
samym  tytułem.  Na  pierwszy  rzut  oka  mamy  w  filmie  do  czynienia  z  typową  opowieścią  dla
młodzieży: akcja toczy się w szkole, to kilka tygodni z życia zwyczajnej klasy. Fabuła początkowo nie
zaskakuje:  w  grupie  rówieśników  są  uczniowie  popularni  i  ci  zepchnięci  na  margines,  dziewczęta
starają  się  podobać  chłopcom,  ci  się  nimi  interesują,  wreszcie  pojawia  się  nowa  uczennica,  która
zwraca na siebie uwagę wszystkich. Kiedy jednak zagłębiamy się w film, odkrywamy, że tak naprawdę
stoi on w ostrej opozycji do sztampowego kina dla nastolatków, a przede wszystkim do lansowanych
przez nie postaw. To druzgocąca krytyka współczesnego modelu kultury, w której pod płaszczykiem
równouprawnienia kobiet wciąż tresuje się dziewczęta do potulnego pozostawania na drugim planie,
posłuszeństwa wobec mężczyzn/chłopców, marzenia o nich, uwodzenia. Kino, telewizja, czasopisma
młodzieżowe  przepełnione  są  tekstami  kultury,  w  których  podstawową  aktywnością  dziewcząt  jest
dążenie  do  zdobycia  upragnionego  chłopaka.  Bohaterki  nieustannie  rozmawiają  o  chłopcach,
z obsesyjną gorliwością rozmyślają na ich temat, stroją się, by zwrócić na siebie ich uwagę, jeśli coś
robią czy mówią, to z tą samą intencją, a wreszcie rywalizują między sobą o ich względy. To chłopcy
miewają w tych opowieściach zainteresowania, sami pozostając głównym obiektem zainteresowania
dziewcząt.
Tysiąc razy silniejsza odważnie rozprawia się z obłudą tego modelu. Wrażenie, jakie wywiera, jest tym
silniejsze,  że  akcja  filmu  toczy  się  w  Szwecji,  kraju  powszechnie  kojarzącym  się  z  troską  o  jakość
demokracji,  tolerancją  i atmosferą  sprzyjającą  idei  równości.  Herrström  i  Schildt  pokazują  nam  inne
oblicze  szwedzkiego  społeczeństwa,  w  którym  pod  wierzchnią  warstwą  postępowości  kryje  się
głęboko  zakorzenione  konserwatywne  wyobrażenie  ról  społecznych,  nie  mające  nic  wspólnego
z osiągnięciami  feminizmu.  Szkoła  okazuje  się  środowiskiem  niezwykle  sprzyjającym  zaszczepianiu
tego  wyobrażenia  kolejnym  pokoleniom.  Potrzeba  przynależności  do  grupy,  zaistnienie  tożsamości
grupowej wymuszającej  określone  zachowania  na jej członkach,  podejmowanie oczekiwanych  przez
zwierzchników  (nauczycieli)  ról  społecznych  -  wszystko  to  pomaga  w  utrwaleniu  pożądanego  przez
tych ostatnich modelu społecznego.

Szkolna  rzeczywistość.  Filmowa  szkoła  jest  placówką  świetnie  wyposażoną,  przestronną,  z  wielką
stołówką, kompleksem boisk i salą gimnastyczną. Dla młodych Szwedów to standard, którego już nie
zauważają. Dopiero zdziwione spojrzenie nowej koleżanki, uczącej się dotąd poza granicami państwa,
przypomina,  że  nie  każda  szkoła  na  świecie  ma  pracownię,  w  której  stoi  kilkadziesiąt  nowiutkich
komputerów. Wydaje się, że w tak znakomitych warunkach proces edukacji musi przebiegać idealnie.
Edukacja  jest  jednak  -  zdają  się  przypominać  autorzy  filmu  -  procesem  złożonym.  To  nie  tylko
przekazywanie  wiedzy,  ale  i  wychowywanie,  a  więc  wpajanie  pewnego  wzorca  postaw  i  zachowań.
Na poziomie wiedzy może i jest znakomicie (w filmie pada opinia, że szwedzkie szkolnictwo cieszy się
znakomitą renomą), jednak na poziomie wychowania - już nie.

W klasie, do której chodzą bohaterowie filmu, panuje dobrze znany wielu szkolnym społecznościom
ostry  podział  na  grupy:  to  ci,  co  są  „cool”,  postrzegani  jako  atrakcyjni  i  pożądani  towarzysko,  oraz
„frajerzy”, a więc np. kujoni skoncentrowani na nauce, nieśmiali, małomówni, grubi, w okularach itd.
Drugi podział przebiega miedzy dziewczynami i chłopcami. To problem nienowy, jednak autorzy filmu
nie poprzestają na jego dostrzeżeniu, lecz poddają go dogłębnej analizie. Miarą popularności nie jest
tutaj  intelekt,  ale  wygląd.  W  jakimś  stopniu  dotyczy  to  obu  płci,  ale  przede  wszystkim  chodzi
o dziewczęta.  Chłopak  powinien  być  inteligentny,  lecz  używać  swej  inteligencji  z  nonszalancją.
Dziewczyna ma dobrze wyglądać, bo to wygląd przykuwa uwagę chłopców, a o nią właśnie toczy się
gra. To oni rozdają karty, bezczelnie oceniając koleżanki niczym konie na targowisku. W tym miejscu
film  przynosi  niezwykle  poruszające,  celne  spostrzeżenie:  w  tym  męskim  światku  część  dziewcząt
udaje  głupsze,  niż  są,  bo  im  się  to  opłaca,  jest  nagradzane.  Jeśli  jesteś  dziewczyną,  bycie  mądrą
zdecydowanie  nie  jest  „cool”.  Dlaczego?  Bo  stanowi  konkurencję  dla  chłopaków,  a  konkurowanie

z nimi  nie  jest  rolą  płci  żeńskiej.  Jest  nią  stanowienie  znakomitego  tła.  I  tu  kolejna  ważna,
wstrząsająca  konstatacja:  ten  porządek  podtrzymują  sami  nauczyciele,  choć  na  pierwszy  rzut  oka
wydaje się, że jest przeciwnie. Maskę zdziera dopiero pojawienie się nowej uczennicy, za nic mającej
obowiązujące kody i modele zachowania.

Saga i inni. Saga od razu przykuwa uwagę uczniów swoją innością. Z jej postawy bije pewność siebie,
siła, dojrzałość. Nie dba o uczesanie, ubiera się tak, by było wygodnie, a nie seksownie. Dotąd uczyła
się  w  szkołach  rozrzuconych  po  całym  świecie,  po  którym  podróżowała  wraz  z  ojcem.  Dzieciństwo
pozbawione  matki,  doświadczenia  zebrane  w  czasie  podróży  w  miejsca  często  naznaczone  biedą,
wyrabiają  w  niej  niezwykłą  wrażliwość  na  drugiego  człowieka.  Z  drugiej  strony  znajomość
rzeczywistości  innej  niż  szwedzki  dobrobyt  sprawia,  że  codzienne  problemy  rówieśników  wydają  jej
się  miałkie  i  wydumane.  Saga  za  nic  ma  zwyczajowe  podziały  i  role  społeczne  obowiązujące  w
środowisku,  do  którego  trafia.  Nie  rozumie,  dlaczego  przyjaźń  z  jednymi  dziewczętami  miałaby
wykluczać  przyjaźń  z  innymi.  Nie  pojmuje,  dlaczego  podobanie  się  chłopcom  jest  takie  ważne
i dlaczego  miałaby  po  nich  sprzątać  w  pracowni  plastycznej.  Jest  bardzo  wyczulona  na  wszelkie
nierówności  społeczne,  błyskawicznie  wychwytuje  więc  problem  dyskryminacji  dziewcząt,  do  której
one  same  tak  przywykły,  że  zdają  się  nie  dostrzegać  jej  przejawów.  Jako  osoba  z  zewnątrz  widzi
sytuację  z  całą  ostrością  i  ma  odwagę  jej  przeciwdziałać.  Jej  zachowanie  wytrąca  z  rytmu
zautomatyzowane  zachowania  innych.  Dziewczęta  zaczynają  się  buntować  przeciwko  opresji,  na
którą dotąd się godziły, uznając ją za naturalną.

Od tego momentu pogłębia się podział między chłopcami a dziewczętami, pojawia się niechęć i akty
agresji  ze  strony  tych  pierwszych.  Z  drugiej  strony  wspólny  cel  oraz  sama  osoba  Sagi  inicjują
integrację  samych  dziewczyn,  dotąd  podzielonych  na  grupy  nie  utrzymujące  ze  sobą  kontaktu.  Te
„niepopularne” odzyskują głos, odkrywają w sobie pokłady energii, potrzebę mówienia, kreatywność
w rozwiązywaniu problemów - rozkwitają, jak pulchna Selma w czasie lekcji o szwedzkim eksporcie.
Te  „cool”  zaczynają  zabierać  głos  w  kwestiach  dotąd  niepodejmowanych  i  robią  to  z  pasją,  swadą
i inteligencją.  Mają  własne  potrzeby  i  zainteresowania,  wcale  nie  ograniczające  się  do  zabiegania
o względy chłopców (Tova i jej pasja tańca). Okazuje się, że nie tylko potrafią walczyć o swoje, ale są
bystre  i  błyskotliwe,  jak  niezwykle  ciekawa  postać  Mimi,  która  przewodzi  grupie  atrakcyjnych
uczennic.  Mimi,  początkowo  sprawiająca  wrażenie  pustej,  głupiej,  rozkapryszonej  panienki,  okazuje
się  osobą  inteligentną,  która  po  prostu  znakomicie  dostosowała  się  do  reguł  gry  społecznej,  jaka
toczy się w szkolnym środowisku. Gdy pojawia się szansa zmiany, Mimi podejmuje wyzwanie.

Przeciwstawia się temu męski świat, tutaj reprezentowany przede wszystkim przez rozpieszczonego
ulubieńca  pań,  Luddego  oraz  troskliwego  wychowawcę  Ollego.  Wokół  przebojowego  Luddego,
znakomicie  czującego  się  w  skórze  szkolnego  gwiazdora,  gromadzi  się  grupka  wspierających  go
i naśladujących kumpli. Ich główne szkolne aktywności to pozostawanie w centrum zainteresowania
otoczenia  -  zarówno  dziewcząt,  jak  i  nauczycieli,  oraz  nieustające  demonstrowanie  wyjątkowości
pozycji, jaką zajmują w szkolnej hierarchii. Wszystko im wolno i najwyraźniej wszystkim wydaje się to
naturalne  i  urocze.  Chłopcy  zachowują  się  tak,  jakby  reguły  obowiązujące  innych  ich  w  ogóle  nie
dotyczyły  (przerywanie  innym  w  czasie  lekcji,  dominowanie  nauczycieli,  nie  sprzątanie  po  sobie,
zgarnianie  najlepszych  kęsów  w  stołówce),  za  to  oni  sami  tworzą  nowe.  To  od  ich  łaskawego
spojrzenia zależy, które dziewczęta będą wyżej w klasowej hierarchii, a którymi będzie się pogardzać.
Wszystkiemu  temu  sprzyjają  nauczyciele,  ulegający,  jak  całkowicie  bezradna  plastyczka,  „urokowi”
chłopaków.

Niezwykle  ważną  osobą  w  tym  męskim  świecie  jest  nauczyciel  i  wychowawca  Olle.  Konstrukcja  tej
postaci  najpełniej  obnaża  istotę  dyskryminacji,  a  jej  ewolucja,  czy  raczej  odzieranie  z  pozorów,
uświadamia  skalę  obłudy,  z  jaką  mówi  się  o  równouprawnieniu.  Początkowo  wydaje  się,  że  to
wychowawca  idealny  -  dostrzega  problem  zdominowania  dziewcząt  przez  chłopców  i  próbuje
rozmawiać z uczennicami, zachęcając je do większej aktywności. Spotyka się z nimi, stara się stworzyć

komfortowe warunki do nawiązania kontaktu, a kiedy pojawia się dziewczyna spoza obowiązującego
układu,  zleca  jej  misję  wzmocnienia  koleżanek,  dodania  im  pewności  siebie.  Szybko  okazuje  się
jednak, że to działania pozorowane, z czego być może sam Olle nie zdawał sobie sprawy. Spotkania
wyłącznie  z  dziewczynami  niczego  nie  rozwiązują,  a  jedynie  podkreślają  podziały  wewnątrz  klasy.
Wzmacniają  w  dziewczętach  poczucie,  że  chłopcy  nie  są  równorzędnymi  partnerami,  lecz  lepszą
częścią  szkolnej  społeczności  i  można  im  co  najwyżej  próbować  dorównać.  Działania  Sagi,
początkowo  przyjmowane  z  aprobatą,  spotykają  się  zaś  z  otwartą  wrogością  Ollego,  gdy  zaczynają
burzyć  zastany  porządek  i  uderzają  w jego  własny  styl  prowadzenia  zajęć.  Czy nagła  agresja  Ollego,
z jaką traktuje przejawy niezależności uczennic, bierze się tylko z chęci obrony status quo? A może to
także  złość  spowodowana  obnażeniem  jego  własnych  błędów  wychowawczych,  uświadomieniem,
także  jemu  samemu,  że  wcale  nie  jest  lepszy  od  reszty?  Olle  wie,  że  powinien  jako  wychowawca
wejść  w  rolę  tolerancyjnego,  troszczącego  się  o  wszystkich  na  równi  opiekuna.  Tymczasem  okazuje
się  mało  kreatywny  (lekcja  o  eksporcie  szwedzkim),  niezbyt  bystry,  no  i  sam  dyskryminuje
dziewczyny.  W  istocie  nie  chodzi  mu  bowiem  o  to,  żeby  były  śmiałe  jak  chłopcy,  lecz  by  stały  się
trochę śmielsze, nie wychodząc przy tym z roli tła. Nie one mają błyszczeć. Kiedy próbują - wyrzuca je
z klasy, robi się nerwowy i wulgarny („zamknij się” wykrzyczane do Selmy).

Przestrzenie dyskryminacji. Dziewczyny są obiektem oceny estetycznej i erotycznej, zaś w lekcyjnym
dyskursie  nikt  nie  broni  ich  prawa  do  zabrania  głosu.  Łamiące  zasady  zachowanie  chłopców  jest  im
wybaczane  -  te  same  działania  w  przypadku  dziewcząt  okazują  się  niewybaczalne  i  surowo  karane
(groźby  dyrektora).  Każdy  przejaw  dyskryminacji  jest  dyskryminowanym  ukazywany  jako  naturalny,
a zatem nie wymagający uzasadnienia. Tak było i jest, i to wystarczy. Dlatego tak trudno walczyć ze
społeczną niesprawiedliwością, a czasem w ogóle ją dostrzec.

Zbiór  ról  społecznych  dostępnych  dla  dziewczyn  jest  mocno  ograniczony.  Ich  zadanie  to  być  cicho,
ewentualnie dowcipnie się odciąć, ale nic nie inicjować, bo to postrzegane jest jako kłopot. Inicjatywa
i  posiadanie  władzy  to  tutaj  domeny  chłopców.  Taka  sytuacja  w  szkole  z  pewnością  daje  początek
późniejszym  dysproporcjom  w  udziale  kobiet  i  mężczyzn  na  rynku  pracy,  we  władzach  spółek  czy
życiu publicznym.

Film  w  dobitny  sposób  pokazuje  także,  jak  destrukcyjną  rolę  może  odgrywać  język  społecznego
dyskursu.  Tutaj  to  język  dyskryminacji.  Dziewczyny  traktowane  jako  towar,  za  którego  jakość
przyznawane  sa  punkty,  nonszalancko  rzucone  przez  Luddego  „jakby  dziewczyny  umiały  myśleć”,
epitety,  jakimi  obrzuca  się  uczennice  po  przemianie  (od  fundamentalistycznych  feministek  aż  po
dziwki), to tylko niektóre przykłady języka przemocy symbolicznej, który osłabia dziewczęta, ma dusić
w zarodku ich chęć działania.

Konstrukcja  filmu:  Historię  Sagi  i  jej  koleżanek  znamy  z  relacji  narratorki  wewnątrztekstowej.  To
ekstremalnie  nieśmiała  Signe,  jedna  z  „niepopularnych”  uczennic.  Oddanie  głosu  właśnie  jej,
najcichszej  postaci,  jest  zabiegiem  niezwykle  cennym.  Signe,  jeśli  nie  liczyć  wejść  z  offu,  w  filmie
właściwie się nie odzywa aż do sceny finałowej, kiedy to wykrzyczy swój gniew. Każdy z nas pewnie
zna takie niedoceniane, ciche, zdolne dziewczęta, od których najchętniej się ściąga i które najszybciej
się  zapomina  po  ukończeniu  szkoły.  W  osobie  Signe  symbolicznie  dostają  one  szansę  zaistnienia,
zaprezentowania swojej wrażliwości, na co dzień stłamszonej przez szkolną rzeczywistość. Znajomość
z  Sagą  okazuje  się  dla  Signe  doświadczeniem  przełomowym.  Pomaga  jej  odnaleźć  siebie,  znaleźć
w sobie odwagę, jakiej nie podejrzewała. Staje się, jak mówi, tysiąc razy silniejsza.

Narrację  Signe  wspiera  subiektywizm  spojrzenia  kamery.  Zdjęcia  nie  są  obiektywnym  zapisem
rzeczywistości,  ale  jej  interpretacją,  pokazują  świat  widziany  oczami  dziewczynki.  Szybkie  najazdy
kamery,  spojrzenie  na  szkołę  z  ptasiej  perspektywy,  zmiany  planów  filmowych  -  wszystko  to
subiektywizuje  obraz,  utożsamiając  go  z  obrazem  wewnętrznym  bohaterki.  Kompozycja  filmu  jest

SCENARIUSZ LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO I GODZINY

WYCHOWAWCZEJ

Opracowały: Izabela Jach, Dorota Bąk

Temat: „Uczysz, sprzątasz czy prasujesz, zasługujesz na szacunek” – o feminizmie i rolach
społecznych na podstawie filmu „1000 x silniejsza”.

CELE LEKCJI

Po lekcji uczeń powinien:

• znać różnicę pomiędzy pojęciami emancypantka, sufrażystka, feministka;

• umieć definiować termin gender;

• odczytywać przekaz reklamowy i umieć odnieść go do ról społecznych kobiety i mężczyzny;

• analizować film pod kątem feminizmu i ról płciowych;

• umieć podać najważniejsze wydarzenia ruchu feministycznego.

METODY I FORMY PRACY

• praca w grupach,

• prezentacja,

• karta pracy,

• rozmowa,

• wykład.

ŚRODKI DYDAKTYCZNE

••••  film: Tysiąc razy silniejsza, reż. P. Schildt, Szwecja 2010,
••••  karta pracy,
••••  prezentacja.

CZAS

2 lekcje

PRZEBIEG LEKCJI

1. Prezentacja lub karta pracy. Karta pracy: nauczyciel dzieli klasę na grupy, rozdaje

karty pracy i prosi o wykonanie poleceń. Prowadzący wyznacza także czas pracy oraz
sprawdza  odpowiedzi  na  pytania.  (Wnioski  podobne,  jak  przy  opisach  slajdów
poniżej).  Prezentacja:  nauczyciel  pokazuje  slajdy,  zapowiada,  że  będą  to  stare
reklamy,  pokazujące  kobiety  i  mężczyzn  w  różnych  sytuacjach  i  rolach  społecznych.
Przy  każdym  slajdzie  nauczyciel  prowokuje  rozmowę  na  temat  wizerunku  kobiety
i mężczyzny. Slajdy 1 i 2 – kobieta i urządzenia typowo męskie (samochód i komputer)
–  kobiety  nie  wiedzą  jak  te  urządzenia  obsługiwać  i  potrzebują  męskiego  wsparcia.
Slajdy  3  i  4  –  kobiety  z  przedmiotami  stereotypowo  kojarzonymi  z  kobiecymi
zajęciami,  dlatego  w  tych  przykładach,  nie  wpadają  w  panikę,  przeciwnie  są
szczęśliwe  i  zachwycone:  prezentem  świątecznym  –  odkurzaczem  i  możliwością
łatwego i szybkiego przygotowania śniadania. Slajd 5 – typowy (?) podział ról – żona
w  kuchni  podczas  wykonywania  prac  domowych,  mąż  i  dzieci  w  salonie  przed
telewizorem. Slajd 6 – kobieta i pranie to też dobrze znany obrazek – nie ma większej
radości  niż  odkrycie,  że  proszek  spiera  wszelkie  plamy.  Slajd  7  –  kobieta  dosłownie
i  przenośnie niżej  w  hierarchii,  trzeba  zasłużyć,  żeby  dostać  się do  męskiego  świata.
Slajdy 8 i 9 – kobieta jako ozdoba, dodatek do męskich pasji. Slajd 10 i 11 – kobieta
jako ta, która dba o swoją urodę, musi i chce w każdej sytuacji wyglądać dobrze, slajd
11 – to również stereotypowy wizerunek sekretarki – maszyna do pisania i czerwone
paznokcie.  Slajd  12,  13,  14  –  mężczyzna  w  roli  macho  i  supermana.  Slajd  15  i  16  –
tylko  mężczyzna  może  sobie pozwolić na  wyczyny,  przygody;  tylko  on posiada  pasje
i zainteresowania.

2. Rozmowa. Nauczyciel prosi o wskazanie innych ról i wizerunków kobiet i mężczyzn

w reklamach. Rozmowy powinny prowadzić do następujących wniosków:

• reklamy najczęściej pokazują patriarchalny punkt widzenia świata i podziału

ról kobiecych i męskich, ukazują mężczyznę i kobietę podczas wykonywania
rutynowych czynności,

• mężczyzna: najczęściej w roli eksperta, profesjonalisty (nawet w dziedzinach

przypisanych  tylko  kobietom),  trendsettera  zwłaszcza  marek  samochodów,
sprzętów  i  kulturalnych  rozrywek,  swobodnie  posługuje  się  najnowszym
sprzętem  technicznym,  mężczyzna  –  głowa  rodziny  (sprawuje  kontrolę  nad
domem i chroni najbliższych przed wszelkimi niebezpieczeństwami, wciela się
tu  w  role  bohatera,  który  wykupuje  polisy,  zakłada  lokaty  i  zaciąga  kredyty,
podejmuje ryzyko, logicznie analizuje wszelkie za i przeciw), dba o prawidłowe
funkcjonowanie  domu  –  majsterkuje,  naprawia,  buduje,  udoskonala,
zdobywca  kobiet  (wie,  czym  zaimponować,  dba  o  swój  styl,  pozycję
zawodową i gadżety, które robią wrażenie na kobiecie),

• kobieta: musi być atrakcyjna (nawet wtedy, gdy robi pranie i gotuje obiad),

wie  jak  podkreślić  urodę,  obsesyjnie  walczy  ze  zmarszczkami,  nadwagą  itp.,
powód – ładnym i atrakcyjnym kobietom wszystko przychodzi łatwiej, jest też
ozdobą  mężczyzny  i  dodatkiem  do  jego  idealnego  świata,  kobieta  w  domu  –
troszczy  się  o  dzieci  i  męża,  potrafi  zadbać  o  zdrowie  rodziny  i  jej  sprawne
funkcjonowanie, dba o przestrzeń dookoła, ale też wie, co sprawia jej rodzinie

przyjemność, profesjonalistka - szefowa: nie może sobie pozwolić na żaden
błąd i słabość (nawet choroba nie wchodzi w grę, trzeba ją szybko pokonać).

PODSUMOWANIE:  reklamy  i  świat  mediów,  bazując  na  stereotypowych  rolach
przypisanych  płciom,  budują  określony  obraz  kobiety  i  mężczyzny.  Jest  on
krzywdzący  dla  obu  płci,  np.  mężczyzna  nie  może  sobie  pozwolić  na  słabość,
kobieta na swobodę.

3. Praca w grupach. Nauczyciel dzieli klasę na grupy, każda z nich otrzymuje kartę pracy

z pytaniami dotyczącymi filmu:

a. Czy dziewczyny w filmie wpisują się w stereotypy płciowe propagowane

w reklamach?

b. Czy przyjęły te role same, czy też ktoś im je narzucił?
c. Co uświadamia dziewczynom znajomość z Sagą, co się w nich wyzwala pod

wpływem tej znajomości?

d. Czy zmiana w ich zachowaniu jest stała czy chwilowa? Z czego wynika jej

trwałość bądź tymczasowość?

Odpowiedzi:
a.  Tak,  dziewczęta  w  filmie  wpisują  się  w  stereotypy  płciowe:  Mimi  i  jej  klika  –
chcą być sexy, bycie mądrym wyklucza bycie cool, klika Ludde – oni decydują, kto
jest sexy, kto jest wart, żeby się z nimi przyjaźnić. Uczniowie powinni też zwrócić
uwagę  na podziały wewnątrz klasy: grupa Mimi, grupa Ludde, kto jest najbardziej
cool,  geeks  (świry),  dla  których  nauka  jest  najważniejsza  i  wreszcie  Signe  i  jej
koleżanki  –  małomówne,  nieśmiałe,  mówią  tylko  cześć,  tak,  nie,  towarzysko
właściwie nie istnieją, nawet nauczyciel nie zwraca na nie uwagi.
b.  Dziewczęta  przyjęły  role  zgodnie  ze  stereotypem  reklamowym,  telewizyjnym,
zachowują  się  tak,  jak  oczekują  tego  od  nich  chłopcy;  nauczyciel  Olle  również
podtrzymuje  panujący  w  klasie  podział,  wyraźnie  faworyzuje  chłopców,  często
wyśmiewa się z ładnych, ale głupich uczennic.
c. Dzięki Sage dziewczyny zauważyły, że są dyskryminowane, okazało się, że wcale
nie są takie naiwne i mało inteligentne. Uczniowie powinni podać przykłady lekcji
przed  przybyciem  Sagi  i  później.  Należy  przywołać  lekcję  plastyki  i  sprzątanie  po
zajęciach, zawsze zostają te same osoby, którym brak asertywności i są nieśmiałe
(Signe  i  jej  koleżanki)  oraz  lekcje  z  Olle  np.  o  prawach  zawartych  w  konstytucji,
podczas  której  chłopcy  przekrzykują  się,  nie  dając  nikomu  dojść  do  głosu,
a  nauczyciel  im  na  to  pozwala.  Na  kolejnych  zajęciach  Saga  uświadamia
nauczycielce  od  plastyki,  że  karze  niewłaściwe  osoby,  powinna  zmienić  swój
stosunek  do  Ludde,  ostatecznie  Signe  i  jej  koleżanki  nie  sprzątają,  na  lekcji
u  Ollego  dziewczęta  zachowują  się  tak  samo  jak  chłopcy,  przekrzykują  się
wzajemnie,  mówią  nieprawdopodobne  i  głupie  rzeczy  na  temat  eksportu,  za  co
nauczyciel kilka z nich wyprasza z klasy, Saga solidarnie wychodzi z nimi, pozostałe
dziewczyny  także,  podkreślając  niesprawiedliwość  nauczyciela.  Zmiany  zachodzą
też na lekcji wf, zamiast, jak zwykle, grać w kosza, wszyscy uczą się tańczyć, co po
początkowej niechęci, spotyka się z ogólna aprobatą.
d.  Zmiana  jest  chwilowa  i  tu  największy  błąd  popełnia  nauczyciel,  który  Sagę
obarcza odpowiedzialnością za konflikty w klasie (podział na obóz żeński i męski)
oraz karę – dyrektor nie zgadza się na rejs promem, na który zawsze płyną klasy
maturalne. Saga odchodzi ze szkoły, wszystko wraca do normy – znowu następuje

podział na klikę Ludde i klikę Mimi, tylko Signe odważyła się wystąpić w obronie
Sagi  wykrzykując,  że ta ma  rację, a  nauczyciel jest  hipokrytą.  Sam  poprosił  Sagę,
aby  wpłynęła  pozytywnie  na  koleżanki,  ale  w  rzeczywistości  nie  chce  zmian,  nie
był  w  stanie  ujarzmić  siły,  która  wyzwoliła  się  w  dziewczętach  i  skierować  jej  na
właściwe tory.

4. Rozmowa/wykład. Nauczyciel zadaje pytanie, czym właściwie jest feminizm i krótko

przedstawia jego historię. Walka kobiet o równouprawnienie na przestrzeni XIX i XX
wieku  przybierała  różne  formy,  co  znalazło  wyraz  także  w  nazewnictwie.
Emancypantki  –  domagały  się  równych  praw  i  zmiany  pozycji  w  społeczeństwie
(XIX  w.).  Sufrażystki  –  walczyły  o  prawa  wyborcze  dla  kobiet.  Feministki  –  dążą  do
rzeczywistego  zrównania  kobiet  i  mężczyzn  we  wszystkich  sferach  życia.  Gender  –
społeczno-kulturowa  tożsamość  płciowa.  Oznacza  zespół  cech  i  zachowań,

ról

płciowych

stereotypów

przypisywanych

kobietom

mężczyznom

przez

społeczeństwo

kulturę

. W 1791 roku Olimpia de Gouges ogłasza Deklarację Praw

Kobiety  i  Obywatelki.  Najważniejsze  i  najgęściej  cytowane  zdanie  brzmi:  „Kobieta
rodzi  się  jako  istota  wolna  i  pozostaje  równa  mężczyźnie  we  wszystkich  prawach”.
Wyrażana przez nią idea równości okazała się jednak zbyt radykalna, nawet w czasach
rewolucji francuskiej. Dwa lata po ogłoszeniu tej deklaracji jej autorka została ścięta.
Bardzo  długo  kobiety  prawnie  podlegały  mężczyźnie.  Obszarem  ich  aktywności
pozostawał  dom  i  rodzina.  Jednak  nie  wszystkie  podporządkowały  się  władzy
mężczyzn. Były to wybitne indywidualistki, które przełamywały stereotyp kobiety, jak
chociażby  George  Sand.  W  Polsce  dążenia  emancypacyjne  zaczęły  się  postulatów
kształcenia  kobiet,  zgłaszała  je  w  dydaktycznych  powieściach  pisarka  –  Klementyna
z  Tańskich  Hoffmanowa.  Nieco  później  Narcyza  Żmichowska,  wraz  ze  skupionym
wokół niej kręgiem pisarek i intelektualistek (Entuzjastki), podjęła walkę o prawo do
samorealizacji  i  aktywności  kobiet  w  sferze  publicznej.  Największe  ożywienie
w  działalności  ruchu  nastąpiło  jednak  po  powstaniu  styczniowym,  kiedy  kobiety
zaczęły

utrzymywać

się

dzięki

własnej

pracy

zarobkowej.

Najważniejsze  daty  i  wydarzenia  w  XIX  i  XX  wieku:  1848  rok  –  Entuzjastki  zaczynają
swoją działalność, 1848 – w Stanach Zjednoczonych odbywa się pierwszy na świecie
zjazd  kobiet,  1870  –  Eliza  Orzeszkowa  publikuje  „Kilka  słów  o  kobietach”,  1889  –
powstaje  Unia  Powszechna  Kobiet,  1903  –  Maria  Skłodowska  otrzymuje  Nagrodę
Nobla, 1907 – odbywa się w zaborze rosyjskim pierwszy jawny Zjazd Kobiet, 1921 –
polska  konstytucja  gwarantuje  kobietom  prawa  wyborcze  i  równy  z  mężczyznami
dostęp  do  urzędów  publicznych,  1949  –  Simone  de  Beauvoir  publikuje  zbiór  esejów
„Druga  płeć”,  1960-1970  –  ruch  wyzwolenia  kobiet,  1972  –  ukazuje  się  tom  poezji
Anny Świerczyńskiej „Jestem baba”, jeden z pierwszych manifestów feministycznych
w  Polsce,  1989  –  zaczyna  działalność  Polskie  Stowarzyszenie  Feministyczne,  1992  –
ukazują się „Wyznania gorszycielki” – pamiętnik Ireny Krzywickiej, 1996 – ukazuje się
książka  Marii  Janion  „Kobiety  i  duch  inności”,  2000  –  pierwsza  Manifa  przeciwko
dyskryminacji  kobiet  w  Polsce.  Okazuje  się,  że  emancypacja  nie  jest  jeszcze  aktem
dokonanym. W wielu krajach kobiety mogą swobodnie kształcić się i podejmować bez
ograniczeń  każdą  pracę,  przysługują  im  te  sama  prawa,  co  mężczyznom.  Zdaniem
feministek pełne równouprawnienie jeszcze się nie dokonało. Prawo nie zawsze jest
przestrzegane.  Nie  zmienił  się  sposób  myślenia  i  zachowania,  przez  co  obowiązuje
wciąż stereotypowy wizerunek kobiety i mężczyzny. Ruch feministyczny dziś działa na