Analiza rysunku jako metoda
poznania dziecka. Cz. II
W rysunku, oprócz graficznej strony, równie wa¿n¹
stronê odgrywaj¹ barwy. W ich doborze najczêciej wyra¿a
siê rozwój emocjonalny dziecka. Je¿eli widzimy, ¿e dziecko
ma do wyboru du¿o ró¿nych kolorów i nigdy nie preferowa³o
tylko jednego, a nagle wszystkie rysunki bez wzglêdu na treæ
s¹ jednokolorowe, to warto siê temu bli¿ej przyjrzeæ. Je¿eli
dochodzi do tego jeszcze nag³a zmiana tematu i na przyk³ad
uporczywe wracanie do scen z jakiego wypadku, to jest to
dla nas znak, ¿e dziecko co g³êboko prze¿ywa. Wiêkszoæ
przedszkolaków chêtnie u¿ywa barwy ¿ó³tej i pomarañczowej
rysuj¹c weso³y obrazek, a barwy czarnej i br¹zowej rysuj¹c
obrazek smutny. Dziewczynki bardzo czêsto wybieraj¹ ró¿owy
rysuj¹c ksiê¿niczki, ch³opcy zielenie, br¹zy i czerñ rysuj¹c
traktory i czo³gi. Wybór koloru jest uzale¿niony od tematu
rysunku.
Treæ rysunku jest kolejnym wa¿nym elementem
informuj¹cym nas o prze¿yciach dziecka. To, co dziecko rysuje
jako temat dowolny (nie narzucony z góry), mocno jest
osadzone w jego wewnêtrznych prze¿yciach. Najczêciej dzieci
rysuj¹ w³anie to co jest dla nich wa¿ne, st¹d pojawiaj¹ce siê
na obrazkach rodziny, ulubione zabawki i ukochane zwierzêta.
Rysunki s¹ tak¿e ród³em informacji o marzeniach dziecka.
Czêsto pojawiaj¹ siê na nich przedmioty, które dziecko
chcia³oby mieæ, lub zdarzenia, które powinny siê wydarzyæ.
Mo¿e byæ to wizyta w. Miko³aja lub w Weso³ym Miasteczku,
ale równie¿ bawi¹cy siê z dzieckiem rodzice, m³odsze
rodzeñstwo (szczególnie u jedynaków) lub pies. Rysunki
ma³ych dzieci zmieniaj¹ siê bardzo szybko i w pónym wieku
przedszkolnym pojawia siê na nim graficzne przedstawienie
zale¿noci pomiêdzy przedmiotami i relacje miêdzy
postaciami. Przedszkolak potrafi narysowaæ ludzi w ró¿nych
sytuacjach spo³ecznych (podczas zabawy, nauki, pracy), a temat
pracy jest wyranie ró¿ny u dziewczynek i ch³opców.
Dziewczynki czêciej tworz¹ kompozycje zawieraj¹ce kwiaty
i drzewa, natomiast ch³opcy fascynuj¹ siê pojazdami i
urz¹dzeniami technicznymi. Szecio-, siedmiolatki posiadaj¹
ju¿ w³asny indywidualny sposób rysowania, zaczynaj¹
powtarzaæ wyæwiczone ju¿ elementy (np. s³oñce lub drzewo
itp.), charakterystyczne tylko dla nich.
Charakterystyczna jest równie¿ kompozycja prac
plastycznych. Przedszkolaki rysuj¹ tak zwanymi pasami- na
dole znajduje siê pas pierwszy (plan pierwszy), nad nim
nastêpny (dalszy plan), a najwy¿ej ostatni, trzeci pas. Dzieci
najczêciej wykorzystuj¹ ca³¹ przestrzeñ kartki lub rysuj¹ na
rodku, zachowuj¹c proporcje. Jeli na obrazku znajduje siê
grupa osób znajomych dziecku, to najwa¿niejsza z nich
umieszczona jest w centrum kartki. Jest ona jednoczenie
najwiêksza i dziecko rysuje j¹ najd³u¿ej, stosuj¹c barwn¹
kolorystykê i dbaj¹c o szczegó³y. Osoba budz¹ca lêk jest
pominiêta lub rysowana ostatnia, znajduje siê w k¹cie i z dala
18 Nasze Jutro
od innych. Jej postaæ jest ma³a, niestarannie narysowana, ma
ma³o szczegó³ów, jest ma³o kolorystyczna, w kolorach
zimnych, posiada przedmioty wyra¿aj¹ce agresjê, narysowana
jest popiesznie. Jeli dziecko jest z kim blisko zwi¹zane, to
najczêciej na rysunku ich postaci znajduj¹ siê blisko siebie.
Du¿a odleg³oæ miêdzy osobami oznacza niechêæ.
Kolejnym wa¿nym obszarem, na który nale¿y
zwróciæ uwagê, jest szczegó³owoæ rysunku. Im wiêcej
szczegó³ów zawiera rysunek, tym lepiej dziecko pojmuje
to, co je otacza. Dziecko, którego rysunki s¹ jedynie
powtórzeniem tego samego symbolu, bez ¿adnych zmian,
bêdzie wykazywa³o tendencje do wycofywania siê z pewnych
sytuacji lub do ukrywania siê za spo³ecznymi stereotypami.
Wra¿liwy przedszkolak, który reaguje emocjonalnie na wa¿ne
dla niego dowiadczenia, bêdzie wykazywaæ tê wra¿liwoæ w
swych rysunkach, mo¿e np. wyolbrzymiaæ te rzeczy, które maj¹
dla niego emocjonalne znaczenie (rodzice). Lêk, jedno z
dominuj¹cych zaburzeñ neurotycznych, objawia siê w
zahamowaniu czynnoci, rysunek jest niewyrany, linie
niesta³e, czêsto przerywane. Poczucie winy u dziecka wyra¿a
siê poprzez kreskowanie, które mo¿e zakoñczyæ siê na
jednolicie czarnym rysunku, jeli uczucie to jest g³êbokie.
Bardzo wa¿nym zaburzeniem, jakim jest poczucie braku
osobowoci, charakteryzuje siê zamazanym rysunkiem b¹d
rysunkiem umieszczonym w okrêgu zwanym mandal¹. Agresja
wyra¿a siê w tym, ¿e postacie ludzkie przybieraj¹ postaæ
wojownicz¹, mog¹ siê one wyra¿aæ poprzez wielkie zêby, wzdêty
brzuch. Dzieci czêsto bite rysuj¹ swoich oprawców z du¿ymi
d³oñmi, a dziecko, które siê boi, czêsto nie rysuje r¹k. Dziecko w
swoich rysunkach przedstawia w³asn¹ wizjê wiata, wiedzê o nim,
wyobra¿enia dotycz¹ce fragmentów poznawanej rzeczywistoci.
Powinnimy mieæ wiadomoæ, ¿e dziecko spostrzega wiat w
sposób wybiórczy i skupia siê na tym, co jest dla niego wa¿ne.
Renata Mejza
DYSLEKSJA W PRZEDSZKOLU
Termin "dysleksja" oznacza trudnoci w czytaniu i
pisaniu. Trudnoci te mog¹ wystêpowaæ jednoczenie lub w
izolacji. Przyczyn¹ zaburzeñ czytania i pisania s¹ zaburzenia
spostrzegania wzrokowego, s³uchowego, pamiêci motoryki i
ich wspó³dzia³ania. Wyró¿niamy:
- Dysleksjê wzrokow¹ - polega ona na zaburzeniach percepcji
wzrokowo-przestrzennej, koordynacji ruchowo-wzrokowej i
pamiêci wzrokowej. Dziecko ma wówczas problemy w
zapamiêtaniu liter o bardziej skomplikowanym wygl¹dzie i
rzadziej spotykanych (h, ³, f) oraz liter podobnych (m - n, l - t
- ³) lub inaczej po³o¿onych w przestrzeni (p - b, d - g, w - m, u
- n). Pope³nia b³êdy podczas przepisywania, mo¿e mieæ
trudnoci z orientacj¹ na mapie.
- Dysleksjê s³uchow¹ - wystêpuje wówczas, gdy dziecko ma
zaburzony s³uch fonemowy. Ma wówczas problemy z
rozró¿nianiem g³osek ró¿ni¹cych siê dwiêcznoci¹ (f - w, d -
t, z - s). Nie rozró¿nia wyrazów, które ró¿ni jedna g³oska.
Trudnoci sprawia mu analiza i synteza sylabowa i g³oskowa.
Pope³nia b³êdy przy zmiêkczeniach, myli g³oski i - j. Dzieci
cierpi¹ce na ten rodzaj dysleksji pope³niaj¹ b³êdy pisz¹c ze
s³uchu, ale przepisuj¹ normalnie. Maj¹ te¿ trudnoci w nauce
jêzyków obcych, wierszy na pamiêæ, piosenek, tabliczki
mno¿enia, szeregów cyfr.
Chocia¿ dysleksja ujawnia siê doæ wyranie w wieku
szkolnym, to rozpoznanie ryzyka jej wystêpowania powinno
nast¹piæ znacznie wczeniej. Choæ u dzieci w wieku