background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Analiza funkcjonalna - wykład 5

Własności operatorów liniowych ciągłych

Zofia Lewandowska

I Matematyka SDS

specjalizacja nauczycielska

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Spis treści

1

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

2

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym
Twierdzenie o operatorze odwrotnym
Twierdzenie o domkniętym wykresie

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

Twierdzenie 1

Twierdzenie 1

(zasada jednostajnej ograniczoności)
Niech (A

n

)

n∈N

będzie ciągiem operatorów liniowych ograniczonych

określonych na przestrzeni Banacha X, o wartościach w przestrzeni
unormowanej .
Ciąg (kA

n

(x)k)

n∈N

jest ograniczony dla każdego x ∈ X wtedy

i tylko wtedy, gdy ciąg norm (kA

n

k)

n∈N

jest ograniczony.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

Twierdzenie 2

Twierdzenie 2

Jeżeli (A

n

)

n∈N

jest ciągiem operatorów liniowych ograniczonych

określonych na przestrzeni Banacha X, o wartościach w przestrzeni
unormowanej i ciąg (A

n

(x))

n∈N

jest zbieżny w dla każdego

x ∈ X, to operator zdefiniowany równością

Ax = lim

n→∞

A

n

(x)

jest operatorem liniowym ograniczonym.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

Przykład 1

Istotność założenia zupełności przestrzeni X
w twierdzeniu Banacha-Steinhausa

Rozważmy przestrzeń m

0

wszystkich ciągów (t

n

)

n∈N

, których tylko

skończona ilość wyrazów jest różna od zera z normą

k x k=

 

X

n=1

|t

n

|

2

!

1
2

,

gdzie = (t

n

)

n∈N

∈ m

0

.

Ustalmy n ∈ N. Określmy A

n

m

0

→ R wzorem

A

n

(x) =

n

X

j=1

t

j

Wówczas ciąg (k A

n

k)

n∈N

nie jest ograniczony.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

Definicja

Definicja

Zbiór elementów przestrzeni unormowanej nazywamy liniowo
gęstym w przestrzeni X, gdy zbiór X

0

wszystkich kombinacji

liniowych elementów zbioru jest gęsty w X.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

Przykłady

Zbiory liniowo gęste

1

Zbiór {e

1

= (100, . . .), e

2

= (010, . . .), . . .} jest

liniowo gęsty w c

0

.

2

Zbiór {e

1

= (100, . . .), e

2

= (010, . . .), . . .} jest

liniowo gęsty w l

p

, p > 1.

3

Zbiór {e

0

= (111, . . .), e

1

= (100, . . .),

e

2

= (010, . . .), . . .} jest liniowo gęsty w c.

4

Zbiór {e

1

= (10, . . . , 0

|

{z

}

n

), e

2

= (010, . . . , 0

|

{z

}

n

), . . . ,

e

n

= (00, . . . , 01

|

{z

}

n

)jest liniowo gęsty w l

p

n

p ­ 1.

5

Zbiór {1, t, t

2

, t

3

, . . .} jest liniowo gęsty w C[a, b].

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

Twierdzenie 3

Twierdzenie 3

Niech będzie zbiorem liniowo gęstym w przestrzeni Banacha X
i niech (A

n

)

n∈N

będzie ciągiem operatorów liniowych

ograniczonych z przestrzeni w przestrzeń Banacha .
Ciąg (A

n

(x))

n∈N

jest zbieżny w dla każdego x ∈ X wtedy

i tylko wtedy, gdy jest zbieżny dla każdego x ∈ W oraz ciąg norm
(kA

n

k)

n∈N

jest ograniczony.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

Twierdzenie 4

Twierdzenie 4

Jeżeli ciąg (A

n

)

n∈N

operatorów liniowych ograniczonych

z przestrzeni Banacha w przestrzeń Banacha jest zbieżny w
zbiorze liniowo gęstym w do operatora liniowego
ograniczonego oraz ciąg norm (kA

n

k)

n∈N

jest

ograniczony, to A

n

x −→ Ax dla każdego x ∈ X oraz

kAk 6 sup

n

kA

n

k.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

Przykład 2

Istotność założenia zupełności przestrzeni Y
w twierdzeniu Banacha-Steinhausa

Rozważmy przestrzeń l

1

oraz m

0

wszystkich ciągów

(t

n

)

n∈N

, których tylko skończona ilość wyrazów jest różna od zera

z normą

k x k=

 

X

n=1

|t

n

|

2

!

1
2

,

gdzie = (t

n

)

n∈N

∈ m

0

.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenia Banacha-Steinhausa

Przykład 2

Istotność założenia zupełności przestrzeni Y
w twierdzeniu Banacha-Steinhausa

Ustalmy n ∈ N. Określmy A

n

X → Y wzorem

A

n

(x) =

n

X

j=1

t

j

00, . . .

Wówczas ciąg (A

n

(x))

n∈N

nie jest zbieżny dla każdego x ∈ X.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym
Twierdzenie o domkniętym wykresie

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Załóżmy, że są otwartymi kulami jednostkowymi
w przestrzeniach Banacha, odpowiednio, .
Wówczas dla każdego ograniczonego przekształcenia liniowego A
przestrzeni na istnieje liczba dodatnia δ taka, że

δV ⊂ A().

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym
Twierdzenie o domkniętym wykresie

Wnioski

Wniosek 1

Obraz każdej kuli otwartej w o środku w pewnym punkcie x

0

zawiera pewną kulę otwartą w o środku w punkcie A(x

0

).

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym
Twierdzenie o domkniętym wykresie

Wnioski

Wniosek 1

Obraz każdej kuli otwartej w o środku w pewnym punkcie x

0

zawiera pewną kulę otwartą w o środku w punkcie A(x

0

).

Wniosek 2

Każdy operator liniowy ograniczony z przestrzeni Banacha na
przestrzeń Banacha jest odwzorowaniem otwartym, (tzn. obraz
dowolnego zbioru otwartego w jest zbiorem otwartym w ).

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Twierdzenie 1

Twierdzenie 1

Niech X, Y będą przestrzeniami liniowymi, operatorem liniowym
. Operator jest odwracalny wtedy i tylko wtedy, gdy

Ax θ =⇒ x θ.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Twierdzenie 2

Twierdzenie 2

Niech X, Y będą przestrzeniami liniowymi, operatorem
odwracalnym określonym na o wartościach w . Jeżeli operator
jest liniowy, to operator odwrotny A

1

jest też liniowy.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Twierdzenie 3

Twierdzenie 3

Niech X, Y będą przestrzeniami unormowanymi. Operator liniowy
X −→ Y ma ciągły operator odwrotny wtedy i tylko wtedy,
gdy istnieje liczba dodatnia taka, że dla każdego x ∈ X
prawdziwa jest nierówność

kAxk m · kxk.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Uwagi

W powyższym twierdzeniu nie zakładamy, że operator jest ciągły.
PYTANIE: Czy i kiedy operator odwrotny do operatora liniowego
ciągłego jest ciągły?
Niech Xbędą przestrzeniami Banacha, operatorem liniowym
ograniczonym odwzorowującym przestrzeń . Załóżmy odwra-
calność operatora A. Wówczas operator odwrotny A

1

jest liniowy.

Ale na ogół nie jest ograniczony.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Przykład

Niech C[01] i niech

(Af )(t) =

t

Z

0

(τ )dτ dla t ∈ [01],

gdzie jest elementem przestrzeni X.
Wówczas jest operatorem liniowym ciągłym i odwracalnym, a
operatorem odwrotnym jest

(A

1

g)(t) = g

0

(t) dla t ∈ [01],

gdzie jest funkcją z przestrzeni

{g ∈ C[01] : g

0

∈ C[01] ∧ g(0) = 0} ⊂ Y.

Operator A

1

nie jest ograniczony.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Twierdzenie Banacha o operatorze odwrotnym

Twierdzenie Banacha o operatorze odwrotnym

Jeżeli jest różnowartościowym operatorem liniowym ciągłym
z przestrzeni Banacha na przestrzeń Banacha , to operator
odwrotny A

1

jest ciągły.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Twierdzenie Banacha o operatorze odwrotnym

Twierdzenie Banacha o operatorze odwrotnym

Jeżeli jest różnowartościowym operatorem liniowym ciągłym
z przestrzeni Banacha na przestrzeń Banacha , to operator
odwrotny A

1

jest ciągły.

Uwaga

Jeżeli jest różnowartościowym operatorem liniowym ciągłym
z przestrzeni Banacha na przestrzeń Banacha , to jest
otwartym homeomorfizmem.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym

Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Uwaga

Uwaga

Jeżeli jest odwracalnym operatorem liniowym ciągłym
z przestrzeni Banacha w przestrzeń Banacha , to następujące
warunki są równoważne:

1

operator odwrotny A

1

jest ciągły;

2

m>0

x∈X

kAxk m · kxk;

3

zbiór wartości operatora jest domknięty.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym
Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Definicja

Definicja

Wykresem odwzorowania X −→ Y nazywamy zbiór

Gr(A) = {(x, Ax) : x ∈ X} ⊂ X × Y.

Mówimy, że jest odwzorowaniem o domkniętym wykresie, jeśli
Gr(A) jest domkniętym podzbiorem X × Y .

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym
Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Twierdzenie Banacha o domkniętym wykresie

Niech Xbędą przestrzeniami Banacha. Operator liniowy
X −→ Y o wykresie domkniętym jest ciągły.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład

background image

Ciągi operatorów liniowych ciągłych

Własności operatorów liniowych ciągłych

Twierdzenie o odwzorowaniu otwartym
Twierdzenie o operatorze odwrotnym

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Twierdzenie

Twierdzenie o domkniętym wykresie

Niech będzie operatorem liniowym z przestrzeni Banacha X
w przestrzeń Banacha , mającym następującą własność:
dla każdego ciągu (x

k

), x

k

∈ X, z tego, że x

k

−→ x

0

oraz

Ax

k

−→ y

0

wynika y

0

Ax

0

.

Wówczas operator jest ciągły.

Zofia Lewandowska

Analiza funkcjonalna - wykład


Document Outline