Racjonalizacja decyzji kierowniczych:  istota, przesłanie, uwarunkowania, modele. 

Pojęcia: 

Decydowanie -proces świadomego i nielosowego wyboru jednego z wariantów działania.(M. J. 
Stankiewicz) 

Decydowanie- jest zawsze wyborem jednego z możliwych w danej sytuacji wariantów działania. (A. 
Peszko) 

Decyzja- wynik decydowania (decyzją może być: działanie, akt lub opinia, sąd w jakiejś sprawie) 

Decydent -to osoba lub grupa osób, które uczestniczą w procesie podejmowania decyzji, czyli 
podmiot dokonujący wyboru ostatecznego wariantu decyzji. 

Podejmowanie decyzji – jest aktem świadomego wyboru jednego spośród co najmniej dwóch 
możliwych rozwiązań jakiegoś problemu. ( A. Peszko) 

Przedmiot decyzji – jest to problem jaki powinien być rozwiązany w efekcie wdrożenia podjętych 
decyzji. 

Kryteria klasyfikacji decyzji: 

1.

 

Znaczenie decyzji dla instytucji 

Strategiczne –  

•

 

Decyzje o największym znaczeniu  

•

 

Dotyczą wizji przedsiębiorstwa, zdarzeń  w latach  przyszłych  

•

 

Muszą być szczególnie rzetelnie podejmowane. 

•

 

Zależy od nich szansa rozwoju i zdobycia przewagi konkurencyjnej organizacji.  

•

 

Są to najczęściej decyzje scentralizowane, niepowtarzalne, jednostkowe, 
podejmowane od czasu do czasu.  

•

 

Decyzje strategiczne wyznaczają cele i zadania, strategie dywersyfikacji, strategie w 
zakresie finansów i administracji, metody rozwoju   

 
Taktyczne – 

•

 

Dotyczą realizacji danej strategii na pewnym odcinku w planach rocznych instytucji. 

•

 

Muszą wynikać z decyzji strategicznych 

•

 

Odnoszą się najczęściej do pozyskiwania; organizacji i rozwoju zasobów organizacji. 

•

 

Celem podejmowania decyzji na poziomie taktycznym jest zapewnienie organizacji i struktury 
informacji, odpowiedzialności, zasobów  

 
Operacyjne –  

•

 

Dotyczą zdarzeń zachodzących w ciągu dnia, miesiąca lub kwartału 

•

 

Są to decyzje zdecentralizowane. 

•

 

Podejmowane najczęściej przez kierowników średniego i niższego szczebla zarządzania. 

•

 

Często są one powtarzalne, występujące w dużej liczbie oraz zróżnicowane.  

•

 

Zwrócić należy także uwagę na dużą częstotliwość ich występowania. 

•

 

Cele i zadania operatywne, organizacja zaopatrzenia produkcji i zbytu, kontrola procesów 

 

2.

 

Decyzje według stopnia innowacyjności:  

Rutynowe – związane z ponownym dokonaniem zakupu tych samych produktów, od tego samego 
dostawcy, na tych samych warunkach, 

Adaptacyjne – dostosowanie zachowania do wymogów sytuacji i środowiska, 
Innowacyjne -  dotyczą kreowania nowych norm rozwiązania. 
Regresywne – związane jest z  dokonaniem modyfikacji, poprawieniu błędów by osiągnąć cel. 
 

3.

 

Decyzję według struktury podmiotu podejmującego decyzję 

Decyzje grupowe – chodzi o decyzje podejmowane przez grupę ludzi, powołanych do łącznego 
rozstrzygania pewnych spraw określoną większością głosów. Do podjęcia decyzji jest upoważniona 
grupa ludzi i na zewnątrz liczą się decyzje całej grupy, a nie poszczególnych osób wchodzących w jej 
skład.  

Decyzje jednoosobowe – w tym przypadku chodzi o decyzje podejmowane przez jedną osobę.  

4.

 

Decyzje według stopnia ryzyka 

Decyzje podejmowane w warunkach pewności – do ich podejmowania dochodzi wtedy, gdy znane 
są zależności przyczynowe, a zatem na podstawie deterministycznego systemu przewidywań znany 
jest przyszły wynik podjętego działania.  

Decyzje podejmowane w warunkach ryzyka – to decyzje dotyczące przyszłych działań, których 
skutki, a także towarzyszące im okoliczności można przewidzieć ze znanym lub dającym się 
oszacować prawdopodobieństwem.  

Decyzje podejmowane w warunkach niepewności – dotyczą działań, w odniesieniu do których nie 
jesteśmy w stanie oszacować prawdopodobieństwa ich skutków, ani okoliczności i warunków, w 
których te działania będą realizowane.  

5.

 

Możliwość zastosowania schematów decydowania 

Decyzje programowalne są powtarzalne i można dla nich opracować rutynowe procedury ich 
podejmowania. Jeśli decyzja ma charakter w pełni programowalny można jej podjęcie powierzyć 
komputerowi.  

    Decyzje nieprogramowalne dotyczą spraw nowych, w których brak doświadczeń, a także 
zagadnień, w których nie da się przewidzieć następstw podejmowanych decyzji.  

 

6.

 

Relacje pomiędzy decydentem a wykonawcą decyzji 

Kierownicze – kto inny decyduje, a kto inny realizuje decyzje; najczęściej decydentem jest 
przełożony; są to decyzje złożone 
Nie kierownicze – decydent sam wykonuje podjętą decyzje; występuje jedność interesu; 
wybieram to co jest dla mnie najlepsze 

7.

 

Ilość informacji, którą decydent może wykorzystać w procesie decyzyjnym 

Proces decyzyjny rozpoczyna się od momentu uświadomienia sobie decyzji do momentu 
podjęcia decyzji; czas ten może dążyć do zera. 
Decyzje samorodne – moment uświadomienia sobie decyzji równa się koniecznemu 
momentowi podjęcia decyzji, czyli nie ma czasu na gromadzenie informacji, a decyzja jest 
podjęta na podstawie informacji w danym momencie; do decyzji samorodnych należą: 

 

Decyzje intuicyjne – podjęte w oparciu o pewne przesłanki bez sformalizowanego 
procesu metodycznego; wybór kilku kryteriów, po którym następuje decyzja; oparte 
na wiedzy, którą już posiadamy 

 

Decyzje odruchowe – zachowania wyćwiczone 

 

Decyzje refleksyjne – sytuację, w której się znaleźliśmy przyrównujemy do wzorca i 
zachowujmy się zgodnie z nim 

8.

 

Złożoność sytuacji decyzyjnej 

Sytuacja decyzyjna to zespół czynników warunkujących podejmowanie decyzji; sytuacja 
decyzyjna jest prosta, gdy poszczególne elementy ją tworzące są oparte na jednym kryterium, 
a złożone, gdy są oparte na wielu kryteriach. 

 

 
Racjonalny proces decyzyjny – jego celem jest doprowadzenie do wyboru i wdrożenia 
najlepszego wariantu rozwiązania problemu decyzyjnego. 
Cechy myślenia strategicznego: 
 
Wariantowość – decydent musi założyć, że istnieje wiele rozwiązań problemu i powinien ich 
poszukiwać 
Elastyczność – przejawia się w podatności uwzględniania nowych okoliczności 
Traktowanie przedmiotu decyzyjnego kompleksowo i systemowo – umiejętność 
wychwycenia wszystkich elementów wpływających na podmiot oraz traktowanie przedmiotu 
całościowo, kompleksowo 
Stosowanie odpowiednio szerokich przejawów oceny – należy umieć przewidywać 
następstwa rozwiązań problemu decyzyjnego 
Interdyscyplinarne i multidyscyplinarne podejście do podejmowania problemu 
decyzyjnego – określenie wiedzy adekwatnej do elementów decyzji oraz wykorzystanie tej 
wiedzy w procesie decyzyjnym, również wiedzy z innych dyscyplin nauki 
Twórcze podejście do problemu decyzyjnego – polega na wprowadzeniu całkowicie 
nowego rozwiązania 
Dążenie do najlepszego wyniku – dążenie do bycia liderem  
Koncentracja na aspektach zawodowych – należy właściwie wykorzystywać czas na 
rozwiązywanie problemu; ważna jest tutaj zasada Pareto 20 – 80 , 20% przyczyn wpływa na 
80% skutków; należy skupić uwagę na 20%  
Społeczne, ponadpartykularne podejście do problemu decyzyjnego – cele instytucji 
muszą być zgodne z celami ogólnospołecznymi 
Umiejętność podejmowania ryzyka – podejmowanie ryzyka w uzasadnionych przypadkach  

 
FAZY I ETAPY RACJONALNEGO PROCESU DECYZYJNEGO 
Faza I- postrzeganie i identyfikacja problemu decyzyjnego: 

1)

 

Penetracja sytuacji instytucji  

2)

 

Zauważenie symptomów problemu  

3)

 

Rozpoznanie problemu  

4)

 

Sformułowanie problemu  

 
Faza II- formułowanie założeń dotyczących rozwiązania problemu decyzyjnego: 

1)

 

Ustalenie celów rozwiązania 

2)

 

Ustalenie warunków brzegowych 

3)

 

Ustalenie dodatkowych własności pożądanych rozwiązania  

 
Faza III- Generowanie wariantów rozwiązań problemu decyzyjnego: 

1)

 

Określenie idei rozwiązania i/lub określenie rozwiązania idealnego  

2)

 

Ustalenie  warunków  realizacji  idei rozwiązania i/lub rozwiązania idealnego  (warunków  tych 
powinno być co najmniej 20).  

3)

 

Projektowanie rozwiązań idealnych 

 

Faza IV- Analiza i ocena wariantów rozwiązań problemu decyzyjnego: 

1)

 

Budowanie scenariuszy przyszłości 

2)

 

Symulacja 

„zachowań” 

poszczególnych 

wariantów 

rozwiązań 

w 

poszczególnych 

scenariuszach przyszłości 

3)

 

Ocena wyników symulacji  
 

Faza V- Podjęcie decyzji: 

1)

 

Ustalenie kryteriów wyboru 

2)

 

Wybór rozwiązania problemu decyzyjnego 

 
Faza VI- Wdrożenie decyzji: 

1)

 

Przekonanie wykonawców 

2)

 

Wdrożenie wybranego rozwiązania, kontrola oraz ewentualne korekty 

 
 

Modele podejmowania decyzji 

Formalny model racjonalny  

 

Poszukiwanie decyzji optymalnej lub najlepszej.  

 

Racjonalność decyzji czyli racjonalność formalna,  jest to podjęcie decyzji zgodnie z 
procedurą  

 

Decyzja podejmowana jest fazowo  

Model ograniczonej racjonalności  

Poszukiwanie pierwszej decyzji zadawalającej, gdy istnieje kryterium określające minimum 
warunków zadawalających oraz gdy któryś z uznanych wariantów decyzji odpowiada przyjętemu 
kryterium lub jest od niego lepszy, nie jest konieczna wymierność. 

OGRANICZENIA RACJONALNOŚCI: 

 

subiektywne (decydent) – brak kwalifikacji, negatywne cechy 

 

obiektywne (prawidłowość funkcjonowania organizacji) 

 

strukturalne (przyjęty podział pracy) 

 

poznawcze – zły obieg informacji, zbędne, brak 

 

motywacyjne – jeżeli pomyłki są karane decyzje podejmowane są niechętnie 

 

kompetencyjne – źle rozłożone kompetencje, czas 

PRZESŁANKI  RACJONALIZACJI DECYZJI: 

•

 

Zmniejszenie ryzyka i niepewności w wielu sytuacjach decyzyjnych. 

•

 

Nawet sprawne posługiwanie się modelem racjonalnym nie gwarantuje sukcesu 

Model kosza na śmieci 

 

Z modelu  wynika, że cele (preferencje), technologia (know-how, techniki, 
wyposażenie) i uczestnictwo w procesach decyzyjnych w organizacjach są nie-jasne, 
niepewne i podlegają szybkim zmianom

 

 

opisuje organizacyjne decydowanie jako proces złożony, dynamiczny i burzliwy, a nie płynny 
i racjonalny.  

 

Czasami dopasowujemy problem do znalezionego wcześniej rozwiązania. 

 
Bariery podejmowania decyzji 
Warunek ograniczający decyzję – warunek taki ogranicza przestrzeń decyzyjną do pewnego 
podzbioru decyzji. Po uwzględnieniu wszystkich warunków ograniczających otrzymujemy zbiór 
decyzji dopuszczalnych. 
Warunki ograniczające można podzielić ze względu na ich wpływ na zbiór decyzji optymalnych na: 

Warunki sztywne - usunięcie warunku powoduje zmianę zbioru decyzji optymalnych  
Warunki luźne - usunięcie warunku nie powoduje zmiany zbioru decyzji optymalnych  
 

Bariera zasobowa związana jest z dysponowaniem ograniczonymi środkami ludzkimi i 
rzeczowymi. 
Bariery osobowościowa i kompetencyjna wynikają z cech osobowościowych i kompetencji 
decydenta. 
Bariera społeczna wynika z powstawania konfliktów społecznych. 
Bariera organizacyjna wynika z niedostosowania struktury organizacyjnej firmy do 
warunków jej działania. 
Bariera motywacyjna wynika z braku motywacji do pracy. 
Bariera biurokratyczna wynika ze zbyt dużej liczby przepisów. 
Bariera konkurencyjna związana jest z konkurencją na rynku, na działalność których nie 
mamy wpływu.