Arystoteles 

Obok perypetii i rozpoznania – dodatkowym, nie najważniejszym składnikiem fabuły jest 

patos:  

 

Czyli w tragedii – cały repertuar sytuacji i wydarzeń. Co jest ważne – patos nie jest istotą 

fabuły tragedii. Teoretycznie mogłaby istnieć tragedia bez patosu, w praktyce greckiej – nie 

istniała nigdy. 

Przemiana ze szczęścia w nieszczęście – istotna dla tragedii dokonuje się nie ze względu na 

niegodziwość bohatera, tylko jego zbłądzenie: 

Wspomnianą litość i trwogę – może wzbudzić widowisko teatralne – ale jest to rozwiązanie 

gorsze pod względem artystycznym.  

 

Uwaga! Litość i trwoga nie są tożsame z przerażeniem. To może być efektem widowiska 

teatralnego, ale nie prowadzi to celu tragedii – oczyszczenia uczuć. 

Według Arystotelesa najsilniej na czytelnika/widza oddziaływają historie dotyczące raczej 

bliskich sobie osób. Nawet więzy rodzinne: 

 

Takie wydarzenia powinny być pokazane w sposób artystyczny: 

•  akcja prowadzona przez postacie świadome swych czynów i wzajemnej tożsamości 

•  dokonywane czyny mogą być nieświadomie, dopiero później uświadamiają sobie 

łączących więzów pokrewieństwa (przypadek Edypa) 

•  trzecia możliwość – bohater chce popełnić zbrodnie, bo nie wie, z kim ma do 

czynienia, ale po rozpoznaniu – odstępuje od swych zamiarów 

 

Dla Arystotelesa najpiękniejszy jest przypadek trzeci. (Osobiście nie jestem przekonany, że 

on ma największą siłę oddziaływania w odniesieniu do tragedii. Za bardzo to zmierza w 

stronę komedii, albo według dzisiejszej nomenklatury – dramatu właściwego.) 

 

Trzeba pamiętać, że Arystoteles nie miał świadomości istnienia archetypów i stałych toposów 

w literaturze i teatrze – czyli takich układów zdarzeń, które ciągle się powtarzają. Są pewne 

anegdoty (w sensie terminologii ze współczesnej poetyki), które stale powracają. Na przykład 

historia nieszczęśliwej miłości: Romeo i Julia. 

Dlatego nie chodzi tutaj jedynie o konkretne rodziny, raczej o przekazane w mitologii 

greckiej pewne podstawowe, archetypiczne opowieści pozwalające pokazać zawiłości 

ludzkiej natury. 

 

 

Charaktery 

Charaktery (postacie działające, wyrażające się w działaniu) powinny być szlachetne, inaczej 

nie mogą wzbudzić uczucia litości (raczej uczucie typu: dobrze mu tak!) 

Powinny być obdarzone cechą stosowności – na przykład kobieta nie powinna być obdarzona 

męstwem. 

Powinny być także prawdopodobne. 

Powinny cechować się konsekwencją.  

Uwaga! U Arystotelesa postać działająca w istocie nie przechodzi przemiany wewnętrznej. 

Nie zmienia się w ciągu całego utworu. 

Tragedia powinna w sumie prezentować na scenie ludzi lepszych niż  są w rzeczywistości. 

Stąd niemożliwy do zrealizowania byłby postulat wiernego przedstawiania rzeczywistości. 

Mimesis nie może być jedynie odtwarzaniem rzeczywistości. 

 

Rodzaje rozpoznania: 

1.  Za pośrednictwem znaków zewnętrznych 

2.  Za sprawą nieuzasadnionego biegiem wydarzeń, wprowadzonego przez poetę 

rozpoznania. 

3.  Za sprawą przypomnienia.  

4.  Za pomocą wnioskowania 

 

To jest przypadek przyjemności z poznania, trochę jak rozwiązywanie zagadki 

detektywistycznej. 

Najpiękniejsze rozpoznanie wynika z samych zdarzeń. Co to oznacza? A któż to wie! 

 

Rodzaje tragedii: 

 

 

 

Uwagi o języku 

W większości są dla nas nieistotne, bo dotyczą konkretnego języka greckiego i tragedii 

greckich, a nam tak naprawdę chodzi o zasady bardziej ogólne, przystawalne do teatru w 

ogólności. 

Język powinien być jasny i pozbawiony pospolitości.